Uzaqgörən liderlərin 8 ritualı – Robın Sharma

0
0

Uzaqgörən liderlərin 8 ritualı – Robın Sharma

ROBİN ŞARMA FERRARİSİNİ SATMIŞ RAHİBDƏN LİDERLİK DƏRSLƏRİ

Maraqla gözlənilən bu beynəlxalq bestseller olan Ferrarisini satmış Rahib vasitəsi ilə dünya şöhrətli liderlik bilicisi olan Robin Şarma sizə təşkilatınızda inam, öhdəlik və etibarı necə bərpa etməyi öyrədəcək, eyni zamanda o sizin həyat tərzinizi dəyişəcək.

Uzaqgörən liderliyə praktik təlimatlar və həvəsləndirici əfsanə olan Liderlik Hikməti həqiqi mənada beynəlxalq bestseller olana Ferrarisini satmış Rahibin davamıdır. O mübarizə aparan proqram şirkətinin məyus sahibi Piter Franklinin hekayətini nəql edir.

Hər şeyin Piter üçün ümidsiz göründüyü bir zamanda gənc rahib onun qarşısına çıxır və ona öz biznesinin taleyini necə dəyişə biləcəyinə dair məsləhətlər verir.

Piter gənc rahibin əslində onun çoxdan yoxa çıxmış dostu Culian Mətl olduğunu, qeyri-adi Hindistan səfərindən geri döndüyünü və uzaqgörən liderliyə dair əbədi hikmətləri onunla bölüşməyə hazır olduğunu öyrəndikdə məəttəl qalır.

Asan istifadə ediləcək səkkiz addımlıq təlim sistemində əks olunmuş bu ilhamlandırıcı məsəl sizə komanda yaratmağın, gəlirlərin artırılmasının və effektivliyin sirlərini, təzyiq altında belə yaradıcı və yenilikçi olmaq, gənc komandanı həvəsləndirmək və inkişaf etdirmək, insanların həyatını pozitiv dəyişmək kimi bacarıqlar öyrədəcək.

Müəllifdən

“Ferrari”sini satmış Rahib”-i oxumuş, onun dərslərindən ilhamlanmış və hikmətini ailələri və dostları ilə bölüşmüş minlərlə insana bu məlumatın yayılmasında göstərdikləri köməyə görə təşəkkürümü bildirirəm.

Mənim Amerika Birləşmiş Ştatlarında və Kanadadakı ictimai və korporativ seminarlarıma qatılmış insanlara təşəkkürümü bildirirəm. Şarma Beynəlxalq Liderlik şirkətinin korporativ müştərilərinə öz əməkdaşları üçün fərdi və təşkilati liderlik təlimlərini maliyyələşdirdiklərinə görə xüsusi təşəkkürümü bildirirəm. Sizin uğurunuza töhfə verə bildiyim üçün fəxr edirəm.

Harper Kolinsin bütün işçi heyətinə bildirmək istəyirəm ki, bu mənimçün sevinc dolu bir təcrübə idi. Məsləhətlərinə görə Klaud Primoya, etimadına görə İris Tupolma, Cudi Brunsek, Tom Best, Mari Kambel, Devid Miller, Loyd Kelli, Dore Poter, Valeri Aplbi, Neil Erikson və mənim dərin düşüncəli və təcrübəli redaktorum Nikol Lanqluisə təşəkkürümü bildirirəm.

Enerji və dəstəklərinə, eləcə də keçirdiyim ardıcıl korporativ seminarları və media cədvəlimi idarə etdiklərinə görə Şarma Beynəlxalq Liderlik şirkətinin qiymətli komandasına təşəkkürümü bildirirəm.

Valideynlərimə, yorulmaz tərəfdarım olan qardaşım Sancaya və onun xanımı Suzana bildirmək istəyirəm ki, mən sizi çox sevir, sizə dərin hörmət və minnətdarlıq hissi bəsləyirəm.

Oğlum Kolbi və qızım Biankaya əlyazmanı hazırlayarkən məni əyləndirdikləri (xüsusən maraqlı Corc hekayələri ilə) və işıq verdikləri üçün təşəkkürümü ­bildirirəm.

Birinci fəsil
Uğur Üçün Yarış

Bu mənim həyatımda ən kədərli gün idi. Uşaqlarımla uzun həftəsonunu dağlarda gəzib, gülüb keçirdikdən sonra işə qayıtdıqda öz rahat otağımda qırmızı ağacdan düzəldilmiş masamın üzərinə əyilmiş iki nəhəng gözətçini gördüm.

Yaxınlaşdıqda onları gördüyümə məhəl qoymadan sənədlərimi eşələdiklərinin və stolüstü kompüterimdəki vacib sənədlərimi gözdən keçirdiklərinin şahidi oldum. Üzüm hirsimdən qızarmışdı və bu cür bağışlanılmaz müdaxilədən əllərim əsməyə başladı. Nəhayət, onlardan biri mənə baxdı.

Üzündə heç bir ifadə olmadan baxdı və mənə zərbə kimi təsir edən sözləri dedi: “Cənab Franklin, siz işdən qovulmusunuz. Biz sizi dərhal binadan kənarlaşdırmalıyıq”.

Həmin qısa məlumat məni qitənin sürətlə inkişaf edən kompüter şirkətlərindən birinin birinci vitse-prezidenti vəzifəsindən gələcəyi olmayan insan halına saldı. İnanın, vəzifəmdən çıxarılmağım mənə çox ağır təsir etdi.

Uğursuzluq mənimçün uzaq anlayış idi və onun öhdəsindən necə gələcəyimlə bağlı təcrübəm yox idi. Hələ kollecdə oxuyarkən hər zaman birinci idim, həmişə əla qiymətlərim, ən yaxşı rəfiqələrim və parlaq gələcəyim var idi.

Universitetdə idman komandası yaratmışdım və sinfimizin komandasının prezidenti seçilmişdim. Mən hətta tələbə şəhərciyimizin radiosunda çox məşhur caz proqramı da təşkil etməyə vaxt tapmışdım.

Hamı mənim istedadlı olduğumu və böyük uğurlar üçün yaradıldığımı düşünürdü. Bir dəfə qoca professorlardan birinin həmkarıma bunları dediyini eşitmişdim: “Həyatı yenidən yaşamaq şansım olsaydı, mən Piter Franklin olaraq doğulmaq istərdim”.

Əmin olun, istedadım heç də hamının inandığı kimi təbiətdən gəlmirdi. Nailiyyətlərimin əsil mənbəyi gərgin əməyə alışqanlıq və qalib gəlmək üçün inadkarlığım idi. Atam bu ölkəyə gənc ailəsi üçün daha sakit, firavan və xoşbəxt həyat arzusu ilə çox illər əvvəl cibində qəpiyi olmayan immiqrant kimi gəlmişdi.

O, soyadını dəyişmiş, bizi şəhərin yaxşı bir yerində üçotaqlı mənzildə yerləşdirərək, həyatının gələcək qırx ilini həsr edəcəyi zavodda minimum əməkhaqqı ilə yorulmadan işləməyə başlamışdı.

Təhsili olmamasına baxmayaraq, mən bu yaxınlaradək ondan ağıllı adama rast gəlməmişdim, bu yaxınlarda isə mən hər kəsin tanış olmaq istəyəcəyi qeyri-adi bir insanla rastlaşdım. Onun barəsində sizə tezliklə məlumat verəcəm. Siz ondan sonra tamamilə dəyişəcəksiniz.

Atamın mənim barəmdəki arzuları sadə idi: ən yaxşı məktəbdə ən yaxşı təhsil almağım. O düşünürdü ki, yalnız həmin halda ən yüksək nailiyyətli karyera və ya layiqli mükafat əldə etmək mümkün olacaq.

O əmin idi ki, uğurlu həyatın bünövrəsi möhkəm bilik sayəsində qoyula bilər. Həyatının böyük hissəsini həsr etdiyi zavodda keçirdiyi on dörd saatlıq iş gününün sonunda nahar edərkən atam mənə deyərdi:

“Başına nə iş gəlirsə gəlsin, Piter, heç kimsə səndən biliyini ala bilməz. Hara getdiyindən və nə etdiyindən asılı olmayaraq, biliyin həmişə sənin ən yaxın dostun olacaq”. Atam əsil kişi idi.

O həm də ən yaxşı hekayəçi idi. Onun doğulduğu ölkədə böyüklər öz biliklərini uşaqlarına hekayələr vasitəsilə ötürürdü və atam da bu zəngin ənənəni özü ilə birlikdə yeni ölkəsinə gətirmişdi.

Ona mətbəxdə yemək hazırlayarkən anam öldüyü gündən qardaşımla mən yeniyetmə yaşına çatanadək atam bizə yatmazdan əvvəl həyat dərsi ilə dolu hekayələr danışardı.

Onların yaddaşıma həkk olunanlarından biri ölüm yatağında olarkən üç oğlunu ətrafına toplayan qoca kəndli haqqında idi. “Oğullarım”, o demişdi: “Ölüm artıq yaxındadır və mən tezliklə son nəfəsimi çəkəcəm.

Lakin bunu etməzdən əvvəl sizə bir sirri deməliyəm. Bizim evin arxasındakı sahədə dəfinə var. Dərin qazsanız, onu tapacaqsınız. Ondan sonra heç vaxt pul barədə narahat olmayacaqsınız”.

Ataları ölən kimi, oğullar həmin sahəyə qaçdı və iş-güclərini atıb oranı qazmağa başladılar. Onlar ­saatlarla və günlərlə qazdılar. Onlar bütün gənc enerjilərini bu işə sərf etdilər və sahədə qazılmamış xam torpaq qalmadı.

Lakin təəssüf, heç bir dəfinə tapa bilmədilər. Nəhayət, onlar belə aşkar aldatdığına görə atalarını lənətləyərək və atalarının onları niyə axmaq yerinə qoyduğuna təəccüblənərək bu işdən əl çəkdilər.

Payız gələndə həmin sahə elə bir məhsul yetişdirdi ki, heç kim hələ bu qədər məhsul görməmişdi. Oğulların üçü də tezliklə varlandı. Və onlar bir daha pul barəsində narahat olmadılar.

Mən atamdan əzmkarlıq, səy və zəhmətsevərliyi bu cür öyrənmişdim. Kollecdə olarkən, mən əlaçılar siyahısında qalmaq və atamın mənim barəmdəki arzularını gerçəkləşdirmək üçün gecə-gündüz zəhmət çəkirdim. Mən təqaüdlər qazanır və hər ayın sonunda yaşlı atama kiçik ödənişlər – dərslərdən sonra gördüyüm işə görə aldığım əməkhaqqının bir hissəsini göndərirdim.

Bu onun, mənimçün etdiklərinin əvəzində sadəcə kiçik bir minnətdarlıq əlaməti idi. İşə başlamaq vaxtı gəldiyində isə, mən öz istəyimə uyğun sahədə, yüksək texnologiya sahəsində idarəetmə üzrə gəlirli vəzifə təklifi almışdım.

Şirkətin adı “Rəqəmsal proqram strategiyaları” idi və bu şirkətdə işləmək hər bir mütəxəssisin arzusu idi.

Mütəxəssislər onun surətli inkişafının davam edəcəyini heyranedici əminliklə proqnozlaşdırırdı və fəxr edirdim ki, bu şirkət məni də öz yüksək professional komandasında işə dəvət etmişdi.

H Təklifi ­tərəddüdsüz qəbul etdim və qazandığım yüksək əməkhaqqının hər qəpiyinə layiq olduğumu sübut etmək üçün həftədə səksən saatlıq işə başladım. O zaman heç düşünməzdim ki, yeddi il sonra elə həmin şirkət məni bu qədər alçaldacaq.

Şirkətdəki ilk bir neçə il çox uğurlu idi. Həqiqətən, belə idi. Özümə çox yaxşı dostlar tapdım, böyük təcrübə qazandım və vəzifə səlahiyyətlərim sürətlə yüksəlirdi.

Mən əzmkar, iş bacaran, kəskin zəkası olan və öz şirkətinə həqiqi sadiq cavan oğlan kimi tanınan super ulduza çevrildim. İdarəetmə və insanlara rəhbərlik sahəsində biliklərimin olmamasına baxmayaraq, məni daha böyük məsuliyyətlər tələb edən yüksək vəzifələrə təyin edirdilər.

Lakin şübhəsiz ki, “Rəqəmsal proqram strategiyaları”nda başıma gələn ən yaxşı hadisə gələcək həyat yoldaşım olacaq qadınla – Samanta ilə görüşməyim oldu. O, qabiliyyətli gənc menecer idi və onun gözəlliyi, parlaq zəkası ilə bir-birini tamamlayırdı.

Milad şənliyində görüşdükdən sonra biz hər sərbəst anımızı birlikdə keçirməyə başladıq. İlk gündən Samanta mənim ən böyük pərəstişkarım, istedadımın məftunu və potensialıma inanan insana çevrildi.

O gülümsəyərək həmişə deyirdi: “Piter, sən bu şirkətin rəhbəri olacaqsan”. “Bilirəm bunun üçün səndə qabiliyyət var”. Təəssüf ki, heç də hamı belə düşünmürdü. Və ya bəlkə də, düşünürdü.

Şirkətin rəhbəri şirkəti diktator kimi idarə edirdi. Öz gücünə yüksəlmiş biri olaraq o, ağır xasiyyətli idi və onun heysiyyəti öz pulqabı kimi getdikcə şişirdi. Mən onunla təzə işləməyə başlayanda o, mənə qarşı nəzakətli, lakin həm də təmkinli idi.

Qabiliyyətlərim və ambisiyalarım barədə məlumatlar yayıldıqda isə onun mənə münasibəti soyumağa və hətta rəsmilik tələb etməyən məsələlərlə bağlı belə ünsiyyətdə rəsmi yazışmalardan istifadə etməyə başladı.

Samanta onu “təhlükəli axmaq” adlandırırdı, lakin fakt ondan ibarət idi ki, o qüdrət sahibi idi. Həqiqi hakimiyyət. Bəlkə də, o elə düşünürdü ki, mən yüksək vəzifələrə qalxdıqca onu pis vəziyyətdə qoyacam. Ya da o məndə özünü görürdü və gördükləri onun xoşuna gəlmirdi.

Ancaq boynuma alıram ki, mənim də öz zəifliklərim var idi. Başlıcası mənim çılğın xasiyyətimdir. Nəsə yanlış zamanda yanlış gedərsə, mən qəzəbimi cilovlaya bilmirdim. Başa düşmürdüm niyə belə olurdu, amma olurdu. Bu isə iş üçün faydalı keyfiyyət deyildi.

Onu da boynuma alıram ki, özümü əsasən abırlı insan saysam da rəhbərliyim altında olanlarla iş münasibətlərimdə bir az kobudluğa yol verirdim. Dediyim kimi, mən heç vaxt liderlik təlimi almamışdım və idarəçilikdə öz instinktlərimə uyğun davranırdım.

Çox vaxt hiss edirdim ki, komanda üzvlərimin heç də hamısı iş etikamla razılaşmır və mükəmməlliyə can atmır və bu da məni kədərləndirirdi. Bəli, mən insanlara bağırırdım. Bəli, mən öhdəsindən gələ biləcəyimdən daha çox məsuliyyətin altına girirdim.

Bəli, mən münasibətlərin qurulmasına və loyallıq yaratmağa daha çox vaxt sərf etməli idim. Ancaq həmişə o qədər təcili işlər var idi ki, onların fonunda mənim inkişaf etdirilməsinə ehtiyac olan məsələlərə vaxtım qalmırdı.

Zənnimcə mən gəmisindəki deşiyi təmir etdirməkdənsə, ona dolan suyu boşaltmağa çalışan dənizçiyə bənzəyirdim. Daha dəqiq desəm, miopik yanaşma.

Nəhayət, elə bir gün gəldi ki, məni işdən qovdular. Ondan sonrakı bir neçə ay həyatımın ən qaranlıq ayları idi. Allaha şükür ki, Samanta və uşaqlar mənimlə idi. Onlar məni ruhlandırmaq və bir zamanlar sürətlə inkişaf edən karyeramdan qalanları saxlaya bilməyimə kömək üçün əllərindən gələni edirdilər.

Lakin işsiz qaldığım həmin aylar ətrafdakıların bizə münasibətinin birbaşa işimizlə bağlı olduğunu öyrətdi. Kokteyl gecələrində bizə verilən ilk qaçılmaz sual “Nə işlə məşğulsunuz?”-dur. Biz həftəsonu qolf meydançasında həmkarlarımla görüşdükdə onlar həmişə soruşardı:

“İşdə nə təzə xəbər var, Piter?” Hündür mərtəbəli binamızın qapıçısı kiçik söhbəti çox xoşlayır və həmişə işdə hər şeyin qaydasında olub-olmadığını soruşardı. Ancaq artıq işim olmadığı üçün nə cavab verəcəyimi bilmirdim.

Artıq mən səhər tezdən oyanıb beynimdə aşıb-daşan ideyalarla metro stansiyasına tələsmək əvəzinə, pivə şüşələri, siqaret qutuları və çips paketləri ilə zibillənmiş qaranlıq otaqda günortaya yaxın oyanırdım.

Mən daha “Wall Street Journal” oxumurdum. Əvəzində ucuz casus romanlarına, köhnə vesternlərə və Opranın xarici olduğunu, Elvisin isə, sən demə, hələ də sağ olduğu və qərb sahillərində meyil saldığım “McDonald”-a rəhbərlik etdiyini öyrəndiyim bulvar qəzetlərini oxumağa başladım.

Mən həqiqətlə razılaşa bilmirdim. Mən sadəcə dərindən düşünmək və ya nə isə etmək istəmirdim. Küt bir ağrı bütün bədənimi sarmışdı və mənə elə gəlirdi ki, öz möhtəşəm çarpayım ola biləcəyim ən yaxşı yerdir.

Bir gün telefonuma zəng gəldi. Bu, proqramlaşdırma sahəsində ən yaxşı mütəxəssislərdən biri kimi tanınmış kollecdən olan köhnə dostum idi. O bildirdi ki, bu yaxınlarda böyük bir şirkətdə işlədiyi baş proqramçı vəzifəsindən çıxıb və öz şəxsi şirkətini qurmaq niyyətindədir.

Onun mənə yeni proqram məhsulları ilə bağlı möhtəşəm ideyası barədə necə danışdığı və bu işdə etibar edəcəyi həmkara ehtiyacı olduğunu dediyi hələ də yadımdadır. Mən onun seçimləri arasında birinci idim.

“Bu, həqiqətən, böyük iş üçün bir şansdır, Piter” deyə o, özünəməxsus həvəslə bildirmişdi: “Gəl, maraqlı olacaq”.

İçimdə hə demək üçün tərəddüd hissi var idi. Yeni işə başlamaq heç vaxt asan deyil, xüsusilə də yüksək texnologiyalar sahəsində. Birdən alınmasa necə olacaq? Onsuz da maliyyə vəziyyətimiz acınacaqlı idi.

Rəqəmsal Strategiyaların birinci vitse-prezidenti vəzifəsində mən yaxşı maaş alır və atamın ancaq arzulaya biləcəyi həyatı yaşayırdım. Təzə “BMV” markalı maşın sürürdüm, Samantanın isə “Mercedes” markalı şəxsi maşını var idi.

Uşaqlar özəl məktəblərdə oxuyur və tətillərini nüfuzlu yay düşərgələrində keçirirdi. Mənim təkcə qolf kluba ödədiyim üzvlük haqqı bir çox dostlarımın illik gəlirinə bərabər idi. İndi isə işsizlikdən ödənilməmiş çeklər üst-üstə toplanır və verdiyim sözləri yerinə yetirə bilmirdim. Şəxsi biznesim haqqında düşünmək üçün uyğun zaman deyildi.

Digər tərəfdən, müdrik atam həmişə mənə deyərdi: “Sən özünü məğlub etməsən, heç nə səni məğlub edə bilməz”. Həyatıma çökmüş qaranlıqdan çıxmaq üçün bu imkana ehtiyacım var idi. Səhər tezdən durmağa səbəb axtarırdım.

Mən hələ kollecdə olarkən dünyanı, həqiqətən, hədsiz imkanların mövcud olduğu yer, özümü isə məğlubedilməz saydığım həmin ehtiras hissini və məqsədi yenidən bərpa etməli idim. Həyatın bizə bəzən hədiyyələr etdiyini başa düşəcək intuisiyaya sahib idim. Uğur yalnız onu tanıya bilən və qəbul edənlərin olur. Buna görə də hə dedim.

Biz şirkətimizi şəstlə “Qlobal proqram texnologiyaları” adlandırdıq və köhnə sənaye kompleksinin binasında özümüzə dükan açdıq. Mən şirkətin icraçı rəhbəri, həmkarım isə özünü sədr elan etdi. Bizim nə işçilərimiz, nə mebelimiz, nə də pulumuz vardı.

Lakin bizim möhtəşəm ideyamız var idi. Beləliklə də biz proqram təminatı ilə bağlı konsepsiyamızı bazara çıxarmağa başladıq. Xoşbəxtlikdən bu, bazarda ilhamla qarşılandı.

Tezliklə Samanta da bizimlə işləməyə başladı və biz başqa işçilər də cəlb etdik. Bizim innovativ proqram təminatımız tez satılır və gəlirlərimiz sürətlə artırdı.

Fəaliyyət göstərdiyimiz ilk ildə “Business Success” jurnalı bizi ölkənin sürətlə inkişaf edən şirkətləri siyahısına saldı. Atam mənimlə fəxr edirdi.

O vaxt onun artıq 86 yaşı var idi, buna baxmayaraq nailiyyətlərimizi qeyd etmək üçün meyvə dolu nəhəng səbətlə ofisimizə gəldiyi hələ də yadımdadır. O göz yaşı içində mənə baxıb demişdi: “Oğlum, sənin anan bu gün çox xoşbəxt olardı”.

Bu, on bir il bundan əvvəl olmuşdu və biz o vaxtdan artan templə inkişafda davam edirik. Hazırda “Qlobal proqram texnologiyaları” dünyanın səkkiz yerində 2.500 işçisi olan, iki milyard dollarlıq sərmayəli şirkətdir.

Keçən il biz beynəlxalq qərargahımızı qabaqcıl istehsal sahəsi, üç ədəd yüz metrlik üzgüçülük hovuzu, görüşlər və digər korporativ tədbirlər üçün nəzərdə tutulmuş amfiteatrı olan dünya səviyyəli kompleksə köçürdük.

Həmkarım artıq şirkətin gündəlik işləri ilə məşğul olmur və vaxtını Karib dənizindəki şəxsi adasında və ya Nepal dağlarında alpinizmlə keçirir. Samanta bir neçə il əvvəl ictimai işlərə daha çox vaxt ayırmaq və yazmaq ehtirasını ödəmək üçün şirkətdə tutduğu rəhbər vəzifəsindən əl çəkdi.

Mənə gəldikdə, mən hələ də icraçı rəhbər vəzifəsində çalışıram, lakin artıq daha böyük məsuliyyətlərim var. İki min beş yüz adamın rifahı məndən, minlərlə adam isə gündəlik həyatda istifadə etdiyi məhsullarımızın keyfiyyətinə və xidmətlərə görə şirkətimizdən asılıdır.

Təəssüf ki, atam şirkətimiz qurulduqdan iki il sonra vəfat etdi və baxmayaraq ki, o mənim gələcək uğurlarımdan əmin idi, inanmıram ki, bu uğurların bugünkü səviyyədə olacağını təsəvvür edirdi. Əlbəttə, mən onun üçün darıxıram, lakin bugünkü təlaşda keçmişi yada salmağa vaxtım qalır.

Mən hələ də gərgin işləyirəm, hərdən bu, həftədə səksən saata çatır. Mən artıq neçə illərdir istirahətə çıxmamışam və “Rəqəmsal proqram strategiyaları”-nda işə başladığım gün olduğu kimi iyirmi üç yaşlı israrlı, iddialı və rəqabətli oğlan olaraq qalmışam.

Bu yaxınlarda rastlaşdığım xüsusi bir müəllimi tanımaq xoşbəxtliyinə nail olanadək mən hələ də çox işlər görməyə və işimin hər xırda detalına nəzarət etməyə çalışırdım. Bilirdim ki, bu zəiflikdir, lakin buna baxmayaraq, uğur qazanırdım.

Sizə danışmaq istədiyim həmin yaddaqalan görüşədək xasiyyətim əvvəlki kimi pis olaraq qalır və biznesimin genişlənməsindən artan təzyiqlə bu xüsusiyyət daha da pisləşirdi. Zaman keçməsinə baxmayaraq, insanları idarə etməkdə və həvəsləndirməkdə çətinlik çəkirdim.

Əlbəttə, işçilərim mənə itaət edirdi. Ancaq onlar bunu istədikləri üçün deyil, məcbur olduqları üçün edirdilər. Onlar nə mənə sadiq, nə də şirkətə bağlı deyildilər. Dəbdəbəli otağımdan verdiyim göstərişləri hörmətimə görə deyil, qorxduqları üçün yerinə yetirirdilər.

Ehtimal edirdim ki, mənim bütün gücüm tutduğum vəzifəmdən qaynaqlanırdı və başa düşürdüm ki, bu səhv mövqe idi.

Bu arada sizə kükrək və dəyişkən şəraitdə sürətlə inkişaf edən şirkətin rəhbəri olaraq üzləşdiyim bəzi çətinliklər barədə danışmaq istəyirəm.

Biznesimizin genişlənməsinə baxmayaraq, mənəvi ab-hava kəskin ­pisləşmişdi. Bəzilərinin bizim çox sürətlə genişləndiyimiz və bu səbəbdən də gəlirin insan resurslarından daha əhəmiyyətli olduğunu danışdıqları barədə məlumatlar da alırdım.

Bəziləri isə çox işlədiklərindən və əvəzində isə yetərincə mükafatlandırılmadıqlarından şikayətlənirdi. Başqaları texnologiyadakı yeniliklərdən tutmuş bürokratik sistemdəki yeni strukturlaradək gündəlik üzləşdikləri nəhəng dəyişikliklər onları çaşdırır və fiziki cəhətdən yorurdu. Kollektivdə inam az, məhsuldarlıq aşağı, yaradıcılıq isə ondan da az idi.

Aldığım məlumatlardan isə belə görünürdü ki, demək olar, bütün əməkdaşlar problemlərin günahını yalnız bir insanda – məndə görürdü. Həmrəy fikir ondan ibarət idi ki, mən sadəcə işlərin öhdəsindən gələ bilmirəm.

“Qlobal texnologiyalar” şirkətinin inkişafa davam etməsinə baxmayaraq, statistik göstəricilər uzun illər ərzində ilk dəfə şirkətin itkilərlə üzləşəcəyinə işarə edirdi. Baxmayaraq ki, bizim proqramlar hələ də satılırdı, biz bazardakı mövqelərimizi itirməyə başlamışdıq. İşçilərdə daha əvvəlki illərdə olduğu kimi yaradıcılıq və ruh yüksəkliyi yox idi.

Nəticədə isə bizim məhsulların keyfiyyəti və özünəməxsusluğu itirdi. Bir sözlə, insanlar artıq laqeydləşmişdi. Mən isə başa düşürdüm ki, belə davam edərsə, şirkət iflasa uğrayacaq.

Laqeydlik hər yerdə hiss olunurdu. Şirkətdə işin təşkili bərbad vəziyyətdə idi və adamlar davamlı olaraq işə gecikirdi. Milad şənliyində az adam hazırlaşır, komanda ruhu isə, demək olar, yox idi. Konflikt adət halına keçmiş, təşəbbüskarlıq aşağı səviyyədə idi.

Hətta yeni istehsal sahələrində boşluqlar və etinasızlıq əlamətləri gözə çarpır, onun bir vaxtlar parıldayan döşəməsində zibil və toz-torpaq səpələnmişdi.

Hər şey möcüzəvi şəkildə dəyişdi. “Qlobal Texnologiyalar” yenidən ən nümunəvi şirkətə çevrilib. Mən artıq bilirəm ki, biz daha da yaxşı olacağıq. Bizim şirkətimiz qeyri-adi bir insanın mənə öyrətdiyi xüsusi liderlik formulasının tətbiqi sayəsində dəyişdi.

Bu sadə, lakin həm də qeyri-adi gücü olan sistem bir zamanlar şirkətimizin işçilərinin hər birinə məxsus və insanları yeni nailiyyətlərə ruhlandıran ilhamı qaytardı, məhsuldarlığı artırdı və gəlirlərimizi heç mənim də arzulaya bilmədiyim həddə çatdırdı. İşçilərimiz daha loyal və ümumi işə sadiq oldular.

Onlar artıq dinamik və yüksək professional komanda kimi işləyirlər. Daha da yaxşısı, onlar işə gəlməyi, mən isə onlarla işləməyi sevirəm. Biz hamımız bilirik ki, biz möcüzə kəşf etmişik və hazırda daha böyük nəyəsə doğru irəliləyirik.

Hələ ötən həftə “Business Success” jurnalı mənim şəklimi üz qabığında yerləşdirmişdi. Sərlövhədə sadəcə bu yazılmışdı: “Qlobal texnologiyaların möcüzəsi: Bir şirkət necə möhtəşəmliyə yüksəldi”.

Məni biznes ictimaiyyətinin simvoluna çevirən bu möcüzəli liderlik formulası nə idi axı? Bizim şirkətimizdə çevriliş edən və mənə bu qarmaqarışıq zamanda zəruri olan xəyalı liderə necə çevrilməyi göstərən bu müdrik qonaq kim idi? Tam qəlbimlə inanıram ki, bu sualların cavabı həm sizin rəhbərlik, eləcə də yaşam tərzinizi dəyişəcək. Onları öyrənmək vaxtı çatdı.

İkinci fəsil
Mənim qızılgül bağımdakı rahib

Görüş zamanı özümü sakit göstərsəm də, ofisimə aparan uzun dəhlizdə məni tər basdı. Son ayların gərginliyi məni öldürürdü və başa düşürdüm ki, şirkətin uçuruma yuvarlanmasının qarşısını almaq üçün tədbir görməliyəm.

Artıq bilmirdim kiminlə danışım və ya nə edim. Əlbəttə, bizim üzləşdiyimiz problemlərin “cəld həll yolu”-nu təklif edəcək məsləhətçi komandasına müraciət etmək olardı.

Lakin hiss edirdim ki, bizim coşqun və şəfqətli insanlarla dolu olan xəyali bir şirkətdən iş vaxtının bitməsini gözləyən bürokratik maşına çevrilməmizin səbəbini tapmaq üçün daha dərinə getmək lazımdır.

Ofisimə çatanadək artıq alnımdan tər axırdı və köynəyim yaş idi. Köməkçim bu halımı görüb özünü yetirdi və qolumdan yapışdı. O məni əzəmətli ofisimdəki tavanadək yüksələn kitab şkaflarının yanında yerləşən dəri üzlüklü yumşaq divanıma oturtdu, şəxsi həkimimi və ya təcili yardım briqadası çağırmağın lazım olub-olmadığını soruşdu.

Ona cavab vermək nəzakəti belə göstərmədən divana uzandım və gözlərimi yumdum. Hardasa oxumuşdum ki, streslə üzləşən zaman sakitləşmək üçün xəyalən hansısa bir sakitləşdirici mənzərəni təsəvvür etmək lazımdır. Mən də bunun üçün əlimdən gələni etdim.

Sakitləşməyə macal tapmamış möhkəm bir səsə səksəndim. Elə bil kimsə ofisimin pəncərəsindən birinə daş atdı. Sakitliyimi pozanı görməyə çalışaraq yerimdən sıçradım və böyük pəncərələrdən birinə doğru qaçdım. Ancaq heç kimi görmədim.

Düşündüm ki, bəlkə, yaşadığım stresdən sonra xəyal görürəm. Yavaş-yavaş divana yaxınlaşırdım ki, bu yenidən baş verdi, lakin bu dəfə daha yüksək səslə. “Bu kim ola bilərdi ki”, təəccüblənərək katibəmə təhlükəsizlik xidmətini çağırmasını tapşırmağı düşündüm.

“Yəqin, öz müdirinin sinirlərini yoxlayan daha bir narazı proqramçıdır” deyə düşünərək daha da özümdən çıxdım. Yenidən pəncərəyə yaxınlaşdım və bu dəfə ikinci mərtəbədən ofisimin pəncərələrinin önündə yerləşən qızılgül bağının ortasında dayanan bir nəfəri gördüm. Daha diqqətlə baxdıqda gördüklərimdən şoka düşdüm.

Qızıl güllərin ortasında on il bundan əvvəl ekzotik ölkəyə etdiyim səfər zamanı gördüyüm Tibet rahiblərinin geyindiyi xələtə oxşayan kapyuşonlu qırmızı xələt geyinmiş valehedici cavan oğlan dayanmışdı.

Qərib oğlanın yaraşıqlı və hamar üzü günəş şəfəqlərindən ­işıqlanır, onun geyimi yüngül küləyin təsirindən tərpənir, ona sirli və zərif görünüş verirdi. Onun üzündə böyük təbəssüm var idi.

Gördüklərimin şirkəti tədricən yaddaşlardan silinən, işləməkdən yorulmuş müdirin qarabasması olmadığına əmin olduqdan sonra mən hiddətlə şüşəni döyəclədim. Cavan oğlan yerindən tərpənmədi. O yerindəcə dayanıb gülümsəməkdə idi.

Sonra o mənə şövqlə əlini yellədi. Mən bu dərəcədə ədəbsizliyə dözə bilməzdim. Bu təlxək mənim mülkiyyətimi zəbt eləyib, qızılgül bağımı korlayıb və açıq-aşkar məni ələ salırdı. Dərhal katibəm Arielə təhlükəsizlik işçilərini çağırmağı tapşırdım.

“Onlara tapşır, bu qəribə qonaq aradan çıxmamış onu mənim otağıma gətirsinlər”. Deyə göstəriş verdim. “Ona elə dərs vermək lazımdır ki, yadından heç vaxt çıxmasın”.

Bir neçə dəqiqə sonra qapımın qarşısında dörd gözətçi dayanmışdı. Onlardan biri ehtiyatla naməlum qonağın qolundan tutmuşdu. Qonaq heç, deyəsən, onlara müqavimət göstərməyi fikrindən də keçirmirdi.

Təəccüblüsü o idi ki, gənc hələ də gülümsəyirdi və ofisin qapısının girişində duraraq sanki güc və rahatlıq hissi saçırdı. O, azacıq da olsun gözətçilərin onu yaxalamasına görə narahat görünmürdü və bu ovqatla da otağıma girdi.

Baxmayaraq ki, o hələ ağzını açıb söz deməmişdi, məndə qarşımda dayananın çox bilikli biri olması barədə qəribə bir hiss var idi. Məndə buna bənzər hiss atamın yanında olduğum zamanlarda da ­olurdu. Mən bu hissi başqa cür izah edə bilmirəm.

Buna intuisiya demək də olar, amma içimdən gələn səs deyirdi ki, cavan oğlan göründüyündən daha ağıllıdır. Əslində onu gözləri ələ verirdi.

Bizneslə məşğul olduğum bu illər ərzində aşkar etmişdim ki, insanın gözləri həqiqəti deyir. İnsan diqqətlə baxarsa, onlarda səmimiyyəti və ya etibarsızlığı, qeyri-səmimilik və ya düzlüyü müəyyənləşdirə bilər.

Bu gəncin gözləri mənə onun müdrik olduğunu deyirdi. Onlar həm də onun həyat eşqi və ola bilsin, bir az da şıltaq qığılcım olduğunu göstərirdi. Sanki otağıma düşən günəşin şüaları altında onlar parıldayırdı.

Yaxından baxdıqda onun al-qırmızı mantiyasının çox dəbdəbəli parçadan hazırlandığı hiss olunurdu. Otaqda olmasına baxmayaraq, qərib kapyuşonunu başından açmamışdı və bu da onun qəribə görünüşünü daha da sirli edirdi.

“Siz kimsiniz və niyə mənim pəncərəmə daş atırdınız?” deyə soruşdum. Üzüm daha da istiləşdi və ovuclarımdakı tər daha da artdı.

Cavan oğlan təbəssümlə susmağa davam etdi. Birdən o iki əlini tərpədərək sanki dua edirmiş kimi bir-birinə birləşdirdi və Hindistan sakinlərinin adətinə oxşar formada salamlaşdı.

“Bu insan inanılmazdır!” deyə düşündüm. “Əvvəla, o, işlərim pis gedərkən ofisimdən seyr etməyi xoşladığım qızılgül bağımı tapdalayır, sonra məni dəli kimi qorxudaraq pəncərəmə daş atır, indi isə onu an içində yox edə biləcək nəhəng və yumor hissindən uzaq dörd gözətçinin əhatəsində mənimlə oyun oynayır”.

“Bax, balaca, mən bilmirəm sən kimsən və haradan gəlmisən və düzünü desəm, heç bilmək də istəmirəm” deyə qışqırdım. “Bu axmaq mantiyanı geyinə bilərsən və mənə gülə bilərsən. Nə qədər istəyirsən xoruzlan, mən onsuz da polis çağırmağa hazırlaşıram. Amma bunu etməzdən əvvəl, bəlkə, siz rahiblərin məşhur olduğu bu susmaq andını pozaraq mənə deyəsən nə üçün burdasan?”

“Mən bura sənə liderlik qabiliyyətlərini yenidən kəşf etmənə kömək üçün gəlmişəm, Piter” gözlənilməz hökmlü bir tonla cavan oğlan cavab verdi. “Mən bura sənə şirkətini yenidən ayağa qaldırmağa və sonra isə onun dünya səviyyəsinə çatmasına kömək etmək üçün gəlmişəm”.

O mənim adımı hardan bilir? Bəlkə, bu oğlan təhlükəlidir. Yaxşı ki, gözətçilər düz qarşımda dayanıblar deyə öz-özümə fikirləşirdim. Bəs bu mənə kömək etmək barədə cəfəngiyat nədir; “mənim liderliyimi yenidən kəşf etmək və şirkətimi ayağa qaldırmaq?”

Bu kloun mənim diqqətimi yağlı müqavilə almaq məqsədi ilə çəkmək istəyən hansısa məsləhətçilərdəndirsə, o çox səhv yol seçmişdi. Niyə o sadəcə başqa işsiz oturub yüksək qiymətlər oxuyan və pensiya yaşlarınadək davam edəcək yalançı layihələr yazmaqda səriştəli “dəyişiklik agentləri” kimi mənə yazılı təklif göndərməyib.

“Anlaya bilmirsən mən kiməm hə, Piter?” – o dostcasına soruşdu.

“Təəssüf edirəm, ancaq xeyr. Və əgər siz indicə mənə deməsəniz, sizi pilləkənlərdən aşağı çöldəki dayanacağa atacam” – deyə qışqırdım.

“Görürəm heç xasiyyətin dəyişməyib, Piter. Biz bunun üzərində işləməli olacağıq. Əminəm ki, o sənə komandanın etibarını qazanmaqda mane olur. Və onu da bilirəm ki, xasiyyətin sənə onsuz da yaxşı bacarmadığın qolf oynayarkən də xələl gətirir” – deyə gənc gülməyə başladı.

“Sən heç bilirsən kiminlə danışırsan, özündən razı fırıldaqçı?” – deyə müəmmalı qəribin boyca hündür və sağlam fiziki vəziyyətdə olmasına fikir vermədən qışqırdım. “Sən nə cəsarətlə mənim xasiyyətimdən danışırsan?

Sən mənim necə qolf oynadığımı hardan bilirsən? Sən məni izləyirdinsə, əmin ol, polisdən sənin həbsini tələb edəcəm. Yəqin, bilirsən, bu, ciddi qanun pozuntusudur”, məni yenidən tərlətməyə başlayan qəzəblə əlavə etdim.

Sonra cavan oğlan məni məəttəl qoyan bir hərəkət etdi. O, əlini qaldırdı və mantiyasının dərinliyindən qızıl suyuna salınmış qolf topunu xatırladan əşya çıxartdı. Sonra onu mən tuta biləcəyim hündürlükdə havaya atdı. “Düşündüm, bəlkə, bunu geri almaq istəyirsən” – hələ də gülə-gülə dedi.

Ovcumda tutduğum əşyaya baxanda məəttəl qaldım. Topun üstündə bu yazılar var idi: “Culiana 50 yaşı münasibətilə. Hər bir şeyi olan insana qızıl qolf topu”. İmzada yazılmışdı “Sənin daimi dostun Piter”. Bu top cavan oğlanda hardan idi. Axı bu topu mən illər əvvəl qolf üzrə yoldaşım Culian Mentlə bağışlamışdım.

Culian iş dünyasının əfsanəvi qəhrəmanı və mənim bu illər ərzində qoruyub saxlaya bildiyim çox az dostlarımdan biri idi. O çox böyük zəkaya sahib idi və ölkənin ən yaxşı vəkillərindən biri kimi tanınırdı. Məndən fərqli olaraq o, varlı ailədən çıxmışdı, onun babası məşhur senator, atası isə böyük rəğbət qazanmış federal hakim idi.

Hələ kiçik yaşlarından uğura hazırlanan Culian, Harvard Hüquq fakültəsini fərqlənmə ilə bitirərək əzəmətli uğura sahib hüquq firmalarından birində hər kəsin qibtə edəcəyi vəzifə almışdı.

Artıq bir neçə il sonra o, ölkədə seçilən insanlardan oldu və onun müştəriləri arasında multi-milyarder korporasiyalar, böyük idman klubları və hətta aparıcı dövlətlər var idi. O, şöhrətinin çiçəkləndiyi dövrdə səksən beş istedadlı vəkildən ibarət heyətə rəhbərlik edir və bu günədək məni heyrətə salan hüquqi qələbələr qazanmışdı.

Yeddi rəqəmlə ölçülən gəlirləri ona istədiyini qazanmağa imkan verirdi: məşhurların yaşamağa üstünlük verdiyi nüfuzlu rayonda iqamətgah, şəxsi təyyarə, tropik adada yay iqamətgahı, evin qarşısındakı yolda dayanan parıldayan qırmızı “Ferrari”. Lakin mənim kimi Culianın da qüsurları var idi.

O, divanə kimi işləyir, çox vaxt gecələri ofisində keçirir və yeni günə başlamazdan əvvəl otağındakı divanında bir neçə saatlıq yuxu yatırdı. Onunla qolf oynamağı xoşlayırdım, lakin onu güclə tapırdım. Onu oyuna dəvət edərkən köməkçisindən eyni sözləri eşidirdim:

“Bağışlayın, cənab Franklin, cənab Mentl bu həftə işlərindən birində meydana gəlmiş fövqəladə halla bağlı sizinlə qolf oynaya bilməyəcək. O sizdən üzr istəyir. Bu insan amansızcasına həddindən artıq işləyir və zaman keçdikcə ona kömək etməyə çalışan həyat yoldaşı da daxil olmaqla bir çox dostlarını itirmişdi.

Mən, həqiqətən, qorxurdum ki, o ya işdə ölmək, ya da nə isə buna bənzər bir qərar verib. O yalnız işdə deyil, şəxsi həyatında da çətinliklərlə yaşayırdı.

O, gecəyarısı ən məşhur top modellərlə ən bahalı restoranlara getməkdə və orada sonu dava ilə bitən və növbəti gün qəzet səhifələrində geniş müzakirə olunan tanınmış qalmaqalçı tanışları ilə sərxoş yaramazlıqlarıyla tanınmışdı.

Culian Mentl özünə vaxtından tez qəbir qazırdı. Bunu mən də bilirdim, onun şirkətindəki vəkillər də və zənnimcə, qəlbinin dərinliklərində o özü də bunu hiss edirdi.

Mən Culianın sürətli enişini kədər hissi ilə izləyirdim. Əlli üç yaşında o, yetmiş yaşında qoca kimi görünürdü. Mütəmadi gərginlik və ağır həyat tərzi onu fiziki cəhətdən zəiflətmiş, üzünü qırışlar almışdı.

Bahalı Fransız restoranlarında gecəyarısı etdiyi şam yeməyi, çəkdiyi qalın Kuba siqarları və dalbadal içdiyi konyak onun çəkisini artırmışdı və o hətta öz daimi yorğunluq hissindən belə təngə gəldiyindən həmişə şikayət edirdi.

Zamanla o, bir vaxtlar ona məxsus şıltaq yumor hissini də itirdi və nadir hallarda gülümsəyirdi. Baxmayaraq ki, o, bu idman növünü və mənimlə şəhərdən kənarda vaxt keçirməyi xoşlayırdı, elə bir zaman gəldi ki, o artıq qolf oynamaqdan əl çəkdi.

Öz işləri ucbatından Culian artıq mənə zəng də vurmurdu. Bilirdim ki, mənim kimi, onun üçün də bizim dostluğumuz qiymətli idi. Amma, görünür, o artıq hər şeydən vaz keçmişdi.

Sonra möhtəşəm Culian Mentl faciə ilə üzləşdi. Bir bazar ertəsi səhəri ən yaxşı müştərilərindən olan “Air Atlantik” şirkətinin işini ağzınadək dolu məhkəmə zalında müdafiə edərkən o huşunu itirib yerə yıxıldı.

Onu dərhal köməkçilərinin qışqırıqları və zaldakı jurnalistlərin foto kameraları arasından xəstəxanaya çatdırdılar. Ona dərhal geniş infarkt diaqnozu qoyub ürək-damar şöbəsinə yerləşdirmişdilər.

Kardioloq bildirmişdi ki, Culian onun klinikadakı bir çox xəstəsindən ölümə daha yaxın idi. Lakin o necəsə xilas oldu. Həkimlər demişdi ki, Culianda döyüşçü ruhu və belə, görünür, “qəhrəmancasına yaşamaq iradəsi” var idi.

Həmin kədərli hadisə Culianı köklü şəkildə dəyişmişdi. Elə növbəti gün o, hüquq sahəsindən biryolluq uzaqlaşdığını elan etmişdi. Şayiələrdən eşitmişdim ki, Culian hansısa ekspedisiya üçün Hindistana yola düşmüşdü.

O, həmkarlarından birinə bildirmişdi ki, bəzi suallarına cavab axtarır və bunlara cavabı əsrlərlə möhtəşəm müdriklik toplusuna çevrilmiş qədim torpaqlarda tapacağına ümid edir.

Getməzdən əvvəl Culian iqamətgahını, təyyarəsini və şəxsi adasını satmaqla hamını heyrətə saldı. Ancaq ən gözlənilməzi isə onun sonuncu hərəkəti oldu: Culian çox sevdiyi “Ferrari”sini satdı.

Nəhayət, fikirlərim hələ də otağımın ortasında dayanıb qəhvəyi saçlarını kapyuşonla örtərək rahib mantiyasında gülümsəyən qəribə gəncə döndü.

– Bu qızılı qolf topu səndə hardandır? – deyə sakit səslə soruşdum. – Bu topu mən illər əvvəl əziz bir dostuma ad gününə xüsusi hədiyyə olaraq bağışlamışdım.

– Xəbərim var, – qonaq cavab verdi. – Və bu hədiyyə onun çox xoşuna gəlmişdi.

– Öyrənmək olar bəs sən bunları hardan bilirsən?

– deyə təkid etdim.

– Bəli, çünki mən elə həmin dostam. Mən Culian Mentləm.

Üçüncü fəsil
Korporativ cəngavərin möcüzəli çevrilişi

İndicə eşitdiklərim məni heyrətə gətirdi. Bu sağlam gənc, həqiqətən də, mən tanıdıqlarım arasında həyatda ən ağır zərbəni alan, onun kimi başqa birisi olmayan Culian Mentl ola bilərdimi? Bu o idisə, bəs onda o necə bu cür heyrətamiz şəkildə xarici görünüşünü dəyişə bilmişdi?

Bilirdim ki, Culian öz iqamətgahını, yay evini və hətta ən sevdiyi qırmızı “Ferrari”sini satmışdı. Bilirdim ki, o, işgüzar aləmin zövqlərindən əl çəkərək, onu narahat edən suallara cavab tapmaq üçün Himalay dağlarına fanatik missiyayla getmişdi.

Lakin əminəm ki, bu qədim və sirli yerlərə sadə bir səfər özünü, demək olar, qəbrə göndərmiş insanı bu qədər kəskin dəyişdirə ­bilməzdi.

Gözümün önündə baş verən qəribə ssenaridən narahat olaraq beynimdə buna başqa izah axtarmağa başladım. Yəqin, bu mənim təcrübəsiz menecerlərimdən ­birinin qarşıda duran ağır həftəyə bir az yüngüllük gətirmək məqsədilə hazırladığı oyun idi?

Bəlkə də, bu gənc oğlan rəqib şirkətin bizim vəziyyətimizin nə qədər pis olduğunu öyrənmək üçün içimizə göndərdiyi biri idi? Ya da bu, rahib paltarındakı qonaq başdan xarabın biri idi və mənə xətər yetirmək istəyirdi? Mən bütün bu variantları dərindən analiz etməyə macal tapmamış gənc danışmağa başladı.

– Piter, mən başa düşürəm, sən inana bilmirsən ki, bu, həqiqətən, mənəm. Mən də sənin yerində olsaydım, eyni hissləri keçirərdim. Səndən sadəcə bir balaca etibar etməni və həyatın kiçik möcüzələr yarada biləcəyinə inanmanı istəyirəm. Gəlişimin məqsədi var.

– Nədir o məqsəd? – hələ də qarşımda duranın kimliyinə əmin olmadan soruşdum.

– Düzünü desəm, eşitdim ki, ciddi problemlərin var. Buna görə də sənə kömək etmək qərarına gəldim. Himalaydan qayıdandan sonra “Qlobal Texnologiyalar” barəsində eşitdiklərimin hamısı həqiqətdirsə, onda sən mənim danışacaqlarıma qulaq asmalısan.

Mən səni və şirkətini bir vaxtlar olduğu kimi uğur yüksəkliklərinə qaldıracaq məlumat öyrənmişəm. Mən səni əsil liderliyə yüksəldəcək biliklər əldə etmişəm. Sənə ən etibarlı, özünü işinə həsr edən və ilhamlı komandanı necə yaratmaq lazım olduğunu öyrədə bilərəm.

Mən bu bilikləri dağların yüksəkliyində qarşılaşdığım müdrik bir müəllimdən öyrənmişəm. Onun mənə öyrətdiyi ölməz həqiqət burada – Qərbdə, demək olar, məlum deyil.

Onlar o qədər dərin və qüdrətlidir ki, əminəm sənin şirkətinin bütün quruluşunu köklü şəkildə dəyişə və sizin fəaliyyətinizə yeni məna verə biləcək.

– Davam et, – deyə maraqdan alışaraq cavab verdim.

– Səninlə bölüşmək istədiyim biliklər bir növ bütün liderlərin rəhbər qaydalarından, nadir və olduqca güclü sistemdən ibarətdir. Bu çox sadə sistemdir. Bu sistemə riayət et, sonra sadəcə otur və şirkətinin necə yenidən ayağa qalxdığını izlə.

Əslində bu sistem bundan daha artıqlarını vermək gücündədir. Sən onun prinsiplərinə inamla əməl etsən, şirkətin hələ olmadığı kimi uğurlara imza atacaq. Bu sistem sayəsində işlərin heç təsəvvür etmədiyin qədər uğurlu gedəcək. Mənəvi mühit inkişaf edəcək və məhsuldarlıq artacaq.

İşçilərin heç olmadığı kimi maraqla və yaradıcılıqla çalışacaq. Onlar dəyişikliklərə daha çevik cavab verə və uyğunlaşa biləcəklər. İşçilərin yenə bir komanda kimi olacaq və gördüyü işə daha çox can yandıracaq. Və aydın məsələdir ki, gəlirləriniz, necə deyərlər, başınızdan aşacaq.

– Yaxşı, artıq diqqətimi çəkməyə başladın, – deyə cavab verdim, – ancaq öncə bir sualıma cavab ver. Tutaq ki, sən, həqiqətən də, Culiansan – bu sadəcə bir gümandır – bəs niyə rahib kimi geyinmisən? Mən tanıdığım Culian Mentl yalnız “Armani”dən paltarlar geyinirdi

– Haqlı sualdır, mənim dostum, – deyə cavan oğlan bic-bic gülümsədi və dərhal anladım ki, bu gülüş Culianın hamımızın gənc yaşlarında yaxşı tanıdığı gülüşü idi. – Etiraz etmirsənsə, hər şeyi başdan izah edim?

– Bütün diqqətimlə səni dinləyirəm, – deyə maraqlı hekayə dinləyəcəyimi hiss edərək dəri kürsümə ­söykəndim.

Cavan oğlan əfsanəvi Culian Mentlin bütün yüksəliş və eniş tarixçəsini, Harvarddakı parlaq tələbəlik illərindən tutmuş ta ki onun çətin məhkəmə işlərindəki əldə etdiyi qələbələrə və tayı-bərabəri olmayan vəkillik uğuruna qədər bütün detalları ilə danışdı.

O, öz qələbələri barədə və məşhur yıxılması barədə səmimiyyətlə danışırdı. O, öz arzularından, qorxularından, uğursuz nikahından və ürək tutmasından danışdı.

O hətta mənim necə qolf oynamağımla bağlı xırdalıqları yada salaraq birgə günəş altında meydançada keçirdiyimiz həmin günlər üçün necə darıxdığını da boynuna aldı.

– Onlar çox gözəl idi, – səyahət edən adamın libasını geyinmiş naməlum şəxsin, həqiqətən də, mənim çoxdan itmiş dostum Culian Mentl olduğunu hiss edərək onun sözünü kəsdim. Başqa kim bu xırdalıqları bilə bilərdi ki? Mən sükut içində oturub nə deyəcəyimi bilmirdim. Sonra ayağa qalxdım və ona tərəf yeridim.

– Culian, bu, həqiqətən də, sənsən? – sanki üzr istəyirmiş kimi soruşdum.

– Bəli, mənəm. Və mən səni illər sonra görməyimə çox şadam. Əlli illiyimdə bağışladığın o qolf topu mənim üçün çox qiymətliydi.

Onu gördüyümə çox sevinirdim. Biz köhnə dostlar kimi qucaqlaşdıq və keçmiş yaxşı günlərimizi xatırlamağa başladıq. Lakin beynimin dərinliklərində bir fikir mənə rahatlıq vermirdi. Mən Culianın heyrətamiz cavanlaşmasına hələ də ağlabatan izah tapa bilmirdim.

Narahatlığımı hiss edən Culian ona xas olan səmimiyyətlə soruşdu:

– Mənim gözəllik sirrimi bilmək istəyirsən? – deyərək dodaqları təbəssümlə açıldı.

– Bəsdir mənə sataşdın, Culian. Birincisi, illər sonra gözlənilmədən bu gülməli xələti geyinib peyda olursan, pəncərəmə daş atıb məni, onsuz da bütün günü gərgin olmağıma baxmayaraq, qorxudub özümdən çıxarırsan.

Sonra əslində kim olduğunu elan edib şirkətimi böhrandan çıxartmaq üçün qiymətsiz biliklərə sahib olduğunu deyib məni heyrətə salırsan. İndi isə necə cavanlaşdığının sirrini demək istəmirsən. Çox yaxşı yol seçmisən, Culian, – guya küsmüş kimi cavab verdim.

– İnfarktdan sonra mən həyatımı kökündən dəyişmək qərarına gəldim. Əminəm ki, sən də eşitmisən iqamətgahımı, yay evimi və qalan oyuncaqlarımı da satdığımı.

– Heç olmasa “Ferrari”ni saxlayaydın, Culian. O çox füsunkar bir maşın idi. Hələ də yadımdadı, görüşdüyün həmin o sarışın qızla necə o maşında uçurdun və onun saçları küləyin təsirindən dalğalanırdı.

Culian bir anlıq gülümsədi:

– O çəhrayı mini yubka geyinəni deyirsən?

– Hə, elə o.

Sonra o fikrə getdi və ciddiləşdi:

– Həqiqətən də, yeni həyata sahib olmaq üçün mən keçmişimlə olan bütün bağlarımı kəsməli idim. Mən “Ferrari”mi sevirdim, lakin bilirdim ki, ondan da ayrılmalıyam. Əks halda bu, dənizə açılmaq istəyən gəminin təhlükəsizlik üçün limana bağladığı nazik ipə bənzəyərdi. Onda heç nə alınmazdı.

Bu səbəbdən mən əvvəlki gərgin və qəddar həyat tərzimi xatırladan hər nə vardısa satdım və Hindistana, həmişə biliklərlə və həqiqətlə dolu olduğunu düşündüyüm ölkəyə yollandım.

Sonra Culian həmin geniş ölkədə necə özünü, həyatını və işini inkişaf etdirmək üçün biliklər axtardığını təsvir etdi. O bəzən qatarla, bəzən velosipedlə, bəzən də ayaqla gəzməli olmuşdu. O, qədim məbədlərdə olmuş və müdriklərdən dərs almışdı.

O, bu yolda öz həyatının əsas sualına cavab axtaran başqaları ilə də rastlaşmış və bugünədək davam edən dostluq əlaqələri qurmuşdu. Lakin onun Hindistanda axtardığı müdriklik ilk aylar ondan uzaq qaçırdı. Sonra o daha dərin axtarışa başlamış və Himalay dağlarının yüksəkliklərində yaşayan rahiblər icması barədə şayiələr eşitmişdi.

Əfsanəyə görə, bu müdriklər Sivananın dahi müdrikləri kimi tanınırdılar (Sivana onların dilində maariflənmə mənasını verir), şəxsi və professional keyfiyyətlərin ən yüksək səviyyədə reallaşdırılmasına imkan yaradan qeyri-adi sistem işləyib hazırlamışdılar. Problem yalnız ondaydı ki, heç kim bilmirdi bu rahibləri necə tapmaq olar.

– Çoxları onları tapmağa cəhd etmişdi, – Culian bildirdi, – iş adamları onları kommersiya sahəsində liderlik əldə etmək üçün biliklərə yiyələnmək məqsədi ilə axtarırdı. Başqaları onlardan həyatda lider olmaq üçün dərslər almağa çalışırdı. Lakin Himalay dağlarının keçilməz yüksəklikləri ölümcül təhlükəli idi və bir çox günahsız insan bu gözəgörünməz rahiblərin axtarışı yolunda həyatını itirmişdi.

Heç vaxt çətinlikdən qaçmayan Culian qorxularını kənara ataraq axtardığını tapmaqda qərarlı şəkildə dağlara dırmanmağa başlayıb.

O, gecə-gündüz əzəmətli dağların yüksəkliklərinə qalxıb, əvvəlcə dağın ətəyindəki təpəliklərdən başlayaraq get-gedə daha keçilməz qayalara qalxdıqca Dahi Müdrikləri görmək üçün dua edib. O, həmin kimsəsizliyi dövründə öz həyatının necə olduğu və necə ola biləcəyi barədə düşündüyünü danışdı.

– İş dünyasında mən o qədər məşğul idim ki, həyatım barədə düşünməyə vaxtım olmamışdı, – deyə Culian davam etdi, – halbuki düşünmək və analiz etmək hər bir iş adamında ən vacib olan bacarıqdır.

Mən dərk etdim ki, bizim yaşadığımız məlumatların hakimlik etdiyi dünyada fikirlər uğurun ən başlıca amilidir və ən səmərəli insanlar səmərəli düşünməyi bacaranlardır. O dağlarda tənhalıqda keçirdiyim vaxt məni dəyişdirdi. Həyatımda ilk dəfə, Piter, mən özümü, nəhayət, hiss etdim və həqiqətdə kim olduğumu başa düşdüm.

Culian daha yüksəkliklərə qalxdıqca yorğunluq hiss etməyə və özündən əvvəlki ümid dolu macəraçılar kimi o da bu rəhmsiz dağlara qurban olacağından qorxmağa başlamışdı. Lakin, nəhayət, istəyinə nail ola bilmişdi.

Bir günəşli səhər qalxdığı ən sıldırım cığırda qəribə uzun dalğalanan qırmızı mantiya geyinmiş və başında tünd mavi kapyuşon olan şəxs gözünə görünmüşdü. Bu anadək Culian təklikdə çox vaxt keçirmişdi və burada başqa kimisə görəcəyinə ümid etmirdi.

Sivilizasiyadan çox uzaq olduğuna və Sivananın dəqiq yerini bilmədiyinə görə o, həmin səfər yoldaşına səsləndi.

Lakin həmin şəxs Culiana heç dönüb baxmadan sükutla addımlarını daha da yeyinləşdirmişdi. Tezliklə müəmmalı səyyah tam gücü ilə qaçmağa başladı və onun qırmızı geyimi küləkli payız günündə ipdən asılmış parça kimi rəqs edirdi.

– Dostum, xahiş edirəm, Sivananı tapmaq üçün sənin mənə köməyin lazımdır. Mən müdrikləri axtarıram, – deyə Culian qışqırdı. – Mən yeddi gündür ki, yemək və susuz yollardayam. Deyəsən, mən yolumu azmışam!

Səyyah qəflətən dayandı. Üzü kapyuşon altında gizlənən şəxsə yaxınlaşanda Culian yerində donub qaldı. Günəşin şüaları bir anlıq onun üzünü işıqlandırdı və aydın oldu ki, o kişidir.

Lakin dünya görmüş Culian Mentl hələ bu günədək belə insanla rastlaşmamışdı. Baxmayaraq ki, onun əllidən çox yaşı olana oxşayırdı, lakin onun zeytun rəngli dərisi hamar və elastik görünürdü. Onun bədəni möhkəm və güclü idi, özü isə ­həyat dolu enerji saçırdı.

Onun baxışları o qədər kəskin idi ki, dediyinə görə, Culian gözlərini qaçırmalı olmuşdu.

– Mən dərhal başa düşdüm ki, nəhayət, Sivananın müdriklərindən birini tapmışam. – Vaxt keçməsinə baxmayaraq hələ də tapdığına sevincini gizlədə bilməyən Culian bildirdi, – və mən o dağların başında həmin müdrik insana öz ürəyimi açdım.

Mən nə üçün bura gəldiyimi və nə öyrənmək ümidində olduğumu ona danışdım. Mən ona şirkətdə keçən həyatım barədə, ürək tutmam və həm iş, həm də həyatda necə lider olmağın sirlərini tapmaq həvəsimdən danışdım. Mən ona yalvardım ki, məni də özü ilə həmkarlarının yanına aparsın və onların biliklərinə yiyələnməyimə icazə versin.

Həmin adam Culianın hekayəsinə diqqətlə qulaq asdıqdan sonra əlini onun çiyninə qoydu və mehriban səslə dedi:

– Sən, həqiqətən də, bütün qəlbinlə yaxşı həyat yolunun müdrikliyinə yiyələnmək istəyirsənsə, sənə kömək etmək mənim borcumdur. Mən, həqiqətən də, uzaqlardan gəlib axtardığın müdriklərdən biriyəm.

Sən bu uzun illərdən sonra bizi tapan birinci insansan. Təbrik edirəm. Sənin mətanətinə heyran oldum. Yəqin ki, sən əsil vəkil idin. İstəyirsənsə, mənim qonağım ola və mənimlə bizim məbədə gələ bilərsən.

Bizim məbədimiz bu dağın gizlin yerində yerləşir, ora hələ bir neçə saat yol var. Mənim bacı və qardaşlarım səni məmnuniyyətlə qarşılayacaq. Biz birlikdə sənə əcdadlarımızın əsrlərdən bəri bizə qoyub getdiyi qədim prinsip və ­strategiyaları öyrədəcəyik.

Lakin müdrik əvəzində Culiana bir şərt qoymuşdu:

– Səni gizli dünyamıza götürməzdən və biliklərimizi səninlə bölüşməzdən əvvəl mənə bir söz verməni istəyirəm. Biz bu sirli dağların arasında təcrid olunsaq da, sizin dünyanızda baş verən qarışıqlıqlardan da xəbərdarıq.

Bütün sahələrdən olan liderlər iş dünyasının yeni erasının gətirdiyi böyük keçid və kataklizmlərin öhdəsindən gəlməyə çalışırlar. Rəqabət hələ bu qədər kəskin, dəyişmə sürəti bu qədər yüksək olmamışdı və insanlar möhkəm zəmin uğrunda mübarizə apardıqca mənəvi dəyərlər də aşağı düşür.

Bütün bu xaos içində insanlar artıq öz şirkətlərinə sadiqlik hissini itirib. Onların işə bağlılığı yox olub. Təəssüf ki, insanlar gördükləri işdə məna tapa bilmir və bu isə nəticədə onların həyatını mənasız edir. Sənin keçirdiyin ürəktutması bunun bariz nümunəsi idi. Lakin bu insanların bir ümidi var və həmin ümidi onlara sən verəcəksən.

– Mən onlara necə ümid verə bilərəm? – Culian soruşdu. – Mən özüm sizdən öyrənmək üçün burdayam.

– Narahat olma, – müdrik cavab verdi. – Bizimlə bu sirli dağlarda olduğun müddətdə sən əsil liderlik prinsiplərinin unikal sistemini aşkar edəcəksən. Biz sənə dünyada istənilən liderin öz şirkətinin effektivliyini daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq üçün tətbiq edə biləcəyi bir formula öyrədəcəyik.

Biz sənə eyni zamanda əsrlərdən qalan şəxsi liderlik həqiqətlərini də öyrədəcəyik ki, sən yenidən mənalı həyata qayıda və yaşayışında dəyişiklik edə biləsən. Sən öyrənəcəyin lider müdrikliyini aşkar etmək şərəfi dünyada çox az adama nəsib olub. Lakin onun hamı üçün əlçatan olması çox vacibdir.

Bu səbəbdən də bizim mədəniyyətimizlə tanış və səni öz bacı-qardaşlarıma təqdim etməzdən əvvəl səndən bir tələbim var.

Sonra müdrik Culiana söz verdirdi ki, o, Sivananın böyük müdriklərindən öyrənəcəyi dərsləri Qərbdə buna ehtiyacı olanlarla da bölüşəcəkdir. Culian qədim müdriklərin biliklərini dünyanın bu hissəsində yayacaq və beləliklə, bir çoxunun həyatını yaxşılaşdıran vasitəçi vəzifəsini daşıyacaq.

Culian dərhal müdrikin şərtini qəbul etdi və onların biliklərini tam səmimiyyətlə və həvəslə Qərbə çatdıracağına söz verdi.

– Demək istəyirsən ki, müdriklərin biliklərinə ehtiyacı olanlardan biriyəm? – mən uzaqgörənliklə əlavə etdim.

– İnan mənə, Piter, sən peşman olmayacaqsan. Nə sən, nə də şirkətin bundan sonra əvvəlki kimi ­olmayacaq.

Öz vərdişkar skeptikliyimdən əl çəkib, mənə xas olmayan həvəslə soruşdum:

– Nə zaman başlaya bilərik?

Məncə, mən artıq işimizdəki uğursuzluqdan bezmişdim və ümid edirdim ki, Culian, həqiqətən, bizə yenilik və dəyişmək üçün əlacsızlıqdan ehtiyac duyduğumuz çıxış yolu göstərə biləcək. Culianın bir çox qüsurlarının olmasına baxmayaraq bir şeydən əmin idim: O həmişə həqiqəti deyirdi.

– Sabah günortadan sonra vaxtın var? Saat 5 sənin üçün uyğun vaxtdır? – sağ əlini mantiyasının içinə salaraq soruşdu.

– Qabaqcıl həmkarlarımızdan biri ilə görüş planlaşdırmışdım, lakin onu təxirə sala bilərəm. Əlbəttə, saat 5 uyğundur, zat aliləri, – gülümsəyərək cavab verdim, – Burda görüşək? Deyəsən, mənim qızılgül bağıma heyran olmusan. Təhlükəsizlik xidməti də səni tanıyır.

– Düzünü desəm, mən başqa yer barədə fikirləşirdim. Gəl köhnə qolf-klubda görüşək. O yer çox əladır və orada sənə göstərmək istədiyim bir şey var.

Sonra o mantiyasının dərinliklərindən taxta bulmaca oyununa bənzər əşya çıxararaq qolf topunda etdiyi kimi həmin əşyanı da mən tuta biləcəyim hündürlükdə göyə atdı.

Mənə gülümsədikdən sonra Culian fırlandı və qapımın qarşısında gözləmə otağında kofe içən gözətçilərin yanından keçərək otaqdan çıxdı.

– Sabah görüşərik, – deyə Culianın uzaqdan gələn səsini eşitdim.

Keçmiş qolf həmkarımın uzun dəhlizlə çıxışa doğru irəliləyərkən yellənən qırmızı mantiyasını izləyərək mən inamsızlıqla başımı yellədim. Çoxdan hiss etmədiyim həyəcan duydum. Bəlkə, “Qlobal Texnologiyalar”ın, nəhayət, bir ümidi var idi.

Bəlkə, mən öz ordumu yenidən ilhamlandıra və dirçəldə bilərdim. Bəlkə də, yenidən bir zamanlar uğurlu olan şirkətimin gələcək perspektivlərini görə bilmək imkanına sahib olacam.

Bəlkə, Culianın Himalay dağlarında aşkar etdiyi xüsusi liderlik sistemi bizə yeni bazarın təqdim etdiyi imkanlara sahib olmaq və nə vaxtsa sahib olduğumuzdan daha böyük nailiyyətlər qazandıra bilər. Və nəhayət, bəlkə, mən Culianın necə dəyişə bildiyini öyrənəcəm.

Stolumun üstündə toplanmış sənədlər toplusuna baxaraq fikrə getdiyimi dərk edərək gözlərimi çəkdim və Culianın mənə tulladığı taxta əşyanı araşdırmağa başladım. Onun üzərində naxış gördüm.

Lakin çox çalışsam da onun nə məna verdiyini aydınlaşdıra bilmədim. Ancaq onu aydınlaşdıra bildim ki, taxtanın üzərində sözlər də yazılmışdı.

“Qəribədir” deyə düşündüm. Sözlər, demək olar, zaman keçdiyindən oxunmaz olmuşdu. Stolumun siyirməsindəki böyüdücü şüşəni götürdüm. Nəhayət, sözləri aydın oxuya bildim. Orada sadəcə yazılmışdı: “Mərasim 1: Əməkhaqqını məqsədinlə birləşdir”.

Dördüncü fəsil
Liderlik hikməti

Qəlb barədə bu əsrdə meydana gəlmiş bütün həqiqətlərdən ən fərəhlisi, ilahi vəhy və etimadla dolu olanı budur – fikirlərinin sahibi sən özünsən, xasiyyətinin qəlibçisi də sənsən, şəraitini, ətraf mühitini, taleyini yaradan və dəyişdirən də.

Ceyms Allen

Ölkədə ən nüfuzlu klublardan sayılan mənim getdiyim qolf kluba aparan üç zolaqlı yola çıxanda ürəyim daha tez-tez döyünməyə başladı. Bu klubun üzvləri arasında hakimlər, senatorlar, maliyyəçilər və başqa nüfuzlu şəxslər var idi və bu kluba üzvlük üçün on illik gözləmə siyahısı vəziyyətin gələcəkdə də belə olacağını aydın göstərirdi.

Bu kluba üzv olduğum üçün özümü şanslı sayırdım. Əlbəttə, kluba ardıcıl gedə bilmək üçün vaxt tapsaydım, daha da şanslı hiss edərdim. “Qlobal Texnologiyalar”ın üzləşdiyi bütün problemlər səbəbindən qolf oyunu mənim üçün əlçatmaz arzuya çevrilmişdi.

Klubun səliqəli hamarlanmış qolf sahəsindəki yaşıllıqların əhatəsində yerləşən böyük taxta tikilidən və əzəmətli sütunlardan ibarət binasına yaxınlaşdıqda gözüm Culiana sataşdı. O, yuxarı verandada oturmuşdu, stolunun üstündəki çətirin kölgəsi onu günəşdən qoruyurdu.

O nə isə içə-içə kitab oxuyurdu. Klubun ciddi geyim qaydasını pozaraq öz qırmızı mantiyasını geyinmişdi. Mən gülüşümü saxlaya bilmədim. Culian həmişə hər şeyi öz bildiyi kimi edirdi və buna görə də sevilirdi.

– Culian, – deyə maşından düşdüm və verandaya qalxan pilləkənlərə doğru addımlayaraq ona səsləndim.

O məni görüb ayağa qalxdı və əlini mənə uzatdı:

– Gəldiyin üçün sağ ol, Piter. Söz verirəm, məyus ­olmayacaqsan.

Biz oturan kimi mən Martini sifariş verdim. İşdə keçən növbəti gərgin gündən sonra ümid edirdim ki, spirtli içkinin köməyilə gərginliyim bir az keçər. Artıq son bir neçə ay idi ki, bu gərginlikdə idim və əsəblərimi sakitləşdirəcək nə olsa razı idim.

– Nə oxuyursan? – Culianın əlində tutduğu dəri üzlü kitaba baxaraq soruşdum.

– Bu, Qandinin həyatı barədə kitabdır.

– Sənin Qandi ilə maraqlandığını bilmirdim. Ümumiyyətlə, səni tanıdığım illər ərzində əlində kitab gördüyüm yadıma düşmür.

– Mən artıq sənin bir vaxtlar tanıdığın, həmişə tələsən və gərgin Culian Mentl deyiləm. Sən heç təsəvvür edə bilməzsən mən nə qədər dəyişmişəm. Himalayda olarkən öyrəndiyim dərslərdən biri bundan ibarətdir ki, iki elementlə

– bilik və cəsarətlə hər şey mümkündür. Buna görə də mən hər gün bir yaxşı kitab oxuyuram. Bu mənə həm ehtiyacım olan zəkanı qazandırır, həm də nəyə can atdığımı daim diqqət mərkəzimdə saxlamağıma kömək edir. Və nəyə can atdığımı dərk etdikcə, mən daha irəli getmək üçün cəsarət tapıram.

– Maraqlıdır. Bəs niyə Qandi?

– Müdriklərlə keçirdiyim vaxtdan bəri mən liderlik haqqında ciddi araşdırmalar aparmağa başladım. Bir çoxları liderlik sözünü eşidərkən onu yalnız iş dünyası ilə əlaqəli təsəvvür edir.

Onların təsəvvüründə öz davamçılarını daha məhsuldar olmağa və gördükləri işdə gələcək perspektivlərə ümid etməyə ruhlandıran şirkət rəhbərləri canlanır. Lakin müdriklər mənə öyrətdi ki, liderlik bundan daha geniş anlayışdır.

Liderlik əslində həyat fəlsəfəsidir. Şirkət rəhbərləri və menecerlərlə yanaşı, qayğıkeş müəllim, görkəmli elm adamı və şəfqətli analar da lider ola bilər. Məşqçilər idman komandalarına, siyasətçilər icmalara rəhbərlik edir. Və bunların hamısı daxildən, özünü tanıma və idarəetmə üçün şəxsi mütəşəkkilliyin olmasından irəli gəlir.

Həyatın məğzinin liderlikdə olmasını dərk etməkdən başlayır. Robert Luis Stivensonun bir vaxtlar dediyi kimi: “Həyatın ­yeganə sonu ya olduğumuz kimi qalmaq, ya da bacardığımız kimi olmaqdan ibarətdir”.

– Əsil müdrik insanlar təkcə iş aləmində deyil, həm də şəxsi həyatda da rəhbər olmaq məqsədi ilə yaşayır. Buna görə də, Himalaydan qayıtdığım vaxtdan bəri Qandinin həyatını öyrənməklə məşğulam, düşünürəm ki, o, yer üzünə gəlmiş nadir liderlərdən biri olub.

O, öz xalqını ümidlə baxdığı gələcək istiqamətində aparmaq bacarığına, eyni zamanda özünü idarəetmə və gözəl xasiyyətlə yaşama cəsarətinə də sahib idi. O, ziyalı və effektiv liderliyin aydın örnəyidir.

– Bununla razılaşmamaq çətindir.

– Bir gün Qandi qatardan düşərkən ayaqqabısının biri ayağından çıxıb və qatarın altına düşüb. Qatar hərəkətə başladığından, ayaqqabısını götürə bilmir. Belə olduqda o, həmkarlarını heyrətə salan bir hərəkət edir.

– Nə hərəkət?

– O, ayaqqabısının ikinci tayını da çıxarıb o biri tayın yanına atır. Həmkarları dərhal bu hərəkətin səbəbini soruşur. O, platformada ayaqyalın yeriyərək gülümsəyir və cavab verir: “Artıq bu ayaqqabını tapan hansısa kasıb onun ikinci tayını da istifadə edəcək”.

– Aha, – Qandidə həm də möhtəşəm liderlik keyfiyyəti olan təvazökarlıq var idi.

– Doğrudanmı? Təvazökarlığın o qədər vacib olduğu heç ağlıma gəlməmişdi.

– Ah, amma bu belədir, – Culian yanından keçən ofisiantı ehmalca çağırıb bir fincan bitki çayı sifariş edərək cavab verdi. Çox keçmədən ofisiant çaynik və Culian üçün zərif çini fincanla geri döndü. Culian çayı fincana süzməyə başladı.

O, fincan dolanadək süzdü, lakin qəribədir ki, sonra dayanmadı və tökməyə davam etdi. Çay tezliklə stolun üstündən verandanın döşəməsinə axmağa başladı. Lakin buna baxmayaraq, o, süzməkdə davam edirdi.

– Culian, nəyi sübut etməyə çalışırsan? – mən şübhə ilə soruşdum.

– Liderliyin ən vacib dərsini, – o, sakit cavab verdi.

– Bir çox liderlər bu çay fincanına bənzəyir.

– Necə yəni?

– Bu fincan kimi ağzınacan doludurlar. Onların beyni fikirlər, ideyalar və meyillərlə o qədər doludur ki, artıq heç bir yenilik ora yerləşmir. Liderlərin davamlı olaraq yeni anlayışlar öyrənməli və yeni bacarıqlar əldə etməli olması, sürətlə dəyişən dünyamızda ən böyük nöqsandır.

– Bəs əlac nədir?

– Çox sadə. Onlar fincanlarını boşaltmalıdırlar. Onlar mütəmadi olaraq yeni bilikləri qavramalıdırlar. Vizitkalarında yazılmış adlarını bəzəyən vəzifə və titullarından asılı olmayaraq, onlar daim özlərini tələbə kimi görməlidirlər.

Onlar Şərq müdriklərinin istinad etdiyi “Yeni Başlayanın Zəkası” adlandırdığı yanaşmanı, uğur üçün can atan hər bir liderə məxsus yanaşma tərzini özlərində aşılamalıdırlar. Onlar sadə olmalıdır. Buna görə deyirəm ki, təvazökarlıq liderlik elminin əsasıdır. Elə bu səbəbdən də Qandinin heyranı olmuşam.

Culian qolfdan sonra dincəlmək üçün verandaya gəlmiş klubun digər üzvlərinin ona diqqətlə baxmasına məhəl qoymadan danışmağa davam etdi:

– Dünən sənə haqqında danışdığım, dağa qalxarkən rastlaşdığım müdrik Dahi Sivana müdrikləri icmasının rəhbəri idi. Mən onun şərtini qəbul etdikdən və onların liderlik sistemini Qərbdə yayacağıma söz verdikdən sonra, o özünü Yoq Raman kimi təqdim etdi və məni çətin keçilən dağ yolları ilə aparıb yaşıl düzənliyə çıxartdı.

Düzənliyin bir tərəfində aydın mavi səmaya yüksələn sirli başı qarlı Himalay dağları var idi. Dərənin digər tərəfini isə ətri bütün dərəyə yayılan qalın şam meşəsi qoruyurdu. Yoq Raman mənə gülümsədi və dedi: “Sivananın Nirvanasına xoş gəlmisiniz”.

Sonra biz başqa dar cığırla meşənin dərinliklərinə doğru endik. Şam və səndəl ağaclarının həmin qeyri-adi dünyaya bənzər aləmin havasına yayılmış ətrini hələ də xatırlayıram.

Meşənin torpağı əvvəllər heç rastlaşmadığım orxideya və başqa ekzotik çiçəklərlə sanki rənglənmişdi. Açıqlığa çıxdıqca gözlənilmədən başqalarının da səsini eşitməyə başladım. Daha da yaxınlaşdıqca, səni əmin edirəm, həyatımda heç vaxt unutmayacağım bir mənzərə ilə rastlaşdım.

– Nə gördün ki? – deyə mən soruşdum.

– Gözlərimin önündə sanki qızılgüldən düzəldilmiş bütöv bir kənd var idi. Kəndin tam ortasında balaca bir məbəd vardı. Buna bənzərini mən Tayland və Nepala səfərlərim zamanı görmüşdüm.

– Lakin bu məbəd bir-birinə uzun rəngarəng lentlərlə və budaqlarla sarmaşmış qırmızı, ağ və çəhrayı qızılgüllərlə əhatə olunmuşdu. Məbədin ətrafında rahiblərin yaşadığı sıralarla düzülü kiçik sadə daxmalar var idi.

– Daha heyrətedici isə sakinlər özləri idi, – deyə Culian əlavə etdi. – Kişilər Yoq Ramanın geyindiyi kimi qırmızı formada idi və yanımdan keçərkən mülayimcə gülümsəyirdilər. Onların simasındakı ifadə dərin rahatlıq və gözləri dərin zəka əks etdirirdi.

Onların dağdakı sığınacağının müqəddəsliyini pozmuş gözlənilməz qonağı görmələrinə təşvişlənmək əvəzinə, onlar sakitcə təzim edir və işlərinə davam edirdilər. Qadınlar da eyni dərəcədə dərin təəssürat yaradırdı.

Yerə dəyən möhtəşəm çəhrayı ipəkdən sari geyinmiş və ağ lotus çiçəkləri ilə bəzədilmiş parlaq qara saçlarla onlar kəndin içində zərif hərəkət edirdilər. Mən əvvəllər belə adamlarla heç rastlaşmamışdım.

Onların yetkin insanlar olmasına baxmayaraq, hər biri sevinc saçır, gözləri isə canlılıq və həyat eşqi ilə parlayırdı. Heç birinin üzündə qırış yox idi. Heç birinin saçı ağarmamışdı. Onların heç biri yaşlı görünmürdü. Mən təəccübdən dilimi udmuşdum.

Culian Yoq Ramanın ona qalacağı yeri – növbəti bir neçə ay ərzində yaşayacağı balaca daxmanı göstərdiyini danışdı.

– Gəl farvaterə doğru aşağı düşək, – Culian ayağa qalxaraq təklif etdi. – Mən gəzə-gəzə hekayəmi danışmağa davam edəcəm. Ordakı qolf ağacını da özünə götür, – deyəsən, kiminsə verandada unutduğu yaxşıca işlənmiş qolf dəstinə işarəylə xahiş etdi.

– Sən, həqiqətən, bu xələtlə qolf oynamağa ­hazırlaşırsan,

– Yox, sənə göstərmək istədiyim daha vacib bir şey var.

Biz qolf meydançasına doğru addımladıqca Culian öz qəribə hekayəsini danışmaqda davam etdi. Onun müdriklərin liderlik zəkasını öyrənmək həvəsi ilə alışıb yandığını hiss edən Yoq Raman Culianı qəyyumluğa götürmüşdü.

O, demək olar, hər saatını həvəskar tələbəsi ilə keçirir, toplanmış biliklərini sevinclə bölüşür və Culiana bu bilikləri necə tətbiq etməyi başa salırdı.

Bəzi günlər onlar günəşlə birlikdə oyanır və Yoq Ramanın danışdığı əbədi həqiqətləri saatlarla müzakirə edirdilər və Culianın kəskin hüquq zəkası həm onun, həm də dünyanın bu hissəsindəki bir çox insanın həyatını dəyişəcəyinə əmin olduğu bu güclü məlumatdan zövq alırdı.

Başqa günlər onlar sakitcə şam meşəsində gəzişir, müzakirə etdikləri fəlsəfəni düşünmək imkanından yararlanaraq bir-birinin varlığından həzz alırdılar.

Zaman keçdikcə müdrik Culiana müəllimdən çox ata kimi yaxın oldu. O, Culiana həyata tamamilə yeni perspektivdən baxmağı və öz şəxsi potensialından tam olaraq istifadə etməyi öyrətdi.

Culianın uzun illər səhhətinə biganə yanaşdıqdan sonra ölümlə mücadiləsini bilən Yoq Raman ilk olaraq ona xarici görünüşü və daxili hisslərini dəyişəcək son dərəcə güclü özünüidarəetmə və həyatı təkmilləşdirmə üsullarını öyrətməyə başladı.

Müdrik Culiana bildirdi ki, “daxili liderlik xarici liderlikdən daha öndədir” və başqalarını idarəetmənin əbədi dinamikasını dərk etməzdən əvvəl o, özünüidarəetməni öyrənməlidir.

Beləliklə, Yoq Raman ona gərginliyin öhdəsindən necə gəlmək, daxili narahatlıq hissindən can qurtarmaq və həyatı sadələşdirmək kimi az məlum olan bacarıqlar öyrətdi. Ona öz enerji səviyyəsini necə artırmaq, yaradıcılığından istifadə etmək və həyat gücünü sərbəstləşdirmək kimi bacarıqlar öyrətdi.

Bir neçə həftə ərzində Culian həm daxili, həm də xarici metamarfozadan keçdi. O daha cavan görünməyə, özünü çox güclü hiss etməyə başladı və onda əvvəlki illərdən fərqli olaraq gələcək barədə daha pozitiv fikirlər yarandı.

O, həqiqətən, istədiyini edə biləcək, istədiyi insana çevriləcək və öyrəndiyi əvəzsiz biliklər sayəsində dünyada real dəyişikliklər yarada biləcəyinə inanmağa başladı. Sivananın Dahi Müdriklərindən öyrəndiyi qədim dərslər öz möcüzələrini göstərməyə başlamışdı.

Öz tələbəsini əvvəlki gözəl fiziki və psixoloji sağlamlığına qaytaran Yoq Raman “Qlobal Texnologiyalar”ı Culianın söz verdiyi kimi kökündən dəyişəcək və onu dünya şöhrətli şirkətə çevirə biləcək liderlik sistemi barədə sirləri bölüşməyə başladı.

“Sivananın dahi müdriklərindən olan bu müdrik lider inanırdı ki, hər bir uğursuzluq, istər iş aləmində, istərsə də şəxsi həyatda, liderlikdə olan uğursuzluqdan qaynaqlanır.

Liderləri bacarıqsız və naşıdırsa, şirkətlər yüksək nailiyyətlər göstərə bilməz. İnsanlar liderləri olmadan tam bacarıqları ilə çalışmırlar. Yoq Raman bildirdi ki, dünyanın təcrid olunmuş hissəsində yaşasa da, bizim yaşadığımız dünyada liderlik krizisinin olduğundan xəbərdardır və bu problemi necə həll etməyin yollarını bildiyini dedi”.

– “Bütün ömrümü ziyalı liderlik elementlərini öyrənməyə həsr etdim”, Culian bir günorta möcüzəli yerləri dolaşıb dağ çəmənliyində dincəldikləri zaman müəlliminin ona dediyi bu sözləri xatırladı. “Mən uzun illər dahi liderləri dahi edənin nə olduğunu sükut içində müşahidə etmişəm.

Bir rahib olaraq həqiqətə sadiqlik mənimçün daha vacibdir. Bu səbəbdən də həyatımı liderlik həqiqətini axtarmağa həsr etmişəm. Zaman keçdikcə mən başa düşdüm ki, ən nüfuzlu və möhtərəm liderlər öz liderliklərini qədim uyğun qanunlar əsasında qurublar.

Bu qanunları mən liderlərə öz professional və şəxsi potensiallarını üzə çıxartmaqda kömək edəcək plan kimi yüksək effektli dinamik liderlik sistemi tərtib etmək üçün strukturlaşdırdım. İndi isə öyrəndiklərimi səninlə bölüşmək istəyirəm”.

– Yoq Raman sənə nə danışdı? – biz qolf meydançasına çatdıqda mən səbirsizliklə soruşdum.

– O mənə dedi ki, ən ziyalı, dinamik və effektiv liderlərin hamısı başqalarında olmayan bir xüsusiyyətə sahib idi.

– Həmin xüsusiyyət nədir?

– Məncə, onu nümayiş etdirsəm, daha yaxşı olacaq, – deyə Culian mənim daşıdığım qolf dəri çantasını aldı, və ordan qolf ağacını çıxartdı.

– Bircə, demə ki, sən müdriklərdən dərs aldığın zaman qolf oyunlarını da inkişaf etdirmisən!

– Əslində etmişəm. Mən hər gün qolf oynayırdım. Bu çox müalicəvi idi və mənim bərpa prosesimdə böyük təsiri oldu.

– Həqiqətənmi? – mən inamsızlıqla soruşdum, – güman edirəm o sehrli rahiblər günlərinin yeknəsəqliyini aradan qaldırmaq üçün dağların arasındakı sığınacaqlarında dünya şöhrətli qolf meydançası düzəldərək gündə bir neçə oyun keçirirdilər? Bəlkə, onlarda hələ oyuqlardan topları yığmaq üçün bambukdan düzəlmiş kiçik qolf arabaları da var idi?

– Çox gülməlidir, – Culian mənim acı istehzama kəskin cavab verdi.

O başqa nə gözləyirdi ki? Danışdıqları əcaib olmaqdan artıq mümkünsüz olmağa doğru gedirdi.

– Yox, əslində mən qolfu öz düşüncələrimdə oynayırdım, Piter.

– Mən beləsini heç eşitməmişəm.

– Bir neçə il əvvəl jurnalda Vyetnam müharibəsinin iştirakçısının tənha dustaq olduğu günlərdə beynində şahmat oynayaraq xilas olduğu barədə məqalə oxuduğumu xatırlayıram.

Bu ona təkcə günlərin tez keçməsində deyil, həm də şahmat oynamaq bacarığının inkişafında kömək etmişdi. O, azad olunduqdan sonra və real oyunçu ilə real taxta üzərində oynamaq imkanı yarandıqda onun şahmat bacarığı ən yüksək professional səviyyəyə yüksəlmişdi.

– İnanılmazdır.

– Mən də hekayəni oxuyanda bu cür düşünmüşdüm, Piter. Lakin müdriklər arasında keçirdiyim sakit anlarımdan birində mən gənc yaşlarımda necə qolf oynamağı sevdiyimi xatırladım, qərara gəldim ki, mən də həmin veteranın strategiyasından istifadə edim və beynimdə qolf oyununu məşq edim.

Uşaq olarkən bu oyundan o qədər zövq alırdım ki, onun mənim bərpamda əhəmiyyətli köməyi ola biləcəyini düşündüm.

– Necədir, bu sənin qolf oyununda dəyişiklik yarada bildi?

– Bilmirəm. Bu illər ərzində ilk dəfədir ki, qolf meydançasına çıxıram. Əslində axırıncı dəfə, düşünürəm, elə səninlə oynamışdım. Amma beynimdə, demək olar, min dəfələrlə qolf oynamışam və bu səbəbdən də özümü qolfdan ayrı qalmış hiss etmirəm. Yaxşı, indi yaxından izlə. Güman edirəm, görəcəklərin səni təəccübləndirəcək.

Culian sonra mantiyasının içindən mənim ona qaytardığım qızılı qolf topunu çıxartdı.

– Sən bununla oynamayacaqsan, elə deyilmi? Heç bilirsən o mənə neçəyə başa gəlib, Culian? – dostumun ona verdiyim xüsusi ad günü hədiyyəsindən öz nümayişində istifadə edəcəyindən bir az əsəbiləşmiş halda soruşdum.

– Diqqətlə bax, – onun diqqətini meydançanın o biri başındakı oyuğa yönəldərək verdiyi yeganə cavab bu oldu. Sonra o, bir professional kimi asanlıqla qolf ağacını yelləyərək topa dəqiqliklə vurdu və top süzərək göy üzünə qalxdı.

Mən heç vaxt Culianın topa belə vurduğunu görməmişdim. Lakin topu bu cür vurmasına baxmayaraq adama elə gəlirdi ki, top hədəfə çatmayacaq. Mən Culiana baxdım və üzümdəki ifadəylə ona “pis cəhd deyildi” dedim.

Sonra inanılmaz bir şey baş verdi. Sanki qarşılaşdığı küləyin şiddəti ilə top havada sürətlənmiş kimi görünməyə başladı. O artıq tam sürətlə hədəfə doğru uçurdu.

Topun uçuşunu izləyən meydançadakı işçilər topun hara düşəcəyini görə bilmək üçün tez papaqlarını başlarından çıxartdılar. Hətta qolf-klubun verandasında dincələn bir neçə oyunçu da nə baş verəcəyini görə bilmək üçün sürahinin üstündən əyilmişdilər.

Top, nəhayət ki, birinci oyuğun yanında yerə düşdü və ehmalca, lakin birbaşa həmin oyuğa doğru yuvarlanmağa başladı.

Uzun zaman idi ki, heç bir oyunçu birinci zərbədən topu oyuğa sala bilməmişdi və bəlkə də, mənim ənənəvi rahib geyimində olan və ayağına sadiq sandallarını geyinmiş dostum bu işdə birinci olacaqdı. Top oyuğa doğru yuvarlanmaqda davam etdi. Sonra o sanki ­dayandı.

– Eh Culian, – mən səmimi məyusluqla dedim, – bu qədər yaxın, amma yenə də bu qədər uzaq.

– Bir az gözlə, Piter. Öyrəndiyim liderlik dərslərindən biri ondan ibarətdir ki, möhtəşəm qələbədən öncəki an insan çox zaman bəzi çətinliklərlə üzləşir. Həmin an ən əsası diqqətini yayındırmamaq və inanmaqda davam etməkdir.

Sonra, hamının artıq topun dayandığını güman etdiyi zaman, o qalan iki inçlik məsafəni də yuvarlanaraq oyuğun içinə düşdü.

– Ura! – deyə bu qeyri-adi hadisəni izləyən işçilərdən biri bütün gücü ilə qışqırdı. Culian əllərini göyə qaldıraraq öz qələbəsindən məmnun halda kiçik rəqs etməyə başladı.

Mən sadəcə gülümsədim və başımı yellədim,

– Culian, sən məni heyrətləndirməkdən əl çəkmirsən. Təbriklər!

Sakitləşdikdən sonra mən Culiandan bunu necə etdiyini soruşdum.

– Sən, həqiqətən də, birinci dəfədən topu oyuğa salmaq niyyətində idin?

– Bəli, lakin düzünü desəm, mən bunun baş verəcəyinə əmin deyildim. Mən bu atışı Himalayda olarkən beynimdə yüz dəfələrlə elə bu formada məşq etmişdim. Bu mənim zehnimi iti saxlaya bilməyim üçün etdiyim oyun kimi başlamışdı.

Mən bunu etməkdən böyük zövq alırdım. Boynuma alıram ki, hətta mən özüm də zehni təlimlərimin bu cür əfsanəvi nəticə verməsinə heyrətləndim. Lakin onun alınması mənim sənə izah etməyə çalışdığım faktı bir daha sübut edir. – Culian yenə də sirli ehkamla söylədi.

– Bunun mənə dünən verdiyin bulmaca ilə bir əlaqəsi var?

– Bəli var. Piter, icazə ver bir sual verim. Bu neçə ildən sonra ilk dəfə qolf meydançasına çıxarkən mənə topu birinci zərbədən oyuğa salmağa nə kömək etdi?

– Hm, məncə, bu suala sən özün artıq cavab verdin, Culian. Bu sənin Himalay dağlarında olarkən etdiyin zehni məşqlərdən sonra mümkün oldu. Sən indi etdiyini beynində o qədər məşq etmişdin ki, artıq zehnin bunu necə etməli olduğu barədə plan qurmuşdu. Sonra isə sən bura gəldin və təsadüfi deyil ki, beynindəki planı reallığa çevirdin.

– Çox yaxşı, Piter. Sən həmişə kəskin düşüncəyə sahib olmusan və mənim taktikamı düzgün başa düşdün.

– Bilirsən ki, qolf oyununu çox xoşlayıram və oyunumda zərbələrin sayını azaltmaq üçün nə desən etməyə hazıram. Ötən aylar ərzində mən məşhur qolfçuların həyatı barədə bir çox kitablar oxumuşam. Onların hamısının razılaşdığı bir fikir var idi ki, “qolf zehni oyun”dur.

Məsələn, Cek Niklaus bildirirdi ki, oynayacağı meydançanı gəzdikdən sonra o, beynində zərbələri necə vuracağını yüz dəfələrlə məşq edirmiş. Bu onun üstünlüyünün məxfi səbəbinə çevrilmişdi. Buna görə də sən mənə həmin qaydadan istifadə etdiyini dedikdə təəccüblənmədim.

– Və dünyanın məşhur iş adamları da eyni hərəkəti edir, – Culian davam etdi.

– Onlar hamısı qolf oyununu zehinlərində canlandırır? – deyə mən istehza ilə soruşdum.

– Yox, Piter, onlar gələcək yollarını indiki zamanda aydın təsəvvür etməyə çalışırlar. Onlar gələcək illərdə şirkətlərinin necə olacağının təsəvvürünü və ya aydın planını hazırlayırlar. Onların özlərinin və işçilərinin uğrunda mübarizə apardığı qələbənin necə olacağı barədə tam təsəvvürləri var.

Və atdıqları hər addım onları bu aydın təsvir edilən gələcəyə doğru yaxınlaşdırmaq məqsədi güdür. Bir sözlə, dostum, bu şəxslər onları ulduzlara doğru yüksəldən gələcəyi görmək qabiliyyətinə sahibdirlər. Onların liderlik dahiliyinin arxasında dayanan sirr bundan ibarətdir.

– Bu çox sadə görünür. Belə çıxır ki, öz şirkətimin gələcəyini aydın təsəvvür etməklə mən dahi liderə çevrilə bilərəm? – deyə soruşdum.

– Yox, bu heç də o qədər sadə deyil. Başqa bir çox liderlik təcrübələri və fəlsəfələri var ki, digər maarifçi və yüksək professional liderlər onu tətbiq edir və bu da öz növbəsində onlara böyük uğur gətirir. Yoq Raman onların hamısını mənə öyrətdi və səni əmin edirəm ki, tezliklə sənə də öyrədəcəm.

Lakin hələlik onu yadda saxla ki, dahi təşkilatlar dahi liderlərdən başlayır və hər bir dahi liderin cəsur arzuları var. Effektiv liderlər öz şirkətlərinin gələcəyinin aydın təsəvvürünü yaradan və onu rəhbərlik etdikləri insanların hazırda etdiyi fəaliyyətlə əlaqələndirən uzaqgörənlərdir.

Beləliklə, hər bir hərəkətin məqsədi vardır ki, bu da şirkəti onun liderinin təsəvvür etdiyi nəticəyə yaxınlaşdırmaqdan ibarətdir. Bu barədə Vudro Vilson demişdir: “Siz sadəcə yaşamaq üçün yaranmamısınız.

Siz dünyanı daha rəngarəng etmək, onu gələcəyə dair təsəvvürləriniz, ümid və arzularınızın ruhu ilə zənginləşdirmək üçün burdasınız. Siz dünyanı zənginləşdirməlisiniz, siz bu öhdəliyinizi unutmaqla özünüzü kasıblaşdırırsınız”.

– Yaxşı deyib.

– Və yadda saxla ki, sən öz xəyallarına təslim olduqda uğur səni izləməyə başlayır. Beləliklə, sən uğur dalınca qaçmalı olmayacaqsan, uğur özü səni tapacaq. O sanki dəyərli məqsədə yönəlmiş effektli cəhdlərin gözlənilməyən əlavə məhsulu olacaq.

– Himalay dağlarının başında yaşayan rahib – Yoq Raman bunları öyrədib sənə? – mən soruşdum.

– Yoq Raman tarixin dahi liderlərinin həyatı ilə tanış olaraq liderliyin əsaslarını öyrənməyə illər sərf etmişdi. O mənə hər bir liderin öz heyətini həvəsləndirə biləcəyi, fəallığa sövq edəcəyi və beləliklə də şirkətini təsəvvüredilməz yüksəkliyə qaldıracaq əbədi biliklər verdi.

Yoq Raman burada – Qərbdə müasir iş dünyasının bütün mürəkkəbliyindən xəbərdar olmaya bilər, lakin onun buna heç ehtiyacı da yox idi. Onun mənə ­verdiyi ­biliklər əsrlərdən gələn qədim liderlik həqiqətlərinə əsaslanır.

Bu həqiqətləri dəyişməz qanunlar da adlandırmaq olar, belə ki, təbiət qanunları kimi onlar da, zamanın sınağından keçib gəlir və bu sınaqdan gələcəkdə də keçə biləcəklər. Və iş dünyası dəyişikliklər dənizində batdığı vaxtda, insanları idarə etmək üçün olan bu həqiqətlər dəyişməz qalır.

– Deməli, hər bir dahi lider uzaqgörən olmalıdır? O, yekun nəticəni açıq təsəvvür edərək gələcəklə aydın bağlantı yaradır. Bu sanki Henri Kissincerin illər əvvəl dediyi kimi: “Liderin vəzifəsi insanları olduqları yerdən heç zaman olmadıqları yerə aparmaqdır”. Mənə dediklərinin qısa xülasəsi kimi belə demək düz olar?

– Bəli, Piter, doğrudur. Sən mənanı tam düzgün qavramısan. Lakin yenə də sənə demək istəyirəm. Bizim bəzi vaxtlar birlikdə qolf oynadığımız məşhur göz cərrahını xatırlayırsan?

– Əlbəttə, mənim ondan çox xoşum gəlirdi. Onun çox yaxşı yumor hissi var idi.

– Hə, bax o. O hələ şəhərdəki bütün oftalmoloqlar üçün möhtəşəm şam yeməyi və rəqs də təşkil etmişdi. Xatırlayırsan, o bu qonaqlığı necə adlandırmışdı?

– Onu unutmaq olar? – mən qımışaraq cavab verdim. – Göz gecəsi.

– Hə, bax o, bir günorta biz qolf oynayarkən mənə bir gənc xəstəsinin ambliopia adlı xəstəlikdən əziyyət çəkdiyini danışdığını xatırlayıram. Görünür, başqa həkim məlhəmi səhvən onun xəstə gözünə yox, sağlam ­gözünün üstünə qoyub.

Sarğını açdıqda isə hamının təəccüb və təəssüfünə səbəb olan hal üzə çıxıb. Aydın olub ki, oğlanın sağlam gözü görmə qabiliyyətini tamamilə itirib. Görünür, sarğı görmə qabiliyyətinin inkişafını dayandırıb və oğlan tam kor olub. Bu hal tibdə ambliopia adlanır.

– Qəribədir.

– Mən bu hadisəni heç unutmadım, Piter. Həm də fikirləşirəm ki, bu mənim sənə təklif etdiyim liderlik dərslərinə də aiddir. Bugünkü iş dünyasında bir çox liderlər vərdişlərin əsirinə çevrilir. Onlar hər gün eyni insanlarla eyni işi eyni qaydada görürlər.

Onlar təsadüfi hallarda yeni fikirlər irəli sürür, yeni ideyalar yaradır və ya hesablanmış risklərə gedirlər. Əvəzində onlar öz liderliklərini təhlükəsiz rahat çərçivədə məhdudlaşdırır və oranı tərk etmək istəmirlər. Belə liderlər nəticədə özünəməxsus ambliopiadan əziyyət çəkirlər.

– Necə yəni?

– Günlərini eyni köhnə işləri görməklə keçirərək sanki onlar sağlam gözlərinə sarğı qoyurlar. Onlar bu cəld dəyişən zəmanənin təqdim etdiyi böyük imkanları görə bilmirlər. Və tədricən, öz təbii görmə qabiliyyətlərindən istifadə etməməklə onlar bu qabiliyyəti itirir və kor olurlar. Bunun sənin də başına gəlməsinə imkan vermə, dostum.

Gözünü bağlayan nə varsa at və yeni imkanlar axtarmağa başla. Gələcəkdə uğur qazanmağın ən yaxşı yolu onu yaratmaqdır. Hellen Keller bir vaxt ­demişdi: “Mən görmə qabiliyyəti olub görməməkdənsə, kor ­olmağı üstün tuturam”.

Culian davam etdi:

– İndi sən bilirsən ki, ən ziyalı və effektiv liderlər “uzaqgörən liderlər”dir və artıq mənim vəzifəm sənə onlardan biri olmaqda kömək etmək üçün vəsaitlər vermək və bacarıqlar öyrətməkdir. Bunda bizə Yoq Ramanın liderlik sistemi kömək edəcək.

– Başlamazdan əvvəl tez bir sual soruşa bilərəm?

– Əlbəttə, – klubun binasına tərəf dönərək Culian cavab verdi.

– Mən, həqiqətən də, sənin öyrətmək istədiklərini öyrənmək istəyirəm. Bilirsən ki, “Qlobal Texnologiyalar” böyük çətinliklə üz-üzədir. Mənim ən yaxşı proqramçılarım gəmini tərk edir, mənəvi mühit dağılıb, heç kimin rəhbərliyə etimadı qalmayıb və komanda işi artıq keçmişdə qalıb. Amansız yeniliklər tələb edən sənayedə biz, məncə, yaradıcılıq alovumuzu itirmişik.

Və üzləşdiyimiz bütün dəyişikliklərlə mübarizədə işçilərim daha da gücünü itirir. Texnologiyalar dəyişir, sənaye dəyişir və bizim müştərilərimizin də tələbatı dəyişir. Ən başlıcası isə odur ki, mən artıq şirkətin hansı istiqamətdə irəliləməli olduğunu müəyyənləşdirə bilmirəm.

– Mən Culiana öz problemlərimi danışmaqda davam etdim. – Sənə demək istədiyim odur, bilirəm ki, liderlik bacarıqlarımı inkişaf etdirməliyəm. Mən “Rəqəmsal Texnologiyalar”da olarkən bir-birindən yüksək rəhbər vəzifələrə təyin olunurdum.

Və baxmayaraq ki, bəzi ­liderlik kurslarında iştirak edirdim, əslində isə bu illər ərzində heç kim heç vaxt məni sakitcə kənara çəkib insanları necə idarə etmək lazım olduğunu əməlli-başlı öyrətməmişdi. Heç kim mənə öz komandamı necə dərindən həvəsləndirmək və ya daha effektiv kommunikasiya etmək lazım olduğunu göstərməmişdi.

Heç kim mənə işçilərin öhdəliklərini artırmaqla necə daha artıq məhsuldarlığa nail ola biləcəyimi izah etməmişdi. Mən hətta heç öz vaxtımı necə idarə etmək və işləri aparmaq sənəti kimi əsasları da öyrənməmişdim. Və indi mən öz şirkətimi idarə edərkən bu daha da pisləşib. İşlərim həmişə başımdan aşır, vaxtım isə çatmır.

Hamı gözləyir ki, mən onların bütün suallarına cavab tapım. Mən mütəmadi olaraq gərgin oluram və bu gərginliyimi işçilərimə tökürəm, bu isə işləri daha da çətinləşdirir. İşlə şəxsi həyatım arasında balansa gəldikdə isə, bu sadəcə bir arzuya çevrilib. Öz-özümə deyirəm: “Gələn il özümə gələ biləcəm və ailəmlə daha çox vaxt keçirəcəm”.

Lakin işlər heç vaxt azalmır. Ona görə də, etiraz etmirsənsə, mən birlikdə keçirəcəyimiz vaxtdan tam yararlanmaq və dahi liderliyin köklərinə çatmaq üçün çalışacam. Mən həmişə soruşmaq istədiyim, lakin axmaq kimi görünəcəyimdən qorxaraq soruşmağa utandığım sadə sualları səndən soruşmaq istəyirəm.

– Buyur soruş, – Culian ehmalca cavab verdi.

– Yaxşı. Əvvəl bilmək istərdim “liderlik” sözü özü nə deməkdir? Bu sözün arxasında nə durur? Baxmayaraq ki, mən 2500 nəfərlik işçisi olan nəhəng şirkəti idarə edirəm, bu sözün əsil mənasını aydınlaşdıra ­bilməmişəm.

– Əvvəl dediyim kimi, liderlik hərəkətlərini dəyərli məqsədə çatmaq üçün istiqamətləndirməyi bacarmaqdır. Liderlik əslində “qeyri-mümkün”ün sadəcə hələ “cəhd edilməmiş” bir şey olduğunu dərk edə bilməkdir. Çoxları düşünür ki, lider sadəcə şirkətlərdə prezident və ya baş menecer vəzifələri tutan kişi və ya qadındır.

Əslində isə liderlik vəzifə yox, hərəkətdən ibarətdir. Sizin menecerlər dahi liderlər də ola bilər. Sizin proqramçılar dahi liderlər də ola bilər. Fabrikin satış işçisi də bacarıqlı lider ola bilər. Bilirsən, Piter, liderlik etmək insanları həvəsləndirmək, onları inandırmaq və onlara təsir etmək deməkdir.

Liderlik işləri idarə etmək deyil, insanların inkişafına nail olmaqdır. Uzaqgörən liderlər o insanlardır ki, onlar hər bir şirkətin əsil əmlakı hər səhər işə gəlib ofisə qalxan və axşamlar düşüb evinə gedənlər olduğunu bilir. Sadə dillə desək, liderlik dəyərli və mənalı olduğuna inandırdığın insanlara təsəvvür etdiyin gələcəyə doğru yolda öz istedadlarını tamamilə üzə çıxartmaqda kömək etməkdən ibarətdir.

Sən bunu edə bilərsən. Sənin menecerlərin bunu edə bilər. Hətta sənin adi işçilərin də öz gördükləri işdə liderlik göstərə bilərlər. Və həqiqətən, effektli liderlər eyni zamanda iki aləmdə yaşamalıdır.

– Səni başa düşdüyümə əmin deyiləm.

– Dahi liderlər başa düşürlər ki, liderlik bir sənətdir, ilahi vergi deyil. Onlar öz sənətlərini mükəmməlləşdirmək üçün daim çalışırlar. Və onların inkişaf etdirməyə çalışdıqlarından ən vacibi hazırkı şəraitə əsaslanaraq diqqəti gələcəyə yönəltməkdir. Dahi liderlər bu günü idarə edə-edə eyni zamanda da gələcəyi yarada bilmək kimi ikili bacarığa sahibdirlər.

Bu mənada mən dedim ki, onlar eyni zamanda iki aləmdə yaşamalıdırlar. Onlar hazırkı zəmanədə yaşayaraq keyfiyyəti artırmaq, inzibati sistemi sadələşdirmək və müştəri xidmətlərinə dair tələbat standartlarını artırmaq vasitəsi ilə mövcud fəaliyyəti inkişaf etdirməlidirlər.

Eyni zamanda onlar gələcəyin aydın planını yaratmalı, formalaşdırmalı və qayğısına qalmalıdırlar. Yoq Raman bunu daha gözəl ifadə etmişdi: “Uzaqgörən lider qarşısındakı yolu təmizləyərkən diqqətini zirvədə cəmləşdirməyi bacaran şəxsdir”.

Fəaliyyətini mükəmməlləşdirməyə var gücü ilə can atmayan şirkəti rəqibləri tezliklə geridə qoyacaq. Qarşısında çatmaq istədiyi aydın məqsəd olmayan şirkət isə tezliklə iş dünyasından kənarda qalacaq.

– Demək, sənin dünən mənə verdiyin bulmacanın üstündə yazılanların mənası bu imiş?

– Bəli. Yadındadır, onda hansı söz yazılmışdı?

– Culian soruşdu.

Xoşbəxtlikdən o bulmacanı özümlə götürmüşdüm və tez onu əynimdəki sarı qolf köynəyimin ön cibindən çıxartdım.

– Mən onun dizaynından baş aça bilmədim, ancaq sözləri oxuya bildim.

– Lap yaxşı. Bəs onlarda nə yazılmışdı?

– Ritual 1. Gəlirləri məqsədlə birləşdir, – səylə cavab verdim. – Mən bu sözlərin nə demək olduğunu tam anlamadım, Culian.

– Tezliklə anlayacaqsan.

Ritual 1
Gəlirləri məqsədlə birləşdir
Beşinci Fəsil
Diqqətin gələcəyə cəmlənməsi ritualı

Həyatda çətinliklərin öhdəsindən gəlməkdən və uğurun bir mərhələsindən başqa mərhələsinə keçməkdən, qarşıya yeni məqsədlər qoymaq və onlara nail olmaqdan artıq həzz yoxdur. Möhtəşəm və ya tərifəlayiq zəhmətin ilk bəhrəsi ümid, sonra isə sevincdir.

Samuel Conson

Biz Culianla verandada söhbətləşdiyimiz vaxtda günəş yavaş-yavaş qürub etməyə başladı və əvəzində sakit, lakin rütubətli bir yay axşamı düşdü. Bürküyə baxmayaraq, o, inadla mantiyasını çıxarmaqdan boyun qaçırırdı.

– Mənə belə rahatdır, – o, mehribanlıqla cavab verdi, – lakin bir stəkan buz kimi su olsa, yaxşı olardı.

– Məmnuniyyətlə, – mən cavab verdim və cəld ofisianta işarə edərək qeyri-adi geyimli qonağımın sadə istəyini bildirdim. Anladım ki, Culian, həqiqətən, dəyişib və artıq bir zamanlar olduğu kimi ciddi biznes cəngavəri deyil.

Bir vaxtlar onun həyat tərzinə çevrilən spirtli içkilərə aludəçilik, dəlisovluq və təkəbbür artıq keçmişdə qalmışdı. O, sağlamlıq və müdriklik etalonuna çevrilmiş və öz prinsiplərinə sadiq biri olmuşdu.

– Bilirsən, Piter, özünü idarəetmənin “quru”su adlandıran çoxlarına rast gəlmək olar. Onlar bir şəhərdən başqasına səfər edərək dalbadal seminarlar keçirir və kitablar nəşr etdirirlər.

Bəziləri öz varlıqlarını əsaslandırmaq üçün mənasız və jarqon sözlər ortaya çıxartsalar da, aralarında, həqiqətən, şirkətlərin işini inkişaf etdirə biləcək qiymətli ideyaları olanlar da var. Problemin kökündə isə mənim şərti olaraq “Fəaliyyət çatışmazlığı” adlandırdığım hal durur. Bu bir çox şirkətlərin uğuruna mane olur.

– “Fəaliyyət çatışmazlığı?”

– Bəli, məhz bu səbəbdən biz biliklərimizi adətən nəticəyə çevirə bilmirik. Məsələ bundadır ki, biz çox vaxt nə etməli olduğumuzu bilirik, amma bunu etmirik. Biz insanlarıq və etdiklərimiz də insani əməllər olmalıdır. Bəzi liderlər öz gələcəyini aydın görməyi bacarmalı olduqlarını və bunu rəhbərlik etdikləri insanlara ötürməli olduqlarını bilirlər.

Onlar bilir ki, işçilərlə daha dərin bağlar yaratmaq üçün tədbirlər görməlidirlər. Lakin problem ondadır ki, bu liderlər fəaliyyət göstərmək vərdişlərini yaddan çıxarıblar. Bu səbəbdən də onlar intuitiv olaraq düzgün saydıqlarını etməkdən çəkinirlər. Onlar günlərini xırda məsələlərə həsr edirlər və həftələrin, ayların və illərin ötüb keçməsini duymurlar.

Bu tip liderlər heç vaxt dərk edə bilmir ki, liderlik uğurunun 90 faizi sahib olduqları biliklərin həyata keçirilməsi və eyni zamanda başlanılan işlərin sonacan davam etdirilməsindən irəli gəlir. Hamı bugünkü informasiya erasında yaşamağı xoşbəxtlik sayır.

Lakin bir çoxları unudur ki, informasiya öz-özlüyündə güc deyil. Güc və rəqabət üstünlüyü yalnız informasiyadan qətiyyətlə istifadə edildikdə yaranır.

– Bu həqiqətdir, Culian. Bizlərdən bir çoxu bilir ki, şəraiti düzəltmək üçün şirkətdə yaxın bir həftədə azı onlarla tədbir həyata keçirə bilərdik. Lakin gündəlik təcili işlər o qədər zamanımızı alır ki, biz həmin tədbirləri gələn kvartala və ya ondan sonrakılara saxlayırıq.

– Tamamilə doğrudur. Bu səbəbdən də yadda saxla ki, Yoq Ramanın mənə öyrətdiyi liderlik bacarıqları arasında liderliyin inkişaf etdirilməsi üçün açar olanı öz bacarıqlarını həmişə mükəmməlləşdirməli olduğundur. Heç vaxt bacarıqlarını inkişaf etdirib ondan yararlanmağı gələcəyə saxlama.

Onun gücünə inan və gündəlik fəaliyyətində tətbiq et ki, prinsiplərini hər gün sınaqdan keçirə biləsən. Onları həyatının və liderlik fəaliyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevir. Yalnız o halda sən liderlik biliklərində keyfiyyətli dəyişikliklərə nail ola biləcəksən.

Bu isə “Qlobal Texnologiyalar”ın məhsuldar ­fəaliyyətində öz əksini tapacaq. İllər əvvəl Heredotun dediyi kimi: “Biliklərini tətbiq etməyi bacarmayan insandan bədbəxti yoxdur”.

– Təklif etdiyin kimi “bu bilikləri iş və gündəlik həyatımın ayrılmaz hissəsinə çevirmək” üçün nə etmək lazımdır?

– Ən vacibi əldə edəcəyin bilikləri rituala çevirməyi öyrənməkdir, – Culian cavab verdi.

– Yəni?

– Yəni bu biliklərin sənin həyatının bir hissəsinə çevrilməsini təmin etməyin ən yaxşı yolu onları rituallaşdırmaqdır. Bu sənə öyrətmək istədiyim liderlərin tərbiyə üsullarının ən qədim və ən başlıcalarından biridir.

– Dediklərini daha yaxşı başa düşməm üçün ritulallardan birini misal göstərə bilərsən?

– Əlbəttə. Müdriklərin həmişə riayət etdiyi sadə rituallardan biri onların hər gün səhər dan yeri söküləndə qalxmaları idi. Onlar hiss edirdilər ki, bu onlara yeni günü uğurla başlamağa və eləcə də mütəşəkkillik hissinin yaranmasına kömək edir.

Bu sadə gündəlik ritualda iştirak etməklə onlar bunu vərdişə çevirmişdilər. Beləliklə, onlar elə zamana çatdı ki, səhər açılanda istəsələr də yata bilmirdilər.

– Mənim menecerlərimdən biri belə edir, Culian. Balacalıqdan atası onu həftənin hər günü səhər saat 05:00-da qalxmağa məcbur edirdi. Atası ona bunu onun öz mənfəəti üçün, “xasiyyətinin formalaşması” üçün etdiyini bildirmişdi. İndi də tətildə olduğu zamanlarda belə o, səhər açılmadan ayağa qalxır. Bəlkə də, məhz bu səbəbdən o, şirkətdə ən məhsuldar işçilərdən biridir.

Fərdi məhsuldarlığın artırılmasının müxtəlif yolları var. Səhər tezdən oyanma onların arasında ən yaxşılarından biridir. Lakin demək istədiyim odur ki, Sivananın dahi müdrikləri və sənin şirkətindəki menecer tezdən oyanma vərdişini özləri üçün rituallaşdırıblar.

Başqaları hər nahar fasiləsi zamanı fiziki məşqlər etməyi, bir başqası isə axşamlar kitab oxumağı rituallaşdırır. Demək istədiyim və sənin də başa düşməyin üçün vacib olanı budur ki, həqiqi lider olmaq və bütün liderlik qabiliyyətlərini tətbiq edə bilməyin üçün öyrədəcəklərimi gündəlik həyatının bir hissəsinə çevirməlisən.

Səndən əvvəlki uzaqgörən liderlərin etdiyi kimi, bu həqiqətləri dəmir kimi möhkəm rituallara çevirməlisən. Beləliklə, sən bilməkdən etməyə keçə biləcəksən.

– Dişləri fırçalamaq ritual sayıla bilər? – tam ciddiyyətlə soruşdum.

– Əlbəttə. Sən dişlərini təmizləmədən işə getməyi düşünə bilərsən?

– Mən öz işçilərimə belə əzab verməyə cəsarət etmərəm, Culian, – deyə söhbətləşdiyimiz müddətdə ilk dəfə olaraq ürəkdən gülərək cavab verdim, – unutdunsa xatırladım, qəddar və qeyri-adi işgəncələr dünyanın bu hissəsində qadağan olunub!

Culian gülümsədi, lakin tezliklə qaldığı yerdən davam etdi.

– Dişlərini hər səhər fırçalayırsan və bunu etmədən işə getməyi heç ağlına gətirmirsən. Bu, ritualın ən bariz nümunəsidir. Sən Yoq Ramanın öyrətdiyi liderlik həqiqətləri sistemini də həyatına bunun kimi daxil edə bilsən, əmin ol ki, sənin uzaqgörən lider kimi gələcək uğurların təminat altında olacaq.

– Əla! Mən heyran qalmışam. Bayaqdan sən izah etdin ki, ziyalı və effektiv liderlərin dəqiq təsəvvür etdiyi gələcəyi olub. Onlar hansı istiqamətdə hərəkət etmək istədiklərini dəqiq bilir və bütün səylərini buna cəmləşdirirlər.

Sən mənə onu da öyrətdin ki, Yoq Ramanın tərtib etdiyi əbədi uğur sisteminin prinsipləri həyatımın bir növ ritualına çevrilməli və mən onları, vaxt darlığına baxmayaraq, şərtsiz reflekslər kimi icra etməliyəm. Bəs sən mənə həmin qədim sistemin elementlərindən bəzilərini indi öyrədə bilərsən? – marağımı gizlədə bilməyib soruşdum.

Culian artıq qaranlıq çökmüş və ulduzlarla dolu səmaya baxdı. O, xüsusi diqqətlə və uzun müddət gözlərini qıyaraq bir ulduza baxdı, sanki onu daha yaxşı görməyə çalışırdı. Sonra o, dodaqaltı yavaşca nəsə pıçıldadı. Mən onun tam nə dediyini eşitməsəm də başa düşdüm ki, “sən burdaymışsan ki, mən səni uzun zamandı axtarırdım” dedi.

Sonradan mövzudan uzaqlaşdığını başa düşərək, o, cəld özünü toplayaraq bir az xəcalətlə diqqətini mənə çevirdi.

– Bağışla, Piter. Mənim kimi təklikdə uzun zaman keçirmiş biri dünyəvi vərdişləri unutmağa başlayır. Bağışla ki, diqqətimi yayındırdım. Sadəcə bir həftədir axtardığımı tapdım, ondandır.

Bir saniyə sonra o davam etdi.

– Yoq Raman mənə öyrətmişdi ki, uzaqgörən liderlər üçün bir sıra xüsusi rituallar var. Daha dəqiq desək, səkkiz ədəd. Bu səkkiz qayda əsrlərdən gələn liderlik zəkasını özündə ehtiva edir və dünyanın dahi liderləri onu tətbiq edir. Bu qaydalar müasir biznesdə üstünlük qazanan əlüstü və qısamüddətli məşhur strategiyalardan deyil.

Əksinə, onlar insanları işə daxilən necə həvəsləndirmək, möhtəşəm loyallığa və rəğbətə necə nail olmaq və liderlik etdiyiniz insanların daxilindəki ən mükəmməl bacarıqları necə üzə çıxarmaq kimi əsrlərdən gələn həqiqətləri özündə əks etdirir.

Yoq Raman bu səkkiz ritualı bir sistemdə birləşdirməyi bacarmışdı. Sən daha yaxşı liderlik bacarıqları öyrənmək üçün təmkinli oldun və səmimi maraq göstərdin. Artıq sənə bu sistemi öyrətmək üçün vaxt gəlib çatdı.

– Mən düz fikirləşirəm ki, dünən ofisimə gözlənilməz gəlişin zamanı verdiyin taxta bulmacanın Yoq Ramanın liderlik sisteminin birinci ritualı ilə hansısa əlaqəsi var?

– Düz fikirləşirsən, Piter. Uzaqgörən liderlərin birinci ritualı “Gəlirləri məqsədlə birləşdir” adlanır. Başqa sözlə desək, bu ritual diqqətin gələcəyə cəmlənməsidir. Artıq sənə dediyim kimi, bütün ziyalı liderlər öz şirkətlərinin gələcəyini çox aydın şəkildə təsəvvür ­etməyi ­bacarırlar. Lakin təkcə gələcəyi görə bilmək yetərli deyil.

Bu gələcək sənin şirkətində çalışan hər bir şəxsin beyninə və qəlbinə yol tapmalıdır. Lider onları bu gələcəyin vacibliyi və zəruriliyinə inandırarsa, insanlar sadəcə öhdəliklərini yerinə yetirməklə kifayətlənməyəcək və daha böyük nailiyyətlərə can atacaqlar. Məqsəd – həyatda ən güclü stimuldur.

– Yoq Raman mənə dedi ki, ən başlıca insani istəklərdən biri başqalarının həyatını dəyişdirməyə çalışmaqdır. İnsanların özlərindən əlavə daha böyük nəyinsə hissəsi olmaq kimi dərin daxili istəyi vardır.

İstər icraçı direktor olsun, istərsə də adi anbar işçisi – hər bir fərdin kiminçünsə lazım olduğunu və ya nəyəsə töhfə verdiyini bilməyə ehtiyacı var. Müdrik liderlər bu ehtiyacı yüksək qiymətləndirir. Onlar tabeliyində olan işçiləri davamlı olaraq gördükləri işin firmanın ümumi fəaliyyətinə necə pozitiv təsir etdiyi barədə məlumatlandırır.

Həmin liderlər həm də görülən işin şirkəti məqsədə çatmaqda necə irəli apardığını işçilərinə göstərməklə şirkət daxilində ruh yüksəkliyi yaradırlar. Sözün qısası, belə liderlər öz işçilərinə hər səhər tezdən oyanmaq üçün səbəb yaradırlar.

– Çox maraqlıdır. Bundan mənim necə istifadə edə biləcəyimə dair bir fikrin varmı?

– Sən əvvəldə dedin ki, ruh düşkünlüyü “Qlobal Texnologiyalar”ın inkişafdan qalmasına səbəb olur.

– Bəli.

– Onda yadda saxla, Piter. Motivasiyasız insan anlayışı yoxdur, sadəcə motivasiyasız işçi olur. Şirkətində ən motivasiyasız və təşəbbüskar saymadığın bir işçinin həyatına bax. Səncə sən nə görəcəksən?

– Hardan bilə bilərəm?

Görəcəksən ki, həmin insanın xoşladığı hobbisi var. Sən görəcəksən ki, həmin şəxsin həyəcanlandıran maraqları var. Sən görəcəksən ki, o, öz marka kolleksiyasının üzərində gecəyarısınadək işləyir yaxud yeni dillər öyrənmək üçün saatlar sərf edir və ya həvəslə musiqi alətlərində çalır.

Bu planetdə yaşayan hər bir şəxsin həyəcanlanmaq qabiliyyəti və motivasiya olmaq bacarığı var. Liderin başlıca vəzifəsi işçilərini onun gördüyü gələcəklə həyəcanlandırmaq və bunun üçün uyğun motivasiya yaratmaqdır.

İnsanlara sənin inandığın gələcək üçün çalışmalarına daima əmr etməkdənsə, niyə də onlara bunun üçün səbəb verməyəsən? Yenə də görsən ki, onlarda maraq oyanmadı, deməli, sən onlara təsəvvür etdiyin gələcəyin şəklini almaq üçün yetərincə səbəb verməmisən.

Psixoloqların illər boyu bildiyi bir şeyi yadda saxla: insanların ağrıdan qaçmaq və daha zövqverici olana can atmaq xüsusiyyəti var. Uzaqgörən liderlər işçilərinin gündəlik işi ilə onların məmnuniyyət hissi arasında və uğrunda çalışdıqları gələcəklə birgə əlaqəni yaratmaq üçün yollar tapır. Onlar gəlirləri məqsədlə əlaqələndirir.

Culian davam etdi:

– İndi sənin şirkətinin devizi necə səslənir?

– Yaxşı görək. Mən devizlər barədə eşitməkdən təngə gəlmişəm. Belə dediyim üçün bağışla, ancaq, məncə, bu ideyanın özü artıq aktuallığını itirib.

– Razıyam. Lakin bu da həqiqətdir ki, şirkətinin planları və gələcək məqsədləri barədə tərtib edilmiş bəyanat işçilərin diqqətinin fəaliyyətinizin vacib aspektlərində cəmləşməsinə yardım edəcək. Buna görə də xahiş edirəm mənə cavab verəsən.

– Müştərilərimizin üstünlük verdiyi təchizatçı olmaq, yüksək keyfiyyətli məhsullar hazırlamaq və beş il ərzində beş milyonluq dövriyyə büdcəsi olan şirkətə çevrilmək, – qürurla bəyan etdim.

– Sən, həqiqətən, fikirləşirsən ki, bu tip fəaliyyət devizi insanları şirkət üçün tam gücü ilə çalışmağa həvəsləndirə bilər? Sən ciddi olaraq inanırsan ki, bu devizlə insanlara hər səhər ayağa qalxmaq üçün səbəb vermisən? Sən onlara, həqiqətən, uğrunda çalışacaqları inandırıcı hədəf verə bilmisənmi?

Hər bir şirkət müştərinin üstünlük verdiyi təchizatçı olmaq istəyir. Beş milyon dollara gəldikdə isə, sənə bir sirr açmaq istəyirəm. Çox güman ki, bütün şirkət əməkdaşları arasında bu ideyanın narahat etdiyi şəxs yalnız sənsən.

Kredit borclarını ödəmək və uşaqlarının təhsil haqqını verə bilmək üçün bu devizin şirkətdəki səylə çalışan sadə insanların üzərində heç bir emosional təsiri yoxdur.

Culianın sözləri məni iynə kimi sancdı. Başa düşürdüm ki, o məni fərqli düşünməyə vadar etmək üçün bunu deyir. Lakin o bunu çox kəskin edirdi. Həmin ­devizi mən özüm düşünüb tapmışdım. Və onun mənimçün əhəmiyyəti böyük idi.

– X Rəhbərlik etdiyin insanlara daha inandırıcı olması üçün gəl sənin gələcək planlarını bir az dəyişdirmək yolları axtaraq. Sən hansı bizneslə məşğulsan?

– Biz proqram hazırlayırıq.

– Bəs sizin birbaşa bazarınız hansıdır?

– Səhiyyə sahəsi. Bizim proqramlardan böyük xəstəxanalar və səhiyyə sahəsində çalışanlar öz pasientlərinə daha yaxşı xidmət göstərə bilmələri üçün istifadə edir.

– Bax, artıq nəsə alınır, – Culian cavab verdi, – bəs sizin proqramlar müştərilərinizə konkret nəyi etməyə imkan yaradır?

– Hm, bizim ən yaxşı proqramlarımızdan biri həkimlərə və tibb bacılarına ağır vəziyyətdə olan pasientlərin monitorinqini aparmaqda kömək edir. Bu proqramın yalnız keçən il hazırlanmasına baxmayaraq, sənaye ticarəti jurnalının hesabatına əsasən, bizim təkcə həmin proqram sayəsində 100 mindən çox insanın həyatını xilas etmək mümkün olub.

– Mən inandırıcı məqsəd dedikdə məhz bunu nəzərdə tuturdum, – Culian böyük həvəslə bildirdi. – “Qlobal Texnologiyalar” milyonlarla insanın həyatını xilas etməyə başlasaydı, sizin gəlirləriniz nə qədər ola bilərdi?

– Bunu demək bir az çətindir. Bunu hesablamaq üçün bir çox faktorları nəzərə almaq lazımdır və…

– Fikrimi çatdırmaq istədiyim bu məsələdə dəqiq rəqəmlərə ehtiyac yoxdur, – Culian sözümü kəsdi, – sadəcə de görüm şirkətin satdığı proqramlar sayəsində hər il milyonlarla insanın həyatını xilas etmək mümkün olsaydı bu sənin şirkətinin gəlirlərinin beş milyona çatmasına təkan verə bilərdimi?

– Bəli, bu mümkündür, – mən razılaşdım.

Lap yaxşı. Fikirləş ki, sənin şirkətinin devizi dəyişərək ““Qlobal Texnologiyalar” hörmətli müştərilərimizə öz pasientlərinin bütün ehtiyaclarını ödəməyə imkan verən müasir və yüksək keyfiyyətli proqramlar təklif etməklə kişi, qadın və uşaqların həyatını xilas etməyi özünə borc bilir.

Bizim gələcək beş illik məqsədimiz beş milyondan çox insanın həyatını xilas etmək, tibbə uzunmüddətli və davamlı təkan verməkdir” oldu.

– Baho, – Culianın vermək istədiyi dərsin gücünü anlayaraq həmin an səsləndim.

– Görürsən, Piter, hər bir liderin vəzifəsi öz adamları üçün reallığı göstərməkdir. Əsil lider işçilərinə həyatı yaxşı və daha parlaq şəkildə göstərir. O, işçilərinin üzləşdiyi çətinlikləri onların inkişafı, mükəmməlləşməsi və uğuru üçün imkana çevirir.

O sadəcə işi necə görməyi göstərmir, – bu, menecerin əsas vəzifəsidir. Uzaqgörən liderlər nəyin düz olduğunu izah edir və bu isə öz növbəsində işçilərə gördükləri işi daha da yaxşı etmək üçün əsaslı səbəb verir.

Əsil lider öz komandasına birgə mübarizə apardıqları məqsədin düzgün, ədalətli və layiqli olduğunu daim xatırladır. O başa düşür ki, əmək yalnız mənalı olduqda yaradıcılığa və məhsuldarlığa yol açır. Əsil lider rəhbərlik etdiyi insanları onun ideyalarını dəstəkləsələr, imkanlarının sərhədsiz olacağına inandırmağı bacarır.

Başqa sözlə desək, o, insanları öz məqsədinin qüdrətinə qəlbdən və beyindən inandıraraq onlarda həvəs aşılayır. Napoleon Hill bu barədə yaxşı demişdi: “Düşüncənizi qoruyun, çünki onlar qəlbinizin övladlarıdır, onlar sizin gələcək nailiyyətlərinizin başlanğıcıdır”.

Orison Svet Marten isə yazırdı: “Ümid kimi yaxşı məlhəm yoxdur, sabahın bu gündən yaxşı olacağına ümid kimi heç bir effektli vasitə və ya qüvvətli tonusqaldırıcı yoxdur”.

Özünü tam həsr edəcəyin, səni ardınca apara biləcək, yaşama səbəbinə çevriləcək və həyatının işi olacaq bir ideya tap. Sənin aşıb-daşan sevincli həvəsin və pozitiv enerjin bütün şirkətinə yayılacaq.

– Bu tamamilə doğrudur, Culian. Mən “Qlobal Texnologiyalar”ın gələcəyi üçün inandırıcı və qiymətli bir ideya fikirləşə və onu işçilərimin töhfə vermək ehtiyaclarını ödəyə biləcək şəkildə onlara çatdıra bilsəm, onlar, həqiqətən də, gördükləri işdən zövq alacaqlar.

– Tamamilə düzdür. Və unutma ki, sən öz ideyanı yerinə yetirdikdən sonra əldə edəcəklərinə deyil, bu işi niyə etdiyinə yönəltməlisən. Mükafat barədə düşünmədən enerjini gördüyün işin arxasında duran dəyərli məqsədə yönəltməklə sən daha tez məqsədinə nail ola biləcəksən.

– Niyə belə?

– Yoq Ramanın mənə söylədiyi və sənin sualına çox yaxşı cavab olacaq bir təmsili danışmaq istəyirəm. Gənc bir tələbə bir zamanlar öz mənəvi ustadını tapmaq üçün səyahətə çıxır. Nəhayət, onu tapanda deyir ki, onun həyatdakı başlıca məqsədi ən müdrik insan olmaqdı və buna görə də ən yaxşı müəllim axtarırdı.

Gənc oğlanın həvəsini görən müəllim ona öz bildiklərini öyrətməyə və onu öz himayəsi altına almağa razılaşır. Oğlan müdrik olmaq üçün nə qədər vaxt lazım olduğunu soruşur. Ən azı beş il deyə müəllim cavab verir. Bu çox uzun müddətdir, mən beş il gözləyə bilmərəm deyə oğlan bildirir.

Bəs başqa tələbələrindən iki dəfə çox çalışsam nə qədər vaxt lazım olar? – deyə soruşanda müəllim – deyə cavab verir. On il! Yaxşı, bəs gecə-gündüz bütün zehnimi sərf edib çalışsam mənə arzuladığım kimi müdrik insan olmaq üçün nə qədər vaxt lazım olacaq? On beş il deyə müəllim cavab verir.

Oğlan çox məyus olur və soruşur: Niyə mən hər dəfə məqsədimə çatmaq üçün daha çox çalışacam dedikdə sən mənə bunun daha uzun çəkəcəyini bildirirsən? Cavab çox sadədi, – deyə müəllim cavab verir, – bir gözün mükafatda olsa, diqqətini məqsədinə cəmləmək üçün ancaq bir gözün olacaq.

– Bu həqiqəti unutmayacam, Culian.

– Bu hekayədə həqiqət əksini tapıb, elə deyilmi? Oğlanın diqqəti ali məqsədinə çatarsa, başqalarına nə verəcəyini düşünməkdənsə, həmin məqsədə çatarkən nə əldə edəcəyinə cəmlənib. Bu səbəbdən də ona məqsədinə çatmaq üçün daha çox vaxt lazım ­olacaq. Sənə demək istədiyim odur ki, Piter, diqqətini verə biləcəyin töhfəyə yönəlt.

Təzad ondadır ki, sən yalnız verdikdə nəsə geri ala bilirsən. Öz ali məqsədinin ardınca düşərək mütəmadi olaraq “daha necə yardım edə bilərik” deyə soruşduqda biz təsəvvür edə bilməyəcəyimiz şəkildə mükafatla qarşılaşırıq. Şərqdə deyilən kimi: “Qızılgül verən əldə həmişə az da olsa gül ətri qalır”.

– Düşündükcə dərk edirsən ki, bu nə qədər həqiqətdir, – mən razılaşdım.

– Gəl sənə həyatdan gözəl nümunə deyim. Cənub-Şərq Hava Yolları ardıcıl olaraq ən uğurlu aviaşirkətlərdən biri idi. Onun istedadlı və novator lideri Herb Kelleher bu şirkətin “möhtəşəm aviaşirkət”, yaxud gəlirlərin səviyyəsi və ya müştəri razılığı sahəsindəki məqsədini asanlıqla müəyyənləşdirə bilərdi. Lakin o bunu etmədi.

O, işçilərini ali məqsəd ətrafında birləşdirərsə, Cənub-Şərq Hava Yolları şirkətinin ən uğurlu şirkətə çevriləcəyi, böyük gəlirlər əldə edəcəyi və bununla da özünə daimi müştərilər ordusu yarada biləcəyini anlayacaq qədər müdrik idi. Buna görə də o, şirkətinin fəaliyyətini və onun reallığını insanlarla həqiqi əlaqələndirə biləcəyi ali məqsəddə əks etdirdi.

– O bunu necə edə bildi?

– O izah etdi ki, Cənub-Şərq firması xüsusi insanların idarə etdiyi xüsusi şirkətdir. O işçilərinə sübut etdi ki, biletlərin qiymətlərini aşağı salmaqla onlar ömründə təyyarə ilə uçmağa imkanı çatmayacaq insanlara mütəmadi uçmaq imkanı yarada bilərlər.

Bununla qoca nənə-babalar öz nəvələrinə daha tez-tez qonaq gedə bildi, kiçik bizneslə məşğul olan insanlar əvvəllər görə bilmədikləri bazarlara çıxış imkanı tapdı. O, işçilərinə onların gördüyü işin başqalarının arzularının reallaşmasına və daha yaxşı həyat yaşamasına necə kömək etdiyini göstərdi.

Kelleher başa düşürdü ki, uzaqgörən liderin ən əsas vəzifələrindən biri insanların qəlbinə yol tapmaqdır. O buna nail olduqda isə arzuladığı hər şeyi qazana bildi. Buna görə də sənin və menecerlərinin işçilərinə onların gördüyü işin birbaşa və ya bilavasitə insanların həyatına təsir etdiyini göstərə biləcək yolu tapmalısan.

Göstər ki, onlar lazımlı və vacibdirlər, onların dəyişiklik etmək ehtiyacını ödə. Uzaqgörən liderlərin birinci ritualı məhz bundan ibarətdir. Sən gəlirlərlə məqsədi birləşdirəndə insanlara daha yüksək amal yaratmış olursan. Sənin işçilərin gördüyü işdən zövq almağa başlayacaq. İşçilər isə gördüyü işdən zövq alanda özlərini də daha yaxşı hiss edəcəklər.

O zaman isə əsaslı dəyişiklik baş verəcək. Henri Fordun bir zamanlar dediyi kimi: “İnsan o zaman biganə olur ki, o, başqalarının məqsədinə qulluq edir”. İşçilərinə düşündüyün gələcəyin bir hissəsinə sahib olmaq imkanı yarat. Əvəzində onlar səni bir lider kimi öz sədaqətləri ilə mükafatlandıracaq.

– Təsəvvür edirsən, – mən sözünü kəsdim, – bu yaxınlarda buna bənzər məqsədlə əlaqələndirməyə dair misal eşitmişdim. İkinci Dünya müharibəsi zamanı, müttəfiq qüvvələr üçün paraşüt hazırlayan işçilər öz işlərini xoşlamır və cansıxıcı hesab edirdilər. Hər gün onlar eyni işi görürdülər və nəhayət, onlar gördükləri işdən bezmişdilər.

Belə olanda, şirkətin liderlərindən biri onları toplayaraq gördükləri işin dəyərini onlara xatırlatdı. O bildirdi ki, görülən iş sayəsində onların atalarının, oğullarının, qardaşlarının və həmvətənlərinin həyatını xilas etmək mümkündür.

O, işçilərə xatırlatdı ki, onların gördüyü iş insanların həyatını xilas edir. Onların qarşısına daha böyük və mənalı məqsəd qoymaqla, həmin rəhbər məhsuldarlığı qaldırmağa nail oldu.

Culian qonşu stolda kiminsə qoyub getdiyi qəzeti götürdü və mənim qarşıma qoydu. Terrasın zəif işığında gözümü qıyaraq qəzetin birinci səhifəsindəki şəkili görməyə cəhd edərkən Culian bildirdi:

– Mən bu qəzeti səhər oxumuşdum və düşündüm ki, səninlə bu barədə danışım. Bu səhifədə sən nə ­görürsən?

– Yerin astronaftlar tərəfindən kosmosdan çəkilən şəklinə oxşayır.

– Doğrudur. Bu gün səhər mən bu şəklə parlaq günəş altında böyüdücü şüşə ilə baxırdım. Bilirsən nə ­gördüm?

– Heç təsəvvürüm yoxdur.

– Mən gördüm ki, əslində bu şəkil sadəcə minlərcə qara nöqtədən ibarətdir. Səhər kofe içərkən özün də bax, yoxla. Sən görəcəksən ki, qəzetdəki bütün şəkillər kiçik rəngli nöqtələrdən başqa bir şey deyil.

– Yaxşı, Culian, bununla nə demək istəyirsən?

– Demək istəyirəm ki, sən kimdənsə bu şəklin nə olduğunu soruşsan, sənə deyəcək ki, bu, Yer kürəsidir. Heç kim deməyəcək ki, bir yerə toplanmış minlərlə nöqtə görür.

Biz qəzetdə şəkil görərkən onun tam görünüşünə diqqətimizi cəmləyirik ki, onun daha yuxarıdan görünüşünü müşahidə edək. Lakin bəzən biznesdə liderlər və menecerlər çox tez-tez bu baxışı itirir və diqqəti xırdalıqlara cəmləşdirirlər.

– Nöqtələrə, – deyə Culianın demək istədiyi mənanı tutaraq mən əlavə etdim.

– Sən hər şeyi başa düşdün. Və belə etməklə həmin liderlər imkanlar dünyasından məhrum qalır, fikrini nöqtələrə cəmləşdirən insan yer kürəsinin əzəmətli görünüşündən məhrum olduğu kimi.

Uzaqgörən lider olmaq üçün sən böyük şəklə – öz gələcək məqsədinin kökündə duran amala diqqətini cəmləndirməlisən. Sən işçilərinin diqqətini yardım etdikləri icma və ya həyatını dəyişdikləri insanlara yönəltməlisən. Bu onlara lazım olan motivasiyanı verəcək.

– Yəqin, şirkətdə yalnız xoş məram üçün işləmək istəyən və sənin sözlərinlə desək, “inandırıcı və qiymətli məqsəd” naminə çalışmaq istəyən işçilər xüsusi işçilər ola bilər? Düzünü boynuma almalıyam ki, mənim işçilərimin düşündüyü bir şey var, o da onların gəlirləri. Şirkətin gələcəyi və məqsədləri isə onları narahat etmir.

– Bunun günahı səndədir.

– Nə demək istəyirsən?

– Lider olaraq uğursuzluqlarına görə işçilərini günahlandırmaqdan əl çək. Dəyişən iqtisadiyyatı, artan qanunları və ya rəqabətin qəddarlığını günahlandırmağı bir kənara qoy. İnsanlar sənin gələcəyə dair planlarını dəstəkləmirsə, bu o deməkdir ki, onlar səni lider kimi qəbul etmir.

Onlar sənə münasibətdə loyal deyillərsə, bu o deməkdir ki, sən onlara loyal olmaları üçün yetərincə səbəb verməmisən. Onlar gördükləri işdən zövq almırlarsa, demək, sən onlara zövq alacaq heç nə verməmisən. Bütün məsuliyyəti öz üzərinə götür, Piter. Başa düş ki, dahi liderlərin dahi davamçıları olmalıdır.

Culianın indicə mənə dediklərinin həqiqəti mənim zehnimə işlədi. Əvvəllər getdiyim seminarlardan və ya işlədiyim məsləhətçilərdən heç biri mənə bu qədər təsir etməmişdi.

Əlbəttə, bilirdim ki, Culianın dedikləri həqiqətdir. İçimdə nəsə, bəlkə də, intuisiyam, mənə deyirdi ki, bu rahib paltarındakı enerjili gənc mənim həm liderlik, həm də şəxsi həyatımı dəyişəcək zəkaya və müdrikliyə sahibdir.

Bilirdim ki, gələcəyə dair heç bir planım yoxdur və ətrafımdakı bütün insanlar mənim bu çatışmazlığımdan xəbərdar idi. Bilirdim ki, gələcəyə inamsızlığım bütün şirkətə yayılmışdı. Bilirdim ki, işçilərim mənə hörmət və ya etibar etmir. Culian tamamilə haqlı idi. Onlar mənim liderliyimi qəbul etməmişdi.

– Dahi davamçılar isə insanlar sənin, həqiqətən, onların maraqlarını düşündüyünü hiss etdikdə yaranır, – Culian davam etdi, – yalnız onların insan olaraq qayğısına qaldığını hiss etdikdə səninçün dağları da aşarlar.

İnsanları gəlirlərindən öndə qoyduğunda sən onları həvəsləndirməkdən daha böyük uğura imza atmış olacaqsan. Sən onların etibarını qazanacaqsan. Yadda saxla ki, insanlar yalnız etibar etdiklərinə inanırlar.

Artıq axşam saat 10:00 idi. Qolf-klubun verandasında yalnız mən və Culian qalmışdıq. İstədim dostuma söhbətimizi evimdə davam etməyi təklif edim, yalnız sonra bu fikrimdən daşındım. Gecə çox möhtəşəm idi.

Səma valehedici, aydın və parıldayan ulduzla dolu idi. Bütöv ay bizim oturduğumuz ərazini işıqlandırır və onsuz da qeyri-adi keçən günə daha da çox sehr qatırdı. Culianın başı söhbətimizə yamanca qarışmışdı və mənə öz liderlik biliklərini bəlağətlə izah edirdi.

Himalay dağlarının yüksəkliyində olduğu zaman bu qədər biliklər öyrənmiş bu insana qulaq asmamaq axmaqlıq olardı. Heç olmasa şirkətdəkilərin xətrinə bunu etməli idim.

– Culian, etiraz etmirsənsə, sənə başqa bir bəsit sual da vermək istəyirəm.

– Buyur, əlbəttə. Mən elə bunun üçün burdayam, – o cavab verdi.

– Uzaqgörən liderlər öz davamçılarına onların maraqlarını düşündüyünü necə göstərir?

– Əla sualdır, Piter. Ən birinci, iş uyğunlaşdırma prinsipinə əsaslanmaqdır.

– Heç vaxt bu barədə eşitməmişəm.

– Uyğunlaşdırma prinsipi ondan ibarətdir ki, sənin emosional inandırıcı və əsas məqsədin – yəni bizim sadə olaraq gələcək plan adlandırdığımız, rəhbərlik etdiyin insanların maraqları ilə üst-üstə düşərsə, o zaman sən əhəmiyyətli dərəcədə etibar, loyallıq və işə sadiqlik yaratmış olacaqsan.

Gələcək planlarını bütün işçilərinin dəstəklədiyinə əmin olmalısan. Bir çox xəyallar adamların ürəyində yer almaq əvəzinə ofis divarlarında asılı qalır. Yüksək vəzifə tutan menecerlərindən tutmuş sadə işçiyə qədər bütün əməkdaşlarına şirkətin çatmağa çalışdığı məqsədə həqiqi mənada sahiblik imkanı yarat. Birgə məqsəd hər bir dünya səviyyəli şirkətin əsasını təşkil edir.

– Bəs mən buna necə nail olum?

– Onlara göstərməlisən ki, sənə gələcək məqsədinə çatmaqda kömək etməklə onlar da öz gələcək məqsədlərinə çatmış olacaqlar.

Səninçün vacib olanla onlar üçün vacib olanı əlaqələndirməklə və ya heç olmasa şirkətin gələcək planlarının icrasının onların həyatına rəng qatacağını göstərməklə onları, həqiqətən də, ümid və arzularının səninçün əhəmiyyətli olduğuna inandıra biləcəksən.

Onlar sənə inanmağa başlayacaq. İnam korporativ mədəniyyətdə üstünlük qazanmağa başladığı zaman bir vaxtlar mümkünsüz sayılan uğurlar artıq mümkün olmağa başlayacaq.

Culian davam etdi:

– Rəhbərlik etmək şərəfinə nail olduğun insanların etibarını qazanmağın başqa bir yolu da var. Müstəqillik vermək.

Culianın nə demək istədiyini başa düşməsəm də çox sual vermək istəmədiyim üçün sadəcə başımı yellədim.

– Sən, yəqin, mənim nədən danışdığımı başa düşmədin, elə deyilmi, Piter? – mənim reaksiyamdan Culian başa düşdü.

– Əslində elə də yox, – mən kiçik yalan üstündə yaxalanmış məktəbli uşaq kimi boynuma aldım.

– Onda niyə başını yellədin? – deyə tələb etdi, – mən səni imtahan etmək niyyətində deyiləm. Mən bu axşam bura bir dost və sənin ölməkdə olan şirkətini və liderliyini bərpa etmək üçün bilik verəcək müəllim kimi gəlmişəm.

Lakin sən də səmimi olmalısan. Səmimiyyət liderlik xüsusiyyətləri arasında vacib olanlardan biridir. Yadda saxla ki, səmimiyyət etibar yaradır. İnsanlar isə səmimiyyəti uzaqdan hiss edir. Onsuz “Qlobal Texnologiyalar” yüksələ bilməyəcək.

– Yaxşı, bağışla məni. Mən sadəcə axmaq görünmək istəmədim.

– Uzaqgörən liderlər ağıllı görünməyə çalışmırlar, onlar doğru saydıqları işi görürlər. Bunu heç vaxt yaddan çıxartma. Liderlik məşhurluq deyil, səmimiyyət tələb edir. O, hakimiyyət deyil, məqsəddir. Və o vəzifə deyil, istedaddır. Buradan isə biz əsas nəticəyə gəlirik.

– Mən bütün diqqətimlə dinləyirəm, – səmimiyyətlə cavab verdim.

– Uzaqgörən liderlər özlərini insani istedadları məhdudlaşdıran deyil, əksinə, onu üzə çıxaranlar kimi görürlər. Onların ən başlıca vəzifəsi işçilərinin potensialını artırmaqdır. Onlar başa düşür ki, hər bir liderin başlıca öhdəliyi iş yerini dahilərini özünü realizə edə bildiyi məkana çevirməkdir.

Dahi liderlər başa düşür ki, onların şirkəti hər şeydən öncə şəxsi inkişaf və bacarıqların həyata keçirilə biləcəyi yer olmalıdır. Əsil lider aydın başa düşür ki, ətrafındakılar onun fikirləri və gələcəyə dair planlarına yalnız onlara layiqli və yaradıcı iş təklif etdikdə dərindən bağlı olacaqlar.

Əsil lider gördükləri iş sayəsində adamlara fərdi inkişaf imkanı yaratmalıdır. Görürsən, Piter, Yoq Raman mənə demişdi ki, adamların can atdığı başqa xüsusiyyət fərdi inkişaf və özünürealizə etmək istəyidir. Uzaqgörən liderlər bu istəyi insanların güclü xüsusiyyətlərini azad etməklə yaradır.

Bu planetdə yaşayan hər bir fərd inkişafa və dünyagörüşünü artırmağa can atır. Lider olaraq özünü rəhbərlik etdiyin insanların qabiliyyətlərini boğmaq yox, onların üzə çıxmasına imkan yaratmağa həsr etsən, sən sadiqlik, məhsuldarlıq və ideyalarına inam əldə edəcəksən. Bütün bunların izahı odur ki, özünü yaxşı hiss edən insan yaxşı da nəticələr göstərə bilir.

Bu liderlik prinsipi illərin sınağından keçib. Ona etinasız yanaşma. Kədərləndirici hal odur ki, çoxları daxilində nə qədər istedad və qabiliyyətin yatdığından xəbərdar deyil. Müasir psixologiyanın banisi Viliam Ceyms bir zaman demişdi: “İnsanların əksəriyyəti öz fiziki, intellektual və ya mənəvi potensialının çox az hissəsindən istifadə edir.

Bizim hamımız daxilən heç təsəvvür belə etmədiyimiz həyat gücünə sahibik”. O haqlı idi. İnsanlar sahib olduqları potensialdan xəbərdar olsaydılar, çox heyrətlənərdilər. Çünki insanların çoxu özünü dərk etmək üşün heç daxilinə baxmır.

– Müdriklər sənə bu prinsipi öyrədib?

– Bəli. Yeri gəlmişkən, bu barədə Yoq Raman mənə bir hekayə danışmışdı. Hindistan mifologiyasına görə, yer üzərində yaşayan bütün insanlar bir zamanlar allahlar olub. Lakin onlar öz qüdrətlərindən sui-istifadə etməyə başlamış və buna görə də, Ali allah Brahma qərara gəlib ki, bu allah vergisini onlardan alsın və elə bir yerdə gizlətsin ki, onu heç zaman tapa bilməsinlər.

Bir məsləhətçi təklif edir ki, onu yerin dərinliklərində gizlətsin, lakin Brahma bu ideya ilə razılaşmır. “Gələcəkdə bir gün insanlar bu dərinliklərə qədər qazıb çata bilərlər” – deyə bildirir. Digər məsləhətçi onu okeanın ən dərin yerində gizlətməyi təklif edir. “Yox” – Brahma cavab verir,

– “İnsanlar gələcəkdə bir gün okeanın dərinliklərinə çata və onu tapa bilər”. Başqa bir məsləhətçi təklif edir ki, allah vergisini ən hündür dağın zirvəsində gizlətsin, lakin Brahma ona da cavab verir,

– Xeyir, insan bir zaman ora da yüksəlməyin yolunu tapa və onu götürə bilər. Sükut içində düşündükdən sonra, Ali allah, nəhayət, vergilərin ən möhtəşəmi olanı gizlətmək üçün ən ideal yer tapır. “Mənim cavabım budur, –gəlin onu insanın öz daxilində gizlədək. Ora baxmaq insanın heç vaxt ağlına gəlməyəcək”.

– Gözəl hekayədir, – səmimiyyətlə cavab verdim.

– Bununla demək istəyirəm ki, Piter, hər bir insanın daxilində o təsəvvür etdiyindən daha çox enerji və qabiliyyətlər var. Bir lider olaraq sənin vəzifən həmin həqiqətləri işçilərinin mənafeyi üçün üzə çıxarmaqdır.

– Dediklərini başa düşürəm, Culian. Ancaq sən doğrudan da düşünürsən ki, bizim hər birimizin daxilində dahilik potensialı var?

– Dahilik, sadəcə istisna anadangəlmə qabiliyyətlərə sahib olmaqdır. Bizim hər birimizin xüsusi vergi və qabiliyyətimiz var.

Problem ondadır ki, bir çox liderlər təəssüf ki, öz işçilərinə həmin qabiliyyətləri sınaqdan keçirmək və ya üzə çıxarmaq imkanı vermir. Uğurun necə olduğunu işçilərinə göstərmək və ona nail olmaq üçün öz yaradıcılıq və biliklərindən yararlanmağa imkan vermək əvəzinə əksər liderlər diktatorluğu üstün tutur və onlara hər addımda necə etmələri barədə göstərişlər verirlər.

Onlar komanda üzvləri ilə sanki müstəqil düşünmə qabiliyyəti olmayan uşaq kimi davranırlar. Zaman keçdikcə bu cür rəhbərlik metodu insanların düşüncəsini kütləşdirir, yaradıcılıq və enerjisini tükəndirir. Sonradan isə liderlər işçilərinin təşəbbüskar, məhsuldar olmaması və effektiv işləməməsindən şikayət edirlər.

H.Q.Uels yazırdı: “Liderlər insanları bacardığı qədər uzağa aparmalı, sonra isə yoxa çıxmalıdırlar. Onların külü yandırdıqları alovu söndürməməlidir”. Sənin gördüyün gələcək uğrunda çalışdıqları zaman işçilərinə öz istedadlarını üzə çıxarmağa imkan yarat. Onların yeni istedadını onlara göstər və yeni imkanlar dünyasına baş vurmalarını təklif et.

Onları sınaqdan keçir və karyeralarında gələcək inkişaf üçün icazə ver. Onlara yenilikləri sınamaq və yeni bacarıqlar qazanmaq imkanı ver. Bəzən onlara səhv etmək imkanı ver, çünki uğursuzluq qələbəyə necə çatmağı öyrənməkdən başqa bir şey deyil. Onların uğursuzluqlarını sanki pulsuz marketinq araşdırması kimi qəbul et.

Uğursuzluq – uğura aparan birbaşa yoldur. Başa düş ki, əsil lider işçilərini aşağı itələməkdənsə, yüksəyə doğru itələyir. O başa düşür ki, işçilərinin uğuru onun uğurudur. Liderlər Bernard Gimbelin “Ürək üçün pis olan iki şey var – dağa dırmanmaq və aşağı düşmək” deyərkən nə demək istədiyini başa düşürlər.

Culian çox ürəkdən danışır və fikrini daha yaxşı ifadə edə bilmək üçün jestlərdən də yararlanırdı.

– Mən Yoq Raman kimi bunları bəlağətli izah edə bilmirəm, – Culian davam etdi, – Himalay dağlarında olarkən bir axşam möhtəşəm səmanın altında o, həmişə yadımda qalacaq bir müdrik söz dedi. O, uzaqgörən liderlərin məğzini anlamaq üçün çox vacibdir.

– O hansı müdrik söz idi ki? – mən səbirsizliklə ­soruşdum.

– O mənə dedi: “Uzaqgörən liderin ən başlıca vəzifəsi rəhbərlik etdiyi adamların gördüyü işdə ən yüksək potensiallarını üzə çıxarmalarına imkan verməklə ləyaqətlərini yüksəltmək və onlara ehtiram göstərməkdir”.

– Güclü sözlərdir, – sözlərdəki mənanı daha dərindən dərk edə bilmək üçün gözlərimi səmaya dikərək sakitcə cavab verdim.

– Və bu həqiqətdir. Yazıçı Yeats bildirmişdi: “Məsuliyyətlər arzulardan başlayır”. Əsil lider öz ­işçilərinin istedadını üzə çıxarmaqda və onların qabiliyyətini artırmaqda kömək göstərməyi özünə borc bilir.

O başa düşür ki, liderin ən başlıca üstünlüyü insanların həyatını yaxşılaşdıra bilmək imkanıdır. Sən onların əsil qabiliyyətlərini yorulmadan üzə çıxarmağa çalışmalısan ki, onlar kim və nəyə qadir olduqlarını başa düşə bilsinlər.

Dahi psixoloq Abraham Maslou demişdi: “Dünyadakı bütün bədbəxtliklər, çətinliklər və narahatlıqlar öz qabiliyyətlərindən aşağı səviyyədə yaşayan insanlardan gəlir”. O haqlı idi.

– Yaxşı, onda başqa bir sualım var. Əsil liderin başlıca vəzifəsi işçilərinin qabiliyyətlərini üzə çıxartmaqdırsa və şirkətin fundamental maraqları o qədər də vacib deyildirsə, onda bəs o uğuru necə müəyyənləşdirir?

– Piter, mən demirəm ki, lider şirkətin fundamental maraqlarını nəzərə almamalıdır. O, əlbəttə, başa düşür ki, onun şirkətinin inkişafı üçün gəlirlər artmalıdır. Liderin qarşısında duran əsas məsələlər arasında məhsuldarlıq, müştəri razılığı və işin keyfiyyəti də var. Lakin birinci və ən başlıcası işçilərin inkişafı və mənəvi zənginləşməsidir.

O, əslində öz işçilərində yüksək məqsəd üçün həyata keçirilə bilməsini gözləyən insani potensialları görür. Və o bilir ki, insanlar həm şəxsi həyatda və həm də işlərində bütün bacarıqlarından istifadə etməklə yaşadıqları zaman gəlirlər özünü çox gözlətmir.

Beləliklə, sənin sualına cavab olaraq deyim ki, lider öz işinin uğurunu neçə insanın həyatına təsir edə bildiyi və neçə insanı dəyişə bildiyi ilə ölçür. O, öz uğurunu özünün nə qədər güclü olması ilə deyil, gücləndirə bildiyi insanların sayı ilə ölçür. Səni inandıra bildim?

– Bildin, Culian. Yaxşı, bəs bundan sonra nə gəlir?

– Sən və sənin menecerlərin işçilərin gizli bacarıqlarını üzə çıxarmağa başladığınız zaman gələcək planlarını və qarşınızda duran məqsədi onlara aydınlatmaqda davam edin. Məhsuldarlıq və ruh yüksəkliyi emosional inandırıcı və layiqli məqsəd uğrunda çalışan işçilərdə yaranan əlavə məhsuldur.

Onları öz enerji və ruhlarını buna sərf etməyə həvəsləndir. Sənin gördüyün gələcəyi öz məqsədləri hesab etməyə onlara imkan yarat və bu yolda duran bütün çətinlikləri dərk etməkdə yardımçı ol.

Ürəyi idarə edən gələcək idealı kimi heç nə zehni cəmləşdirə bilmir. Eyb Linkoln bunu bilirdi, Qandi bunu bilirdi, Mandela bunu bilirdi və Tereza ana da bunu bilirdi.

– Səninlə açıq danışacam. Mən hələ də öz komandamın uğrunda mübarizə apara biləcəyi “emosional inandırıcı və layiqli məqsəd” deyərkən sənin nəyi nəzərdə tutduğunu özümçün aydınlaşdıra bilməmişəm.

Sənin bayaq beş milyon insanın həyatını xilas etməyə dair dediyin misal çox xoşuma gəldi. Bu ideya məni həyəcanlandırdı və əminəm ki, işçilərimi də həyəcanlandıracaq. Güman edirəm bu çox yaxşı başlanğıc nöqtədir. Sən mənə liderin gələcək planlarını necə üzə çıxara biləcəyi barədə məsləhətlər verə bilərsən?

– Bayağı görünmək istəməzdim, Piter, amma bunun üçün çox çalışmaq gərəkdir. Nəyin səninçün daha çox məna kəsb etdiyini və “Qlobal Texnologiyalar”ın hansı sahədə daha çox töhfə verə və təsir göstərə biləcəyini müəyyənləşdirmək üçün günlər və hətta həftələr sərf etməlisən.

Sakit şəraitdə yaxşıca fikirləş və fantaziyanı işə sal. Bu şirkəti beş il, on il və on beş il sonra necə görmək istədiyini təsəvvür et. Məlumatlı olmaq dəyişikliyə yol açır, buna görə də gələcəyin verə biləcəyi bütün mümkün imkanlardan xəbərdar olmağa başla.

Gələcək məqsədini müəyyənləşdirərkən yararlana biləcəyin başqa taktika nəyin səni gecələr yatmağa qoymadığını, nəyin səni və sənin müştərilərini narahat etdiyini analiz etməkdir. Öz məqsədini yalnız onların ehtiyaclarını ödəməklə məhdudlaşdırma. Bunu hər bir şirkət edə bilir. Çalış onların həyatından ümidsizliyi yox et.

Şirkətinə sadiq müştərilər qazanmağın əsas məğzində duran sirr bundan ibarətdir. Onları sizin işinizdə nəyin narahat edə biləcəyini əvvəlcədən görməyə çalış və həmin problemlər ətrafında gələcək planlarını qur. Və etməli olduğun başqa bir vacib iş ondan ibarətdir ki, gələcəyə dair aydın planın olduqda onun davamlı olaraq gündəlik işin gedişinə necə təsir etdiyini yoxla.

Sən, həqiqətən də, gələcək perspektivi görə bilsən, o zaman sən olmaq istədiyinlə indi olduğun arasında böyük bir fərqə şahid olacaqsan. Məhz həmin bu fərqdən də dəyişiklik strategiyası meydana gələcək. Sonra isə şirkətinin gələcəyinə dair qurduğun plan və layihələrin tezliklə reallığa çevrilməsini təmin etmək üçün rəhbər səlahiyyətlərindən yararlan.

Yadda saxla ki, uğurun 90%-i qəbul edilmiş qərarların necə həyata keçirilməsindən asılıdır. Uzaqgörən liderin başlıca xüsusiyyətlərindən biri xoş məramları real nəticələrə çevirə bilməsidir.

– Deməli, uzaqgörən lider iş adamlarıdır. O sakitləşmir və indini gələcəklə birləşdirmək və perspektiv planlarını reallaşdıra bilmək üçün yorulmadan daha qısa və yaxşı yollar axtarır. Bu doğrudur?

– Bəli, doğrudur. Belə lider qədim, niyyətin azalması qanununun mənasını yaxşı başa düşür və öz işlərində bu qanunun istifadə olunmayacağını təmin edir.

– Mən belə bir qanun barədə heç eşitməmişəm.

– Niyyətin azalması qanununda deyilir ki, yeni ideya və ya strategiyanı həyata keçirmək üçün nə qədər çox gözləsən, o qədər az entuziazmın qalacaq bunu etmək üçün.

Məncə, iş dünyasında olan hər bir adam bilir ki, motivasiya seminarlarından biz həyatımızı dəyişə biləcək möhtəşəm ideyalarla dolu çıxırıq, lakin sonradan diqqətimizi tələb edən gündəlik işlər üzündən bütün yaxşı niyyətlərimizi və dəyişiklik üçün özümüzə verdiyimiz sözləri bir kənara atmalı oluruq.
Biz onları kənara qoyduqca onları reallaşdırmaq imkanları da bizdən uzaqlaşır. Beləliklə də, bu qanunun verdiyi dərs odur ki, dəyişikliklərə dair strategiyanız gələcəyə dair görüşlərinizi də özü ilə öldürüb-basdırmamış onları gündəlik həyatda reallaşdırmaq lazımdır.

Alman filosofu Yohan van Götenin illər əvvəl dediyi kimi: “Nə ­etmək ­istəyirsən və nəyi etməyi arzu edirsənsə, onu et. Cəsurluq, dahilik, güc və möcüzə birləşir”.

– Bu qədər sadə və olduqca dərin, Culian, – bu müdrik sözlərin mənasını daha dərindən anlamağa cəhd edərək cavab verdim.

Bu gecə Culianın yanında keçirdiyim bir neçə saatda liderlik sənəti barədə iş dünyasında keçirdiyim illərdə öyrəndiyimdən daha çox şey öyrəndim. Mənə açılmış həqiqətlərin çoxu sadə və çoxdan hamıya məlum kimi gələ bilərdi, lakin Volter deyirdi: “Hamıya məlum olan həqiqətlər heç də hamıya məlum deyil”.

Məncə, mən heç vaxt liderlik elementləri barədə və onlardan öz şirkətimin fəaliyyətində necə yararlana biləcəyimi dərindən düşünmək üçün vaxt ayırmamışdım. Mənim hər günüm o qədər vacib görünən və təxirəsalınmaz problemlərlə dolu idi ki, effektiv rəhbərliyin əsas prinsiplərini yaddan çıxartmışdım.

İstehzalısı isə o idi ki, bu etinasızlıq üzündən işlərim daha da pis gedirdi. Bu, babamın bir vaxtlar mənə danışdığı mayak gözətçisi barədə hekayəni xatırlatdı. Mayak gözətçisinin, keçən gəmilər qayalara çarpılmasın deyə, lampanı yanar saxlamaq üçün istifadə edəcəyi az miqdarda yağı var idi.

Bir gecə yaxınlıqda yaşayan bir qocanın evində lampa yandırmaq üçün yağa ehtiyacı olur və mayak gözətçisi ona yağdan azca verir. Başqa gecə yol keçən biri ondan yoluna davam edə bilməsi üçün yalvarıb yağ istəyir. Mayak gözətçisi onun da xahişinə əməl edir və ona da yağ verir. Növbəti gecə o, qapısını döyən ananın səsinə oyanır.

Ana ondan evini işıqlandırmaq və uşaqlarını yedizdirə bilmək üçün yağ istəyir. O yenə də etiraz etmir. Tezliklə o bütün yağı qurtarır və mayakın lampası sönür. Ordan keçən bəzi gəmilər qəzaya uğrayır və mayak gözətçisi öz işində vacib olanı unutduğu üçün bir çox adam həyatını itirir. İşindəki başlıca vəzifəsinə etinasız yanaşması ona baha başa gəlir.

Başa düşdüm ki, mən də mayak gözətçisi kimi davranmışam. Culianın mənimlə bölüşdüyü müdrik, effektiv və uzaqgörən liderlərin illərin sınağından keçmiş prinsiplərinə etinasız yanaşmışdım. Anladım ki, liderliyin sadə prinsiplərinə əməl etməsəm və ikinci dərəcəli işləri əsas işlərdən önə çəksəm, mən də həmin gözətçi kimi fəlakətlə üzləşəcək və əvəzini daha artıq ödəməli olacam.

Gecə ərzində birinci dəfə idi ki, Culianın yorğun göründüyünü hiss etdim. Vernadada görüşdüyümüzdən və Culianın bir zərbə ilə topu hədəfə yönləndirdiyi zaman məni təəccübləndirdiyindən artıq bir necə saat keçmişdi. Onun mənimlə bölüşdüyü liderlik həqiqətləri və cavanlaşma sirlərini öyrənməsinə baxmayaraq, o hələ də sadə bir insan olaraq qalırdı və yorulmaq onun haqqı idi.

– Culian, bütün etdiklərin üçün sənə çox minnətdaram. Allah şahiddir ki, mənim məsləhətə ehtiyacım var. Bütün gecəni ehtirasla sən mənə, onları icra etməyə cəsarətim çatarsa, şirkətimin inkişafına yardım edəcək həqiqətləri öyrətdin. Bütün gecəni sənə qulaq asmağa hazıram. Sən həmişə dinamik həmsöhbət və yaxşı orator idin.

Lakin səninlə münasibətimizdə ədalətli olmaq istəyirəm. Gəl söhbətimizi bu gecə burda yekunlaşdıraq və davamını səhər tezdən mənim ofisimdə edərik. Mən səhərki iş günümü sərbəst saxladım ki, birlikdə daha çox vaxt keçirə bilək. İndi isə icazə ver səni evə aparım.

– Təklifin üçün təşəkkür edirəm, Piter. Boynuma alıram ki, mən də artıq özümü yorğun hiss etməyə başladım. Bilirəm, xarici görünüşümdən cavan oğlana oxşayıram.

Amma sən bilirsən mənim neçə yaşım var. Baxmayaraq ki, mən özümü indi iyirmi yaşımda olduğundan daha canlı və enerjili hiss edirəm, bədənimdə yenidən güc toplamaq və beynimi aydınlatmaq üçün yenə də bir neçə saatlıq yuxuya ehtiyacım var.

Etiraz etmirsənsə, qaldığım yerə özüm piyada qayıtmaq istəyirəm. Onsuz da burdan çox uzaq deyil həmin yer.

– Amma biz şəhərdən uzaqdayıq, Culian. Burdan bir neçə mil aralıda meşə və fermalardan başqa heç nə yoxdur, – həqiqi narahatlıqla bildirdim.

– Mənimçün narahat olma, – Culian öz istirahət yerini gizli sirr olaraq saxlamaq niyyəti ilə cavab verdi, – mənə heç nə olmaz.

– Demək, səni sabah səhər görəcəm?

– Əslində sabah səhər mən məşğulam və növbəti bir neçə gün başqa görməli işlərim var.

– Özünə yeni “Ferrari” axtarmırsan ki? – mən zarafatla soruşdum, hərçənd eşidəcəyim cavabın nə olacağından xəbərdar idim.

– Yox, Piter. Mənim o günlərim geridə qaldı. Mən bizim dünyamızın eşitməli olduğu sadə həqiqətləri özündə daşıyan sadə insan olmuşam. Mən Yoq Raman və digər müdriklərə ömrümün qalan hissəsini liderlik həqiqətlərini bunları bilməyə ehtiyacı olanlarla bölüşməklə keçirəcəyimə söz vermişəm.

Məhz bununla da məşğul olmağa hazırlaşıram. Gələn Cümə günü görüşsək necə olar? Beləcə sənin də dediklərimi düşünməyə və bu fəlsəfədən bəzilərini təcrübədə yoxlamağa vaxtın olacaq.

– Əlbəttə, Culian. Gələn Cümə görüşmək istəyirsənsə, onda biz Cümə günü görüşərik. Elə həmin vaxtda və həmin yerdə?

– Əslində səninlə fərqli yerdə görüşmək istərdim. Gəl şəhər meriyasının arxasındakı balaca parkda görüşək. Orada sənə göstərmək istədiyim xüsusi bir şey var, – deyə yuxarı qalxaraq cavab verdi, – gəl səni maşınına qədər ötürüm. Yolda sənə bəzi başqa liderlik həqiqətlərini də bildirəcəm.

Biz ayağa qalxdıq və maşını saxladığım yerə düşən pilləkənlərə doğru irəlilədik. Qəflətən Culian dayandı.

– Klubun binasındakı böyük ekran televizor hələ də durur?

– Bəli, durur. Niyə soruşdun ki?

– Gəl ardımca. Fikrimi sənə çatdıracam, – o, qaranlıq verandanın içindən geniş addımlarla zövqlə düzəldilmiş binanın içinə girdi.

– Bu cənab sizinlədir, Piter? – Culianın geyiminə necə münasibət göstərəcəyini bilməyən menecer yolda məndən soruşdu. Mən başımı yellədim və Culianın ardından böyük televizorun olduğu boş salona keçdim. Tezliklə biz ikimiz də onun qarşısında əyləşib axşam xəbərlərini izləməyə başladıq.

– Günün hadisələrindən xəbərdar olmağa çalışırsan? – dostumun məqsədindən əmin olmadan soruşdum.

– Yox, əslində, – deyə o, qarşımızdakı stolun üstündən pultu götürdü və onun üzərindəki “radio” yazılı düyməni basdı. Ekranda hələ də xəbərlərin videolenti yayımlanırdı, lakin xəbərlərin icmalçısının səsinin əvəzinə yerli radiolardan birində səslənən klassik musiqi eşidilirdi.

Ziddiyyət, həqiqətən, heyranedici idi. Ekranda şəhərlərimizdə baş verən zorakılıq şəkilləri bir-birini əvəz edir, dinamiklərdən isə Vivaldinin sakitləşdirici əsərinin səsi eşidilirdi.

– Culian, sən nə edirsən?

– Üzr istəyirəm, – gülümsəyərək cavab verdi, – mən nəyisə düz etmirəm?

– Əlbəttə. Video ilə audio üst-üstə düşmür.

– Tam bizim iş dünyamızdakı bir çox liderlər kimi. Onlar öz müştərilərinə bir işi edəcəklərini deyir, amma başqa bir şey edirlər. Onlar vergilərin tutulması barədə moizələr oxuyur, özlərinə isə eyni vaxtda başqa firmalarda daha rahat yerlər hazırlayırlar.

Onlar öz rəhbərlərinin qarşısında onunla nəzakətli davranır, o getdikdən sonra isə ardınca lənətləməyə başlayırlar. Onların ləyaqət hissi və xarakteri yoxdur. Onların görünüşü səsləri ilə üst-üstə düşmür.

Mən əvvəllər heç vəhdətin liderlik fəlsəfəsinin gücü ola biləcəyi barədə düşünməmişdim. Mən həmişə “məqsədin vasitəyə bəraət qazandırdığı” liderlik məktəbinin tərbiyəsini almışdım və inanırdım ki, bəzən biz arzuladığımız nəticəni əldə etmək üçün təhriflər edə bilərik.

Lakin bu barədə daha dərindən düşündükcə anlayıram ki, bu hərəkətimlə mən həqiqətə etinasızlıq göstərmişəm. Öz hərəkətlərimlə mən başqalarında kiçik yalanların və hiylələrin yol verilən olduğu barədə təəssürat yaratmışam. Göstərmişəm ki, bunlar biznesin normal və qəbuledilən xüsusiyyətləridir.

Mən çox vaxt problemlə üzləşmiş menecerimi qəbul etməmək üçün uydurma bəhanələr tapırdım. Hansısa başqa iş üzündən, xüsusilə də böyük gəlirli işlərə görə digər hörmətli müştəriyə verdiyim vədləri poza bilərdim. Əlbəttə, bütün bunlar mənim işçilərimə və onların gördüyü işə təsir edirdi.

– “Uzaqgörən lider düzgün görünməkdənsə, düzgün işləməyə üstünlük verir” – Culian davam etdi, – onlar öz liderlik vəzifələrini şəriklərini razı salmaq üçün olan məşhurluq yarışması kimi görmürlər. Əsil liderlərin gələcəyə dair hamının maraqlarını nəzərə alan aydın planları var və onlar müntəzəm olaraq bu gələcəyə doğru irəliləyir.

Xəyalları onların mayakıdır və ətrafdakı burulğandan çıxış yolunu işıqlandırır. Onların liderliyi dərin kök salmış prinsiplərə əsaslanır, o prinsiplərə ki, onların daxilində yanan ocağa daha da alov qatır və məqsədlərinə aparan yolu işıqlandırır.

Dedikləri əməlləriylə üst-üstə düşür, xarakterləri tamdır. Xarakteri tam olan lider heç vaxt dodaqlarına qəlbinə xəyanət etməyə imkan verməz və prinsiplərinə sadiq qalar. Piter, sən də prinsipial lider ol. O zaman sən rəğbət qazanacaqsan. Bəlkə, hətta pərəstiş də qazandın.

– Hansı prinsiplərdən danışırsan?

– Ümumi olaraq mən onları “Qandi Faktoru” adlandırıram, çünki məhz Mahatma Qandi iş və şəxsi həyatında həmin prinsiplərə əsaslanıb. Bu prinsiplərə düzgünlük, zəhmətkeşlik, səbirlilik, dözümlülük, loyallıq, cəsarətlilik və bəlkə də, hamısından vacibi – sadəlik daxildir.

Onlara arxalanaraq və bu prinsipləri liderlik fəaliyyətində istifadə etməklə sən öz şirkətinin effektivliyini tamamilə dəyişəcəksən. Sənin liderlik xüsusiyyətin mənəvi dəyərlərə əsaslandıqda və uzaqgörənlik əldə etdikdə, o sanki “Qlobal Texnologiyalar” üçün fırtınalı dənizlərdə belə batmağa imkan verməyən mayaka çevriləcək.

Siz böhran zamanı daha az təlaş keçirəcək və daha çox sakitliyə nail olacaqsınız. İnsanlar daha ədalətlə, daha nəzakətlə və hörmətlə davranmağa başlayacaq. On doqquzuncu əsr İspan filosofu Karlos Reyles bu fikri çox sadə ifadə edib:

“Prinsiplər insanlar üçün köklərin ağaclar üçün olan əhəmiyyətini ifadə edir. Kökləri olmadan ağaclar güclü külək zamanı yıxılır. Prinsiplər olmadıqda isə insanlar həyatın fırtınasından yıxılır”.

– “Qandi Faktoru”nu bizim şirkətə necə tətbiq edə bilərəm? Demək istəyirəm ki, işlər hazırda çox pis həddə çatıb və heç kim yeniliyə hazır deyil. Bir çoxları hesab edir ki, ötən illər ərzində biz artıq o qədər dəyişikliklər etmişik ki, bu bizim gələcək həyatımıza bəs edər.

– Sən özün nümunə olmalısan, – qısa cavab gəldi, – mən bir dəfə oxumuşdum ki, Qandinin davamçılarından biri onun yanına gəlir və bu dahi insandan ətrafındakıları dəyişməyin sirrini soruşur. Qandi bir anlıq fikirləşir və cavab verir:

“Sən özün dəyişməlisən”. “Qlobal Texnologiyalar”ı dəyişməyin əsil sirri məhz budur. Dəyişikliyə can atarkən sən özün də dəyişməlisən. Elə hesab etmə ki, başqalarını özün olmaq istəmədiyin birinə çevirə bilərsən.

Sən ardınca gələnlərin təqlid edəcəyi nümunəyə çevrilməlisən. İnsanlar nəyi görürsə, onu edirlər. Seneka bu barədə belə yazmışdı: “Mən həyatımı və fikirlərimi elə idarə edəcəm ki, sanki bütün dünya birincini görür və ikincini eşidir”.

– Gör necə ifadədir! Bu hər bir şirkətin ən görünən yerdə yazmalı olduğu sözlərdir.

– Və ya vəzifəli şəxslərin otağında, – Culian qətiyyətlə cavab verdi, – uzaqgörən liderlər özlərinin ən yaxşı səfirləri olmalıdır. Onlar insanlardan gözlədiklərinin parlaq nümunəsi olmalıdırlar. Özün günortadan sonranı boş saxlayıb qolf oynayırsansa, işçilərindən daha çox işləməyi tələb etmə.

Ofisinə yeni mebellər aldığın halda işçilərinin gəlirlərindən ixtisarlar etmə. Özün gizlicə qaçış yolu hazırlayırsansa, insanları sənin ­gələcək ­planlarına inanmağa vadar etmə. İnsanlar axmaq deyil.

Onlar yaxşı başa düşür sən namuslu insansan, yoxsa yox. Əsil lider kimi yaşa. Nəyin düz olduğunu bilib düz olanı etmək cəsarəti olan dahi liderlərdən biri ol. Sokratın bu sözlərini də unutma: “Dahiliyin ilk açarı göründüyün kimi olmaqdır”.

Bu anda beynimdə xarakterimin işimə mane olan bütün zəiflikləri canlandı. Mən ardıcıl olaraq bir işi edəcəyimi deyir, amma başqasını edirdim. Məni, ümumiyyətlə, şəxsi maraqlarım işçilərimin maraqlarından daha çox narahat edirdi.

Mənim çox çılğın xüsusiyyətim var idi, işçilərimlə kobud danışa bilirdim, ancaq özümü düşünürdüm. Çox az vaxtlarda kimisə dinləyir və əsasən qeyri-səmimi olurdum. Mənə elə gəlirdi ki, heç kim bunun fərqinə varmır, lakin indi başa düşürəm ki, səhv etmişəm.

Öz iş təcrübəmdə ilk dəfə idi ki, lider olaraq zəifliyimin şirkətimi zəiflətdiyini başa düşdüm. Mənim liderlik zəifliyim işçilərimin zəifliyinin əsasını təşkil edirmiş. “Qlobal Texnologiyalar”ın üzləşdiyi çətinliklərdə başqalarını günahlandırmaqdan əl çəkmək, işimi əsaslı yaxşılaşdırmaq vaxtı çatmışdı. Hər şeydən əvvəl mən özüm “yaxşıya doğru dəyişiklik” prinsipinə əməl etməliydim.

– Sənin xarakterindəki çatışmazlıqlar rəhbərlik etdiyin insanların da çatışmazlıqlarını artırır, – Culian davam etdi, – sən öz işçinlə kobud davranarkən onun da başqaları ilə kobud davranmasının qəbuledilən olduğunu göstərirsən.

Kiməsə yalan danışarkən, onun da başqasına yalan danışmasına göz yumursan. Görüşə gecikməyinlə sanki punktuallığın vacib olmadığı ilə razılaşırsan. Bütün bu xırdalıqlar sənin və işçilərinin etdiklərinə birbaşa təsir göstərən korporativ mədəniyyətə güclü təsir edir.

– Bəs mən necə nümunəyə çevrilə bilərəm, Culian? Mən hazırkı liderlik üslubumu artıq uzun müddətdir tətbiq edirəm və dəyişikliyə haradan başlayacağımı ­bilmirəm.

– İlk olaraq təklif edirəm Liderlik Auditindən başlayasan. Ürəyinin dərinliklərinə nəzər sal və lider olaraq güclü, ən başlıcası işə zəif cəhətlərini müəyyənləşdir. Özünü tanımaqdan başla. Əvvəldə qeyd etdiyim kimi, məlumatlılıq dəyişikliyə yol açır. Sonra isə hər bir şəxsi, istərsə də təşkilati dəyişiklik təşəbbüslərində olduğu kimi kiçik olandan başla.

Bu yaxınlarda “Qlobal Texnologiyalar” kimi eyni çətinliklə üzləşən yerli bir şirkət barəsində oxumuşdum. Şirkətdə ruh düşkünlüyü, yaradıcılığın sönməsi, məhsuldarlığın enməsi və gəlirlərin yoxluğu hökm sürürdü. Şirkətin rəhbərinin ağlına çox sadə bir ideya gəlmişdi.

O başa düşür ki, şirkət işçilərinin zəif fəaliyyətinə işçilərin onu az-az görməsi daha çox təsir edir, o, sadə intizam qaydası olaraq istehsal sahələrini ardıcıl gəzməyə başlayır. O fikir verir ki, onun yuxarı mərtəbədəki qüsursuz ofisindən fərqli olaraq, şirkətin sexləri çox çirklidir.

Keçidlər zibillə dolu, divarlarda cızma-qaralar və bütün əşyaların üstündə qalın toz qatı var. Aydın idi ki, işçilərin hansı şəraitdə işləməsi heç kimi maraqlandırmırdı. Şirkətin rəhbəri gündəlik gəzintiləri və işçilərlə söhbətləri əsnasında ehmalca yerdəki zibilləri qaldırır və ümid edirdi ki, bu hərəkəti ətrafdakıların düşüncəsinə təsir edəcək.

Tezliklə işçilər də onun nümunəsinə əməl etməyə başladı. Onunla gəzərkən, işçilər də qarşılarına çıxan zibili qaldıraraq yaxınlıqdakı zibil qabına atmağa başladı. Beləliklə, işlədikləri yerin daha yaxşı göründüyünün fərqinə varan işçilər öz liderlərindən divarları istədikləri rəngə boyamaq üçün icazə istəyirlər. Liderləri anındaca razılaşır.

Tezliklə şirkətdə təmizlik uğrunda yarışma başlayır. Həmin yarışmanın təşəbbüskarları kimi isə artıq iş yerlərinə daha çox qayğı ilə yanaşan işçilər özləri idi. Bu isə öz növbəsində şirkətdəki işçilərdə ruh yüksəkliyinin, məhsuldarlığın və gördükləri işə marağın artmasına gətirib çıxarır. Bu müsbət dəyişikliklər bütün şirkətə yayıldı və tezliklə daha müsbət nəticələrə gətirib çıxardı.

– Və bütün bunlar liderin adi bir hərəkətindən sonra başladı.

– Kiçik işlər böyük nəticələrə aparıb çıxara bilər, Piter. Heç vaxt unutma ki, işçilərin diqqətlə səni izləyir. Onlar səni izləyir ki, nəyin qəbuledilən hərəkət olub, nəyin olmadığını müəyyənləşdirsin. Ona görə də başqalarını necə görmək istəyirsənsə, özün də elə ol. Və müdrik liderlərin artıq sınanılmış strategiyasından istifadə et.

Öz barrikadana çevirdiyin işıqlı ofisindən çıx və şirkətinin uğurlarının asılı olduğu adamlarla ünsiyyətdə ol, o adamlarla ki, səndən həqiqi liderlik gözləyir. Onları dinlə. Onlara nəyin mane olduğunu öyrən. Onların ümidləri, arzuları və dərdlərinə şərik ol.

Şirkətinin daxilindəki mühitlə yaxından tanış ol. Bir çox liderlərin bundan heç anlayışı belə yoxdur. Yoq Raman bir vaxt mənə demişdi: “Balıq öz üzdüyü suya fikir vermir”.

Müdrikin bu son məsləhətindən sonra Culian mənim əlimi sıxdı və qaranlığa doğru yoluna davam etdi. Birdən dayandı və mənə tərəf çevrildi.

– Hə, sənə vermək istədiyim bir şeyi unutdum. Bizim gələn həftəki görüşümüzədək o sənə düşünməyə nəsə verəcək.

O, əlini, bütün gecə istiyə baxmayaraq, əynindən çıxartmadığı uzun mantiyasının içinə saldı. Oradan qaranlıq olduğu üçün görə bilmədiyim bir əşya çıxartdı və onu ehmalca mənim ovcuma qoydu. Sonra qaranlıqla cəld yoxa çıxdı.

Maşına oturduqdan sonra salondakı kiçik işığı yandıraraq Culianın mənə verdiyi əşyaya baxdım. Bu başqa bir taxta bulmaca idi. Əvvəlki bulmaca kimi bunun da üstündə yazı var idi. Və əvvəlkində olduğu kimi bunun da üzərində taxtada yonulmuş sözlər var idi.

Ritual 2.
Ağlınla idarə et, ürəyinlə apar
Fəsil 5
Biliklərin xülasəsi – Culianın fikirlərinin qısa xülasəsi

Ritual

Gəlirlərini məqsədinlə birləşdir

Məğzi

Diqqətin gələcəyə cəmləşdirilməsi ritualı

Zəka
  • Məqsəd dünyada ən güclü stimuldur
  • Liderin ən birinci vəzifəsi başqalarının həyatına töhfə verəcək işçilərini layiqli və inandırıcı məqsədə cəlb etmək.
  • Müdrik liderlərə müdrik davamçılar lazımdır. İşçilərinə onların maraqlarını düşündüyünü göstər
  • Əsil lider işçilərinin bacarıqlarının inkişaf etdirilməsinə və onların daxili potensialının üzə çıxarılmasına diqqət yetirir
  • Öz ruhunun və xarakterinin vəhdəti ilə rəhbərlik et
Nümunələr
  • Biliklərini rituala çevir ki, sənin müsbət məramın görünən nəticələrə çevrilə bilsin.
  • Çalış ki, sənin məqsədin insanların qəlbində yer tuta bilsin
  • Öz görünüşünlə sözlərinin ahənginə nail ol
Açar sitat

Əsil liderlərin başlıca vəzifəsi rəhbərlik etdiyi insanlara gördüyü işdə bütün bacarıqlarını həyata keçirməyə həvəsləndirməklə onların şərəf və ləyaqətinə hörmət etməkdir

Ritual 2
Ağlınla idarə et, qəlbinlə apar
Altıncı fəsil
İnsani münasibətlər ritualı

Öz yaxını ilə maraqlanmayan şəxs həyatında böyük çətinliklərlə üzləşir və ətrafındakılar üçün böyük təhlükə yaradır. Məhz belə insanlar üzündən bütün bədbəxtliklər başlayır.

Alfred Adler

Evə qayıtdıqdan sonra mən Culiandan eşitdiyim fikirlərin eyforiyasında idim. Onlar o qədər mənalı idi ki, onları illər əvvəl özüm fikirləşib tapmadığım üçün təəssüflənirdim. Axı onlar məni o qədər gərginlikdən və ağırlaşmalardan qoruya bilərdi. Bu liderlik zəkasından istifadə etmiş olsaydım, kim bilir indi şirkətim hansı uğurları qazanardı?

Sonra beynimi şirkətimi on il sonra necə görmək istədiyimlə bağlı fikirlər məşğul etdi. Təsəvvür etdim ki, biz bütün planetdə öz fəaliyyət sahəmizə görə ən qabaqcıl şirkət olmuşuq. Nə qədər işçimə inkişaf imkanı yarada biləcəyimi və neçə insanın həyatını birlikdə xilas edə biləcəyimizi təsəvvür etdim. Üzümdə qeyri-iradi təbəssüm yarandı.

Yenidən arzularım yarandığı üçün sevinirdim. Conas Salk bir zamanlar demişdi: “Mənim arzularım və kabuslarım var idi. Mən kabuslarımın öhdəsindən arzularımın sayəsində gələ bilirdim”. Bütün tanıdığım uğurlu iş adamları hamısı xəyalpərəst insanlar idi.

Onlar dərin düşüncələr vasitəsilə öz böyük arzularını aşkara çıxarır və sonra cəsarətlə onu həyata keçirirdi. Biz “Qlobal Texnologiyalar”ı yaratmağa çalışan həvəskar gənc sahibkarlar olduğumuz zaman mən saatlarla sakit oturub gələcəklə bağlı böyük arzular xəyal edirdim.

Lakin biznes inkişaf etdikcə, onunla bağlı qayğılar da artmağa, mənim sakit anlarımsa azalmağa başladı. İnanırdım ki, ikinci dəfə həyata gəlməyə nail olmuş Culianla görüş məni həmişəlik dəyişəcək. Hiss edirdim ki, məndə uzaqgörən liderlərə məxsus xüsusiyyətlər var idi.

Sadəcə onlardan düzgün istifadə etməyi öyrənməli idim və Culiandan öyrəndiyim liderlik sistemi mənə bu yolu göstərirdi. Məndə gələcəyə böyük ümidlər yaranmağa və qeyri-müəyyənlik buludları yoxa çıxmağa başladı. Özümdə yeni enerji, ruh yüksəkliyi və təzələnmə hiss etdim.

Həmin axşam iş otağımdakı stolun üstündə həmişə qalan bloknotun vərəqinin birini qopartdım. Artıq axşam saat 2-ni keçməsinə baxmayaraq, öyrəndiklərimin hamısını yazmağa başladım.

Uzaqgörən liderlərin ­birinci ritualını – “Gəlirlərini məqsədinlə birləşdir” və bu ritualla bağlı bir çox əbədi liderlik həqiqətlərini öyrənmişdim. Culian həm də bu ritualların səkkiz olduğunu bildirdi və onlardan ikincisi barədə tezliklə məni məlumatlandıracağına söz verdi.

İkinci ritual məndən ağlımla yönləndirib ürəyimlə rəhbərlik etməyi tələb edəcəkdi. Və mən bilirdim ki, hələ öyrənəcəyim çox həqiqətlər var.

Öyrəndiklərimi kağıza köçürdükdən sonra bu bilikləri necə tətbiq edəcəyimlə bağlı yollar axtarmağa başladım. Culian artıq məni fəaliyyət çatışmazlığı adlanan nəzəriyyə barədə xəbərdar etmişdi.

Bu nəzəriyyəyə görə, liderlikdə problemlərin çox zaman liderlərin öz xoş məramlarını həyata keçirə bilməməsi səbəbindən yarandığı iddia edilir. İş dünyasındakı şəxsi təcrübəmdən də bilirdim ki, səmərəsizlik insanların şəxsi intizama riayət etməmələri, doğru bildiklərini və görməli olduqları işi görməmələrindən irəli gəlir.

Onlar biznesdə və həyatda vacib olanı etməyib asan və ikinci dərəcəli işlərə qaçır. Və sonra bir gün, həyatın sonuna yaxın onlar bunu dərk edir və həyatda nəyə nail ola biləcəklərini başa düşürlər. Onlar itirdikləri imkanlara və şanslara görə peşmançılıq keçirirlər.

Lakin təəssüf ki, o zaman çox gec olur. Bu bir misala oxşayır: “Əgər gənclik bilsəydi, əgər qocalıq qoysaydı”.

“Qlobal Texnologiyalar”ın gələcəyi barədə çox fikirləşdim. Ürəyimin dərinliklərinə baxdım və şirkətimin insanlığa necə töhfə verə biləcəyi barədə düşündüm. Beynimdə formalaşan planları işçilərimə necə bildirəcəyim və onları arzularımın həyata keçməsinə yardım etdikcə öz arzularına çatacaqlarına inandıracağım barədə düşünməyə başladım.

Gələcəyə dair yeni planlarımın insanların həyatını dəyişəcəyini və işçilərimi gördükləri işin, həqiqətən də, vacib olduğuna necə inandıracağımı xəyal etməyə başladım.

Sonra mən Culianın sözləri ilə desək, necə “azad edən” ola biləcəyim barədə düşünməyə başladım. İnsanların yüksək istedadını məhdudlaşdıran deyil, azad edən lider olaraq öz rolumu xəyal etməyə başladım.

Hər bir xırdalığa nəzarət etmək əvəzinə, mən işçilərimə gördükləri işə görə daha çox məsuliyyət hiss etmək imkanı verməli idim. Şirkətimin inkişafıyla bağlı metodlar fikirləşmək yerinə onun gələcək məqsədini müəyyənləşdirməli idim ki, insanlar öz işinə daha çox yaradıcı və bacarıqlı yanaşsın.

Onlara iş əsnasında inkişaf etmək imkanı yaratmalı idim. İşçilərimə daha çox inanmalı, bacardıqları işi etmək imkanı verməli və onları daim nəzarətdə saxlamamalı idim. Və mən hər şeydən əvvəl öz liderlik xüsusiyyətlərimi dəyişdirməli idim.

Bir daha səsimi ucaltmamalı və mübahisələr etməməli idim. İnsanların dalınca danışmamalı və sirlər olmamalı idi. Manipulyasiyalardan və insanlara hər xırdalığa görə ilişməkdən əl çəkməli idim. Əlbəttə, şəraitin tələbinə görə mən güclü və qəti olmalı idim.

Buna şübhə yox idi. Lakin Culianın da dediyi kimi, mən nə üçün mübarizə apardığımı bilməli idim.

Başa düşürdüm ki, özümü və öz liderlik stilimi onun dediyi kimi əbədi prinsiplərə uyğun idarə etməyi öyrənməli idim. Bu mənim “Qlobal Texnologiyalar”ın işçiləri üçün edə biləcəyim ən az bir iş idi.

Culianla görüşümüzə qalan günlər hiss olunmadan tez keçdi. Mən onu görməyi o qədər istəyirdim ki, gecələr də gözümə yuxu getmirdi. Onun Himalay dağlarında öyrəndiyi biliklər həyatımın bir hissəsinə çevrildiyi andan özümdə güclü enerji axını hiss etdim. Heç bilmirəm niyə. Məncə, bu, valideynlərin ilk uşaqları anadan olanda hiss etdiklərinə oxşayırdı.

Bu, həyəcanla ehtirasın birləşdiyi əvvəllər hiss etmədiyim sevincli oyanışa bənzəyirdi. Bu həyəcanın bir anını belə ötürmək istəmirsən və nəhayət, onu yaşadığın üçün minnətdarlıq hiss edirsən.

Culianın öyrətdiyi prinsiplərin tətbiqindən artıq bir neçə gün sonra şirkətin daxilində nəzərəçarpan dəyişikliklər baş verməyə başladı. Mən daha açıq və ədalətli olmağa, işə daha çox maraq göstərməyə, başqalarının maraq və fikirlərini nəzərə almağa başladım.

Sevincli həyəcanım tədricən başqa işçilərə də keçməyə və mən onlarla “Qlobal Texnologiyalar”ın daha parlaq gələcəyi barədə xəyallarımı bölüşməyə, birlikdə işlədiyim insanların qayğısına qalmağa başladım.

Hətta ciddi xanım olan köməkçim Ariel zarafat edirdi ki, məni başqa daha mehriban və ağıllı sivilizasiyadan olan biri ilə əvəz ediblər. O, bir az ciddi tonla bildirmişdi:

– Fərqi yoxdur sizdə nə baş verib, cənab Franklin, lakin hamı dəyişikliklərdən razıdır və ümidlidirlər ki, siz bunu davam etdirəcəksiniz. Və hələ də heç kim inana bilmir ki, siz dayanacaqda asılmış bizim şirkət devizimizi yandırdınız. Bu hadisə “Qlobal Texnologiyalar”ın tarixinə yazılacaq, buna əmin olun!

Nəhayət, Cümə günü gəlib çatdı. Ofisimdən çıxıb Culianın təyin etdiyi görüş yerinə, şəhər meriyasının arxasındakı parka doğru irəlilədikcə barmaqlarım Culianın mənə verdiyi ikinci bulmaca ilə oynamağa başladı. Ritual 2: Ağlınla idarə et, ürəyinlə apar.

“Axı bunun mənası nə idi?” – mən fikirləşdim. Bu vaxtadək Culian mənə bir çox dəyərli məlumatlar vermişdi. Onlar çox güclü və o qədər də praktik idi. Lakin bu “ürəyinlə apar” məsələsi məni bir az düşündürürdü. Ümid edirdim ki, Culian məni ələ salmır.

Culian söz verdiyi kimi məni parkda gözləyirdi.

Başqa bir isti yay günü olmasına baxmayaraq, o yenə də həmin rahiblərin – bilikləri sayəsində həyatını dəyişdiyi rahiblərin ənənəvi geyimində idi. Lakin qəribəsi o idi ki, bu gün o, rok ulduzlarının və film aktyorları kimi dəbli gün eynəyi də taxmışdı. Ziddiyyət insanı mat qoyurdu!

– Əla kölgəliyin var, Culian! – onun çiyninə toxunaraq bildirdim, – səni yenidən görməyimə şadam, ­dostum.

– Bilirdim ki, xoşuna gələcək. Bunu ötən gün küçədə cavan satıcıdan almışam. O mənə dedi ki, görünüşümdə yenilik etməliyəm. Mən də etdim, –Culian gülümsədi, – onsuz da gözlərimi günəşdən qorumaq üçün onlara ehtiyacım var, – bir anlıq səmaya baxaraq bildirdi.

– Uzaqgörənliyini itirməmək üçün, elə deyilmi? – nümunəvi şagird tonu ilə cavab verdim.

– Doğru vurğuladın, Piter. Deyəsən, sənin düşünməyə vaxtın olub.

– Elədir ki, var. Əslində sənin məsləhətinə qulaq asaraq, öyrətdiyin liderlik biliklərini düşünməklə kifayətlənməmişəm, – onları həyata keçirməyə başlamışam.

– Çox gözəl! Bilirdim ki, səninlə bu görüşə gəlməkdə səhv etmirəm. Bilirdim ki, müdriklərin mənə öyrətdiyi əbədi biliklərdən faydalı istifadə etməyi bacaracaqsan. Müdriklər deyərdi ki, şagird hazır olduqda müəllim həmişə tapılar.

– Sən də lap vaxtında gəlib çıxdın, Culian! Şirkətdə işlər hədəqədən çıxmışdı. Bunu indi başa düşürəm.

Təkcə, bu bir neçə gündə sənin öyrətdiyin dərsləri tətbiq etməyə başladığım zaman mən müsbət dəyişikliklərin baş verdiyinin şahidi oldum, – öz uğurumdan razı halda bildirdim, – bilirəm ki, hələ çox tezdir və həqiqi dəyişikliklər vaxt tələb edir, lakin demək istəyirəm ki, nəsə artıq dəyişməyə başlayıb.

Sənin öyrətdiyin liderlik prinsipləri barədə bütün menecerlərimə və rəhbər vəzifədə olan işçilərimə danışdım. Əvəzində onlardan xahiş etdim ki, bu bilikləri bütün işçilərlə bölüşsünlər ki, biz hamımız birlikdə müdrikləşək.

Sənin də bildirdiyin kimi, liderlik vəzifə və ya titul deyil, liderlik – hərəkətdir. Mənim şirkətimdəki istənilən insan, müavinimdən tutmuş adi satış işçisi olan kiçik otaqda işləyən cavan uşağadək hamı lider ola bilər.

İndi mən yaxşı başa ­düşürəm ki, biz dünya səviyyəli şirkət olmaq istəyiriksə, “Qlobal Texnologiyalar”da çalışan hər bir işçi liderlik təlimi keçməlidir.

Hər kəs bilməlidir ki, uzaqgörən lider olmaq nə deməkdir və həmin bilikləri özü gördüyü işə tətbiq etməlidir. Bizim hər birimiz öz işimizdə lider olmağa can atmalıyıq.

– Uğurlarını mənimlə bölüşməyi unutma. Əminəm ki, onlardan səndə hələ çox olacaq, – Culian cavab verdi.

– Əslində artıq birini danışa bilərəm. Ötən həftə qolf klubdakı görüşümüzdən sonra mən evə qayıtdım və öz liderlik xüsusiyyətimdə nələri dəyişmək istədiklərimin siyahısını hazırladım. Sənin təklif etdiyin həmin o Liderlik Auditini etdim.

Mən bacardıqca öz zəif cəhətlərimi siyahıya aldım və onları aradan qaldıra bilmək üçün fəaliyyət strategiyası tərtib etdim və onların hər birini yox etmək üçün özümə müddət müəyyənləşdirdim.

Bundan sonra, bir balaca düşündüm və ağlıma axırıncı görüşümüzdə dediklərini həyata keçirməklə bağlı yüzlərcə innovativ ideyalar gəldi. Ağlıma gələn ideyalar arasında biri işçilərimin hər birinə öz peşəkar və şəxsi effektivliklərini artırmaları üçün illik min dollarlıq büdcə ayırmaq idi.

Sən mənə dedin ki, vəzifələrimdən biri işçilərimin inkişafına xüsusi diqqət ayırmaq və onlara bütün müsbət keyfiyyətlərinin üzə çıxmasında yardım etməkdir. Mən bu vəzifəyə ciddi yanaşmaq və şəxsi inkişafı həvəsləndirmək qərarına gəldim.

Onların bu təşəbbüsü eşidərkən necə xoşbəxt olduğunu görməli idin. Bilirəm ki, bu büdcəmdən yetərincə məbləğ ­aparacaq, lakin mən bu məbləği xərc deyil, qoyulmuş sərmayə kimi görürəm. Dediyin kimi, Culian, özünü yaxşı hiss edən işçi yaxşı nəticələrə nail ola bilər.

– Bəs onlar həmin pullardan necə istifadə etdilər?

– Proqram hələ indi başlayıb və artıq bir neçə işçimiz öz çekini alıb. Eşitmişəm ki, onlardan bəziləri iş saatlarını daha effektli bölə bilmələri üçün çoxdan arzu etdikləri elektron orqanayzerlər alıb.

Başqaları öz büdcəsini motivasiya olunmaya dair kitablar və yolda maşında işə gələrkən qulaq asa biləcəkləri audiokasetlərə sərf ediblər. Onlardan biri isə bu büdcədən şəxsi ehtiyacı üçün istifadə edib.

O, boyca çox gödək idi və işini yerinə yetirərkən çətinliklə üzləşirdi, belə ki, iş zamanı o, tez-tez hündür yerlərdən əşyalar götürməli olurdu. Lakin bu barədə öz rəhbəri ilə danışmağa utanırdı, çünki hamının ona güləcəyindən qorxurdu.

İşdə effektivliyini artırmaq üçün istədiyi kimi sərf edə biləcəyi şəxsi büdcə əldə etdikdə isə, gedib özünə sadə ayaqaltı stul aldı. Onun müdiri mənə bildirdi ki, həmin işçinin məhsuldarlığı ikiqat artıb və o, özünü heç olmadığı kimi xoşbəxt hiss edir.

– Görürəm sən mənim Himalay dağlarında öyrəndiyim həqiqətlərin gücünü hiss etməyə başlamısan. Onların sınaqdan keçə bilməsinin səbəbi çox sadədir. Onlar, həqiqətən, işləyir.

– Sənə liderlik prinsiplərindən danışdıqdan sonra başıma gələn başqa bir şeyi deyim, Culian.

– Nədir ki, o?

– Lider olaraq daha çox risk etməyə, özümü novator və yeni ideyaların təkanvericisi olaraq görməyə başlamışam. Mən özüm beynimi işlədib yeni yollar fikirləşib tapmıramsa, işçilərimdən eynisini necə tələb edə bilərəm? Yenidən mütaliə etməyə başlamışam.

Yenidən düşünmək üçün vaxt tapıram. Sənin haqqında danışdığın lider kimi, mən də şirkətimin daxilində gündəlik gəzinti təşkil edərək bacardıqca çox insanla tanış olmağa başlamışam. Əvvəllər isə mən üzdüyü suya məhəl qoymayan balıq kimi idim.

Culian uğurlarımdan razı halda gülümsəyərək dedi:

– Risk etmək bacarığı ən güclü uğur bacarığıdır. Lakin əksər liderlərin liderliyin bu aspekti barədə heç təsəvvürü belə yoxdur. Bizim bir çoxumuz öz təhlükəsiz yerimizdən çıxaraq heç zaman qeyri-müəyyənlik aləminə baş vurmuruq.

Yoq Raman bu barədə belə demişdi: “Ağacın nə qədər başına dırmansan, düşmək o qədər asan olacaq. Lakin başqa tərəfdən də meyvələr məhz ağacın başında olur axı”. Uzaqgörən liderlər şanslarından yararlanırlar. Onlar daim yenilik axtarışındadır.

Və bu onların vərdişinə çevrilir. İllər əvvəl Seneka yazmışdı: “Biz cəsarət etmirik, ona görə yox ki, çətinliklərlə üzləşirik. Biz çətinliklərlə üzləşirik, çünki cəsarət etmirik”.

– Şirkətimizdəki ovqatı yüksəltmək üçün əl atdığım daha bir yenilik barədə sənə danışmaq istəyirəm. Bir dəfə mən məşhur Sinqapur şirkətlərindən birindəki qeyri-adi ənənə barədə oxumuşdum.

Həftənin hər Cümə günü onlar şirkətdəki iş saatını iki saat qısaldardılar. Əvəzində işə hər bir şöbənin kollektivi bir yerə yığışaraq son zamanlar idarəetməyə dair nəşr edilmiş maraqlı kitablar barədə danışardılar.

Bu təkcə kollektivin gündəlik qayğılardan ayrılaraq birləşməsinə deyil, həm də şəxsiyyət və kollektivin inkişafına dair yeni ideyalardan xəbərdar olmasına imkan yaradırdı.

– Çox gözəl fikirdir, – Culian kölgəlikdəki otun üstündə əyləşərək cavab verdi.

– Mən eyni təcrübənin “Qlobal Texnologiyalar”da da tətbiq edilməsinə göstəriş vermişəm. Menecerlərimin bu fikirdən çox xoşu gəldi.

Onlar əvvəllər biznesə dair kitabları oxumağa vaxt tapmadıqları və müasir idarəçilik tendensiyaları ilə tanış ola bilmədikləri barədə çox şikayət edirdilər. İndi isə onlar bunu etmək üçün əməkhaqqı alacaqlar, – fəxrlə qeyd etdim.

– İnan mənə, – Culian dedi, – gələcəkdə bu ideya səni əlavə xərclərdən qoruyacaq. Çünki geridə qalmış fikirlər və köhnəlmiş idarəetmə sistemindən doğan çatışmazlıqlara görə biz sonradan uzun müddət əziyyət çəkir və onları düzəltmək bizə daha baha başa gəlir.

Bəzən bunların nəticəsi hətta daha tragik olur. Sənin etdiklərin qeyri-adi görünə bilər. Lakin onlar həm də ağıllı addımlardır. İnsanları hər şeydən öndə tutmaq sənin öyrənə biləcəyin ən müdrik liderlik prinsiplərindəndir.

Buna istinad edərək biz səninlə Yoq Ramanın qədim liderlik sisteminə daxil olan digər bir prinsiplə, – uzaqgörən liderlərin ikinci ritualı ilə – “Ağlınla idarə et, ürəyinlə apar” tanış ola bilərik.

– Mən də elə bu sözlərin nə məna verdiyini ­düşünürdüm.

– Bu, insani münasibətlər və rabitə qurmaq incəsənətidir. Hər bir həqiqi liderin davamçıları ilə sıx bağlar qurmaq təcrübəsi var. O, gələcək xəyallarını işçilərinə aydınlatmaq, onları ardınca aparmaq və fəal iştiraka cəlb etmək kimi qabiliyyətlərini daim mükəmməlləşdirir.

İşçilərinin bacarıq və qabiliyyətlərini üzə çıxarmaqla, belə liderlər hər bir işçinin ürəyinə yol tapa bilir və onların uzunmüddətli rəğbət və sədaqətini qazanır. Sadə dillə desək, “İnsanlarla münasibətlərini yaxşılaşdırdıqca sən öz liderliyini möhkəmləndirirsən”.

– İnsani münasibətlər bu dərəcədə vacibdir? Çox sayda lider tanıyıram ki, işçiləri ilə münasibətlərinin necə olması heç veclərinə də deyildi. Onlar öz missiyalarını çox sadə görürdü: gəlir gətirmək və səhmdarların qiymətini bilmək. Yerdə qalan hər şey mənasızdır.

– Bu tip qondarma liderlər uzaqgörən deyil və onların arasında böyük fərq var. Uzaqgörən liderlər şirkətlərindən qısa müddətdə daha çox gəlir çıxararaq onu çətin vəziyyətə salmır özü isə Baham adalarına aradan çıxmağa can atmır.

Uzaqgörən lider üçün də qısamüddətli gəlirlər vacib olsa belə onlar uzunmüddətli perspektivlər barədə düşünürlər. Onlar başa düşür ki, insanlara qabiliyyətlərini ortaya çıxartmağa imkan verməklə və şirkətdə güclü istehsal sistemi ­yaratmaqla daha böyük gəlirlər əldə etmək mümkündür.

Sənin dediyin liderlər marafon qaçışına çıxan idmançılar kimidir. Onlar birinci mili var gücləri ilə qaçır, lakin bunu etməklə daha uzun məsafəni qət etmək üçün gücləri qalmır. Nəhayətdə belələri ən uğursuz insanlar olur.

– Bilirsən, Piter, hər kəs şirkətin başına keçərək işçilərinin sıxıb suyunu çıxarmaqla gəlirlər əldə edə bilər. Lakin tezliklə baxımsızlıq ucbatından insanlar əldən düşəcək və avadanlıq dağılıb gedəcək. Yadda saxla ki, toyuqlar gecələmək üçün həmişə hinlərinə qayıdır. Sən həyatın təbii qanunlarından qaça bilməzsən.

– Fikrini başa düşdüm, Culian. Bəs mən ikinci ritualı təcrübədən keçirmək üçün nə etməliyəm?

– İndicə sənə onu göstərməyə hazırlaşırdım, – yaxınlıqdakı ağacın altında oturmuş və öz pikniklərindən məktəb uşaqları kimi zövq alaraq gülümsəyən yaşlı cütlüyə baxaraq cavab verdi.

– Bu cütlüyü görürsən? Mən bir neçə həftədir onları müşahidə edirəm. Bəzən onları yaxınlıqdakı göldəki ördəkləri yemləyən görürəm. Bəzən onları parkın ətrafında velosiped sürən görürəm.

Bəzən isə burada otların üzərində uzanarkən onların söhbətlərini də eşidirəm, – Culian aydın utancaqlıqla boynuna aldı, – sənə bir şeyi əminliklə deyə bilərəm. Bu iki şəxsin çox yaxşı münasibətləri var.

– Maraqlıdır, görəsən, nə qədər vaxtdır evlidirlər. Onlar, həqiqətən də, gənc aşiqlərə oxşayırlar.

– Eşitdiyimə görə 43 ildir, – Culian cavab verdi, – ötən həftə onlar elə bu gözəl parkda öz yubileylərini qeyd edirdilər. Onlar burada dostları ilə birlikdə böyük bir tort kəsdilər, çox canlı bir şənlik təşkil etmişdilər, – deyə Culian beş piknik stolunun və açıq-qırmızı güllərin olduğu yerə işarə etdi.

– 43 il. Bu zəmanədə və bu yaşda bu çox heyrətamizdir.

– Onların bu qədər uzun müddətdə birlikdə olmasının səbəbini görmək çətin deyil, – Culian gün eynəyini çıxarıb üzündəki təri silərək dedi, – onlar sadəcə uzaqgörən liderlərin öz davamçılarının rəğbətini və etimadını qazanmaq üçün istifadə etdiyi, Yoq Ramanın mənə öyrətdiyi əbədi insani münasibətlər prinsiplərinə əməl edir.

Etimad hər bir aparıcı şirkətin əsasında duran prinsipdir. İşçilərin sənə, öz menecerlərinə və həmkarlarına etimad göstərmirsə, onlar sənin şirkətin üçün var gücləri ilə çalışmayacaqlar. Etimadsız nə işdə, nə də ailədə öhdəliklər mümkün deyil. Öhdəliklər olmadan isə şirkət ola bilməz.

– Bəs bu cütlüyün nələr etdiyinin şahidi oldun? – səmimi maraqla soruşdum.

– Cəmi dörd şeyi, Piter: verdikləri sözün üstündə durmaq, bir-birinə diqqətlə qulaq asmaq, həmişə bir-birinə şəfqət göstərmək və nəhayət, ən başlıcası, bir-birinə həqiqəti demək.

– Onların gözəl münasibətinin sirri yalnız bunlardır?

– Yoq Raman mənə öyrətmişdi ki, sadaladıqları bütün möhkəm insani münasibətlərin yaranmasının ­əsasıdır. O mənə demişdi ki, öz davamçılarını ardınca apara bilən və qeyri-adi nailiyyətlərə həvəsləndirən uzaqgörən lider olmaq istəyən hər bir şəxs bu dörd qaydanı liderlik üslubunun ayrılmaz hissəsinə çevirməlidir.

Onlar məhsuldar insan münasibətlərinin özülüdür və sənə gündəlik olaraq ikinci ritualı həyata keçirməkdə köməklik göstərəcək.

– İlk baxışdan onlar çox sadə görünür. Onlar, həqiqətən də, mənim komandama əsaslı təsir göstərə biləcək?

– Bu, liderlik həqiqətlərini öyrənənlərin çoxunun üzləşdiyi problemdir. Bu prinsiplər o qədər sadə və adi görünür ki, heç kim onları tətbiq etməyə tələsmir.

Onlar dəbli görünmür və buna görə də insanlar onları kənara qoyaraq daha gözəgirən və sensasiyalı strategiyalara üstünlük verir. Sən özün, Piter, bu dörd prinsipə gündəlik əməl edirsən?

– Yox!

– Gəl heç olmasa birincisini nəzərdən keçirək. Sən verdiyin vədlərin əksəriyyətinə əməl edirsənmi?

Bu sualın cavabını dərhal bilirdim. Tez-tez verdiyim sözlərə əməl etmirdim. Hər zaman işçilərimə onlarla görüşməyə hazır olduğumu deyir, lakin əslində onların bir problemi olduqda və bunu mənimlə müzakirə etmək istədiklərində bəhanə taparaq görüşdən yayınırdım.

Başqa vaxtlar rəhbər vəzifədə çalışan işçimə artıq ona istədiyi kimi daha çox səlahiyyətlər verəcəyimə söz verir, lakin bu sözümün arxasında durmurdum. Mən tutulmayan vədlər ustası idim.

– Necə kiçik və əhəmiyyətsiz olmasından asılı olmayaraq hər bir verdiyin sözü tutmadığın zaman sən öz xarakterinin bir hissəsini itirirsən, – Culian sükutu pozdu, – hər bir vəd etdiyin zəngi və ya görüşü təxirə saldıqca sən özünə olan etimadı bir az da qırırsan.

Hər dəfə vədinə əməl etmədikcə sən rəhbərlik etmək şərəfinə nail olduğun insanlarla arandakı münasibətləri dağıdırsan. Yoq Ramanın tez-tez dediyi kimi: “Hər dəfə doğru olanı etmədikcə sən doğru olmayanı etmək vərdişini daha da möhkəmləndirirsən”.

– Bəs həmin o yaşlı sevgililər bir-birinə verdiyi vədi tutur? – mən yüksəkdən soruşdum.

– Əlbəttə.

– Əgər ər söz verirsə ki, arvadını günorta hot-doq satılan yerin qarşısında nahar etmək üçün gözləyəcək, sən əmin ol ki, o dediyi vaxtda orada olacaq. Arvadı deyəndə ki, hansısa gün velosipeddə gəzmək istəyir, əmin ola bilərsən ki, məhz həmin gün onlar velosipedləri ilə birlikdə maşınla dayanacaqda olacaqlar.

Bilirsən, Piter, insanlar verdikləri sözü yerinə yetirəndə daha çox etimad qazanırlar. Arvadı bilir ki, ərinə, ər isə bilir ki, arvada etibar edə bilər. Bu isə insani münasibətlərdə ən vacib olan davamlılığı möhkəmlədir. Ər və arvad bir-birinə etibar edir.

Onlar bir-birinin nəyə qadir olduğunu bilir və qarşılıqlı münasibət etimad yaradır. Heç vaxt verdiyin sözlərin arxasından qaçma. Əmin ol ki, ­nəticələrindən çox məmnun qalacaqsan.

– Bilirsən, Culian, sən ilk adamsan ki, verilən sözlərlə insani münasibətlər arasındakı əlaqəni diqqətimə çatdırırsan. Bilirəm ki, dediklərinin hamısı doğrudur.

Can atdığım əsil lider olmaq üçün insanlara verdiyim sözlərin arxasında durmalıyam və həqiqətən də, onların etibar edəcəyi adam olmalıyam. İşçilərimin etimadını qazanmalı və onların loyallığına nail olmalıyam. Bu gündən etibarən öz sözümün ağası olacam. Söz verirəm ki, nəyi vəd edirəmsə, onu yerinə yetirəcəm.

Culian gülümsədi.

– Nə deyim, sənin sözlərini yadda saxlayacam.

O, ayağa qalxıb gəzişməyi təklif etdiyində günəş hələ də yandırırdı. Yaşına baxmayaraq Culianın bu qədər hərəkətli olması təqdirəlayiq idi. Onun gənc simasında təbəssüm var idi. Parkın ətrafında gəzişdikcə o, ikinci ritual barədə, ürəklə liderlik etməyin gücündən və insani münasibətlərin zənginləşdirilməsindən danışmaqda davam edirdi.

– İkinci ritualı həyatının tərkib hissəsinə çevirə bilmək üçün sənin öyrənməli olduğun ikinci element aktiv dinləməkdir. İşçilərinə diqqətlə qulaq asmaqla əsil lider onların qəlbini qazana bilir. Liderlərin əksəriyyəti hesab edir ki, keyfiyyətli rəhbərlik etmək üçün onlar çox danışmalıdır.

Onların beyninə doldurublar ki, liderlər danışmalı, onların davamçıları isə dinləməlidir. Uzaqgörən liderlər bilir ki, insanların ehtiyac ­duyduğu digər bir şey başqalarının onları başa düşməsidir.

Hər bir insan söz haqqının olmasını və onun sözlərinin nəzərə alınmasını istəyir. Buna görə də uzaqgörən lider həm də yaxşı dinləyici olmalıdır. İstehzalısı da odur ki, bunu etməklə onlar özləri barədə super həmsöhbət təəssüratı yaradırlar.

– Mənə anlamaqda kömək et, Culian. Sən, həqiqətən də, demək istəyirsən ki, daha diqqətlə dinləməklə mən öz fikirlərimi daha keyfiyyətli şəkildə çatdıra biləcəm? Bu necə mümkün ola bilər axı? – mən soruşdum.

– Sən istəyirsən ki, işçilərin sənə etimad göstərsin, doğrudur?

– Doğrudur.

– Sən istəyirsən ki, işçilərin sənə və sənin şirkətinə loyallıq göstərsin, doğrudurmu?

– Doğrudur.

– Elə isə yadında saxla: başqalarının nə dediyinə diqqətlə qulaq asmaqla sən onlara hörmət göstərmiş olursan. Sən göstərirsən ki, onlar səninçün qiymətlidir və onlara inanırsan. Demək istədiyim odur ki, sən onlara can yandırmalısan.

Onların gözü ilə baxmağı bacarmalısan. Özünü həmsöhbətinin yerinə qoymalısan. Onun əsil fikirlərini bilməlisən. Yalnız bu yolla sən onları başa düşəcəksən, onlar da sənin onları başa düşdüyünü hiss edəcək.

Başa düşüldüyünü hiss edən insan isə, danışmaq növbən çatdıqda sənə qulaq asacaq. Piter, unutma ki, insanlara verə biləcəyin ən böyük hədiyyə 100 faizlik diqqətdir. Diqqətlə qulaq asmaq bacarığı çox qiymətli qabiliyyətdir.

– Mən artıq bilirəm ki, diqqətlə dinləmək bacarığına sahib deyiləm, – sözünü kəsdim, – bu barədə daha çox fikirləşdikcə daha yaxşı başa düşürəm ki, mənim qulaq asa bilməməyim insanları məndən uzaqlaşdırır.

Onların nə dedikləri və nə hiss etdiklərinə diqqət yetirməməklə, bildirirəm ki, onlar mənimçün əhəmiyyətsizdir. İndi bütün bunlar mənə aydın oldu.

Əminəm ki, şirkətdəki insani münasibətlərdə olan ruh düşkünlüyünün və etibarın olmamasının əsas səbəblərindən biri elə budur. Heç vaxt düşünməmişdim ki, dinləmək bu qədər vacib ola bilər.

– Bəli, bu belədir, – Culian cəld cavab verdi, – gəl sənin bu bacarığını yoxlayaq. Gəl cəld audit keçirək.

– Dəyərmi?

– Piter, əvvəl dediyim kimi, məlumatlılıq dəyişikliyə gətirib çıxarır. Liderlik bacarıqlarını inkişaf etdirməzdən əvvəl sən məhz hansı bacarıqların inkişaf etdirilməli olduğunu dəqiq bilməlisən.

Məlum olmayan zəiflik heç bir vaxt güclülüyə çevrilə bilməz. Ona görə də suallarıma cavab ver. Sən başqalarının sözünü tez-tez kəsirsən?

– Günahkaram.

– Başqalarının başladığı cümləni onlara imkan verməyib özün tamamlayırsan?

– Hərdən olur, – deyə yalan danışdım.

– Sən həmsöhbətin danışarkən öz-özünə cavabı ­deyirsən?

– Bəlkə də, – mən yayındırıcı cavab verdim.

– İndi biz ikimiz də bilirik ki, sən dinləmək sahəsində çox ciddi kurs keçməlisən. Sən, həqiqətən də, ikinci ritualı mənimsəmək və insanların qəlbini qazanmaq istəyirsənsə, o zaman yalnız cavab vermək üçün qulaq asmaqdan əl çəkməlisən. Sən anlamaq üçün dinləməlisən.

– Culian, bu çox güclü ifadədir. Lakin icazə ver soruşum, aktiv dinləmək liderliyin vacib elementlərindəndirsə, onda niyə bizim çox azımız bunu edir?

– Yaxşı sualdır. Birinci səbəb odur ki, insan övladı gördüklərinə istiqamətlənir. Bizim hisslərimizin 83 faizini biz gözlərimizlə alırıq, buna görə də eşitdiklərimizin çoxuna məhəl qoymuruq.
Məsələn, səni bir qəbula dəvət ediblər, gəlirsən və dərhal səni kiməsə təqdim edirlər. Sən həmin şəxslə danışmağa başlayırsan və bir neçə dəqiqə sonra dərk edirsən ki, nəyisə unutmusan.

– İçki təklif etməyi? – zarafatla soruşdum.

– Yox, onun adını.

– Mənim həmişə başıma gələn işdir.

– Təkcə sənin başına gəlmir.

– İş dünyasındakıların 90 faizdən çoxu təqdim olunan adamın adını 8 saniyə sonra unudur. Səbəb odur ki, biz yeni bir insanı görən kimi bizim beynimiz onun vizual və hiss olunan məlumatlarını analiz etməyə başlayır – boyunu, çəkisini, cinsini, əlsıxma gücünü və sifət ifadələrini.

Bu prosesdə ad diqqətimizdən kənarda ­qalır. Buna görə də biz eşitdiklərimizə daha artıq diqqət yetirməliyik, – Culian davam etdi,

– bir çox liderlərin yaxşı dinləyici olmamasının ikinci səbəbi isə odur ki, insan övladı dəqiqədə 500 sözü eşidərək dərk etmək bacarığına sahibdir, baxmayaraq ki, biz daha yavaş – dəqiqədə 100-125 söz deyirik. Həmin fərqdən diqqətimiz yayınmağa başlayır.

– Maraqlıdır. Düzünü desəm, başqalarına qulaq asmalı olarkən mən çox vaxt fikrimin yayındığını hiss edirəm. Görüşə gedirəmsə, natiqin çıxışına qulaq asmaq əvəzinə beynimdə görməli olduğum bütün təcili işləri düşünürəm.

Hətta kimləsə təkbətək danışarkən fikrim başqa yerlərdə olur. Danışana diqqətlə qulaq asmaq və başa düşə bilmək üçün mənə hansısa məsləhət verə bilərsən?
– Yaxşı qulaq asmaq bacarığı bir az məşq və zaman tələb edir. Lakin inan mənə, bunu etməyinə dəyər. Bu yaxınlarda hətta eşitdim ki, dinləmək insanın səhhətini də yaxşılaşdıra, qan təzyiqini aşağı sala, ürək döyünməsini tənzimləyə və insanı daha sakitləşdirə bilər.

Bununla yanaşı, Yoq Ramanın dili ilə desək, sən aktiv dinləyici olmağa çalışmalısan. Başa düşürəm, bu bir az ziddiyyətli səslənir, lakin əslində elə deyil.

Həvəslə aktiv dinləyici ol və işçilərini anlamaqdan coşqulan. Bunu necə etməyə gəldikdə isə sənə iki sadə ideya verə bilərəm. Birincisi, işçilərinə ən vacib olan və açıq sonluqlu suallar vermək bacarığını özünə aşıla, sonra isə verilən cavablara, həqiqətən, diqqətlə qulaq as.

Yüksək gəlirli şirkətlərdən birinin lideri bu prosesi daha da yaxşı etmək üçün çox sadə və keyfiyyətli ideya irəli sürüb. O, şirkətin müxtəlif şöbələrində çalışan işçiləri bir yerə toplayaraq onlardan şirkəti necə inkişaf etdirməyin mümkünlüyü barədə detallı və praktik təkliflər irəli sürməsini xahiş edib.

Bu təşəbbüsün iki müsbət nəticəsi olub. Birincisi, işçilər hiss etdilər ki, onları dinləyən var və bunun sayəsində şirkətdə mənəvi mühit və inam artdı. İkincisi, menecment şirkətin fəaliyyətinin necə yaxşılaşdırıla biləcəyi barədə kənardan gələn məsləhətçi əvəzinə onun zəif cəhətlərini daha yaxşı bilən insanlardan pulsuz məsləhət almış oldu.

Sonra rəhbərlik ən yaxşı təklifləri seçərək elmi metodların köməyilə onların satışdan gələn gəlirlər, müştərilərin rəyi və keyfiyyət göstəriciləri vasitəsilə potensial effektivliyini sınaqdan keçirdi. Öz əməkdaşlarını dinləməklə şirkət bazarın onların fəaliyyət sahəsinə aid olan hissəsində liderə çevrilə bildi.

– Yaxşı, bura qədərini başa düşdüm, – mən cavab verdim, – bəs mənə açıq sonluqlu suallar barədə daha ətraflı danışa bilərsən?

– “Sizə işinizi daha yaxşılaşdıra bilməniz üçün nə edə bilərəm” kimi açıq sonluqlu suallar, “Əgər sizə yeni kompüter alsam, bu sizə kömək etmiş olar, elə deyilmi?” kimi suallardan daha çox cavablar ortaya çıxara bilər.

Bundan başqa, sən bir sıra “baş sındıran” suallar da hazırlamalısan. Bu tip suallar işçilərinə fikirlərini aydınlatmaq və səninlə əlaqə qurmaq imkanı yaradır.

– Misal çəkə bilərsən?

– “Sizin işinizdəki ən vacib nailiyyətiniz nə olub?”, “Siz nəyi etməkdən zövq alırsınız?”, “Bu şirkəti daha uğurlu etmək üçün hansı üç işi edə bilərik?”, “Sizi nə həvəsləndirir?”, “Əgər bu şirkətin rəhbəri olsaydınız nə edərdiniz?”. Bu sualların hamısı yaxşıdır.

Lakin mənim məsləhətim odur ki, sən bir az düşünərək suallarını tərtib edəsən. Demək istədiyim odur ki, sən sual verməkdə mahir olmalısan. Fikirləşirsənsə ki, mən sənə sadəcə sual verməyi təklif edirəm, onda unutma, sual verən şəxs əslində söhbəti aparandır.

– Doğrudan?

– Doğrudan. Aktiv dinləyici bacarığını inkişaf etdirmək üçün tətbiq edə biləcəyin ikinci metod eşitdiklərinin öz sözlərinlə qısa xülasəsini etməkdir. Bunu etməklə əmin olacaqsan ki, həmsöhbətinin dediyi sözləri düz başa düşmüsən, o isə öz növbəsində sənin onu başa düşdüyünü biləcək.

– Bəs eşitdiklərimi necə öz sözlərimlə ümumiləşdirib deyə bilərəm?

– Özünçün “Əgər sizi düz başa düşdümsə, siz demək istəyirsiniz ki…” tipli ifadələr müəyyənləşdir. İnan mənə, Piter, bu kimi suallar insani münasibətlərdə və lider olaraq sənin bacarıqlarına sehrli təsir göstərəcək. Başqa güclü strategiya qeydlər etməkdir.

Təsəvvür et, işçilərin danışdığı zaman sən dəftərçəni və qələmini çıxararaq onların dediklərini qeyd etsən, onlar nə fikirləşəcək. Bu sadə jest onlara işarə edəcək ki, sən onların dediklərinə ciddi yanaşırsan. Və ən nəhayəti, səmimi ol.

Sənə öyrətdiyim metodlar insanları aldatmaq üçün deyil. Onlar sənə öz işçilərinlə əlaqə qurmağa yardım etmək üçündür. Ancaq sən, həqiqətən, səmimi olmasan, insanlar bunu hiss edəcək və o zaman sən nə onların etibarını, nə də hörmətini qazana biləcəksən.

– Güman edirəm oradakı cütlük bir-birini yaxşı dinləməyi bacarır, hə?

– Tamamilə doğrudur. Arvad danışanda əri diqqətlə ona qulaq asır. Əri danışarkən isə, arvadı onun dediklərini ümumiləşdirib təkrarlayır ki, ona diqqətlə qulaq asdığını göstərsin.

Sən elə düşünmə ki, mən günlərlə oturub bu iki adamın şəxsi söhbətini dinləyirəm, lakin eşitdiklərim mənə yetərincə əsas verib ki, onların gözəl dinləmə sənətinə sahib olduğu qərarına gəlim. Sən də belə olmalısan.

– Yaxşı. Sənin bu ideyana təslim oldum. Mənimlə bölüşdüyün digər liderlik həqiqətləri kimi, bu da çox mənalıdır. Səni düz başa düşdümsə, demək istəyirsən ki, mən ikinci ritualın “ürəyinlə apar” tələbini verdiyim sözləri tutmaqla eləcə də aktiv dinləyici olmaqla yerinə yetirə bilərəm?

Onun indicə danışdığını ümumiləşdirməyimi və öz sözlərimlə də strategiyasından istifadə etdiyimi başa düşərək Culian şölə saçdı. Sonra o kürəyimə vuraraq dedi:

– Gəl gedək hot-doq alaq.

– Sən hələ də hot-doq yeyirsən? – mən təəccüblə soruşdum. Axı o bu fiziki görünüşü Himalay dağlarında yediyi sağlam qidaların hesabına əldə edə bilmişdi.

– Bunu səninçün edirəm, dostum. Axı sən artıq acmış olmalısan, – o, qayğı ilə bildirdi.

Biz gəzişdiyimiz vaxtda Culian daha bir əbədi həqiqəti mənimlə bölüşdü. Bu, insanlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın, hörmətin, loyallığın və məsuliyyətin formalaşdırılmasına aid idi.

– Müdrik liderlər həmişə qayğıkeş olur. Onlar işçilərinə mülayim münasibət və səmimi qayğı göstərir. Piter, insanın ehtiyacı olan başqa bir xüsusiyyəti həmişə nəvaziş hiss etmək istəyidir.

Məşhur Harvard psixoloqu Uliam Ceymsin dediyi kimi: “İnsan təbiətinin xüsusiyyətlərindən biri qiymətləndirilməyə can atmaqdır”. Vacib deyil sən kimsən, gənc məktəblisən, yoxsa adi işçi, bu planetdəki hər bir insan özünə qarşı xoş davranış arzusu ilə alışıb yanır.

Əsil liderlər bunu bilir və insanlardakı bu ehtiyacı daima qayğıkeş olmağa çalışmaqla ödəyir.

Daim qayğıkeş olmaq nə deməkdir?

Bu, iş prosesində öz insanlığını itirməməkdir. Bu, həftənin hər bir iş günü insanlara nəzakət, diqqət və hörmət göstərməkdir. Nəzakət isə biznesdə həddən artıq vacibdir. Piter Druker bir zaman qeyd etmişdi ki, üslublar sanki şirkət maşınının fəaliyyətini təmin edən mayedir. Buna görə də işçilərinə qarşı mülayim ol.

Onlara hörmət və qayğı göstər. Məncə, bunu Göte “İnsanlarla olmalı olduqları kimi davran və onlara ola biləcəkləri kimi olmağa kömək et” deyərkən daha yaxşı ifadə edib. Bu, mənim dostum, liderlik uğurunun sirlərindən biridir.

– Lakin, Culian, zəhmət olmasa de görüm, insanlara daim mülayimlik göstərməklə mən üzüyumşaq görünməyəcəm? Mən həmişə eşitmişəm ki, ən yaxşı liderlər ciddi olmalıdır.

Culian cavab vermədən mənə qalın hot-doq aldı və onu necə xardal və ədviyyatla bəzədiyimi seyr etməyə başladı. Hiss edirdim ki, o sualımın vacibliyini başa düşür və bu səbəbdən də cavabını ətraflı fikirləşirdi.

– Uzaqgörən liderlər özündə insaniyyətlə cəsarəti birləşdirir, – şairanə cavab gəldi, – təəssüf ki, bütün liderlər həqiqi deyildir.

– Sən nəyi nəzərdə tutursan? – deyə naharıma davam edərək soruşdum.

– Bir çox liderlər sənin indicə dediyin ifadəyə inanır. Onlara həmişə deyilib ki, əsil liderlər ciddi və mütləqiyyətçi olmalıdır. Düşünürlər ki, mülayim olmaq iş tələblərində yazılmadığı üçün onların mülayim olmasına ehtiyac yoxdur.

Onların əksəriyyəti təbiətcə əxlaqlı adam olmasına baxmayaraq, öz həqiqi təbiətlərini gizlətməli olur və ciddi davranmaqla şirkətdə qorxu mühiti yaradırlar. Kədərlisi də odur ki, diktator tipli liderlik stili yalnız iki nəticəyə gətirib çıxarır: ya insanlar qorxaq olur, ya da üsyan edir.

Hər iki halda şirkəti tezliklə rəqibləri məğlub edir. Flores Naytingel yazırdı: “Qorxu atmosferində necə də az nəticə əldə etmək olur”.

Culian fasilə verdi və sonra əlavə etdi:

– Mən demək istəmirəm ki, uzaqgörən liderlər güclü deyil. Şəraitin tələb etdiyi hallarda onlar hətta qaba olurlar. Əslində əsil liderlər bütün rəhbərlərdən güclüdür, çünki onların öz xəyallarına sadiq qalmaq və daim düzgün saydığını etmək üçün böyük cəsarətə ehtiyacı var.

Lakin onlar heç vaxt öz işçilərinin maraqlarına etinasız yanaşmır. Nə qədər məşğul olmalarına baxmayaraq, onlar həmişə qayğılarını göstərmək üçün zaman tapa bilirlər. Onlar insan olduqlarını göstərməkdən qorxmurlar, bu həssaslıq onları davamçıları ilə yaxınlaşdırır və aralarında davamlı bağ yaradır.

Demək istəyirəm ki, Piter, sən, həqiqətən də, “Qlobal Texnologiyalar”ı dünya səviyyəli şirkətə çevirmək istəyirsənsə, o zaman biznes jurnallarında ortaya çıxan yeni dəbli idarəetmə uydurmalarını unut və diqqətini əbədi liderlik həqiqətlərinə cəmlə.

Bu prinsiplərdən ən vacibi isə odur ki, insanlar elə bir lider istəyir ki, onlara dəyər versin və qayğı göstərsin. Onların gündəlik işini mənalı edə biləcək, dəyərli və inandırıcı məqsəd göstərə biləcək uzaqgörən liderə ehtiyacı var. Ən başlıcası isə insanlar onlara xeyirxah birinin rəhbərlik etməsini istəyir.

– Bəs təcrübədə “daima halına yanmaq” necə olur?

– Sadəcə o iki aşiqlərə bax, – Culian yaşlı cütlüyə işarə edərək dedi. Həmin an ər piknik səbətindən sevgilisini isti günəşdən qorumaq məqsədi ilə gün şlyapasını çıxartdı, – bu insan həmişə Yoq Ramanın dediyi kimi “kiçik diqqət hərəkətləri” edir.

O daim arvadına onun qayğısına qaldığını göstərməyə çalışır. Bəzən ona kölgə yaratmaq üçün başının üzərində çətir tutur, bəzən ona soyuq içki təklif edir. Bir neçə həftə əvvəl, möhkəm yağış yağarkən, mən onun arvadını böyük gölməçədən qucağında necə keçirdiyini gördüm.

– Nə təklif edirsən, Culian? Demək istəyirsən ki, mən işçilərimə soyuq içkilər təklif edim və hər dəfə dayanacağımızı su basarkən onları qucağımda keçirim o gölməçələrdən? – mən istehza ilə dedim.

– Əlbəttə, yox. Sən ki, məni yaxşı tanıyırsan. Hətta enerjili və çevik hüquqşünas olarkən belə mən realist idim. Demək istədiyim odur ki, “kiçik diqqət hərəkətləri” ovqatının bütün şirkətə yayılması üçün yollar axtarıb tapmalısan.

Əvvəl də dediyim kimi, insanlara nümunə olmalısan. Öz hərəkətləri ilə lider göstərir ki, hansı hərəkətləri etmək olar. Öz qayğını göstərə bilmək üçün hətta xırdalıqlardan da istifadə et.

– Məsələn?

– Məsələn, işinin öhdəsindən uğurla gəlmiş əməkdaşa əllə yazılmış təşəkkür açıqcası göndər. Şəxsən tanıdığım bir rəhbər şirkətində çalışan bütün 10 000 işçisinə əllə yazdığı Milad təbrikləri imzalayıb.

O, dekabr ayında hər bir işçiyə çatacağına əmin olmaq üçün yanvar ayından başlayaraq gündə bir neçə təbrik açıqcası yazırdı. Əlbəttə, bu onun gərgin iş qrafikindən bir neçə dəqiqə aparırdı, lakin deyə bilməzsən ki, bu hərəkət onun işçilərinə heç bir təsir etmirdi.

Və ya məsələn, Sem Uoltonun etdiyi kimi, sən öz zənglərinə özün cavab verə bilərsən. Nə üçün sən dəhlizdə gəzərkən işçilərindən səmimi olaraq “ailədə işlər necədir” deyə soruşmayasan?

“Kseroks” şirkətinin rəhbəri Pol Aller şirkətin ən yaxşı işçiləri ilə şəkil çəkdirir və həmin şəkilləri onlara gördükləri iş üçün minnətdarlıq əlaməti olaraq göndərirdi. Bu cür kiçik diqqət hərəkətləri insanlara böyük təsir edir. Bu hərəkətlər zaman keçdikcə toplanır və sənin işçilərinə göstərir ki, sən, həqiqətən də, onların qayğısına qalırsan.

Onlar da əvəzində sənə qayğı göstərir. Rəhbərlik etdiyin insanlara daha çox diqqət ayır. Albert Eynşteyn dahiyanə demişdi: “Dəfələrlə əmin oluram ki, həyatımız həmvətənlərimin əməyi üzərində qurulub və bu, qarşılıqlı olmalıdır”.

– Razıyam, Culian. Əlbəttə, mənim işim çox olur, lakin bilirəm ki, öz işçilərimlə yaxından bağlılıq yarada bilməyim üçün bu dəyişikliklərin heç olmasa bir hissəsini etməliyəm. Sən deyirsən ki, kiçik hərəkətlər böyük nəticələrə gətirib çıxara bilər, doğrudur?

– Tamamilə doğrudur. 1963-cü ildə meteroloq Edvard Lorens kiçik bir halın şərhini verdi: “Sinqapurdakı kəpənəyin qanadlarını çırpması zamanı yaranan dalğa Şimali Karolinadakı qasırğaya təsir edə bilər”.

Meteroloji komitədəkiləri təəccübləndirərək, o sübut etdi ki, bu mümkündür və bununla da dünyanın səbəblə nəticənin ölçülərinin eyni böyük bir maşın olduğuna dair uzun illər mövcud olan fikirləri alt-üst etdi.

Lorenzin nəzəriyyəsi Kəpənək Effekti kimi məşhurlaşdı və insanlara dünyada kiçik hərəkətlərin böyük nəticələrə gətirib çıxardığına dair təbii prinsipi xatırlatmaqdadır. Kiçik qayğı hərəkətləri də bunun kimidir, Piter.

Yeni uşağı dünyaya gəlmiş işçiyə şəxsi təbrik zəngi və ya hər hansı çətinliklə üzləşən işçi ilə fərdi görüş insanların sənin barəndə düşündüklərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Yadda saxla ki, əllə görüşməyi faks vasitəsilə etmək olmur.

– Sən ikinci ritualı həyata keçirərkən insanlara, həqiqətən də, qəlbimlə rəhbərlik edə biləcəyim dördüncü prinsipin də olduğunu qeyd etmişdin. O nə idi?

– Verdiyin vədlərə əməl etmək, diqqətli dinləyici və daim qayğıkeş olmaqla yanaşı, insani münasibətlərdəki başqa əməl doğru danışmaqdır. Rəhbərlik etdikləri insanların qəlbində və zehnində özünə yer tapan ən yaxşı liderlər açıq və düzgün insanlardır.

Əslində onlar fanatik dərəcədə düzgün insanlardır və belə olduqları üçün də hamının etimadını qazanırlar. Onlar eyni zamanda hamı ilə məlumatları bölüşür və bütün işçilərin həqiqətlərdən xəbərdar olmasını vacib sayırlar.

Bilirlər ki, liderliklərinin uzunmüddətli uğurlu olması onların hər bir şəraitdə məlumat bölüşməsindən və həqiqətləri danışmasından asılıdır.

– Bəs sən əsil liderlər barəsində “açıq” deyərkən nəyi nəzərdə tutursan?

– Sənin xəyallarına dəstəyini və etimadını, həqiqətən, qazana bilmək üçün adamlara onun əsas elementləri barədə bacardıqca daha çox məlumat verməlisən. Sənin etdiklərin barədə nə qədər çox məlumatlı olsalar, o qədər də sənə işində yardım edəcəklər.

Diqqətli dinləyici qaydasında olduğu kimi, burda da açıq olmaq və insanlarla ideyaları bölüşmək onlara hörmətin əlamətidir. Onlara təsir edəcək işlər barədə ədalətli və vaxtında verilmiş məlumat vacib olduqlarını, sənin onlara dəyər verdiyini göstərir.

Sən bu ünsiyyət xəttini daim açıq saxladıqca, işçilərin səni lider olaraq yüksək qiymətləndirəcək və sənin uğursuzluğunu istəməyəcək. Məhz bu zaman möcüzə başlayacaq.

– Nəyi nəzərdə tutursan?

– Yoq Raman inanırdı, uzaqgörən liderlərin işçilərlə ünsiyyətinin keyfiyyəti ən yüksək səviyyəyə o zaman çata bilər ki, insanlar həmin münasibətlərə onun uğursuzluğuna yol verməmək üçün əllərindən gələni etsinlər. Bu hal baş verdikdə isə, şirkətin edə bilməyəcəyi iş qalmır.

Bilirdim ki, Culianın danışdığı nümunəvi liderlikdən çox uzağam. Mən “şirkətin işləri barədə nə qədər az adam bilsə, o qədər yaxşıdır”a inanan məktəbin yetirməsi idim. Onların etdiyi işlə bağlı bilməli olduqları məlumatlardan əlavəsinin onlara aidiyyəti yox idi.

Lakin Culianın dedikləri həqiqət idi. Tam məlumatlı insanlar mənim qərarlarımın səmərəsini daha tez başa düşə bilərdi.

Şirkət barədə daha çox məlumatlı olmaq onlarda mənə etibarı artırar və hansı şəraitdə çalışdığımı göstərərdi. Onlar həm də şirkəti özlərinə daha doğma hiss edərdi. Culianın mənə dediyi sadəcə həqiqət deyil, həm də yerinə düşən bir iş idi.

– Açıq və düzgün olmaq həm də o deməkdir ki, sən problemləri hələ cüzi olduqları zaman həll etməyə çalışır və onların böyüməsinə yol vermirsən, – Culian əlavə etdi.

– Yenə də başa düşmədin.

– İndi misal göstərərəm. Məşhur şirkətlərdən birində rəhbər vəzifədə çalışan şəxs getdikdən sonra böyük ruh düşkünlüyü yaranır. Şayiələr yayılır ki, onu işdən məcburi azad ediblər. Bir çoxları da işlərini itirməkdən qorxmağa başlayıb.

Xoşbəxtlikdən şirkətin prezidenti uzaqgörən lider olub. O, açıq və düzgün olmağın vacibliyini dərk etdiyindən həqiqətdə nəyin baş verdiyini izah etmək üçün ümumi iclas çağırır. Aydın olur ki, həmin rəhbər şöbədəki məhsuldarlığı və effektivliyi artırmaq üçün qısa müddətə işə götürülmüşdü.

Şöbə yaxşı işləməyə başladığı və həmin şəxsin də öz vəzifəsini yerinə yetirdiyini nəzərə alan prezident hesab edib ki, onun müqaviləsini uzatmağa ehtiyac yoxdur. Baxmayaraq ki, həmin rəhbər qərardan kədərlənmişdi, lakin o əvvəlcədən müqavilənin müvəqqəti olduğunu bildiyi üçün heç bir tələbsiz getmişdi.

Öz işçiləri ilə səmimi davranmaqla və baş verənlərdən xəbərdar etməklə, prezident hadisələrin mənfi istiqamətdə irəliləməsinin qarşısını alaraq onu müsbətə doğru yönləndirə bilib.

– Bu necə olur?

– Çünki o, işçilərinə həmin rəhbər vəzifədə olan şəxsin getməsinin əslində yaxşı siqnal olduğunu görməyə imkan verdi. O başa saldı ki, əslində bu, qeyd edilməli bir hadisədir, çünki bu o demək idi ki, əvvəllər keyfiyyətsiz işləyən şöbə artıq kənar mütəxəssisin köməyi olmadan qaydasında fəaliyyət göstərirdi.

İşçiləri ilə açıq danışan prezident onlara daha pozitiv reallığı göstərə bildi və problemi yerindəcə həll etmiş oldu. Məsələnin böyüməsinə imkan vermə. Qərarlarının arxasında duran səbəbləri izah et və öz işçilərinlə şəffaf ol. Ardınca aparmaq məhz bundan ibarətdir, mənim dostum.

Əvvəldə dediyim kimi, sən öz işçilərinə reallığı göstərməlisən və onları məlumatlı saxlamaq sənə bu işdə böyük köməklik edəcək. Belə olduqda problemlər böyümür və anlaşılmazlıqlar aradan qalxır. İndi etiraz etmirsənsə, mən getməliyəm. Mən başqa bir iş görməliyəm. Bu gün çox maraqlı idi. Belə yaxşı şagird olduğun üçün sənə təşəkkür edirəm.

– Hara tələsirsən belə? – soruşdum.

– Mən ulduzlara baxmağa gedirəm, – deyə sirli cavab gəldi.

– O nə deməkdir?

– Bu barədə sənə sən buna hazır olduqdan sonra danışacam. İndi isə qaçmalıyam.

Bu nə demək idi, Culian və ulduzlar? Bizim qolf klubdakı görüşümüz zamanı onun göydəki ulduzlara baxaraq dodaqaltı nəsə dediyi yadıma düşür. Yəqin, yenə də eyni işi etmək üçün tələsirdi. Açığını deyim, bütün bunlar bir az qəribə gəlirdi, xüsusilə də Culian üçün. Hər şeydən əlavə axı o əvvəlki həyatında iş dünyasının super ulduzu idi.

O, Harvard Hüquq Məktəbini ən yaxşı qiymətlərlə bitirmiş, sonra isə ölkənin ən görkəmli hüquqşünaslarından biri olmuşdu. İndi isə o, rahib geyimində ətrafda dolaşaraq ulduzları sayır. Mən heç zaman Culiandan baş aça bilmirdim. Məncə, onun cazibəsinin bir hissəsini də elə bu təşkil edirdi.

– Gözlə, Culian, – narahatlıqla səsləndim, – mənə bulmacanın digər hissəsini verməyəcəksən? Və bir də biz yenə nə vaxt görüşə bilərik? Məni belə ortalıqda buraxa bilməzsən. Mən, həqiqətən də, Yoq Ramanın liderlik formulunu öyrənmək istəyirəm. O artıq “Qlobal Texnologiyalar”da öz möcüzəsini göstərir.

– Al bunu götür, – o mənə bizim yerli professional basketbol klubu olan “Skaycampers”in oyununa yan cərgədəki yer üçün bilet uzadaraq dedi.

– Başa düşmədim, Culian, bu nə üçündür?

– Biz oyun zamanı görüşəcəyik. Orada sənə göstərmək istədiyim xüsusi bir şey var. Və həm də bu mənə səninçün başqa hot-doq almaq imkanı verəcək. Nahar üçün aldığımı sən lap uddun. Yaxşı ki, barmağımı yemədin, o zarafatla dedi.

Bu sözlərlə o yoxa çıxdı. Parkın o biri başında saxladığım maşınıma doğru addımlamağa başladım. Culian şirkətimi inkişaf etdirmək üçün o qədər ideya verdi ki, həyəcanımdan özümə yer tapa bilmirdim. İkinci ­ritualı və onun komponentlərini həyata keçirmək üçün səbirsizlənirdim.

Məndə gələcəyə ümid yaranmışdı və geri dönərək öz biliklərini mənimlə bölüşdüyü üçün bu müdrik insana minnətdar idim. Maşınıma yaxınlaşdıqca şüşəsilənin altına nəyinsə qoyulduğunu gördüm. Yox, ola bilməz, yeni bir cərimə qəbzi. Bu həftə mənim artıq üç cəriməm var idi, – deyə fikirləşdim.

Lakin tezliklə başa düşdüm ki, bu cərimə qəbzi deyildi. Bu, üstündə incəliklə işlənmiş “J.M” yazısı olan bir zərf idi. Bu, Culianın keçmiş günlərdə istifadə etdiyi şəxsi dəftərxanasına aid idi. Mən onu şüşəsilənin altından götürərək içində hansı sürprizin olacağını bilmək üçün açdım. Məyus olmadım. Bu, ümid etdiyim kimi, bulmacanın üçüncü hissəsi idi.

O birilər kimi bu taxta parçasının da üzərində sözlər həkk olunmuşdu. Artıq bilirdim ki, onun da üzərində Culianın Himalay dağlarındakı macəraları zamanı öyrəndiyi qədim liderlik həqiqətləri sisteminin üçüncü ritualı barədə ipucu var idi. Sözlər çox sadə idi.

“Ritual 3:
Həmişə mükafatlandır, yorulmadan etiraf et”.
Fəsil 6
Biliklərin xülasəsi – Culianın fikirlərinin qısa xülasəsi

 Ritual

Ağlınla idarə et, qəlbinlə apar

Məğzi

İnsani münasibətlər ritualı

Müdriklik
  • Hər bir uzaqgörən lider öz davamçıları ilə dərindən bağlı olur
  • İnsani istəklərdən ən güclüsü başa düşülmək və qayğıdır
  • İnsanlara qarşı diqqətli ol, onlara hörmətlə və nəzakətlə yanaş
Nümunələr
  • Vədlərini yerinə yetir və verdiyin sözləri tut
  • Diqqətlə dinlə
  • Həmişə qayğıkeş ol
  • Həmişə həqiqəti demək

itual 3

Həmişə mükafatlandır, yorulmadan etiraf et.

Yeddinci fəsil
Komanda birliyi ritualı
İnsanların yanına get,

Onların arasında yaşa.

Onlardan öyrən.

Onları sev.

Onların bildiyi ilə başla,

Onlarda olanla tik.

Lakin ən yaxşı liderlərdən,

Onların vəzifəsi başa çatdıqda,

İşləri yekunlaşdıqda,

İnsanlar deyəcəklər:

“Biz özümüz bunu etmişik”.

Qədim Şərq deyimi

Mən uşaq olarkən atam həmişə deyərdi ki, bizim iki qulağımız və bir ağzımızın olmasının səbəbi danışmaqdan iki dəfə çox qulaq asmaqdır. İş həyatımda ilk dəfə həmin dərsi tətbiq etməyə başladım.

Culianla parkda görüşdüyümdən sonra keçən günlər sanki möcüzə gətirdi. Onun mənə öyrətdiyi dərslərin zamanın sınağından keçdiyini və təbiətcə təsirli olduğunu bilirdim, lakin onların işçilərimə bu dərəcədə təsir göstərəcəyini heç təsəvvür belə etməmişdim.

Baxmayaraq ki, hələ ikinci ritualı tam mənimsəyə bilməmişdim, lakin bununçün bütün gücümlə səy göstərirdim. Öz işimdə açıq qapı təcrübəsindən yararlanmağa və həqiqətən də, onun icrasına başladım.

Hətta kiçik vədlərimi və verdiyim sözləri yerinə yetirməyə çalışırdım. Mən hamının sözünü kəsməkdən əl çəkdim və Culianın məsləhət etdiyi kimi diqqətli dinləyiciyə çevrildim.

Artıq “kiçik qayğı” göstərə biləcəyim imkanlar axtarmağa başladım və istər meneceri nahara dəvət etmək olsun, istərsə də var gücü ilə səy göstərən işçiyə bir neçə həvəsləndirici sözlər olsun, hər imkandan istifadə edirdim.

Elektron poçt və ya özüm şəxsi formada insanları maraqlandıran məlumatları yaymaqla düzgünlük və açıqlıq prinsiplərini liderlik üslubumun açar xüsusiyyətlərindən birinə çevirdim. Və bütün bunlar böyük dəyişikliklərə gətirib çıxardı.

Bilirdim ki, Culianın mənə öyrətdiyi əvvəlki ritualda olduğu kimi, ikinci ritualın da tam gücünün ortaya çıxması üçün vaxt lazımdır. Lakin hətta ötən son bir neçə həftə ərzində belə “Qlobal Texnologiyalar”ın işçiləri nə isə böyük hadisənin baş verdiyi və onların da bu hadisənin önəmli hissəsi olduğunu dərk etməyə başladı.

Tezliklə proqramçılarımız mənə yaxınlaşaraq istehsalatda keyfiyyətin artırılması və şirkətdə yeni ­istiqamətlərin inkişaf etdirilməsi təklifi irəli sürdülər.

Kollektivdəki münasibətlərin yaxşılaşdırılması barədə fikirlərimi inzibati şöbə ilə bölüşdükdən sonra, onlar “Həqiqət hər şeydən öndədir” adlı aksiya hazırlayıb həyata keçirməyə başladılar. İnzibati şöbə işçiləri hər bir hadisədən xəbərdar edəcəklərinə inandırmışdılar.

Sanki “Qlobal Texnologiyalar” tamamilə yeni şirkətə çevrilmişdi. İnsanlar işə tez gəlməyə və işdən gec getməyə başlamışdı. Eşitdiyim adi söhbətlərdən və insanların bir-biri ilə davranışında hiss edirdim ki, hər kəs yenidən iş barədə, həqiqətən, maraqlanmağa başlayıb. Rəhbər olaraq bu məni çox sevindirirdi.

Nəhayət, Culianla stadionda görüşəcəyim axşam gəlib çatdı. Mən stadiona çatdıqda işçilərdən biri yaxınlaşaraq necə kömək edə biləcəyini soruşdu. Biletimə baxan kimi gülümsədi və dedi:

– Xoş gəlmisiniz, cənab. İcazə verin sizi yerinizədək müşayiət edim. Sizin yeriniz çox yaxşıdır.

Oturduqda fikir verdim ki, yanımdakı yerdən başqa ətrafdakı bütün yerlər dolub. “Bu, yəqin, Culianın yeridir” deyə fikirləşdim. Bəs o özü harada idi? Oyun beş dəqiqə sonra başlayacaqdı, Culiandansa hələ əsər-əlamət yox idi. Mən narahat olmağa başladım.

Axı gecikmək Culiana xas adət deyildi. Bilirdim ki, o, inanclarına ciddi riayət edən insandır və xüsusən də son iki görüşümüz zamanı məndə liderlik həqiqətlərinə dair biliklərə maraq oyatdıqdan sonra, Culian gözləməyimi istəməzdi.

Oyunun başlamasına iki dəqiqə qalmış stadionun o biri başında qəribə bir şey gördüm. Bir əlində kiçik teleskop, bir əlində isə iki hot-doq tutmuş bir nəfər insan kütləsinin arasından xüsusi sürətlə irəliləyirdi.

Hot-doqlardan axan xardalın damcıları onun qırmızı geyiminə düşürdü. Mənim oturduğum yeri gördükdə isə o, ətrafdakıların diqqətini çəkəcək şəkildə qışqırdı:

– Hey, Piter, yerimi saxla! Biz rahiblərin belə oyunlara gəlmək imkanı həmişə olmur.

Culian gəlib çatdı. Yanımda oturduqdan sonra ehmalca teleskopu oturacağının altına qoydu və hot-doqları mənə uzatdı.

– Bunlar sənindir, bilirəm onları sevirsən. Satıcı dedi ki, bunlar ən dadlısıdır. Bağışla ki, gecikdim. Mən ulduzlara baxırdım və zamanı unutmuşdum. Bilirsən, bu mənim əməllicə marağıma səbəb olub.

– Elə belə də bilmişdim. Nə var ki, elə maraqlı o ­göylərdə?

– Zamanı gəldikdə deyəcəm. Hələlik isə təklif edirəm hot-doqlar soyumamış onlarla məşğul olasan. Necə fikirləşirsən, bizimkilər qalib gələcək bu axşam? – o, açıqca söhbətin mövzusunu dəyişmək üçün soruşdu.

– Buna inanmağı çox istərdim. Onlar öz tarixlərində ən uzun uduş seriyası keçirir. Ümid edirəm bu oyun da onlar üçün növbəti asan uduş olacaq.

Oyun davam etdikcə Culian mənə tərəf əyildi və ehmalca soruşdu:

– Bilmək istəyirsən niyə səni bu axşam burada görmək istədim?

– İstəyirəm, – həqiqəti başa düşərək cavab verdim.

– Fikirləşdim ki, oyunu izləyərkən sən liderlik barəsində çox şey öyrənə bilərsən. Oradakı baş məşqçini görürsən? – Culianın bir vaxtlar xoşladığı tünd göy rəngdə qüsursuz kostyum geyinmiş keçəl hündürboylu kişini göstərərək dedi.

– Bəli.

– O mənim sənə öyrətmək istədiyim liderlik fəlsəfəsinin təcəssümüdür. Görürsən, Piter, baxmayaraq ki, o, komandaya rəhbərlik edir, lakin o, oyunçulara hər addımı diktə etmir. Əvəzində o məsləhət verir, istiqamət göstərir və öz gücündən istifadə etməsi üçün onları cəsarətləndirir. Dahi liderlər dahi müəllimlərdir.

Bu sənin etməli olduğun işdir. Komandanı gələcək xəyallarınla həvəsləndir və onlar uğrunda yarışa hazırlayan məşqçi hesab et. Mən əminəm ki, sən “coaç” sözünün əsil mənasının bir insanı olduğu yerdən istədiyi yerə gətirmək olduğunu heç təsəvvür belə etmirdin.

– Yox, bilmirdim.

– Bundan başqa, yaxşı məşqçi həmin yerə aparan yol boyu komanda ruhunu yüksək saxlayır. Yaxşı məşqçi öz komandasını canlandırmağı, bacarıqlarını artırmağı və onları qələbəyə aparan taktikalarla zənginləşdirməyi bacarır.

O, onların bütün müsbət keyfiyyətlərini üzə çıxarır, onlardan var gücü ilə çalışmalarını tələb edir və bunu necə etməyi onlara öyrədir. Bir çox ­şirkətlərin ­işçilərdəki ruh düşkünlüyündən əziyyət çəkdiyi bu günlərdə liderlər öz komandalarının uğur qazanması üçün məşqçilərə çevrilməlidir.

– Yaxşı, bəs mən necə öz komandamın məşqçisinə çevrilə və onu qələbəyə ruhlandıra bilərəm?

– Mən artıq fikirləşirdim sən bunu heç vaxt soruşmayacaqsan, – yerli komandanın oyunçularından biri komandaya üç bal gətirəcək top atdığı an Culian cavab verdi. Culian gözlənilmədən ayağa qalxdı və var gücü ilə qışqırdı:

– Belə davam! Bir neçə belə gözəllər və artıq evə getmək olar!

Mən Culianı Himalaydan qayıdandan sonra heç bu cür canlı görməmişdim. Bizim əvvəlki görüşlərimizdə o çox sakit və dinc idi. İndi isə basketbol oyununun həyəcanından o ayağa qalxaraq qışqırır və ilk dəfə sirk şousuna gəlmiş uşaq kimi əl çalırdı. Onu xoşbəxt görmək çox xoş idi. O tanıdıqlarım arasında həyatında daha çox ağrı və çətinliklər görmüş biri idi.

– Bağışla, Piter. Sivananın müdrikləri arasında yaşadığım zaman mən başa düşdüm ki, həyatımızın hər bir günü hədiyyədir. Hər bir gün xüsusidir və sevincli yeniliklərlə doludur. Mən əvvəllər həmişə tələsən və əldən düşmüş vəkil olduğum zamanlar halqa içində qaçan dələ kimi həyatın sadə sevinclərindən zövq almaq imkanından məhrum olmuşdum.

Ailəmi, dostlarımı əlimdən verdim. Nəticədə isə nəhayət, sağlamlığımı da əldən vermiş oldum. Əlbəttə, çoxlu pul qazandım və hər kəsin arzu etdiyi “oyuncaqlarım” var idi, lakin xoşbəxt deyildim. Özümü tam hiss etmirdim.

Bu səbəbdən də artıq sadə həyat yaşasam da, hər bir anın gətirdiyi sevincdən zövq alıram. Adi olanda həmişə qeyri-adini axtarıram. Buna görə də bu gün bu qədər sevincliyəm. Heç kim bilmir ki, gələcəkdə bir daha belə bir oyunu izləmək mənə nəsib olacaq, ya yox.

Culianın sözləri məni təəccübləndirdi. O çox pozitiv və həyat dolu idi. Onun öz ölümündən və gələcəkdə olmaya biləcəyindən danışması yeni Culian Mentlə heç uyğun gəlmirdi və mən ona bunu dedim.

– Yox, narahat olma, Piter. Hələ uzun illər yaşamağı planlaşdırıram. Mənim hələ dünyanın bu hissəsində görüləsi işlərim çoxdur. Yoq Raman və başqa müdriklərə həyatımın qalan illərini onların iş və şəxsi dünyada liderliklə bağlı dediklərini yaymaqla keçirəcəyimə söz vermişəm və mən sadəcə bunu etməyi planlaşdırıram.

Kömək edəcəyim o qədər insan və görməli olduğum çox iş var. Həyatımın ən yaxşı illəri hələ qarşıdadır, mənim dostum. Buna əmin ol.

Sadəcə demək istədiyim odur ki, biz hamımız xatırlamalıyıq ki, zaman əllərimizin arasından qum dənəcikləri kimi tökülüb gedir və bir daha geri qayıtmayacaq. Bu həyatı yaşadıqca onu sevməkdən və yaşadığın hər bir gündən zövq almaqdan çəkinmə.

– Fikrini başa düşdüm, Culian. Sənin liderlik həqiqətlərin bizim şirkəti dəyişdirməzdən əvvəl o qədər gərgin idim ki, gecələr gözümə yuxu getmirdi. Samanta bundan çox narahat idi və uşaqlarım da həmişə yorğun və hirsli olduğumdan şikayət edirdi, bu da vəziyyətimi daha da gərginləşdirirdi.

Hiss edirdim ki, həyatımın illəri bahasına qazandığım hər şey əldən gedir. Buna cavab olaraq daha da gərgin işləyirdim. Lakin indi başa düşürəm ki, “Qlobal Texnologiyalar”ı yenidən yüksəltmək və ona əvvəlki sağlamlığı qaytarmaq üçün nə etmək lazımdır. Artıq daha ağıllı işləməyə və liderlik səlahiyyətimdən zövq almağa başlayacam.

– Lap yaxşı. Gəl qayıdaq sənin necə yaxşı məşqçi olmaq və komandada ruh yüksəkliyi yaratmaqla bağlı sualına. Sənə gələcək planlarına çatmaqda əlindən gələni etməyə hazır olan loyal işçilərə sahib olmağın sirrini dörd sözlə ifadə etmək olar. Onları bilmək istəyirsən?

– Yox, yaxşı olar mən bir dənə də hot-doq yeyim, – mən kinayə ilə dedim, – əlbəttə, yüksək motivasiyalı işçilərin sirrini bilmək istəyirəm. Məgər hər bir lider və menecer bunu istəmir?

– Yaxşı, onda dinlə – daim mükafatlandır, yorulmadan etiraf et.

– Bu, üçüncü ritualdır, – deyərək cibimdəki əvvəlki ikisində olduğu kimi yazı həkk olunmuş üçüncü bulmacanı çıxardım.

– Bəli, mənim dostum. Yoq Ramanın qədim liderlik sistemindəki üçüncü ritual komanda yaratmaq ritualıdır. Hər bir uzaqgörən lider gündəlik işlərində işçiləri mükafatlandırır və onların uğurlarını etiraf edir. Onlar işçinin qiymətləndirildiyi zaman daha yaxşı nəticələr verdiyini dərk edəcək qədər müdrikdirlər.

– Mənə belə gəlir görüşmək üçün məhz buranı seçdiyinin başqa bir səbəbi də budur, elə deyilmi, Culian? İndi mənə aydın olur hər şey.

– Sən tez öyrənirsən, Piter. Səndəki bu xüsusiyyəti həmişə xoşlamışam. Hətta keçən zamanlarda sən mənim qolf həmkarım olduğun vaxtlarda belə, məndən bir addım irəlidə idin. Bəli. Aydındır ki, baş məşqçi sənə dediyim prinsipi tətbiq edir.

O başa düşür ki, işçilərə dəyər versən, onlar da sənə dəyər verəcək. O liderlik intizamının cüt prinsipini – mükafatlandırmaq və etiraf etmək prinsipini tətbiq edir. Buna görə də onun komandası bu qədər uğurludur.

– Bəs nədən başlamaq lazımdır? Boynuma alıram ki, işçilərin mükafatlandırılması və onların gördüklərinin etirafı bu qədər vacib ola bilərmiş. Başım başqa işlərə o qədər qarışmışdı ki, sən dediyin kimi “insanları qiymətləndirmək” heç vaxt ağlımdan da keçməmişdi.

Lakin sadə işçi olduğum günlərdən də bilirəm ki, mən nə isə yaxşı bir iş gördükdə və menecerim bunu qiymətləndirdikdə, növbəti dəfə daha da yaxşı nəticə göstərməyə çalışırdım.

Kədərlidir, lakin etiraf etməliyəm ki, bizim şirkətdə işçilər yalnız səhv etdikdə menecerlərindən söz eşidirlər. Qalan hallarda onlar öz ixtiyarlarına ­buraxılıblar.

– Bir çox şirkətlərdə belədir, Piter. Rəhbərlik düşünür ki, şirkətdə çalışan işçilər kifayət qədər yetkindir, onların tərifə ehtiyacı yoxdur. Menecerlərin fikrincə, onların işi pis davranışı müəyyənləşdirib aradan qaldırmaqdan ibarətdir.

Onlar razı müştərilərdən aldıqları çoxsaylı təşəkkür məktubları barədə işçilərə heç vaxt məlumat vermir, bunun yerinə kiçik bir şikayət gələn kimi işçiləri otağa çağırıb istintaq edirlər.

Bununla onlar işçilərinin diqqətini daha yaxşı iş görməyə yönəltmək əvəzinə günlərini pis hərəkətlər etməməyə cəmləşdirməyə vadar edirlər. Əmin ol ki, bu tip şirkətlər heç zaman dünya səviyyəsinə yüksələ bilmir. Bundan sonra bir çoxlarının ölkəmizdə ac yatdığına təəccüblənməyə dəyərmi?

– Bu mümkün deyil, Culian. Biz zəngin ölkədə ­yaşayırıq.

– Bu doğrudur, bir çoxları hər gecə çarpayıya ac uzanır. Gördükləri işə görə mükafat və səmimi dəyər üçün ac qalır.

– Bəs mən vəziyyəti dəyişmək üçün nə edə bilərəm? Artıq işçilərimizin mənim diktator rəhbərlik stilimdən qorunmaq üçün möhkəm zireh arxasından qurtarmağa çalışan istedad və bacarıqlarını görməyə başlayıram. Mən onların gücünün azadlığa çıxmasına və bacardıqları işçilərə çevrilməsində kömək göstərməyə qərarlıyam. Ancaq haradan başlayım?

– Sənin işçilərini həvəsləndirməyin başlanğıc nöqtəsi çox sadədir – yaxşı davranışlar axtarışına çıx.

– Bu nə deməkdir?

– Bunu sən özün də dedin. “Qlobal Texnologiyalar”da sən və sənin menecerlərin düzəltmək üçün pis davranış axtarır. Sizin işçilərin yaxşı işlədiyini göstərən yeganə indikator onların hələ qovulmamış olmasıdır. Bu heç də kifayət deyil.

Sənin işçilərin bundan artığına layiqdir. Siz düşüncə tərzinizi dəyişməli və yaxşı işləyən işçiləri tapmalısınız. Sənin doğru bildiyin kimi çalışan işçilərin ciddi axtarışına çıx. Ovunu yorulmadan axtaran ovçuya çevril. Onu tapdıqda mükafatlandır və işlərini etiraf et. Yadda saxla ki, sən həmişə verdiyindən daha çox ­alacaqsan.

– Yaxşı hərəkətləri anındaca mükafatlandırmaq gərəkdir?

– Əla sualdır, Piter. Belə deyək, yaxşı hərəkəti nə qədər tez mükafatlandırsan, o qədər böyük ehtimal var ki, o təkrarlanacaq. Təkrar-təkrar görmək istədiyin hərəkətləri mükafatlandırmaqda davam et. Sən adamlarla belə davrandıqca onlar da sənin onlardan nə gözlədiyini daha yaxşı başa düşəcəklər. Onlar uğurun necə göründüyünü anlayacaq.

– Bəs işçilərin əksəriyyəti nə etməli olduqlarını bilmirlər ki? Məgər onlar uğurun nə olduğunu bilmirlər? Mən həmişə fikirləşmişəm ki, çoxları sadəcə ona nail olmaq üçün çox tənbəldir. Mənim bildiyim odur ki, onlar sadəcə asan pul qazanmaq və evə tez getmək istəyirlər.

– Sən olduqca səhv fikirləşirsən, – kəskin cavab gəldi, – Yoq Raman mənə həmişə deyirdi ki, demək olar, hamı yaxşılıq etmək istəyir. Bizlərdən hər birimiz pozitiv bir iş görmək və həyatımızın mənalı olduğunu hiss etmək istəyirik.

Bizim bir gün həyata keçməsini dua etdiyimiz arzu, ümid və ehtiraslarımız var. Lakin reallıq ondan ibarətdir ki, bir çoxlarının cəhdini onlara rəhbərlik edənlər boğur. Onlara nə geyinmələri, nə zaman nahar etmələri və ya işlərini necə görmələri diktə edilir.

Bizim yaşadığımız ölkədəki bir çox işçiləri xırdalıqlarınadək idarə edirlər. Bu səbəbdən də onlar sərbəst düşünməyin və təşəbbüsün karyeralarına mane olacağını düşünürlər. İşçilərinin gücünü və istedadını sərbəstləşdirmək üçün etməli olduğun iş təkrarını istədiyin hərəkəti mükafatlandırmaqdır.

Uğurun necə olduğunu işçilərinə göstərmək üçün onu qazanmış işçiləri mükafatlandır. Sən, bəlkə də, buna inanmayacaqsan. Amma işçilərin çoxu ən yaxşı fəaliyyətin necə olduğunu aydın təsəvvür edə bilmir ki, bu da onların gərginliyini artırır. Liderləri heç zaman onlara ola biləcəkləri nümunə göstərməyib.

Sonra isə onları görməli olduqları işi görmədikləri üçün tənqid edirlər ki, bu da vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. O qədər şirkətdə olmuşam ki, oradakı liderlərin işçilərdən gözlədiklərinin heç biri və ya çox azı onların vəzifə bölgüsü sənədində yazılıb.

Uzaqgörən liderlər işçilərindən hansı nəticəni görmək istədiklərini aydın müəyyənləşdirir və onlara buna nail olmaq üçün sərbəstlik verir. Əvvəl sənə dediyim kimi, aydın məqsəddən yaxşı heç nə zehni təmizləyib cəmləşdirə bilmir. İnsanlar hara getdiklərini və onlardan nə gözlənildiyini bildikdən sonra vəzifələrini yerinə yetirəcəklər.

– Bəs işçi yerinə yetirə bilməsə, onları cəzalandırmaq lazımdır?

– Bax elə burda biz yeni bir vacib məsələyə çatırıq. Bir çox şirkətlərdə adamlar uğursuzluqdan o qədər qorxur ki, heç zaman risk etmirlər. Heç vaxt risk etməməklə onlar heç zaman yeniliyi kəşf edə bilmirlər.

Yenilikləri kəşf etməməklə isə onlar özlərini kiçik rahat ərazidə məhdudlaşdırır, hər gün eyni işi eyni insanlarla eyni qaydayla edir. Bununla yanaşı da rəhbərlik onların yarasına daha da çox duz basır və onları yaradıcı olmamaqda günahlandırır.

Məni səhv anlama, Piter, sən bilirsən ki, mən praqmatikəm. Heç kim demir ki, liderlər və menecerlər səhv davranışı düzəltməməlidir. Uğursuzluğun uğurdan ayrılmaz olduğunu dərk edəcək qədər uzaqgörən ol.

İşçilərindən biri nəyəsə cəhd edib onda uğura nail olmayanda bil ki, o sadəcə necə uğur qazanmağı öyrənir. Uğursuzluq özünəməxsus bir dərsdir. Onlar yekunda bizi müdriklik və tərəqqiyə aparıb çıxarır. Uzaqgörən liderlər iş mühitini risksiz etməyi bacarır.

Onlar işçilərinə səhv etmək azadlığı verir və bununla da onlar şərtsiz uğura nail ola bilir.

– Mən heç uğursuzluq barədə belə fikirləşməmişdim.

– Sən, yəqin ki, təəccüblənəcəksən, lakin əvvəl sənə dediyim Cənub-Qərb Hava yolları şirkətindəki menecerlərdən biri yeni bir ideya ilə çıxış edib və sonradan həmin ideya uğursuzluqla nəticələnib, lakin sonda onu daha yüksək vəzifəyə təyin ediblər.
Menecer Cənub-Qərb şirkətinin gəlirlərini 50 faiz artıracaq yeni təcili yükdaşıma xidməti təklif edib. Prezident şəxsən layihəni təsdiqləyib, elanlara və fəaliyyətin təşkilinə böyük məbləğ xərclənib.

Lakin iş getməyib. Ancaq şirkətin menecerləri öyrənə bilib ki, ciddi uğur qazana bilmək üçün daha böyük risklərə getmək lazımdır və bu isə zaman-zaman uğursuzluğa gətirib çıxara bilər.

Menecerlər dərsdən daha yaxşı nəticə çıxarıb onun yadda qalmasını təmin etdilər. Həmin meneceri işdən qovmamaqla başqa işçilərə şirkətdə yaradıcı və yeni ideyaların qəbuledilən olduğunu göstərdilər.

– Bu inanılmaz misaldır, Culian.

– Bu hələ son deyil. Səncə, Cənub-Qərbin işçisinin adına müştərilərdən təşəkkür məktubu gələndə onun səyləri necə etiraf edilir?

– Bilmək istəyərdim.

– Həmin məktubu dərhal o işçiyə göndərirlər və üstünə əlavə olaraq şirkət prezidentinin “Siz çox yaxşı işləmisiniz, mən sizin qarşınızda öz şlyapamı çıxarıram. Gələcək uğurlar arzulayıram! Mən sizi sevirəm.” sözlərini yazırlar.

– Heyrətamizdir. Ancaq sevirəm məsələsi, məncə, bir az ağ oldu.

– Cənub-Qərbin prezidenti hər bir imkandan yararlanaraq öz işçilərinə onları sevdiyini deyir. “Sevirəm” sözü romantik və zəriflik mənasında deyil, yüksək dəyər vermək mənasında işlənir. Lakin bu o demək deyil ki, işçilərini həvəsləndirmək üçün sən də onlara sevdiyini deməlisən.

Sadəcə onlar doğru olanı edərkən təşəkkürünü bildir və səhv edərkən onları bağışla. Yoq Ramanın sevdiyi bir Tibet məsəlində deyilir: “Hirsli olduğun bir dəqiqədə səbirli ola bilsən, gələcək yüz günün kədərindən can qurtarmış olacaqsan”.

– Yəqin ki, yüksək uğurun və pozitiv davranışın qiymətləndirilməsinin ən yaxşı yolu pul verməkdir, ­doğrudur?

Oyunun birinci yarısının başa çatdığını elan edən siqnalın yüksək səsi Culiana sualımı cavablandırmağa imkan vermədi. Bizim komanda oyunda üstün idi və azarkeşlər onlara bərkdən əl çalırdı. Culian meydançanın yanındakı yerlərə bilet aldığından baş məşqçinin oyunçulara dediklərini eşitmək mümkün idi.

O, onlara “Fenomenal oyun idi, uşaqlar. Biz oyunumuzu məşqlər zamanı planlaşdırdığımız kimi oynayırıq. Belə davam edin və uğur bizim olacaq. Bilirəm ötən iki həftəni yollarda olmusunuz və bilirəm ki, çox yorulmusunuz.

Amma gəlin azarkeşlərimizin xətrinə bu oyunda qələbə qazanaq” deyirdi. Oyunçular artıq soyunub-geyinmə otağına doğru hərəkət edərkən isə baş məşqçi onlara deyirdi: “Eşidirsiz, uşaqlar! Mən sizinlə, həqiqətən, fəxr edirəm!”

– Bu sənin sualının cavabı deyilmi, Piter? – Culian soruşdu.

– Nə?

– O məşqçi indicə öz komandasını ruhlandırmadımı?

– Əlbəttə.

– O bunu etmək üçün cibindən pul topası çıxarıb hər oyunçuya payladı?

– Yox, – deyə gülümsədim

– Bəs o bunu necə etdi?

– Onları təriflədi və bunu səmimiyyətlə etdi. Mən, həqiqətən də, hiss etdim ki, məşqçi onların qayğısına qalır və onların gözəl oyunu ilə fəxr edirdi.

– Tamamilə doğrudur. Bilirsənmi, dostum, tərifləmək pulsuzdur. Səmimi tərif dağları yerindən tərpədər və sənin şirkətində inqilab edə bilər. Bununçünsə sənə pul vermək lazım deyil. Bir çox liderlər hesab edir ki, pul çekləri və nağd pulla işçilərin ruh yüksəkliyinə nail olmaq olar.

Lakin pulları da az olduğu üçün heç nə etmirlər. Bu məşhur inancın əksinə, pul insanları ruhlandıran ən güclü vasitə deyil. Tədqiqatlar göstərir ki, insanlar bütün başqa hədiyyələrdənsə, adi tərifi daha üstün tutur.

Bir şirkətin 1500 işçisi arasında keçirilmiş sorğunun nəticələri göstərir ki, işçilərin ruhlandırılmasının ən yaxşı yolu onların etdiklərinin dəyərləndirilməsidir. Lakin sorğuda iştirak edənlərin yalnız 42 faizi öz iş təcrübəsi dövründə belə bir cavab ala bilmişdi.

Digər bir sorğuda işçilərin 58 faizi bildirmişdi ki, dəyərləndirmənin bu üsulunun onları daha çox ruhlandırdığını qeyd etsələr də, çox təsadüfi hallarda gördükləri işə görə təşəkkür məktubu alıblar.

– Onların istədiyi sadəcə bir təşəkkür məktubudur?

– Bəlkə də, onlar bundan artığını istəyir. Onların lideri olaraq sən bunu müəyyənləşdirməlisən. Əsas dərsi yadda saxla: işçilərini onların yerinə olsan necə mükafatlandırılmaq istədiyin kimi mükafatlandırma.

Əksinə, onları nəyin ruhlandırdığını öyrən. İşçilərin özlərini qəhrəman kimi hiss etməsi üçün sən və sənin menecerlərin nə etməlidir. Öz-özündən “Aman Allahım” sualını soruş. Bu çox güclü sualdır.

– “Aman Allahım” nə sualıdır?

– “Aman Allahım” sualı hər bir liderin yaxşı dostudur. Hər bir lider fikirləşməlidir ki, o nə etsə işçilərini xoş təəccübləndirə bilər. O sadəcə öz özündən soruşmalıdır: Mən işçilərimin gördüyü yaxşı işi necə mükafatlandırmalıyam və etiraf etməliyəm ki, onlar həmin mükafatı görərkən “Aman Allahım” desinlər.

Bu əbədi həqiqəti xatırla, Piter: “Sən işçilərinlə davrandığın kimi, onlar da müştərilərlə davranacaq”. Sənin işçilərin “Aman Allahım” deyə nə qədər çox təəccüblənəcək, o qədər də çox sizin müştəriləriniz bu sözləri deyəcək.

Əvvəl dediyim kimi, verdikcə sən əvəzini almağa başlayacaqsan. Fərqli insanlar fərqli mükafatlandırılmalıdır, – Culian əlavə etdi. Mükafatlar insanların fərdi xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırılmalıdır.

Uçmağı xoşlamayan və mütəmadi olaraq ailəsindən ayrı yollarda olan satış nümayəndəsi üçün Bermud adalarına səfər heç də yaxşı fikir deyil. Gündə on səkkiz saat işləyən və yaxşı maaş alan insan böyük bonus çeki əvəzinə, bir neçə günlük istirahətə üstünlük verər.

Əvvəllər işlədiyim zaman mənimlə bir cavan hüquqşünas çalışırdı və onun istədiyi yeganə mükafat birlikdə işlədiyi həmkarları qarşısında təriflənmək idi. Yoq Raman deyirdi: “Rəhbərlik etdiyin insanların dilini tap və onları nəyin narahat etdiyini öyrən”.

Onların qazandığı uğurlara görə nəyin onları ­yaxşı hiss etdirdiyini öyrən. Biri üçün bu, yadigar hədiyyə, başqası üçün dağ xizəksürmə kurortuna səyahət bileti ola bilər. Mükafatını elə seç ki, verəcəyin adama uyğun gəlsin. Yoq Ramanın bir gün mənim daxmama gəldiyini xatırlayıram.

Həmin gün mən ondan səylə müdriklərin biliklərini öyrənib öz həyatımda tətbiq etməyi düşünürdüm. “Sən çox yaxşı tələbə olmusan, Culian” – o, mehribanlıqla dedi, – “bu günədək olanlardan ən yaxşısı. Sən bizim adətlərimizə hörmətlə yanaşdın, bizim həyat və liderlik barədə fəlsəfəmizi öyrənmək üçün səmimi maraq göstərdin.

Hamımız səni çox sevdik. Biz artıq səni öz kiçik mədəniyyətimizin bir üzvü kimi görürük. Baxmayaraq ki, bizim çox az əşyamız var, yenə də mən sənə etdiyin inkişafın mükafatı olaraq kiçik bir hədiyyə vermək istəyirəm.

Verdiyim hədiyyənin mənalı olmasını istəyirəm və onu özüm seçmək əvəzinə fikirləşdim ki, gəlib sənə baş çəkim və nəyin səni xoşbəxt edəcəyini öyrənim”. Bilirsən, Piter, birinci dəfə idi ki, kimsə gördüyüm işə görə nə istədiyimi məndən soruşurdu.

Nəticədə mən daha da xoşbəxt tələbə oldum və daha səylə çalışmağa başladım ki, mənə inanmış və bu qədər əmək sərf etmiş müəllimimi kədərləndirməyim.

– Bəs sən nə istədin?

– Bilirdim ki, öyrənmək istəyəcəksən. Bu çox sadə bir şey idi. Rahiblərin kəndinin ortasındakı məbəddə taxtadan düzəldilmiş xatirə lövhəsi var idi. Sakit zamanlarda mən o məbədə gedər və sakitcə Yoq Ramanın o lövhədə yazdıqlarını düşünərdim.

Onların mənimçün böyük mənası var idi. Arzu edirdim ki, Yoq Raman mənə də eyni lövhə versin. O, sevinclə mənim xahişimi elə növbəti gün yerinə yetirdi.

– Nə sözlər yazılmışdı ki, orada? – mən böyük maraqla soruşdum.

– Orada dahi hind filosofunun sözləri yazılmışdı. Onları yaddaşıma yazdığım üçün sənə əzbər deyə bilərəm:

– Sən böyük məqsəd və qeyri-adi ideyalarla ilhamlandıqda, sənin düşüncələrin sərhədlərdən çıxır, beynin məhdudiyyətlər bilmir, şüurun isə hər tərəfə yayılır. Və sən özünü tam yeni, möhtəşəm və böyük bir dünyada hiss edirsən. İçində yatan gücün, istedadın və vergilərin oyanır və sən özünü heç vaxt düşünmədiyin qədər dahi insan hiss edəcəksən.

Culian sanki yenidən davam edən basketbol oyununu unudaraq danışırdı.

– Həmin lövhəni verməklə Yoq Raman mənə istədiyim hədiyyəni vermiş oldu.

– Sənin yerinə olsa, istəyəcəyi hədiyyənin nə olacağını düşünərək? – deyə mən əlavə etdim.

– Tamamilə doğrudur. Uzaqgörən liderlər öz işinin öhdəsindən yaxşı gələn işçini görərkən onu həmin insanın istədiyi kimi mükafatlandırır.

Nəticədə sən insanları tam gücü ilə işləməyə vadar etməli olmayacaqsan, çünki onlar artıq var gücləri ilə işləyəcəklər. Beləliklə, sənin şirkətin dünya səviyyəsinə yüksələcək. Burada mümkünsüz heç nə yoxdur.

– Yaxşı, aydındır ki, mən “Qlobal Texnologiyalar”ın əməkdaşlarının nümunə götürəcəyi hərəkətləri göstərməliyəm. Səhvlərini düzəltmək üçün səhv etmiş işçiləri axtarmaq əvəzinə, mən daha səylə yaxşı işləyən işçiləri axtarıb tapmalıyam.

Onları müəyyənləşdirdikdə isə, mən onları özlərinə uyğun mükafatlarla dəyərləndirməliyəm. Mən də sadəcə bir tərifdən özümü yaxşı hiss edərdim. Sən də, dediyin kimi, bir çoxları tərifi digər etiraf üsullarından daha çox qiymətləndirir, lakin onu nadir hallarda eşidirlər.

Bundan sonra “Tərif pulsuzdur” mənim yeni liderlik şüarım olacaq. Məncə, bu sənin rahiblərinin də xoşuna gələrdi. Olar başqa bir sual verim?

– Mən məhz bununçün burdayam, dostum, – Culian mehribancasına cavab verdi.

– Mənim işçilərim yüksək uğurlar qazanmaq üçün çox çalışmalıdır. Eyni zamanda onların gecikmədən mükafatlandırılmağa və tərifə ehtiyacı var. Mən onların bacarıqlarını artırmalarını və nümunəvi işçi olmalarını gözləməliyəm bununçün?

– Gözəl sualdır. Sən, həqiqətən də, öyrətdiyim biliklərin dərinliklərinə gedirsən. Bunu yüksək qiymətləndirirəm. Sən nümunəvi davranışı gözləyəsi olsan, çox və ya sonsuzluğa qədər gözləyəcəksən.

– Bəs onda nə etməli?

– Səylərə görə həvəsləndirmək və tərifləmək, nəticəyə görə isə mükafatlandırmaq. Mükəmməl deyil, yaxşı olan davranışları axtar və qoy işçilərin inkişaf ­etməkdən sevinc duysun. Beləliklə, sən onlara özünürealizə imkanı verəcəksən və inkişaf etdikcə onlar maksimum nəticələrə nail olacaq.

– Bizim basketbol komandamız kimi, – meydançanın bu başından o başına cəld hücuma keçərək daha iki xal qazanan oyunçulara işarə edərək dedim, – onların ilk oyunları yadımdadır. Onlar yaman həyəcanlı idi. Elə bil bütün bunlar dünən olmuşdu.

– Bu oyunçulardan bir çoxu artıq məşhur ulduzlar olub. Baş məşqçi onların uğurlarını görə və onları ruhlandıra bilir. İndi isə onlara bax. Onlar inanılmazdır, – Culian yenidən ayağa qalxaraq dedi.
O göydə tullanaraq hər birini adları ilə tanıdığı oyunçuları ruhlandıran sözlər qışqırırdı. Heç vaxt fikirləşməzdim ki, Culian bu qədər azarkeşdir. Onun emosiyaları artıq mənə də keçdi.

– Culian, mənim soruşmaq istədiyim daha çox suallar var.

– De gəlsin, – deyərək yanımızda oturmaq xoşbəxtliyinə layiq olmuş qonşularımızın təəccüblü baxışları altında öz yerinə oturdu.
– Başa düşürsən, mən kimisə tərifləyərkən nə sözlər demək lazım olduğunu bilmirəm. Bunu heç əvvəllər etməmişəm. Əlbəttə, “yaxşı işdir, belə davam et” kimi qısa frazalardan istifadə edə bilərəm, amma sənin bu ifadələri daha mükəmməlləşdirmək üçün hansısa təkliflərin varmı?

– Tərifləmək təcrübə və bilik tələb edən bacarıqdır. Hər bir lider bunu bacarmalıdır. Başlanğıc üçün sənə bəzi tərif prinsipləri deyə bilərəm: tərif səciyyəvi olmalıdır, dərhal olmalıdır, ictimai və səmimi olmalıdır.

Tərifləyərkən mütləq şəxsin adını deyərək onu xüsusiləşdirmək lazımdır. İnsan üçün dünyada ən xoş səslənən onun öz adıdır. Hə, bir də onu deyim ki, bir çox menecerlərin tərifləyərkən düşdüyü tələyə düşmə.

– Hansı tələ?

– Həddindən artıq tərifləmək. Tərif vacib olsa da o, həddindən artıq olanda qiymətdən düşür, pul kimi, pul da çox çap edildikdə qiymətdən düşür.

– Komandamı ruhlandırmaq üçün başqa nəyi məsləhət görərdin?

– Əlbəttə. Sənə ən ucuz və ən yaxşılarını deyəcəm. İşçinin otağının qapısına təşəkkür məktubu yapışdırmaq, onun bir aylıq dayanacaq haqqını və ya özü seçdiyi jurnalın illik abunə pulunu ödəmək sadə, lakin insanları yaxşı davranışa görə mükafatlandırmağın sınanmış metodudur.
İşçilərə menecerlərinin əvəzinə iclasda iştirak etmək imkanı vermək, ad günü təbrikləri göndərmək və birlikdə çörək kəsmək də onları ruhlandırır və sənin qayğını onlara göstərir. Bu yaxınlarda öz otağında bir sandığa əməyin ruhlandırılması mövzusuna aid çoxlu kitablar, audio və video yazılar toplayan menecer barəsində oxumuşdum.

O həmin sandığı “xəzinə sandığı” adlandırmışdı və işçilərindən kimsə mükafata layiq olduqda, o həmin işçi ilə hamının qarşısında sandığa yaxınlaşar və ona istədiyini seçmək imkanı verərdi.

Bu ideya mənim çox xoşuma gəldi, çünki o təkcə işçini ­mükafatlandırmaq deyil, həm də ona vacib kitablar, video və audio vasitəsi ilə inkişaf etmək imkanı da yaradırdı. Piter, yadda saxla ki, uzaqgörən liderlər məhdudlaşdıran deyil, azad edəndir.

Onlar dərk edir ki, insanların daxilində olan yaxşılıqları üzə çıxarmaqda məsuliyyətlidirlər və insanlara öz professional və şəxsi həyatlarının sahibi olmağa yardım etməlidirlər. Onlar mütəmadi olaraq öz işçilərinin təbii istedad və bacarıqlarını həyata keçirmələrinə və müstəqil düşünmələrinə kömək etmək üçün onlara yeni məlumatlar və ideyalar verir.

Dahi müdrik Konfutsi demişdir: “İnsana balıq ver və o bir gün tox olacaq. İnsana balıq tutmağı öyrət və o bütün ömrü boyu özünü doyuzdura biləcək”. Qolf klubdakı həmin axşam sənə dediyim kimi, liderlik insanların daxili gücünü azad etmək deməkdir.

Daha dərindən düşünsək, sənin “Qlobal Texnologiyalar” adlandırdığın şirkət bir möhür və sənin hüquqşünaslarının təsdiqlədiyi kağız toplusundan başqa bir şey deyil. Əslində, hər bir şirkətin əsil qiyməti onun insanlarında gizlənir. Yalnız onların köməyi ilə sən gələcək planlarını həyata keçirə bilərsən.

– Dərin fikirlərdir. Bilirsən, indi düşünəndə başa düşürəm ki, bizim rəqiblərimizin bəzilərinin insanları ruhlandırmaqla bağlı çox yaxşı texnikası var.

– Doğrudan?

– Məncə, mən sadəcə mükafatlandırmaq və etiraf etməyin gücünü yaxşı anlamırdım və bu səbəbdən də ona çox diqqət ayırmırdım.

– Tələbə hazır olanda, müəllim tapılır, – deyə Culian gülümsədi. Oyun artıq sona çatırdı.

“Qlobal Texnologiyalar”ın rəqiblərindən biri daim öz komandasını ruhlandırmaq və onların potensialını üzə çıxarmaq üçün maraqlı metodlardan istifadə edir.

Onların satış komandası həmişə görüşü “qəhrəmanların təbriki” ilə başlayır, belə ki, onlar stolun ətrafında fırlanaraq satış və müştəri xidmətində öz işini layiqincə yerinə yetirmiş əməkdaşları təbrik edir.

Digər bir şirkət “qələbə divarı” adlı ofisin bir divarını ayırıb oraya əməyin həvəsləndirilməsinə dair ifadə və sitatlar yazır, müştərilərin rəyləri və strateji planlaşdırma ilə bağlı yazılar yazırdı ki, işçilər qarşısından keçərkən onu oxuyub məlumatlansınlar.

Mən hətta eşitmişdim ki, “Kseroks” firmasının menecerinin biri hər bir görüşə beşulduzlu xizəksürmə kurortunun papağını geyinirdi. Bu bir növ işçilərə qarşıya qoyulan məqsədə çatsalar, harada dincələ biləcəklərini xatırladırdı.

Bu ideyalar çox maraqlıdır və sən onları öz şirkətində də tətbiq etməlisən. Və heç zaman şirkət adətləri barədə unutma.

– Hansı şirkət adətləri? – deyə soruşdum.

– Himalay dağlarındakı müdriklər onları birlikdə saxlayacaq adətlər fikirləşib yaradıblar. Öz fəlsəfi qiraət və ya dərsləri ilə necə məşğul olmalarından asılı olmayaraq, hər axşam onlar uzun taxta stolun ətrafında toplanaraq sadə, lakin çox dadlı yemək yeyərdilər.

Bu rahiblərin bir-birinin yanında olmaqdan zövq alaraq necə oxuyub güldüklərini, icma ruhunu necə möhkəmlətdiklərini izləmək unudulmaz bir mənzərə izləmək kimi idi. Bu basketbol komandası da öz yarımillik ailə pikniklərinə toplanarkən eynisini edir.

Bu cür adətlər insanları bir-birinə yaxınlaşdırır və komanda üzvlərini bir-birinin qayğısına qalmağa həvəsləndirir. Onlar zəngin münasibətlər yaradır və insanlara özlərini böyük ailənin bir hissəsi kimi duymağa imkan verir.

– Bu cür adətlər bizim şirkət mədəniyyətimizin də bir hissəsi olmalıdır?

– Əlbəttə. Qoy işçilərin bir-birini tanımaq imkanı əldə etsin, zaman-zaman qeyri-rəsmi görüşlər keçirsin. Ailə piknikləri və ya şənliklər təşkil et. O böyük şirkətinin üstündəki toz qatını sil və insanlara bir-biri ilə danışıb-gülmək imkanı yarat.

Tanıdığım şirkətlərdən birində hətta “ağılsız günlər” də təşkil edilir. İnan ki, insanlar ürəkdən gülə bilir və onların məhsuldarlığı artır. Ağıllı liderlərdən biri demişdi: “Beyin də qəlb kimi yalnız ona diqqət göstərildikdə fəal çalışır”.

– Bu “ağılsız günlər” ənənəsini mənə izah et. Mən heç bu barədə eşitməmişəm.

– Şirkətdə hər kvartal “Ağılsız gün” elan edilir və işçilər həmin gün əylənə və gərginliyini çıxarda bilir. Bu, sadəcə insanlara yığılıb qalan enerjilərini çıxarmaq, gərginliyi azaltmaq və ruh yüksəkliyi yaratmaq imkanı verən gündür.

Məsələn, bir kvartal onu “sən artıq rəis deyilsən” günü elan edirdilər və həmin gün şöbə rəisləri kofe hazırlayır, telefonlara cavab verir, anbarda işləyirdi. Həmin vaxt işçilər isə öz rəislərinin yerini tutur və əlbəttə, bununla çox şənlənirdilər.
Bu sadə ideya nəticəsində menecerlərlə işçilər arasında yaranmış süni maneələr aradan qalxdı və komanda ruhu möhkəmləndi. Digər kvartal həmin gün “sirk günü” elan edilirdi. Həmin gün işçiləri ofisdə əyləndirmək üçün sirk ustaları, klounlar və sehrbazlar şirkətə dəvət edilirdi.

Artistlərin çıxışlarına baxmaq üçün hətta şirkətə gələn qonaqlar da dəvət edilirdi. Ən uğurlu ağılsız günlərdən biri isə “gələcəyə qayıdış” adlandırılmışdı.

– Çox maraqlı səslənir.

– Həmin gün bütün işçilər bir yerə toplanaraq keçmiş uğurlarını qeyd edirdi. İcarəyə götürülmüş konfrans zalının divarlarına hamının görə bilməsi üçün fərdi uğur hekayələri yazılıb asılmışdı. Sonra onlar hamısı birlikdə düşünərək gələcəyin planlarını tərtib edir və ona necə nail olmağın yollarını axtarıb tapırdılar.

Bu misalları çəkməkdə məqsədim odur ki, uzaqgörən liderlər bilir ki, özünü dəyər verilən komandanın üzvü hiss edən işçilər də səylə çalışaraq ən yaxşı nailiyyətlər əldə edəcəklər. Sən üçüncü ritualı məşq etsən və işçilərinin səylərini tərifləyərək onları mükafatlandırsan, onlar öz ruhlarını sənin şirkətinə həsr edəcək.

Onlar özünü böyük bir tamın hissəsi, qeyri-adi bir tamın hissəsi və “Qlobal Texnologiyalar” komandasının vacib üzvü kimi görəcəklər. Məhz belə olduqda sənin şirkətinin qarşısında dayanmaq mümkün olmayacaq. Bu barədə ən yaxşısını Yoq Raman demişdi: “Bir çox hörümçək torunu bir yerə toplasan, hətta şiri də sarımaq olar”.
İnsanlar stadiondan çıxdıqca oraya sakitlik çökməyə başladı. Bizim komanda oyunda qalib gəlmişdi və azarkeşlər razı qalmışdı. Lakin insanların diqqəti daha vacib olan bir şeyə yönəlmişdi. Göyün yüksəkliyində bir ulduz çox parlaq yanaraq səmaya sehrli şəfəq saçırdı.

Artıq gecə saat on bir olmasına baxmayaraq, sanki gecənin qaranlığını yarıb bütün səmanı işıqlandıracaq şəfəq görünürdü. Mən bu cür fenomeni heç zaman görməmişdim. Tezliklə bütün kütlə donub qalaraq səmaya baxırdı.

– Gördüklərimə inana bilmirəm, Culian, – diqqətimi hamının fikrini özündə cəmləmiş parlayan ulduzdan ayırmadan dedim.

– Mən inanıram, – Culian sirli təbəssümlə cavab verdi.

– Bu ulduzun sənin o gecə dediyin və teleskopla gəzdiyin ulduzla bir əlaqəsi var? – deyə soruşdum

– Əlbəttə. Və tezliklə sənə nəyin baş verdiyini izah edə biləcəyim zaman gələcək. Mən Himalay dağlarında olarkən müdriklər mənə bu astronomik hadisənin baş verəcəyini izah etmişdilər. Hətta mən də onların bu qədər dəqiqliklə izahına heyran qalmışam.

Dəqiqələr içində yenidən səma qaranlıqlaşdı və parlayan ulduz gecənin qaranlığında yoxa çıxdı.

İndicə şahidi olduğum mənzərə heyrətamiz idi. Astronomiya və bu cür təbii hadisələr barədə heç nə bilmədiyimə baxmayaraq, gördüklərimin möhtəşəmliyi məni şok etdi.

– Bu inanılmaz idi, Culian!

– Təbiət qanunları dünyada mövcud olan ən güclü qanunlardır, – deyə o cavab verdi, – onlar sənə həqiqəti göstərir, Piter. Lider kimi yaşadığımız həyatın keyfiyyəti bizim bu qanunlardan nə qədər xəbərdar olmağımızdan asılıdır. Uzaqgörən liderlərin bu qanunlardan tam xəbəri var və onlar səylərini bu qanunlara ­uyğunlaşdırır.

– Nə demək istəyirsən?

– Onlar “nə əkərsən, onu da biçərsən” həqiqətini başa düşürlər. Onlar başa düşür ki, biznesdə inkişaf ilin fəsillərinin dəyişdiyi kimi mərhələlərlə baş verir. Onlar bilir ki, uğurla uğursuzluq təbiətdə olduğu kimi, gecənin gündüzü əvəzlədiyi kimi bir-birini əvəz edir.

– Mən heç zaman düşünməmişdim ki, təbiət qanunları iş dünyasına da tətbiq edilə bilərmiş.

– Əlbəttə, tətbiq edilir və əbədi həqiqətləri bilən liderlər öz rəqiblərindən üstün ola biləcəklər. Buna görə də bizim növbəti görüşümüz daha təbii mühitdə olacaq.

– Harada?

– Mən istərdim ki, biz gələn bazar Ayı gölünün arxasındakı meşədə görüşək.

– Bütün ovçuların getdiyi yeri deyirsən?

– Məhz orda. Sadəcə meşənin girişinə yaxınlaş. Oradan işarələrə baxaraq davam etsən, mənim növbəti həqiqətləri səninlə bölüşəcəyim yerə gəlib çıxacaqsan. Söz verirəm ki, məyus qalmayacaqsan.

– Nə vaxt?

– Gün çıxanda. Bu günün çox xüsusi çağıdır.

– Sən zarafat edirsən?

– Mən tam ciddi deyirəm. Günün həmin vaxtı sən tam sakitlik hiss edirsən. İndi isə mən qaçmalıyam.

– Sən həmişə aradan çıxırsan, Culian. Hara ­tələsirsən?

– Mən həmin ulduzu tapmalıyam, – o, kütlənin içində itərkən eşitdiyim yeganə cavab bu oldu.

Evə qayıdarkən bu möhtəşəm gecədə aldığım zəngin biliklər barəsində yenidən düşünməyə başladım. Mən daim mükafatlandırmaq və yorulmadan etiraf etmək barədə düşünürdüm. Culianın “tərif pulsuzdur” fikrini və bir çox insanların ac yatdığı – hörmət və tərif üçün ac yatdığı barədə düşünürdüm.

Mən “Qlobal Texnologiyalar”ın hər səhər məsuliyyətlə işə gəlib çəkdikləri zəhmətə görə heç bir minnətdarlıq eşitməyən işçiləri barədə düşündüm. Elə menecerlər və elə proqramçılar var idi ki, mən heç “sabahınız xeyir, necəsiniz?” deyə soruşmaq nəzakəti belə göstərməmişdim.

Bu adamlar şirkətin üzləşdiyi problemin əsas səbəbi deyildi, əsas səbəb mən idim. Culianın da dediyi kimi, dahi liderlərin dahi davamçıları olur. Mən isə işçilərimin layiq olduğu lider ola bilməmişdim.

Sonra mən və menecerlərimin işçiləri ruhlandırmaq üçün tətbiq edə biləcəyi yaradıcı metodlar barədə düşünməyə başladım. Sadəcə imkanları və onların gətirə biləcəyi müsbət nəticələri düşünmək məni ­qanadlandırırdı.

Biz də işçilərin müsbət davranışını dərhal mükafatlandırmaq üçün ruhlandırıcı kitablarla və kasetlərlə dolu xəzinə sandığı yarada bilərdik. Biz də zaman-zaman şənliklər təşkil edərək işçilərimizin gərginliyi çıxarmasına və bir-biri ilə daha yaxın bağlar qurmasına nail ola bilərdik.

“Sən rəis deyilsən” günü insanlara mənim dəyişdiyim barədə mesajı çatdırmaq üçün ən yaxşı fürsət ola bilərdi. Beynim get-gedə yeni ideyalarla dolmağa başladı. Mən və menecerlərim iki günlük istirahətdə olduğumuz vaxt nisbətən təcrübəli adi işçilərə rəhbərliyi tapşırmaq necə olardı?

Şirkətin baş ofisindəki zallara qabaqcıl işçilərin adını vermək necə olardı? Yeni ideya ilə çıxış etmiş işçiyə həmin ideyadan gələn gəlirin faizindən və ya əlavə istirahət günü vermək necə fikirdir?

Hər kvartalın axırı müxtəlif şöbələrdən olan ən yaxşı on işçi mənimlə və rəhbər vəzifədə olan menecerlərimlə şam yeməyi yeyə bilərdi. Gələn aylar ərzində mən yüzlərlə təşəkkür məktubu paylaya bilərdim. Dərk etdim ki, kiçik təriflər böyük nəticələr gətirə bilər.

Şirkətin baş ofisinin lobbisinə girərkən açarları çıxarmaq üçün əlimi yüngül pencəyimin cibinə saldım və orada yad cismin olduğunu hiss etdim. Ona baxarkən təbəssümümü saxlaya bilmədim.

İşıq altında həmin cismin bulmacanın başqa bir hissəsi olduğunu gördüm. Culian, yəqin ki, onu cibimə mən basketbol oyununa baxarkən qoymuşdu.

Budəfəkinin üzərində yazılmışdı:

Ritual 4:
Dəyişikliklərə təslim ol
Fəsil 7
Biliklərin xülasəsi – Culianın ideyalarının qısa xülasəsi

Ritual

Daim mükafatlandır, yorulmadan etiraf et

Məğzi

Komanda birliyi ritualı

Müdriklik
  • Dahi liderlər – dahi müəllim və dahi məşqçilərdir
  • Sistemli olaraq mükafatlandır və işçiləri təriflə. Onların uğurları barədə səmimi danış. Biz həmişə verdiyimizdən çox alırıq
  • Tərif pulsuzdur

Üsullar

  • Yaxşı davranış axtar
  • “Xəzinə” və “qələbə lövhəsi”
  • Qələbə simvolları və kollektiv adətləri
Açar sitat

Dahi lider başa düşür ki, işçilər kollektiv üçün öz dəyərlərini hiss etdikdə, onlar vaxta baxmadan işləməyə hazırdırlar. Üçüncü ritualı həyata keçirsən, insanları həvəsləndirməklə və uğurlarını hər zaman qeyd etməklə sən onların qəlbini qazanmış olacaqsan. Onlar özlərini böyük bir tamın hissəsi kimi görməyə başlayacaq. Bu zaman isə “Qlobal Texnologiyalar”ı dayandırmaq mümkün olmayacaq.

Ritual 4
Dəyişikliklərə təslim ol
Səkkizinci fəsil
Uyğunlaşma və dəyişikliklərin idarə olunması ritualı

Ulduzları sanki onlarla hərəkət edirmiş kimi izlə və bir cismin digəri ilə yerdəyişməsi barədə daim düşün, bu düşüncələrlə yerdəki həyatın yalanlarını beynindən sil.

Mark Avreliy

Heç bilmirəm necə oldu ki, Culianla səhər çağı görüşməyə razılaşdım. Təəccüblü deyildi ki, mən Culianla bölüşməyə hazırlaşdığım kofe ilə dolu termos və şirniyyat qutusu əlimdə meşənin girişinə yaxınlaşarkən orada heç kimlə qarşılaşmadım.

Meşənin dərinliklərinə getdikcə sükuta qərq olmuş kimi oldum. Günəşin ağacların yarpaqları arasından süzülən ilk şəfəqləri məni bu sakitlik oazisinin dərinliklərinə istiqamətləndirirdi.

Addımladıqca şam və sidr ağaclarının ətri burnumu qıdıqlamağa başladı və bu mənə bir zamanlar atamla uzun-uzadı gəzdiyimiz meşələrdə keçən xoşbəxt uşaqlıq illərimi xatırlatdı. Bəzi vaxtlar biz hətta köhnə kanoemizlə günəşin parlatdığı göldə uzun müddət avar çəkərdik.

O mənim həyatımın ən yaxşı vaxtları idi. Heç bilmirəm niyə indi təbiətdən uzaq düşmüşəm. Zaman-zaman mən onunla əlaqəmi bərpa etməyə çalışırdım. Bilirdim ki, təbiətə dönmək mənə yaxşı təsir göstərəcək, liderlik qabiliyyətlərimin inkişafına və bu dünyanı daha yaxşı anlamağıma kömək edəcək.

Vilyam Vordsvortun dediyi kimi: “Dünyanın tələsən çarxı bizi sahib olduğumuz ən yaxşılardan uzaqlaşdırdıqda, biz onun cazibəsindən və qayğılarından yorularkən, tənha qalmaq necə də gözəldir”. Gözəl sözlərdir.

Birdən gördüm ki, qalın şam ağacına taxta ilə vurulmuş xəritəyə bənzər bir şeyə çatmışam. Culian demişdi ki, meşədə mənə görüş yerini tapmaqda kömək edəcək işarələr olacaq. Bu, yəqin ki, onlardan biri idi.

Bir dəqiqəlik dayanaraq çəkilən sxemə baxdım və sonra yoluma davam etdim. Xəritədə göstərilən işarələrə görə mən yarım mil şimala doğru hərəkət etməli idim. Ora çatdıqda isə kiçik çay olmalı idi və onun üzərindən keçib əlavə mil də getməli idim.

Bu yolla mən xəritədə son dincəlmək nöqtəsi adlı yerə çatmalı idim. Heç təsəvvür belə etmirdim bu nə deməkdir və özümü qabaqcadan əziyyətə salıb bu barədə düşünmək də istəmirdim.

Yoluma davam etdim və artıq iyirmi beş dəqiqəlik piyada gəzintidən sonra nəfəsim kəsilirdi. Ürəyim ­nəzarətdən çıxmış kimi döyündükcə alnımdan tər damcıları meşənin yumşaq döşəməsinə düşürdü. Lakin hələ də qoruyub saxladığım döyüş ruhum var idi.

Qarşıma hansı maneənin çıxmasından asılı olmayaraq, mən heç vaxt təslim olmurdum. Atam deyərdi ki, insanın xarakterində dörd element var ki, onları inkişaf etdirsən, uğur qaçılmazdır.

Birincisi nizam-intizam, ikincisi diqqəti cəmləmək qabiliyyəti, üçüncüsü səbir, dördüncüsü isə dəyanət idi. Bu sözlər həmişə qulağımda sırğa idi və ona görə də yoluma davam edə bilirdim.

Birdən uzaqdan bir səs eşitdim. Birinci zəif idi, lakin bir azdan daha da eşidilməyə başladı. Sanki meşənin içində bir heyvan qaçaraq ağacların kiçik budaqlarını qırır və yeri tərpədirdi. Yəqin, bu ya yenot, ya tülkü, ya da kiçik maral idi.

Lakin sonradan, təəccüblü olsa da, mən həmin canlının insan olduğunu və əlində taxta payaya bənzər nə iləsə ağacların arası ilə mənə tərəf gəldiyini gördüm. Başa düşmürdüm, bu qadın idi, yoxsa kişi və soruşmağa da cürət etmirdim.

Təhlükəsizliyimdən qorxaraq əks istiqamətdə qaçmağa başladım. Hər şeydən əlavə yaxınlıqda kömək edəcək kimsə yox idi, iti taxta payanın görünüşü də çox qorxulu idi və yaxşı heç nə vəd etmirdi.

Ürəyim daha da tez-tez çırpınmağa başladı və ayaqlarımın gücü yetdikcə cəld qaçdığımdan axan tərin sel kimi getməsini hiss edirdim. Kofe ilə termosum və şirniyyatla dolu qutu artıq arxada, çox uzaqda qalmışdı.

Nəhayət, yarım saatdan çox qaçdıqdan sonra insan ­siluetinin heç yerdə görünmədiyini hiss edib dayandım. Bir anda yerə yıxıldım, parlaq güllərin və həmişəyaşıl otların üzərinə uzandım. Ağacların arasından yuxarı baxdıqda mavi səmanı görmək olurdu.

Buludsuz yay günü idi. Həqiqətən, gözəl gün idi. Təəssüf ki, artıq hərəkət etməyə enerjim qalmamışdı.

Fikrim Culianın yanında qalmışdı. Əlbəttə, arxada paya ilə olan insan o deyildi. O niyə məni qorxutmaq istəsin ki? O, Culian belə olsa, heç olmasa özünü tanıtmaq nəzakəti göstərərdi. Birdən mən hirslənməyə başladım.

Mən burda, meşədə, ayıların, canavarların içində uzanıb qalmışdım, Culiandan isə əsər-əlamət belə yox idi. O demişdi ki, məni onun yanına götürəcək işarələr olacaq, amma onların heç birini görməmişdim.

İşin tərs tərəfi isə o idi ki, hansısa başdanxarab taxta paya ilə ovuma çıxmışdı. Heç bilmirdim ki, maşınıma necə qayıdacam. Düzünü desəm, meşədə azmışdım.

Yaxşı, mən özümü ələ almalıyam, – deyə öz-özümə fikirləşdim. – Mən iki milyard dollarlıq şirkətin rəhbəriyəm. Çox sevdiyim arvadım və iki uşağım var və mən onlara lazımam. Buradan çıxış yolu tapmalıyam.

Ayağa qalxanda məni bir az ümidləndirən səs eşitdim. Bu, meşənin içindən axan çayın səsi idi. Başa düşdüm ki, bu Culianın mənimçün qoyduğu xəritədə işarə etdiyi çaydır. Çayı keçib bir mil də getsəm, həmin son dincəlmək yerinə çatacam. Bəs həmin bir mili hansı istiqamətdə getməli idim?

Bir az düşündükdən sonra çayın axarına doğru irəliləməyə və yenidən yavaş-yavaş sakitləşməyə başladım. Yəqin ki, bunun səbəbi neçə illərdir görmədiyim meşənin mənzərəsi və ya illərdən sonra yalnız qaldığım ilk imkan olduğu üçün idi.

Nəhayət, çayın qayalıqlar arasından axdığı və sonra geniş çəmənliyə keçdiyi yerə çatdım. Açıqlığa çıxdıqda mən qəribəliklə qarşılaşdım. Çəmənliyin ortasında sanki qızılgüllərdən düzəlmiş daxma var idi.

Onun ətrafında tərəvəz dirriyi və yüzlərlə ekzotik güllər var idi. Çiçəklərin ətri ilə dolu havada kəpənəklər uçuşurdu. Mənzərə çox heyrətamiz idi. Başa düşdüm ki, Culianı tapmışam.

– Hey, – mən qışqırdım, – Culian, sən burdasan?

Daxmanın qapısı açıldı və oradan mənim köhnə dostum çıxdı.

– Niyə belə gec gəldin? – o soruşdu, – səni bayaqdan gözləyirəm.

– Desəm inanmayacaqsan! Sən dediyin kimi dan yeri açılmamışdan gəlib çıxdım. Sənin qoyduğun xəritəni tapdım, göstərişlərini oxudum və meşənin içi ilə gəlirdim. Hər şey yaxşı idi və öz vaxtımdan çox yaxşı zövq alırdım və birdən başdanxarabın biri məni taxta paya ilə izləməyə başladı.

Mən qorxdum və ondan uzaqlaşanadək qaçmağa başladım. Xoşbəxtlikdən ondan uzaqlaşa və çayı tapa bildim. O məni düz sənə gətirib çıxartdı. Məncə, sakitləşmək üçün nəsə içməliyəm. Səndə xoşladığın bahalı şotland viskisi yoxdur təsadüfən?

– Mənim viskili günlərim geridə qalıb. O taxta payalı başdanxaraba gəldikdə, əmin ol ki, o sənə heç nə etmək istəmirdi, – Culian təəccüblü dərəcədə əminliklə dedi.

– Sən bunu haradan bilirsən?

– Çünki o mən idim. Meşənin içi ilə qaçırdım ki, sən gələnədək həmin yeni payanı daxmaya gətirib çata bilim. Bilirsən, bu mənim evimdir və sən gələnədək mən bir balaca təmir işləri görmək istəyirdim. Mən həmin dirəyi yeni qurğunu saxlaması üçün gətirirdim, – o ­güldü.

– O sən idin? – mən həyəcanla dedim, – Culian, mən düşündüm ki, öləcəm. Allah xətrinə, niyə mənə xəbər vermədin? Axı mən az qala infarkt olacaqdım!

Culian məni sakitləşdirmək üçün qucaqladı.

– Mən az qala səni səsləyəcəkdim. Lakin sonra ağlıma bir fikir gəldi. Yaşadığım bu gizlin meşəyə çağırmaqda məqsədim sənə dördüncü ritualın gücü barədə məlumat verməkdir. Həmin dördüncü ritual isə, sənə keçəndəfəki gecədə verdiyim hədiyyədən də bilirsən ki, bunları tələb edir: dəyişikliklərə təslim ol.

Mən düşündüm ki, sən bir balaca macəra yaşasan və narahatlıq hiss etsən, öyrədəcəyim dərsi daha yaxşı başa düşəcəksən. Səni qorxutdumsa, çox üzr istəyirəm. Lakin mən bilirdim ki, sənə bir şey olmaz.

Yeri gəlmişkən deyim ki, sənin hər addımını izləyirdim ki, başına bir iş gəlməsin. İndi isə gəl mənim evimə girək və dərsimizə başlayaq. Bizim qarşıda vacib dərs günümüz var.

Bir az sakitləşdikdən sonra soruşdum:

– Dəyişikliklərə təslim ol dedikdə nəyi nəzərdə tutursan ki? Və bir də ki, məni narahat etməyin nə xeyri ola bilərdi ki?

– Dəyişikliklər müasir iş dünyasının hərəkətverici gücüdür. Əminəm ki, bunu sən lap yaxşı bilirsən. Texnologiyalar dəyişir, cəmiyyət dəyişir, siyasi şərait dəyişir və hətta insanların iş tərzi də dəyişir.

Sən bilirdin ki, 1900-cü ilin əvvəllərində işçilərin 85%-i kənd təsərrüfatında çalışırdı? İndi isə həmin sahədə 3%-dən az işçi qüvvəsi çalışır. Bu yaxınlarda yazmışdılar ki, son otuz ildə əvvəlki 5000 ildəkindən çox məlumat ­toplanmışdır.

– Təəccüblü heç nə yoxdur. Biz “Qlobal Tex­no­logiyalar”da dəyişikliklərin əlindən dəli olmuşuq. Bizim bir məhsulumuz bazara çatanadək artıq köhnəlir, çünki biz ondan da inkişaf etmişini sınaqdan keçiririk.

İnsanlar iş görmək üçün yeni metodlar axtarırlar, biz əvvəllər olmadığı qədər yeni qanunvericiliklə üzləşirik, müştərilərin ümidləri tamamilə dəyişib və bizim rəqabətimiz artıq dünya səviyyəsində gedir. Elə təəssürat yaranır ki, biz hansısa yeni bir dəyişikliyə uyğunlaşanda bizim qarşımıza daha on yenisi çıxır.

– Tamamilə doğrudur. Məhz bu səbəbdən də səni buraya – zarafatla “son dincəlmək yeri” adlandırdığım evimə dəvət etdim ki, uyğunlaşma və dəyişikliyin idarə olunmasından ibarət olan dördüncü ritual barədə məlumat verim.

Hər bir uzaqgörən lider daim dəyişən mühitdə mübarizə aparmalı olur. Onlar dərk edir ki, dəyişikliyin öhdəsindən gəlmək istəyirsənsə, ona təslim olmalısan.

– Bəs günün günorta çağında məni qorxutmağın buna nə dəxli var idi? – Culianın dediklərindən başımı itirmiş halda soruşdum.

– Çünki yalnız dəyişikliyi idarə etməklə sən gözlənilməz halların öhdəsindən yaxşı gələ biləcəksən. İntellektual kapitalın maddi kapitaldan daha qiymətli olduğu yeni iqtisadiyyatda liderlər uğur qazanmaq, gözlənilməz dəyişikliklərə çevik, layiqli və sürətlə cavab verə bilmək üçün çevik uyğunlaşma istedadını inkişaf etdirməlidir.

Bunu dediyimə görə üzr istəyirəm, dostum, lakin sən hər mənada naşısan.

– Başa düşmədim.

– Mənim bayaqkı eksperimentim səni silkələmək və bütün ömrünü sərf etdiyin o rahat həyat şəraitindən kənara çıxmağa vadar etmək idi. Başa düşdüyümə görə, sən vərdişlərlə yaşayan və yenilikləri sevməyən insansan. Sən ofisində gizlənərək hər gün eyni işi görürsən.

Yeni bir şey, yeni bacarıq öyrənməli olduqda və ya yeni çətinliyi aradan qaldırmaq lazım gəldikdə sən o işi başqa birinə tapşırırsan. Ən yaxşı halda sən əvvəlki problemlərdə sınadığın metodlardan istifadə etməyə tələsirsən.

Bu səbəbdən də şirkətin yeni biznes erasının gətirdiyi imkanlardan istifadə etmək əvəzinə geri gedir. Hər gün eyni işi etmək yeni nəticələr verməyəcək. Aldığın nəticələri dəyişmək üçün sən gördüyün işləri dəyişməlisən.

Sən rəhbərlik vasitələrini dəyişməlisən. Unutma ki, Enşteyn demişdi: “Üzləşdiyimiz daha böyük problemləri həmin problemləri yaratdığımız ­zaman sahib olduğumuz düşüncə tərzi ilə həll edə bilmərik”.

Sən bu baş-ayaq zəmanədə şirkətinin üzləşdiyi dəyişikliklərin öhdəsindən gələ bilmək üçün daha yeni, cəsarətli və yüksək ideyalar irəli sürməlisən. Sən qeyri-müəyyənliyə və ziddiyyətliliyə hazır olmalısan.

– Dəyişikliyə təslim olmaq dedikdə bunu nəzərdə tutursan?

– Bəli. Bir çox liderlər dəyişikliklərə yalnız iki qaydada reaksiya göstərir: ya onunla mübarizə aparır və ya ondan qaçır. Sən bayaq meşədə gözlənilməz halla üzləşdiyində ikinci yolu seçdin. Lakin uzaqgörən liderlərin də istifadə etdiyi üçüncü yol da var. Onlar dəyişikliyə təslim olur və bununla onu öz xeyirlərinə istifadə edə bilirlər.

– Bəs bu ziddiyyətli deyilmi? Sən dəyişikliklərə uyğunlaşırsansa və ya ona boyun əyirsənsə, bu o demək deyilmi ki, sən məğlub olursan?

– Biz Qərbdə belə düşünürük. Şərqin müdrikləri və Zen usta isə bunun tam əksini düşünür.

– Nə düşünürlər ki?

– Onların inancına görə, qalib gəlmək üçün əvvəlcə geri çəkilmək lazımdır.

– Dəyişikliyin əksinə getmək əvəzinə, onunla birlikdə irəliləmək gərəkdir. Qədim filosof Lao-Tzu demişdi: “Yumşaq sərtdən üstün olur. Üzüyola dəyişməzdən üstün olur. Məhz bu idarəetmə prinsipini, uyğunlaşma və onlarla irəliləmə prinsipini təşkil edir”.

Ənənələrə və köhnəlmiş metodlara ciddiyyətlə əməl etmək ­həmin taxta paya kimi sənin şirkətinin ürəyini deşəcək. Ralf Valdo Emerson deyirdi ki, axmaq daimilik yalnız kiçik beyinlərin qorxusudur. Və o çox haqlı idi.

Daha artıq yolayovuq ol, daha açıq və daha çox qəbuledən ol. Dəyişikliklərlə ayaqlaşmağa başla. Axına qarşı getmə. Su kimi ol, – deyə Culian təklif etdi – yaxşı, gəl bir az gəzişək.

– Su kimi olum? Bu nəsə yeni bir şeydir, – çaya doğru endikcə mən cavab verdim.

– Suyun təbii xüsusiyyəti axmaqdır, – Culian əlini şırıltı ilə axan suya salaraq qeyd etdi, – o axınla gedir və müqavimət göstərmir. O tərəddüd etmir. Eyni zamanda yer üzündə mövcud olan ən güclü qüvvələrdən biridir.

Suyun xüsusiyyətlərini öyrən və biznesin axarında hərəkət etməyi suyun təbiətin axarlarını idarə etdiyi kimi öyrən. Dəyişikliyi öz rəqibin olaraq qəbul etməkdənsə, onu dostun kimi qarşıla. Və ona təslim ol. Bu, uyğunlaşmaq deməkdir.

– Uyğunlaşmaq bu qədər vacibdir?

– Şəraitə uyğunlaşmaq bacarığı bizim informasiya əsrində ən vacib keyfiyyətlərdən biridir. Dəyişikliyə uyğunlaşan və ondan öz mənafeyi üçün yararlana bilən lider özünə böyük üstünlük qazanmış olacaq.

Lakin uyğunlaşma sadəcə dəyişikliyin əleyhinə deyil, axarı ilə getməkdən ibarət də deyildir. Uyğunlaşma dəyişikliyin ilkin olaraq gətirdiyi həyəcan və ziddiyyətdən özünə gələ bilmək və sonra var gücü ilə irəli getmək üçün dəyişə bilməkdir.

O, uğursuzluğu marketin tədqiqatı kimi qiymətləndirməkdir. Bu, uğursuzluğun qabiliyyətləri mükəmməlləşdirmək üçün imkan olduğunu başa düşməkdir, dəyişikliklər isə sənin şirkətin üçün əvvəlkindən də artıq güclü ola bilmək şansıdır.

Bu, qarşına qoyduğun məqsədə doğru əminliklə irəliləmək deməkdir. Yadda saxla ki, qayığı heç olmasa bir dəfə çevirmədən yelkən sürməyi öyrənmək mümkün deyil, eləcə də səhv notlara basmadan pianino çalmağı öyrənmək mümkün deyil.

Uğur bəxt oyunudur, uğursuzluq da onun bir hissəsidir. Buddist məsəlində deyilir: “Öküzün gözünü deşən ox yüzlərlə yan keçənlərin nəticəsidir”.

– Mən özüm də həmişə təəccüblənirəm ki, niyə bu qədər dəyişikliklərə qarşı müqavimət göstərirəm. Yəqin, bu mənim genlərimdədir, – deyə zarafat etdim.

– Əslində bu çox əla izahdır, – Culian ciddi tonla cavab verdi, – hər bir insan dəyişikliklərə müqavimət göstərmək və balansı qorumaq üçün proqramlaşdırılıb. Homeostaz adlı anlayış təbii olaraq əcdadlarımızın dəyişən şəraitə uyğunlaşmaq və xilas olmaq qabiliyyətini əks etdirir.

Bizim həyatımızda mühit dəyişikliyi baş verdikdə, bizim daxili mexanizmimiz yeni təsiri tənzimləməyə və bədənimizi bioloqların dediyi kimi sabit vəziyyətə qaytarmağa çalışır. Bizim homeostaz adlandırdığımız bərabərliyə uyğunlaşma bacarığı stabillik və təhlükəsizliyə olan ehtiyacımızdan yaranıb.

Problem ondadır ki, bu mexanizm hətta əlverişli dəyişikliklər mövcud olduqda belə dəyişməz vəziyyəti saxlamağa çalışır. O, müsbət və mənfi dəyişikliklər arasında fərq qoymur. O, sadəcə hər növ dəyişikliyə qarşı mübarizə aparır.

– Culian, bu möhtəşəmdir. Sən demək istəyirsən ki, bizim hamımız genetik olaraq dəyişikliyə müqavimət göstərmək üçün proqramlaşdırılmışıq?

– Bəli. Bu səbəbdən də insanlar öz təhlükəsiz ərazilərini tərk etməkdə çətinlik çəkirlər. Onlar yeni vərdişlərə uyğunlaşa, yeni bacarıqlar öyrənməyə və düşüncə tərzini dəyişməyə çətinlik çəkirlər. Lakin sevindiricisi odur ki, homestazdan başqa cür yararlanmaq və dəyişiklikləri qəbul etmək mümkündür.

Pis xəbər də ondadır ki, dəyişmək həmişə çətinlik, gərginlik və ağrılı olur və özü ilə həm də qorxu gətirir. Lider olaraq sənin rolun həmin narahatlığı azaltmaq və işçilərinə dəyişikliyin nə üçün vacib olduğunu daim izah etmək və onlara əldə edəcəkləri müsbət nəticələri göstərməkdir.

Onlara dəyişikliklərin sizi qarşınıza qoyduğunuz məqsədə daha tez və daha uğurla yaxınlaşdırdığını izah et. Dəyişikliklərin onların həyatını necə dəyişəcəyini və onların daha məhsuldar olacaqlarına imkan yaradacağını göstər.

Dəyişikliklərin onlara başqalarına daha yaxşı xidmət etməkdə və daha çox töhfə verməkdə necə kömək göstərəcəyini izah et. Demək istədiyim odur ki, onlara dəyişikliklər barədə biliklər verməklə dəyişikliklərə uyğunlaşmağa da kömək et.

– Bəs mən bunu necə edim?

– Sənin sualın yadıma başqa bir əbədi təbiət qanununu, yaşamaq şərəfinə nail olduğum bu meşədə daha üstün olan “Ətraf mühit” qanununu saldı. Toxum yalnız münbit torpaq, nəmlik və temperatur uyğun olarsa cücərir.

Başqa sözlə, desək, bununçün ideal şərait lazımdır. Eynilə də sən lider kimi dəyişiklikləri effektiv yönəltmək üçün insanların bu dəyişikliklərə uyğunlaşıb inkişaf etmələri üçün ideal mədəni şərait yaratmalısan.

– O necə mədəni şərait olmalıdır ki? – böyük maraqla soruşdum.

– Sən təhsil mədəniyyəti yaratmalısan. Sən intellektual inkişafı bütün səylərlə yüksəltməlisən. Daim öyrənmək və bacarıqların inkişaf etdirilməsini yüksək qiymətləndirən iş mühiti yaratmalısan.

Sən insanlara göstərməlisən ki, dəyişikliklərin yaratdığı qorxu və gərginliyi aradan qaldıra bilmək üçün onlar bu dəyişikliklərdən xəbərdar olmalıdır. Qorxunun ən yaxşı zərdabı bilikdir. Yeniliklər öyrənməkdə tənbəlləşməyin. İşçilərin nə qədər məlumatlı və hazır olsa, dəyişiklikləri qəbul etmək və onunla ayaqlaşmaq asan olacaq.

Xəyallarını, həqiqətən də, həyata keçirmək istəyirsənsə, işçilərinə daim öyrənmək imkanı yarat. Sən hamını başa salmalısan ki, bu yeni erada rəqabətə davam gətirə bilmək üçün onlar davamlı öyrənməlidilər.

İnsanlara yeni ideya və məlumatları mənimsəməkdə yardım edən şirkət mədəniyyəti yarat. Və bildiyin bütün məlumatlarla bölüş. Yadda saxla ki, Piter, bu yeni dünyada adətən yenilikləri öyrənməyə hazır olanlar qalib gələ bilir.

Biz çayın hövzəsinə doğru qalxdıqca çiçəkli çəmənliyə çıxdıq və Culian mənə dəyişikliklərin idarə olunmasına dair öyrəndiyi bilikləri danışmaqda davam edirdi.

Bilirsənmi dəyişikliklərdə də sevinc var. Də­yişikliksiz inkişaf ola bilməzdi. Dəyişikliksiz irəli getmək mümkün olmazdı. Gəldiyin meşəyə və bu çəmənliyə bax. Bu, davamlı dəyişən mühitdir. Yarpaqlar ağaclardan düşür və yenidən peyda olur.

Quşlar cücə kimi yumurtadan çıxır, sonradan böyük quşlara çevrilirlər. Fəsillər qışdan bahara dəyişir. Hətta bu kəpənəklər də dəyişməyi öyrənmiş tırtıllardır. Anla ki, dəyişmək həyatın qanunudur. Dəyişiklik bizim sivilizasiya kimi inkişafımız üçün vacibdir.

O bizim xilasımız üçün vacibdir. Dəyişiklik bizim sivilizasiya kimi inkişafımız üçün vacibdir. O bizim xilasımız üçün vacibdir. Dəyişiklik insaniyyətin ən yaxşı dostudur. Adi liderlər onunla mübarizə aparır, uzaqgörən liderlər isə ondan zövq alır.

Qədim filosof Mark Avreliy bu barədə yaxşı deyib: “Həmişə yadda saxla ki, hər şey dəyişikliyin nəticəsidir və düşün ki, təbiət mövcud olanı həmişə dəyişməyi və yenisini yaratmağı xoşlayır”.

– Culian, sən mənim dəyişikliklərə olan münasibətimi dəyişdirdin. Heç düşünməmişdim ki, dəyişiklikləri təbiət qanunları bu qədər idarə edir və onlar təkcə bizim şirkətin deyil, bütün cəmiyyətin inkişafında bu cür vacib yer tutur. Dəyişikliyin idarə olunmasına dair başqa bir misal çəkə bilərsən?

– Bu nümunənin biri indicə yanımdan tullanıb keçdi, – o, belində qəhvəyi nöqtələr olan yaşıl qurbağaya işarə edərək dedi, – mənim o balaca dostum bunun bariz nümunəsidir, çünki sən böyük dəyişikliklər gözləyib, bu dəyişikliklərin öhdəsindən gəlmək üçün yeni ideyalar və yeni fəaliyyətlər fikirləşib tapmadan otursan, onun kimi olacaqsan.

– Necə yəni?

– Yaxşı, deyək ki, sən qurbağanı götürüb qaynayan qazana atdın, səncə, nə baş verəcək?

– O hoppanıb qaçmağa çalışacaq.

– Doğrudur. İndi isə gəl başqa bir mənzərəni təsvir edək. Qurbağanı otaq temperaturundakı suyun içinə qoyaq. Sonra o suyu yavaş-yavaş isitməyə başlayaq. Səncə, qurbağa onda nə edəcək?

– Demək istəyirsən ki, əvvəlki kimi suda qalacaq?

– Əlbəttə. Eyni hal dəyişikliklərlə üzləşən bir çox şirkətlə də baş verir. Bu dəyişikliklər tədricən baş verdiyi üçün onun fərqinə varmırlar. İş burasındadır ki, bir çox şirkətlər kimi qurbağanın da daxili hissiyyat sistemi yalnız kəskin mühit dəyişikliklərinə müqavimət göstərmək üçün uyğunlaşıb.

Buna görə də dəyişikliklər yavaş baş verdikdə, məhz həmin tədricən istiləşən su kimi, onlar müqavimət göstərmir. Əslində onlara elə gəlir ki, hər şey qaydasındadır. Sonra isə ən az gözlədiyi anda su o dərəcəyədək isinir ki, qaynamağa başlayır və qurbağa ölür. Buyur bax, bu da sənə özündənrazılığın başqa bir qurbanının nümunəsi.

– Əla metaforadır, Culian. Sən nə vaxt biologiyanı belə yaxşı öyrənməyə vaxt tapdın?

– Mən bir vaxtlar bir müəlliməni sevirdim və bütün bunları mənə o danışmışdı. O zamanlar bütün bunlar mənə darıxdırıcı gəlirdi, lakin indi başa düşürəm ki, təbiət qanunları həyatın ən əsas qanunlarıdır.

Nə qədər tez onları başa düşsək və gündəlik həyatımızda tətbiq etsək, cəmiyyətimizdə baş verən dəyişiklikləri o qədər tez öz xeyrimizə çevirə bilərik. Yadda saxla ki, ya sən təbiətin qanunlarına uyğunlaşırsan, ya da onlar sənin əleyhinə işləyir.

– Ya da mən bizim qurbağa dostumuz kimi isti suda qaynayacam, – deyə əlavə etdim.

– Sən məni yaxşı başa düşdün!

– Dəyişikliklərin öhdəsindən gəlmək üçün daha nə edə bilərik? Sənin öyrətdiyin dərsləri sevirəm, Culian. Onlar çox mənalıdır.

– Bu səhər sənə öyrətdiyim liderlik qanunlarının hamısı sadəcə ümumi düşüncədir. Lakin insanların bir çoxu o qədər məşğuldur ki, bunlar barədə heç ­düşünmür.

– Düz deyirsən!

– Bir də sənə məsləhət görərdim ki, öz işçilərini səriştələrini artırmağa həvəsləndir, – cəld cavab gəldi, – bu sənə dediyim ömür boyu öyrənməklə bir növ bağlıdır. Lakin bu daha da geniş məna daşıyır. İşçinin geniş səriştəli olması o deməkdir ki, o oturub rəhbərliyin hər şeyi ona izah etməsini gözləməyəcək.

Əksinə, o özünə və baş verən hallara məsuliyyət daşıyacaq. Şöbədə hansısa problem baş verərsə, onları necə aradan qaldırmağı düşün. Günahkar axtarmaqdan əl çək və özünü problemlərin öhdəsindən gələ bilən sərbəst şəxs hiss et.

– Bəs mən işçilərdə tapşırılan işə məsuliyyət hiss etmək və səriştələrini artırmaq həvəsini necə yarada bilərəm?

– Sirr lider olaraq onlara əlavə dəyərlər yaratmaq imkanlarını artırmaqdan ibarətdir. İnsanlar bazara etdikləri əlavə dəyərə görə mükafatlandırılır. Hamburger satıcısı doqquz rəqəmli illik gəliri olan bir şirkətin icraçı direktorundan daha çox yaradıcı şəxsiyyət ola bilər, lakin o, bazarda daha az dəyər qata bilir.

Nəticədə, o daha az gəlir əldə edə bilir. İşçilərə bilik və bacarıqlarını artırmaqda köməklik göstərməklə sən onlara daha böyük dəyər qatmaqda köməklik göstərirsən. Onlara başa sal ki, baş verən dəyişiklikləri qıraqdan izləmək olmaz və onlardan salamat qurtara bilmək üçün onlar oyuna qoşulmalı və öz töhfələrini verməlidirlər.

Bunu etməklə sən onların yalnız inamını və təşəbbüsünü artırmaqla kifayətlənməyib, həm də üzləşdikləri gərginliyi azaltmış olacaqsan.

– Hansı yolla?

– İnsanlar çox vaxt kəskin dəyişikliklərə tab gətirə bilməyəcək və bu səbəbdən də özlərini dəyərsiz hiss edəcəklərindən qorxurlar. Eyni zamanda bir çox şirkətlərin rəhbərləri də işçilərinin səriştəsinin artırılmasında zərurət görmür.

Şirkətlər gəlirlərinin 50-70%-ni işçilərin əməkhaqqına sərf edir və yalnız 1%-dən azını onların səriştəsinin artırılması üçün təlimlərə xərcləyirlər. Burada məntiq yoxdur. İşçilərini daim təlimlərə, seminarlara göndərməklə və iş dünyasının yeni bilikləri ilə tanış ­etməklə sən onların bacarıqlarını inkişaf etdirib qabiliyyətlərini daha da kəskinləşdirəcək və təşkilatda dəyişiklik etmək bacarığına sahib olduqlarını göstərəcəksən.

Sən onların çatışmazlıqlarını aradan qaldıraraq üstünlüklərinə çevirə bilərsən. Benjamin Franklin demişdi: “Pul kisəndəki sonuncu qəpiklərini öz ağlına xərclə və sənin ağlın onu dollarla dolduracaq və heç zaman boş qalmasına imkan verməyəcək”.

Eyb Linkoln isə qeyd etmişdir ki, “Nəyisə başqalarından daha yaxşı etmək bacarığı həmin insanda sabaha əminlik yaradır”. İşçilərini fəaliyyət göstərdikləri sahədə liderlərə çevirmək üçün lazım olan pulu xərclə. Bil ki, işçilərin inkişaf etdirilməsi sərmayə qoymaq kimidir, xərc deyil.

Bil ki, şirkətinin inkişafı eyni səviyyədə sənin işçilərinin inkişafı ilə mütənasibdir. İşçilərinə gördükləri işdə əvəzsiz olacaq dərəcədə inkişaf imkanı verməklə sən təkcə məhsuldarlığı deyil, eyni zamanda onların loyallığını da artırırsan.

– Bu doğrudur, Culian. Bizdə bir cavan oğlan var idi və o, adi işçi kimi başlamışdı. O, şirkətdə, həqiqətən, bağlandığım və söhbət edə biləcəyim çox nəzakətli biri idi. O bir dəfə mənə kompüter proqramlaşdırılması ilə məşğul olmaq istədiyini, lakin bununçün bacarıqlarının olmadığını demişdi.

Mən onu pulsuz kompüter təlimi kursuna göndərdim. Çox keçmədən o, nahar fasiləsində ortalıqda gəzib proqramçılara yardım etməyə başladı. Aydın oldu ki, bu uşağın istedadı varmış və menecerlərimdən biri ona proqram təminatının hazırlanması sahəsində iş təklif etdi.

– Bəs indi o hardadı?

– İndi o bizim bir nömrəli proqramçımızdır. Bizim rəqiblərdən biri onu daha yüksək əməkhaqqı ilə şirnikləndirərək aparmaq istədi, lakin o, təklifi rədd etdi. Dedi ki, olduğu yerdə çox xoşbəxtdir. Çox istərdim ki, bütün işçilərim şirkətə bu cür münasibət bəsləsin.

– Bəlkə də, belə olardı, sən bu gəncə göstərdiyin qayğını onlara da göstərsəydin. Sən ona inkişaf etmək imkanı verdin, o isə sənə cavabında sədaqət göstərdi. Axı insanlar həm də öz rəhbərliyinə inanmadığı üçün dəyişikliklərdən qorxur.

Onlar inanmır ki, liderlər və menecerlər onların mənafeyini düşünür. İnsanlar yalnız özünü düşünən liderləri sevmir. İşçilərinin səriştəsini artırmaqla sən bütün bunları dəyişmiş olacaqsan.

Sən özünü insanların qurucusu görsən, onlar da sənin onları düşündüyünə inanacaq. Mən maraqlarını təmsil etdiyim şirkətlərdən biri həftənin yalnız dörd gününü işləyirdi.

– Bəs beşinci gün nə edirdilər?

– Beşinci gün isə işçilərin öyrədilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdu.

– İnanılmazdır!

– Lakin insanların səriştəsinin artırılmasının vacibliyini qeyd etməklə yanaşı onu da deyim ki, ifrata varmaq lazım deyil.

– Bununla sən nə demək istəyirsən?

– Çox vaxt xoş məramı olan liderlər mühazirəçi dəvət edir, işçiləri seminarlara göndərir, son biznes kitablarına pul xərcləyir, lakin ən vacib olanı yadda çıxarırlar.

– Nəyi, məsələn?

– Tətbiq edilməyən biliklərin faydasız olduğunu. Uğur sizin bildiklərinizlə müəyyənləşmir. Bir çox işçilər şirkəti necə inkişaf etdirə biləcəyini və bununçün nə etməli olduqlarını bilir. Lakin davamlı uğur ancaq bildiklərinizi tətbiq etdiyiniz zaman qazanılır.

Həqiqətən, dünya səviyyəli şirkət ola bilmək üçün sən və sənin işçilərin bildiklərini tətbiq etməli, arzuladıqlarını reallaşdırmalıdırlar. Yoq Ramanın kiçik daxmasında yazılmış, ona müsbət məramın həyata keçirilməsini xatırladan sözlər yadıma düşdü.

– Onlarda nə yazılmışdı ki?

– Orada yazılmışdı ki: “Yaz keçdi, yay qurtardı, qış yetişdi. Və oxumaq istədiyim mahnını hələ də oxuya bilməmişəm. Mənim günlərim alətlərimi sazlamaqla keçdi”. Bu sözlər ona daim vaxtın bir yerdə durmadığını və yaxşı ideyaları həyata keçirmək üçün əlverişli vaxtın məhz indi olduğunu xatırladırdı.

Sonra Culian göyə baxdı və diqqəti xüsusi bir hissədə cəmləndikdə dodaqaltı “tezliklə sən mənə lazım olacaqsan, dostum” dedi. Mən artıq onun qəribəliklərinə öyrəşmişdim və bu cür sözləri onun Himalaydakı müəllimləri ilə ünsiyyətinin nəticəsi kimi qəbul edirdim.

– Səhər açılmazdan bir fikir daha deyim. – Diqqətini yenidən mənə yönləndirərək dedi, – bilirəm ki, bayaq başına gələnlərdən sonra çox yorğunsan və mənim də bu gün gedəsi yerim var.

Dəyişikliklərin öhdəsindən gəlmək üçün sənə kömək edəcək başqa bir təbiət ­qanunu biz axırıncı dəfə görüşərkən sənə dediyimdir. – Nə əkərsən onu da biçərsən. Bu, qədim Məhsul ­qanunudur.

Sonra Culian məni öz tərəvəz dirriyinə apardı.

– Mən hər səhər öz bağımda işləyirəm. Mən ona böyük qayğı göstərirəm, çünki onun məhsullarını yeyirəm. Mən torpağı becərməyi, sulamağı və alaqdan təmizləməyi sevirəm. Mən artıq bilirəm ki, nə qədər çox onun qayğısına qalsam, o qədər çox da o mənim qayğıma qalacaq. Bu tərəvəzlər mənim bu qədər cavan görünməyimin başqa bir səbəbidir.

Bu sözlərdən sonra Culian əyildi və yerdən bir dəstə təzə kök çıxartdı. Mən tərəvəzin böyüklüyünü görüb təəccübümü gizlədə bilmədim və ona bu barədə dedim.

– Bundan bir az evə aparmaq istəyirsən?

– İstəyirəm, məncə, onlar Samantanın çox xoşuna gələcək.

– Bilirsən, Piter, bizim beynimiz də bu bağ kimidir. Onun qayğısına qalsaq, onu becərsək və ona ən yaxşı qidaları versək, onlar da bizə uğura aparacaq hər şey verir. Bir çoxlarının problemi ondadır ki, onlar beyinlərinə nə gəldi soxurlar.

Onlar günü qəzetdə neqativ hadisə barədə oxumaqla başlayır, sonra nəqliyyat gözləyərkən də neqativ fikirlərin təsiri altında olurlar. İşə çatdıqda isə onlar pozitiv işləri axtarmaqdansa, yalnız neqativ olanlara diqqətlərini cəmləyirlər.

Beyinlərini ən pis məlumatlarla və fikirlərlə doldurduqdan sonra isə, günün axırı onlar niyə belə yorğun və dözülməz hiss etdiklərinə təəccüblənirlər. Yadda saxla ki, sənin beynin ya sənin ən yaxşı dostun ola bilər, ya da ki, ən qatı düşmənin.

Alaqlara qalib gəlmək imkanı vermə. Daxili aləmini özün idarə et. Münasibətlərinin idarə olunmasının bütün məsuliyyətini öz boynuna götür. Nə əkəcəksən, onu da biçəcəksən.

– Atam da mənə bu məsəli deyərdi, – sakitcə dedim.

– O, müdrik insan idi, – Culian cavab verdi, – yaxından baxsan görərsən ki, şirkətləri liderlər idarə etmir. Onlar hətta insanları da idarə etmir. Onların əsil idarə etdiyi və formalaşdırdığı münasibətdir. Liderlər işçilərinə qarşıda onları nə gözlədiyini göstərir və həmin gələcəyə çatmaq üçün onları həvəs və bacarıqlarla silahlandırırlar.

Buna görə də şirkətində pozitiv düşüncəni inkişaf etdir. İnan ki, bu bir çox biliksiz liderlərin dediyi kimi “cəfəngiyat” deyil. Həyata sevincli və aktiv münasibət uğurun əsasıdır.

Sənə başqa bir şey də deyim, – Culian davam etdi, – bu yeni biznes erasında yaşamaq şərəfdir, bu erada ideyalar uğurun əldə edilmə vasitəsi olub. Sənin nə qədər uğurlu olmağın sənin nə qədər düşünməyindən asılıdır. Dizraelinin də dediyi kimi: “Beynini dahi fikirlərlə qidalandır, axı fikirlərdən ali heç nə yoxdur”.

– Doğru qeyd edilib, Culian. Hər şey deyildikdən və edildikdən sonra, uğurumuza mane ola biləcək yeganə amil dar düşüncə ola bilər.

– Məhz belədir. Axı bir anlıq düşünsək, hər bir yeni kəşf, nailiyyət və ya ixtira biganə qala bilməyən insanın sadə fikrindən yaranır.

Edisonun beyninə gəlmiş közərmə lampası yaratmaq fikri və ya Saklın ağlına gələn polimelitə qarşı peyvənd yaratmaq fikri və ya Qandinin xalqını azadlığa çıxartmaq fikri – bütün bu dahi ideyalar insan beynindəki adi fikirlərdən başlayıb. Nə az, nə çox.

İndi sən başa düşürsənmi ki, sənin və işçilərinin çiyinləri üzərində olan on funtluq materiyada hansı imkanlar gizlənir?

– Bəli.

– Buna görə də sənin dəyişiklikləri idarə edə bilmən üçün riayət etməli olduğun ən vacib qayda özünü və işçilərini qarşıdan gələn çevrilişin öyrənmək, inkişaf etmək və qalib gəlmək üçün möhtəşəm imkan olduğuna inandırmaqdır.

Onlara hər bir şəraitdə pozitiv fikirləşməyi, başqalarının görmədiyi imkanları görməyi öyrət. Bütün dünya qaranlıq içində olanda uzaqgörən liderlər insanlara daha yüksək və ilhamlı reallığı göstərməyi bacarır. – Culian ehtiraslı səslə dedi.

– Helen Kellerin dediyi kimi: “Heç bir pessimist ulduzların sirrini öyrənməmiş, uzaq torpaqlara üzüb çatmamış və insan ruhunun daha yüksək səviyyəsinə çata bilməmişdir”.

– Hə, yeri gəlmişkən, – Culian əlavə etdi, – başqa bir məsləhətim işçilərinə tərs paranoik olmağı məsləhət etməndir. Bu, həqiqətən də, həm məhsuldarlığı, həm də mənəvi atmosferi yaxşılaşdıracaq.

– Bəs tərs paranoiklik nədir?

– İnversiv paranoiklik o insandır ki, bütün dünyanın ona yaxşılıq etmək istədiyini düşünür. Dahi Harvard psixoloqu Yilyam Ceymsin biz zamanlar dediyi kimi: “İnam həqiqi faktlar yaradır”.

– Bu fikir xoşuma gəldi.

– Bu həqiqətdir, Piter. Bizim ümidlərimiz reallığı yaradır. Biznesdə və həyatda uğur, həyata keçən qabaqcadan xəbər verilmiş gələcəkdir. Düşüncələrin gücü var, bu əbədi təbiət qanununu heç vaxt unutma.

Bax, düşünmək sanki bizim səninlə bu yolla irəliləməyimizə oxşayır, – deyə Culian öz daxmasından çıxan və müxtəlif istiqamətlərə aparan yollara işarə etdi, – hər gün sən seçim edirsən, hansı yolla gedəsən.

Bir yolu seçsən, o səni bir istiqamətə aparıb çıxaracaq. Başqa yolu seçsən, o səni tamamilə başqa istiqamətə aparacaq. Müdriklər mənə onu da öyrətdi ki, sənin liderliyinin keyfiyyəti düzgün seçim etmək bacarığından asılıdır.

– Doğrudan?

– Əlbəttə. Burada səbəb və nəticə qanunu üstünlük təşkil edir. Sənin günün sonundakı uğurunun səviyyəsi sənin hansı işlərlə və problemlərlə məşğul olduğundan asılı olacaq. Ətrafında hansı insanları topladığından, sənin və “Qlobal Texnologiyalar”ın hansı imkanlardan istifadə etmək qərarından və hansı kitablar oxumaq qərarından asılı olacaq.

– Və əlbəttə ki, beynimə hansı fikirlərin girməsinə icazə verdiyim seçimdən asılı olacaq. – Culianın seçimlə bağlı izah etmək istədiklərini tam başa düşərək əlavə etdim.

– Əla, Piter. Səndən yaxşı tələbəni heç mən arzu edə bilməzdim, – Culian cavab verdi, – əlbəttə, dediyim kimi, düşünmək bizim bu cığırlarla hərəkətimizi xatırladır. Sən düzgün seçim edəcək qədər müdrik olsan, o səni istədiyin yerə aparacaq.

Lakin səhv seçim etsən, əmin ol ki, heç zaman istədiyin yerə gedib çata bilməyəcəksən. Bu isə neqativ düşüncəyə aiddir. Gərgin düşüncələr beyninə daxil olduqda sən daha yeni və işıqlı fikirlər əvəzinə, daha qaranlıq yola girirsən.

Və meşədəki cığırlarda olduğu kimi, nə qədər çox bu yollardan keçsən, o qədər onlar sənə tanış gələcək. Və sən daha çox bu yolun sənin üçün nəzərdə tutulduğunu fikirləşəcəksən. Lakin biz ikimiz də bilirik ki, bu tipli düşüncə tərzi bizi biznes erasında hara apara bilər.

Yoq Raman mənə bir faktı demişdi. Sanskritlərin dəfn ocağı mənası verən sözü narahatlıq sözü ilə eyni mənanı verir.

– Maraqlıdır.

– Əslində düşünsən çox sadədir. Bu iki anlayış bir-biri ilə sıx bağlıdır.

– Doğrudan?

– Əlbəttə. Dəfn ocağında ölmüş insan yanır, narahatlıq isə canlı insanı yandırır. Buna görə də beyninə sənin gücünü alacaq fikirlər gəldikdə onlara orada möhkəmlənməyə imkan vermə. Həmin qaranlığın dərinliklərinə getməkdən imtina et. Bu sənin düşüncələrini və hisslərini çox dəyişəcək.

– Mark Tven deyərdi: “Mənim həyatımda çox bədbəxtliklər olub, onlardan bəzisi isə həqiqətən də, baş ­verib”. Nəhayət, indi mən onun nə demək istədiyini yaxşı başa düşürəm, – mən cavab verdim.

– Gərək bu sözləri yadda saxlayım, Piter. Bilirsən ki, mən dahi insanların sözlərini misal çəkməyi xoşlayıram və bu da onlardan biridir.

Culian məni meşənin içindən keçirib maşını saxladığım yerə gələnədək mən “Qlobal Texnologiyalar”ın ətrafında baş verən dəyişiklikləri fikirləşir və onları bizim xeyrimizə yönləndirmək üçün öyrəndiyim liderlik zəkasından necə yararlana biləcəyimi düşünürdüm.

Culianla keçirdiyim qısa vaxtda başa düşdüm ki, təbiət dəyişiklikləri dünyanı inkişaf etdirmək və mükəmməlləşdirmək üçün yaradılıb. Başa düşdüm ki, onlarla mübarizə aparmaq əvəzinə, mən onlara təslim olmalı və uğurla qarşılaşmaq istəyirəmsə, onlarla ayaqlaşmalıyam.

Mən daha yeni və zəkalı dünya görüşünə sahib olmalı və yaşamaq nəsib olmuş bu yeni biznes erasında sərhədsiz imkanlardan yararlanmağa çalışmalıyam. Bütün problemlərimi dəyişikliklərin üstünə atmaqdan əl çəkib, onların bir hissəsinə çevrilməliyəm.

Tomas Füllerin dediyi kimi: “Zamanı günahlandırmaqla biz sadəcə özümüzə bəraət qazandırmaq istəyirik”. Mən və menecerlərim dəyişikliklərdən qaçmamalı, ona uyğunlaşmalıyıq. Biz uzaqgörən liderlər olmalıyıq. Bu qeyri-adi bir sabah idi və mən Culiana bu barədə dedim.

– Yaxşıları hələ qarşıdadır, dostum. Sən hələ axı bilmirsən bizim növbəti görüşümüz harada olacaq. Sənin üçün xüsusi təlim hazırlamışam, – deyə gülümsədi.

– Səbirsizliklə gözləyəcəm, – başımı yelləyərək cavab verdim, – gərək əmin olum ki, tibbi sığortam bütün xərclərimi ödəyəcək. Uzaqgörən liderlərin rituallarını öyrənmək təhlükəli əyləncələrlə müşayiət olunur. Yaxşı, bəs harada görüşəcəyik?

– İelforddakı hərbi bazada, – deyə cavab verdi.

– Sən zarafat edirsən?

– Yox. Mən Himalay dağlarında olarkən, Yoq Ramanın mənə öyrətdiyi beşinci ritualı sənə öyrətmək üçün bundan yaxşı yer ola bilməz. Gələn cümə axşamı saat 8-də görüşürük.

– Danışdıq. Bəs qabaqcadan məsləhət və ya məlumat vermək istəmirsən? – marağımı gizlədə bilməyib ­soruşdum.

– Əlbəttə, istəyirəm. Buna bax, – deyə Culian süfrənin altından başqa bir taxta bulmaca çıxartdı.

Mən gördüm ki, əvvəlki hissəciklərlə bu bir-birinə ideal uyğun gəlir və onlardan artıq hansısa bir şəkil də yaratmaq olur. Mən əmin idim ki, bu yeni hissəcik də o şəklə daha aydın forma verəcək.

– Culian, mən bunun üstündə yazı görmürəm, bu nə məsələdir?

– Sən sadəcə onu tərs tutmusan, dostum, – Culian gülümsədi.

Əlbəttə ki, onu çevirdikdə öz liderlik stilimi və şirkətimi necə dəyişdirə biləcəyimə dair başqa bir ideya yazıldığını gördüm. Orada sadəcə bunlar yazılmışdı:

Fəsil 8
Biliklərin xülasəsi – Culianın fikirlərinin qısa xülasəsi

Ritual

Dəyişikliklərə müqavimət göstərmə

Məğzi

Uyğunlaşma və dəyişikliklərdən istifadə ritualı

Zəka
  • Dəyişikliklərin öhdəsindən gələ bilmək üçün qeyri-müəyyənlikdən qorxma

Dəyişiklik zamanı şirkətin öyrənmək mədəniyyəti inkişaf edir. İşçiləri daima intellektual bacarıqlarını və professional səriştələrini artırmağa sövq et. Dəyişikliklərin gətirdiyi qorxuya qarşı ən yaxşı zərdab bilikdir. Bizim indiki qeyri-sabit zamanda yalnız biliyə can atanlar qalib gəlir.

  • Dəyişikliklərdə sevinc gizlənir. Dəyişikliklərsiz irəliyə doğru hərəkət ola bilməz. Dəyişikliklər bizim sivilizasiya üçün vacibdir və sağ qalmamız üçün qaçılmazdır. Dəyişikliklər insanın ən yaxşı müttəfiqidir.

Vasitələr

  • Səriştəli ol
  • Təlimlərdən praktik işlərə keç
  • Yeni imkanlara müsbət münasibəti təbliğ et
Açar sitat

Hər gün eyni işi görməklə yeni nəticələr əldə edə bilməzsən. Nəticələri dəyişmək üçün öz liderlik üslubunu da dəyişməlisən.

Ritual 5
Diqqətin vacib olanda cəmlənməsi
Doqquzuncu fəsil
Fərdi effektivlik ritualı

Sənin vəzifən – qarışıqlıq, tələsiklik və səs-küy arasında əsil sakitliyi tapmaq, onu mənalı etmək və yenidən tapmaq, onu qorumaq və qədrini bilməkdir.

Paul Hindemit

Counti yolu 27-nin yanında yerləşən köhnə hərbi bazada olduğum axırıncı gündən çox illər keçmişdi. Uşaq olarkən bura atamla gələrdik. Yadımdadır, biz bazanı görmək üçün yüksək təpənin üstündə oturub təlim keçən əsgərləri diqqətlə izləyərdik.

Hələ də anlaya bilmirəm ki, o mənzərədən atam niyə zövq alırdı. Bəlkə, onu təmtəraq cəlb edirdi, bəlkə, bu sadəcə əsgərlərin hərəkətləri dəqiqliyi ilə yerinə yetirdiyi, bəlkə də, onun kiçik oğlu ilə tək qala biləcəyi yeganə yer idi. Bir şeyi dəqiq bilirəm, atamla keçirdiyim həmin günlər üçün indi darıxıram.

BMV markalı maşınımı açıqlıqda saxladıqdan sonra, Culianı tapmaq üçün ətrafa nəzər saldım. Axşam saat 8:00 idi və mən tam vaxtında gəlmişdim, köhnə dostum isə hələ də ortalıqda görünmürdü. Görə bildiyim var gücüylə qışqıran gənc serjantın rəhbərliyi altında meydanda addımlayan kadetlər idi.

Kadetlər bir müddət meydançanın yaşıllıq olan yerində dayandılar və sonra mənə tərəf addımlamağa başladılar. Onların bu boyda meydanı qoyub avtomobil dayanacağına doğru irəliləmələri mənə təəccüblü gəldi.

Tezliklə aydın oldu ki, onlar düz mənim üstümə gəlir. Kadetlər mənə yaxınlaşdıqca, onların addımları yeyinləşdi. Mən heç yerə tərpənmədən dayanmışdım. Onlar yaxınlaşdıqca aralarında bir çoxunun gülümsədiyini gördüm.

Bəziləri hətta gülürdü də. Sərt təlimin və isti axşam günəşinin təsirindən onların üzündən tər axırdı.

Mən şou göstərən serjantın üzünü hələ də görə bilmirdim, lakin artıq ona nə deyəcəyimi düşünmüşdüm. Nəhayətdə bu adamların vətəni qorumaq məsuliyyəti vardı və onların təliminə ciddi yanaşmaq lazım idi. Onlar özlərinə günahsız mülki şəxsi qorxutmaqdan daha vacib iş tapa bilmirdi?!

Sonra kadetlərin hamısı dayandı. Onlar gülümsəsə də nəzərlərini mənə deyil, məndən uzaqdakı bir nöqtəyə cəmləşdirmişdilər. Mən təşəbbüsü ələ almaq qərarına gəldim və cərgənin qarşısına irəliləyib onların komandiri ilə danışmaq istədim.

Nəhayət, dəstənin axırına çatdım. Onun üzünü başındakı papaq tutsa da, mən gördüm ki, o, çox yaxşı ­formada idi – hündür, əzələli, şıq və düz qamətli idi.

– Burda nə baş verir? – işçilərimi əsməcəyə salan ciddi tonumla soruşdum. – Mən dostumla görüşmək üçün dayanacağa indicə daxil olmuşam. Siz niyə öz kadetlərinizi mənim üzərimə yürüdürsünüz? Mən sizin yolunuzda durmamışdım.

– Biz sizi istintaq etməliyik, – ciddi cavab gəldi, – sizə bir neçə sual verməliyik. Düzgün cavab versəniz, siz azadsınız. Lakin səhv cavab versəniz, sizi nəzarət altına almalı olacağıq.

Əmin idim ki, bu bir zarafatdır. Mən, sadəcə, onların dayanacağına daxil olmuşdum. Ölkədəki ən böyük şirkətlərdən birinin rəhbəri idim. Vergilərimi ödəyir, qanuna riayət edirəm. Dahi lider olmasam da, günahlarım həbs üçün yetərli deyildi.

– Baxın, bilmirəm nə olub, ancaq, deyəsən, siz məni kimləsə səhv salmısınız. Mən iş adamıyam. Böyük bir şirkəti idarə edirəm. Bura saat 8:00-da dostumla görüşmək üçün gəlmişəm. O, gecikən insan deyil. Bəlkə də, sən və sənin kadetlərin onu buralarda görmüsünüz. Siz onu görməyə bilməzdiniz. Onun əynində qırmızı rahib paltarı olmalı idi.

Onların hamısı əvvəlcə yavaş, sonra isə ucadan gülməyə başladı. Serjant isə soyuqqanlılığını saxlayaraq dedi:

– Yenə də sizdən bir sual soruşmalıyam. Dediyim kimi, doğru cavab versəniz, azadsınız.

– Yaxşı, de görək, – mən çox hirsli şəkildə dedim.

– Bulmacanın beşinci hissəsini gətirmisən? – deyə əsgər soruşdu.

– Bağışlayın, nə dediniz? – deyə donquldandım.

– Sualımı eşitdin, Piter. Sən bulmacanın beşinci hissəsini gətirmisən? Sən beşinci hissəni gətirməmisənsə, biz Yoq Ramanın liderlik prinsiplərini necə ­öyrənəcəyik?

Mən dərhal əlimi uzadıb hündür şəxsin başındakı papağı çıxartdım. Onun kim olduğunu gördükdə şok oldum. Bu Culian idi! O əlini kürəyimə vuraraq gülməyə başladı və bu oyunda ona yardım etmiş kadetlər də ona qoşuldular.

– İelford hərbi bazasına xoş gəldin, Piter!

– Culian, sən inanılmazsan! Onları bu işə necə razı sala bildin? Bəs sənin qırmızı paltarın necə oldu? Elə bilirdim sən onu heç vaxt əynindən çıxartmırsan.

– Yalnız bu kimi xüsusi hallarda, – o gülümsədi, – bazanın komandiri ilə köhnə dostlarıq. Biz Harvardda birlikdə oxumuşuq. O mənə borclu idi və fikirləşdim ki, borcunu qaytarmaq vaxtı çatıb. Kadetlər yenidən düzülərək kazarmalarına qayıtdılar.

Culianla mən meydanın ortasına doğru addımladıq. Batmaqda olan günəş növbəti gözəl yay gününün sonundan xəbər verirdi. Artıq sakitləşmişdim və Culianın etdiklərindəki yumoru başa düşürdüm.

– Mən bulmacanın beşinci hissəsini gətirmişəm, Culian.

– Çox yaxşı. Sən, həqiqətən də, liderlik bacarıqlarını artırmaq istəyirsənsə, bugünkü dərs sənin üçün çox vacib olacaq.

– Diqqətin vacib olanda cəmlənməsi nə deməkdir ki?

– Deyək ki, mən sənin istənilən arzunu yerinə yetirə bilərəm. Sən məndən nə istəyərdin?

– Məlumdur ki, nə istəyərdim. Hər bir şirkət rəhbəri və menecer əlavə boş vaxtının olmasını istəyir. Mənə sadəcə gündə əlavə bir saat vaxt ver və mən çox xoşbəxt olacam!

Getməli olduğum bütün görüşlərdən, oxumalı olduğum bütün hesabatlardan və həll etməli olduğum bütün problemlərdən “Qlobal Texnologiyalar”ın inkişafına kömək edəcək vacib işlərə heç zaman vaxt tapa bilmirəm.

Axırıncı dəfə nə zaman sadəcə sakit oturub gələcəyi fikirləşməyə vaxt tapdığım yadıma gəlmir. Buna görə də çoxdandır həllini gözləyən daha ciddi məsələləri gündən-günə təxirə salmalı oluram.

Buna görə də çoxdandır həllini gözləyən daha ciddi məsələləri gündən-günə təxirə salmalı oluram. Buna görə də əlavə vaxtımın olmasını arzu edirəm.

– Elə düşün ki, onu əldə etmisən, – Culian cavab verdi.

– Bu qədər sadə?

– Hə, axı mən sənə onu necə əldə etməyi öyrətdim, – diqqətini vacib olanda cəmləşdir. Daha vacib olan işlərdə diqqəti cəmləşdirmək bacarığının sirri vacib olmayan məsələlərə fikir verməmək cəsarətidir.

– Bu o qədər sadədir?

– Əlbəttə. Qədim zamanlardan bəri bu metoddan bütün müdrik və uzaqgörən liderlər istifadə edir. Bir gün dahi ixtiraçı Tomas Edisondan qeyri-adi uğurunun sirrini soruşurlar. Bir anlıq düşündükdən sonra o cavab verir: “Bu, fiziki və zehni gücünü yorulmadan bir problemin həllinə cəmləşdirmək qabiliyyətidir”.

Sən bütün gün nə iləsə məşğul olursan, elə deyilmi? Bütün insanlar bunu edir. Sən səhər saat 7:00-da durub 11:00-da yatsan, deməli, gün ərzində on altı saat sərf etmisən və bir çoxları həmin müddətdə dayanmadan məşğul olur. İş burasındadır ki, onlar vaxtlarını çox işlərə sərf edir, mən isə yalnız bir işlə məşğul oluram.

Onlar hamısı öz vaxtını bir obyektə sərf etsəydilər, uğur qazana bilərdilər. Uzaqgörən liderlər qarşılarına qoyduqları məqsədi və ona nail olmaq üçün nə etməli olduqlarını da yaxşı bilirlər, – Culian davam etdi, – onlar qarşılarına qoyduqları məqsədə nail olmaq üçün hansı addımların atılmalı olduğunu dəqiqliyi ilə bilirlər.

Bütün başqa işləri isə onlar sadəcə mənasız zaman sərfi hesab edirlər. Bilirsən, Piter, fərdi effektivliyin əsil sirri iradəni məqsədə cəmləməkdir. Emerson demişdi: “Diqqəti cəmləşdirə bilmək müharibədə və ticarətdə üstünlüyün sirridir.

Daha dəqiq desək, insani münasibətlərin idarə olunmasında”. Liderlikdə elə işlər var ki, onlara enerji sərf etməyinə dəyər, elə işlər də var ki, onlar buna layiq deyil. Onlardan hansına diqqət verməli olduğunu və bunu müəyyənləşdirdikdən sonra onu icra etmək gücünü özündə tapdıqda liderlik bacarıqların daha da genişlənəcək.

– Yadımdadır, biznes məktəbində oxuyarkən Piter Drukerin “məşğul olmaqdan nəticə əldə etməyə keçmək” barədə məsləhətini oxumuşdum, – mən əlavə etdim.

– Doğrudur. O, eyni zamanda yazırdı: “Lazımsız bir işə bütün gücünü sərf etməkdən mənasız heç nə yoxdur”. Şərq filosofu Konfutsi bunu daha sadə ifadə edib: “İki dovşan dalınca qaçan adam heç birini tuta bilməz”.

Yoq Raman isə bunu daha başqa formada ifadə etmişdi: “Hər şey etməyə çalışan insan heç nəyə nail ola bilmir”. Buna görə də nəyisə çatdırıb edə bilmək üçün nəyi etməməli olduğunu bilməlisən.

Beşinci ritualın mənası məhz budur. – Fərdi effektivlik ritualı. Məqsədinə çatmaq üçün, həqiqətən, vacib işlərə vaxt tapmaq istəyən hər bir lider gərəkli olana diqqət yetirməyi bacarmalıdır. Özündə liderlik prioritetlərini müəyyənləşdirmək bacarığı aşılamalısan. Bunu etməyi bacarsan, artıq əvvəlki kimi olmayacaqsan.

– Mənə dəyərli işlərə dair misal göstərə bilərsən?

– Bunları sən özün müəyyənləşdirməlisən. Mən, sadəcə, deyə bilərəm ki, gələcək xəyallarını həyata keçirməyə çalışarkən səni onlara yaxınlaşdıran hər bir görülən iş sərf edilmiş zamana dəyən işdir.

Sərf etdiyin zamanın əvəzini verən və əsas məqsədinə yaxınlaşdıran hər bir işə diqqət yetir. Biznes məktəbində oxuyarkən, yəqin, öyrənmisən ki, əldə etdiyimizin 80%-ni etdiyimiz işlərin 20%-i hesabına təmin edirik.

Buna görə də əziyyətinə dəyən işlərə diqqətini cəmləşdir. Bu prinsipin möcüzəli mənası ondadır ki, dəyərli olana hə deməklə, sən eyni zamanda dəyərsiz olana yox demiş olursan. Beləliklə, sən avtomatik olaraq öz liderliyini sadələşdirmiş və həyatını qaydaya salmış olursan.

– Liderliyimi sadələşdirmiş? Bu mənim çox xoşuma gəldi

– Bu bir zamanlar rahib Zenin dediyi kimidir: “Tanıdığın insanların əksəriyyəti hər gün daha artıq ağıllı olmağa çalışır, mən isə günü-gündən sadə olmağa çalışıram”. Sənin məqsədlərin nə qədər sadə və aydın olsa, o qədər də effektiv ola biləcəksən.

– Yaxşı, gəl mən məqsədlərimə çatmaqda dəyərli olacaq bəzi fəaliyyətləri təsəvvür edim. Vaxtımın çox hissəsini gələcək planlarımı işçilərimə başa salmağa və həmin məqsədlərə nail olmaqla onların və başqalarının həyatına necə təsir edə biləcəyimizin izahına sərf etsəm necə olar?

– Bu çox effektli olacaq. Çox yaxşı nümunədir, – Culian cavab verdi və sanki şou aparıcı kimi əllərini bir-birinə vurdu.

– Bəs menecerlərimlə görüşlərə vaxt ayırıb onlardan işçiləri daim mükafatlandırmaq və yorulmadan etiraf etməklə necə həvəsləndirə biləcəyimizə dair fikirlərini öyrənmək necə?

– Əla, Piter. Bu da başqa bir gözəl ideyadır.

Culianın mənimlə bölüşdüyü liderlik fəlsəfəsini qavradığımı hiss edərək, mən zənnimcə rəhbərliyi yaxşılaşdıra biləcək fəaliyyətlərin siyahısını tərtib etməyə tələsdim: ardıcıl olaraq strategiyaya dair sualları düşünmək, keyfiyyətli hazırlıq və planlaşdırma, şəxsi və professional inkişaf, kollektivdə münasibətlərin yaxşılaşdırılması.

– Maraqlısı budur ki, – Culian əlavə etdi, – bu kimi vacib işləri görməklə sən vaxtının çox hissəsini apardığından şikayət etdiyin o ağılsız kiçik təcili işlərə daha az zaman ayırmalı olacaqsan.

– Niyə belə?

– Özün fikirləş, sən günlərini kiçik işlərə sərf etməkdənsə, işçilərlə fikir mübadiləsi və qarşılıqlı münasibətlərin inkişafına çalışsan, anlaşılmazlıq və münaqişələr daha az olacaq.

Təkrarlanmasını görmək istədiyin davranışlara görə işçilərini daha çox tərifləməklə və mükafatlandırmaqla, sən məhsuldarlığın, keyfiyyətin və effektivliyin artmasına nail olacaqsan. Yenə də vaxtına qənaət etmiş olacaqsan.

Sən strateji düşüncəyə öz biliklərinin əsasını inkişaf etdirməyə zaman ayırsan, daha yaxşı mütəfəkkir ola və daha müdrik qərarlar verə biləcəksən. Əlbəttə ki, müdrik qərarlar az böhran, bu isə yenə də zamana qənaət deməkdir. Bu əslində müdriklərin düşünüb tərtib etdiyi gözəl konsepsiyadır. Mən hələ də onun nə qədər güclü olduğuna inana bilmirəm.

– Niyə düşünürsən ki, bizlərdən çoxu bundan istifadə etmir?

– Birincisi, bir çoxları o qədər məşğuldur ki, onlar geri dönüb baxmağa və keyfiyyəti necə inkişaf etdirə biləcəklərini düşünməyə belə vaxt tapa bilmir. Lakin Toronun dediyi kimi: “Sadəcə məşğul olmaq azdır, qarışqalar da məşğul olur.

Əsas məsələ nə ilə məşğul ­olmaqdır”. İnsanların əksəriyyəti filləri ovlamaqdansa, qarışqa dalınca qaçırlar. Onlar günlərini vacib işlərlə məşğul olub professional və şəxsi planlarını həyata keçirmək əvəzinə, məqsədlərinə dəxli olmayan kiçik işlərə sərf edirlər.

Onlar sadəcə diqqətlərini vacib olanda cəmləşdirə bilmirlər. İkinci səbəb isə odur ki, onlar haradan başlayacaqlarını bilmirlər. Onlar vaxtlarını o qədər hədər sərf ediblər ki, indi artıq nəyisə dəyişdirə bilmirlər.

– Çox maraqlıdır!

– Hər bir işdə sistem olmalıdır. Effektiv sistemlər lazımlı nəticələr verir. Demək istədiyim odur ki, sən diqqətini vacib olanda cəmləmək istəyirsənsə, həmin vacibi öz vərdişinə çevirməlisən.

Sənə elə bir sistem lazımdır ki, yüksək keyfiyyətli fəaliyyəti sənin gündəlik həyatında tətbiq etmiş olsun. Yalnız bu yolla sən öz zamanını qoruya və vacib olmayan işlərdən qaça biləcəksən, çünki əks halda onlar sənin liderlik xüsusiyyətlərini öldürəcək.

– Bəs Yoq Raman sənə vacib olanın vərdişə çevrilməsinin mənasını izah edib?

– Əlbəttə. O bunu “Uzaqgörən liderlərin zaman modeli” adlandırırdı. Mən bildiklərim arasında bu, zamana rəhbərliyin ən effektli modelidir.

– Sən zamanın idarə edilməsi demək istəyirdin yəqin?

– Yox, mən elə zamana rəhbərlik demək istəyirdim. İş dünyasındakı hər bir şüurlu insan bu və ya başqa vasitələrlə zamanı idarə edir. Yalnız uzaqgörən liderlər zamana necə rəhbərlik etməyi bacarır. Onlar başa düşür ki, zamana rəhbərlik etməsən, o sənə rəhbərlik edəcək.

– Maraqlı fikirdir, – mən qeyd etdim, – bəs bu “əsil liderlər üçün zaman modeli” necə işləyir? Bir az mürəkkəb səslənir.

– Əslində onu öyrənsən, çox sadədir. “Sadəlik ən yüksək zəriflikdir” –deyərdi mənim himalaylı dostum. Birinci etməli olduğun iş, Yoq Ramanın “həftəlik planlaşdırma” adlandırdığı işdir.

Bu bazar axşamı yarım saat və ya bazar ertəsi ən birinci edəcəyin əsas işdir. Məsləhətim odur ki, sən bunu Bazar axşamı edəsən. Həftəsonu işləri yekunlaşdırıb özünçün bir balaca sakit vaxt ayırmaq asan olur.

– Bazar ertəsi səhərdən asan olacağı dəqiqdir.

– Doğrudur. Müəyyən gün seçdikdən sonra sən vacib olanın vərdişə çevrilməsi üçün və həftə ərzində etdiklərinin səni gələcək məqsədinə yaxınlaşdırması üçün beş mərhələyə riayət etməlisən. Birinci addım gələcək planlarını yenidən nəzərdən keçirməkdir.

Yalnız şirkətin üçün deyil, həm də şəxsi həyatın üçün müəyyənləşdirdiyin gələcək məqsədini dəqiqləşdir. Professional və şəxsi uğurlarının necə görünəcəyini təsəvvüründə yarat. Bu sənə hara doğru irəlilədiyini xatırladacaq və hədəf hissi yaradacaq.

Sən məqsədinə çatanda şirkətinin, arzuladığın kimi ata və ər olanda isə ailə həyatının necə olacağını düşün.

– Bura qədərini başa düşdüm, bəs sonra?

– İkinci mərhələdə sən özün üçün il ərzində əldə etmək istədiyin qələbələri nəzərdən keçirməlisən.

– İllik qələbələr tam olaraq nə deməkdir ki?

– Bu sənin daha effektiv fəaliyyət formalarının köməyi ilə il ərzində çatmaq istədiyin məqsədlərdir. Onlar sənin illik məqsədlərindir. Onları müəyyənləşdirməklə sən şirkətini uğura aparacaq vacib fəaliyyətləri xatırlamış olacaqsan.

Bu isə sənə ikinci dərəcəli işlərə diqqətini yayındırmağa imkan verməyəcək. İndi yaşadığımız müasir biznes erası liderlərə əvvəlki dövrlərdən fərqli olaraq daha çox seçimlər verir. Hər gün sən yüzlərlə təklifi nəzərdən keçirir, yüzlərlə yeni dəyişikliklər həyata keçirir və ya yüzlərlə yeni biznes qəzet və ya jurnalı oxuyursan.

Ofisdə edəcəyin yüzlərlə iş, televizorda baxacağın yüzlərlə kanal və ya boş vaxtında oxuyacağın yüzlərlə kitab var. Biz seçimlər içində yaşayırıq. Bir gün mən çörək almaq üçün mağazaya girdim və gördüm ki, orada on beş növ çörək var.

Bu cür imkanlar axınının qarşısında tab gətirə bilmək üçün yalnız əvvəlcədən hazırladığın dəqiq planın olmalıdır. Yalnız həmin plan hesabına sən məqsədinə doğru irəliləyə biləcəyin variantları seçə biləcəksən.

Beləliklə, sən öz seçimlərinin qulu deyil, ağası olacaqsan. Roman yazıçısı Sol Bellounun da bir zaman yazdığı kimi: “Planlar səni seçimlər əzabından qurtarır”.

– Doğru qeyd olunub.

– Viktor Hüqo isə dəqiq planlar və müəyyən məqsədin vacibliyi barədə belə demişdi: “Hər gününü ­planlaşdırıb həmin plana riayət edən şəxs əlində ən çətin labirintdən belə çıxa biləcəyi ip saxlayır.

Gündəlik ciddi intizam planı sanki bütün fəaliyyətimizi işıqlandıran şüadır. Lakin zamanın təsadüflərə tabe olduğu və planın olmadığı yerdə heç nəyi müəyyənləşdirmək və tapmaq mümkün olmayan xaos hökm sürür”.

Demək istədiyim odur ki, müdrik liderlər öz vaxtlarını necə sərf edəcəklərini əvvəlcədən müəyyənləşdirir. Bunu etməklə onlar üzləşdikləri seçim ordusunun öhdəsindən asanlıqla gələ bilirlər. Daha vacib iş olduqda başqa işlərə yox demək asan olur.

Əvvəlcə dediyim kimi, nəyisə edə bilməyin sirri nəyi etməməli olduğunu bilməkdir. Bu, qədim zamanlardan müdrik liderlərin tətbiq etdiyi “Planlaşdırılmış Etinasızlıq” qanunudur.

– Bunlar hamısı çox maraqlıdır, Culian. Bu, seçmək bacarığı və vacib olanda diqqətini cəmləşdirmək qabiliyyətinə dair əsil elmi metodikadır.

– Doğrudur. Məhz buna görə də mən bizim modelin vacib olanı vərdişə çevirməyə sənə kömək edəcəyini deyirdim.

– Bəs üçüncü mərhələ hansıdır? – mən maraqlandım.

– Öz gələcəyinin aydın təsvirini yaratdıqdan sonra, ya beynində, ya da kağız üzərində illik planlarını tərtib etdikdən sonra, sən özünə ən vacib bir sual verməlisən: yaxın yeddi gün ərzində hansı planları yerinə yetirməlisən ki, onlar səni professional və şəxsi uğuruna bir az da yaxınlaşdırsın?

Cavabın sənə Yoq Ramanın dediyi kimi “həftəlik vəzifələr” müəyyənləşdirəcək. Bunlar sənin qarşıdakı həftə ərzində diqqət mərkəzində durmalı vəzifələrindir. Onlar sənə yaxşını əlanın naminə qurban verməyi öyrədəcək. Bu həftəlik məqsədlər sənə enerji və diqqətini vacib olanda cəmləşdirməyə kömək edəcək.

– Həftəlik planlarım mənə yaxşını əlanın naminə qurban verməyi öyrədəcək deyəndə nəyi nəzərdə ­tutursan?

– İş burasındadır ki, bir çox liderlər öz yaxşı niyyətlərinin əla niyyətləri üzərində üstün olmasına imkan verirlər. Öz vaxtlarını ən yaxşı formada istifadə edib-etmədiklərini sual etmək əvəzinə, onlar sadəcə yaxşı görünən işlərlə məşğul olurlar.

Lakin inan mənə ki, bu ikisi arasında böyük fərq var. Uzaqgörən liderlər diqqətini ən yaxşıya cəmləyir və qalan bütün işləri başqalarına həvalə edirlər. Bunu heç vaxt unutma.

– Demək, həftəlik plan tərtib edərək vaxtımı əla işlərə sərf etməklə mən öz məqsədimə yaxınlaşmış olacam?

– Bəli. Bir çoxları günlərini heç bir məqsəd olmadan keçirir və onlar heç hiss etmirlər ki, günlər necə həftələrə, həftələr aylara, aylar isə illərə çevrilir. Onlar ikinci dərəcəli işlərlə məşğul olur, vaxtlarını hədər edirlər.

Beləcə sən zamanın axınının qədrini bilmədiyin üçün bütün həyat tezliklə axıb gedir. Müdriklər deyərdi: “Sən həyatına sahiblik etməsən, o sənə sahiblik edəcək”.

– Bu elədir, – düşüncəli cavab verdim.

– Təkcə bu deyil, onlar həm də hesab edirdi ki, hər bir gün bizim həyatımızın miniatür formasıdır. Həyatda biz başlanğıcda doğulur, sonda isə ölürük. Hər gün olduğu kimi, səhərlər yuxudan oyanır və axşamlar isə yuxuya gedirik.

Lakin bizim həmin gün ərzində etdiklərimiz bizim həyatımızı hədər verdiyimizi və ya layiqincə yaşadığımızı müəyyən edir. Piter, həyatının hər bir gününün qədrini bil. Bir gününü necə yaşayırsansa, bütün ömrünü də elə yaşayırsan.

O günlərin birini belə hədər vermə. Keçmiş artıq tarixə çevrilib, gələcək isə hələ arzudur. Bu gün, hazırda sənin əlində olandır.

– Deməli, həftəlik planlar tərtib etməklə mən illik planlarımı həyata keçirə biləcəm və bu da məni gələcək məqsədimə yaxınlaşdıracaq, doğrudur?

– Tamamilə doğrudur.

– Nə yaxşı! Deməli, mən bu sadə prosesə riayət etsəm, mənim hər həftəm mənalı keçəcək?

– Doğrudur. Və istədiyin məqsədə doğru hərəkət etdiyini bildiyin üçün, sənin bütün həyatın məna və enerji ilə dolu olacaq, – Culian qeyd etdi.

– Yaxşı, həftəlik planımı hazırladıqdan sonra nə ­etməliyəm?

– Müdrik liderlərin zaman modelinin dördüncü addımı, qarşında yeddi gün ərzində həyata keçirməyi məqsəd qoyduğun həftəlik planın komponentlərini gündəlik iş cədvəlinə daxil etməkdir.

Gündəlik görməli olduğun işləri qeyd etməklə, ən yaxşı müştəri ilə görüşü ötürmədiyin kimi bu işlərin də görülməsini təmin edəcəksən. Birinci dərəcəli görməli işləri gündəliyində qeyd edərək onlara vaxt ayırmaqla onlara layiq ­olduğu üstünlüyü vermiş olacaqsan.

Yadda saxla ki, sənin prioritetlərin öz planında yer tutmasa, həmin planda başqalarının prioritetləri yer tutacaq. Vaxt planlaşdırma intizamına əməl etməklə sən hər gün məqsədinə yaxınlaşa biləcəyin bir iş görəcəksən. Bu uğurlu həyat üçün ən əsas vasitədir.

– Düşünürəm ki, bu plana əməl etmək mənimçün o qədər də asan olmayacaq, gün başlayan kimi o qədər işim olur ki.

– Doğrudur. Zamana rəhbərliyin ən başlıca sirri planlaşdırdığını etmək və onu planlaşdırdığın vaxtda etməkdir. Sənə öyrətdiyim liderlik fəlsəfələrində olduğu kimi, əsas məsələ şəxsi intizamdır.

– Doğrudan?

– Tamamilə! Fərdi intizam liderliyin genetik əsasını təşkil edir. Fərdi intizam insanlığın ən yaxşı xüsusiyyətidir. Fərdi intizam liderlərə nəzəriyyədən fəaliyyətə keçməyə imkan verir. Sənə dediyim kimi, nəyi bildiyin vacib deyil. Uğur bildiyini həyata keçirdikdə gəlir və fərdi intizam da məhz liderləri hərəkətə vadar edən ­ xüsusiyyətdir.

Uşaq olarkən atam mənə intizam və özünənəzarətin vacibliyindən danışardı. Hələ də yadımdadı, o deyərdi: “Özünə qarşı nə qədər tələbkar olsan, həyat o qədər səninçün asan olacaq”. Culianın dili ilə desək, mənim atamın sözləri ilə əməlləri üst-üstə düşürdü. O, həftənin hər günü səhər saat beşdə qalxar və sübh qaçışına çıxardı.

O nə içir, nə də çəkirdi, sadə, lakin şərəfli həyat ­yaşayırdı. O, başqaları barədə heç vaxt pis danışmaz və verdiyi vədlərə həmişə əməl edərdi. O, həqiqətən, inanırdı ki, insanların həyatda yaşadıqları məyusluğun kökündə intizamsızlıq dayanırdı.

Onun fikrincə, bu, istər yaxşı yeməmək intizamı olsun, istər vacib münasibətlərin qorunub saxlanmaması, istərsə də öz arzularını həyata keçirmək üçün heç vaxt risk etməməsi. “Yəqin, məhz buna görə o məni bu hərbi bazaya gətirməyi xoşlayırdı” deyə öz-özümə düşündüm.

Axı bu əsgərlər intizam nümunəsidir. Onlara işi axıradək etməyi öyrədiblər və heç vaxt doğru bildiklərindən dönmürlər. Onlar plan tərtib edir və onu həyata keçirmək üçün daxili gücə sahibdirlər. Mən Culiana bu fikirlərim barədə ­danışdım.

– Məhz buna görə də səni bu axşam bura dəvət etdim, – deyə mənim düşüncələrimdən razı halda cavab verdi, – dəyərli olanda diqqəti cəmləmək ritualı çox böyük intizam və daxili inam tələb edir. Bizim döyüşdüyümüz ən dahi döyüşlər daxilimizdə baş verir.

Bu əsgərlər, onların özünüidarə bacarığı, özünə qarşı ciddi tələbkarlıq xüsusiyyəti sənə həmişə bunu xatırladacaq. Piter, sən fəaliyyət planı tərtib etsən, onun əsas məqsədlərini müəyyənləşdirsən və sonradan öz məşğulluğunu bəhanə edib onları unutsan, sən sadəcə vaxtını boşa vermiş olacaqsan.

Heç zaman yerinə yetirməyəcəksənsə, onda heç strateji planlar tərtib etməyə ehtiyac yoxdur.

Təcrübəmdən bilirəm ki, adamın fikrini yayındıran və görülməsi daha asan işlər olanda, planlaşdırdığın işi etmək o qədər də asan deyil. Buna baxmayaraq, sən doğru bildiyini etməlisən.

“Uğurlu insanların vərdişlərini zəif insanlar xoşlamır” oçerkini yazan mütəfəkkir E.M.Qray bildirmişdi: “Uğurlu insanların da bu vərdişləri sevməsi vacib deyil, lakin onlar öz istəklərini məqsədlərinə tabe etməyi bacarırlar”.

XIX əsr İngilis yazıçısı Tomas Henri Haksley də bu sözləri yazarkən eyni nəticəyə gəlmişdi: “Çox güman ki, bütün təhsillərin ən qiymətli nəticəsi xoşlayıb-xoşlamadığımızdan asılı olmayaraq, özünü vacib olan işi görməyə vadar etmək bacarığıdır”.

– Bu çox doğru vurğulanıb, Culian.

– Bizim fərdi intizam və şəxsi cəsarətimiz hətta istəmədiyimiz halda belə vacib olanı etmək xüsusiyyətidir. Bu, asan olan işləri deyil, şərəfli və doğru olan işləri etmək xüsusiyyətidir. Mən demirəm ki, sən, ümumiyyətlə, yolayovuq olmamalısan.

Gözlənilməz hadisə baş verərsə, həmin an bu sənin vaxtına dəyən bir işdirsə, bütün gücünlə onu həll etməyə çalış. Dəyişiklikləri necə idarə etmək barədə danışarkən, dediyim kimi, yolayovuqluq uzaqgörən liderlər üçün ən vacib intizam qaydalarından biridir. Lakin sən vaxtının çox hissəsini dəyərli işlərə və doğru olan işlərə sərf etməlisən.

– Gəl zamanın idarə olunması modelinə bir də qayıdaq. Belə çıxır ki, mən etməli olduğum işləri gündəliyimə yazmalı, sonra isə qarşımda duran plana riayət etməliyəm?

– Həm hə, həm də yox.

– Yaxşı görək, Culian. Mən ciddi soruşuram. Mən, doğrudan da, bu prosesi öyrənmək istəyirəm. Hiss edirəm ki, müdriklər çox güclü biliyə sahib olub.

– Mən hə dedim, çünki sən, həqiqətən də, öz planını gündəliyinə daxil etməlisən. Mən yox dedim, çünki bunu etmək bir balaca daha artıq məharət tələb edir. Mən həftəlik işlərin gündəliyə daxil edilməsi texnikasını strateji vaxt bölgüsü adlandırıram.

– Heyranedici səslənir, – deyə cavab verdim.

– Bu, həftə ərzində etmək istədiyin və qarşına məqsəd qoyduğun işlərin, həqiqətən, həyata keçirə bilmənin yeni yoludur. O, liderlərə vacib olan fərdi intizamın inkişaf etdirilməsinə yardım edir.

Strateji vaxt bölgüsü sənə bacarıqlarını genişləndirmək və məhsuldarlığını artırmaq imkanı verəcək. Bir çox liderlər dəhşətli xəstəlikdən əziyyət çəkir. Səncə, bu hansı xəstəlikdir?

– Heç bir fikrim yoxdur, Culian.

– Haqqında danışdığım xəstəlik “diqqətin yayınması” adlanır. Bu, bəşəriyyətin tanıdığı dəhşətli xəstəliklərdən biridir. Diqqətini yayındırmaqla və hər şeyi etməyə cəhd göstərməklə bu xəstəlikdən əziyyət çəkən liderlər heç nəyi axıra çatdıra bilmir.

Diqqətlərini yayındırmaqla və eyni zamanda bir çox işin qulpundan yapışmağa çalışmaqla bu insanlar öz xoş niyyətlərinin qurbanı olurlar. Yalnız və yalnız dəyərli olana diqqəti cəmləmək sənə liderlik bacarıqlarını azad etməyə imkan verəcək.

Bu sənə etmək istədiyin və arzuladığın ­bütün işləri ­yerinə yetirmək imkanı verəcək. Strateji vaxt bölgüsü isə bu işdə sənə yardım edəcək.

– Yaxşı, bəs bunu necə edim?

– Birinci etməli olduğun iş həftənin günlərini müxtəlif fəaliyyət növlərinə görə bölməkdir. Bu, hər bir gün üçün cədvəl yaradaraq onu görəcəyin fəaliyyət növləri ilə doldurmaq kimidir.

Bunu etsən, artıq sən gününü eyni vaxtda yüzlərcə müxtəlif iş dalınca qaçmağa sərf etməyəcəksən, əvəzində sən hər gün xüsusi bir sahəyə diqqət ayıracaq və vaxtını ona sərf edəcəksən.

Məsələn, sən bazar ertəsini yalnız işçilərinin problemləri və təşəbbüsləri ilə məşğul olmaq üçün ayıra bilərsən. Gündəliyində bazar ertəsini “İnsani münasibətlər” günü kimi qeyd edə bilərsən. Sonra isə bütün həftələrdə bu məsələyə dair işləri həmin günün qrafikinə yaza bilərsən.

Həmin gün satış işləri və ya yeni məhsulun istehsalı barədə düşünmə. Diqqətinin yayınmasına imkan vermə. Növbəti günü – çərşənbə axşamını biznesin inkişafı gününə həsr edə bilərsən. Həmin gün isə sən öz biznesinin inkişafı ilə bağlı planları tərtib edə bilərsən. Çərşənbə gününü marketinq və maliyyə məsələlərinə həsr edə bilərsən.

Cümə axşamını sərbəst gün kimi saxlaya bilərsən ki, həmin gün sən təcili ortaya çıxan məsələlərlə, digər inzibati işlərlə məşğul ola biləsən və ya sadəcə hamının səninlə görüşə bilməsi üçün sərbəst olasan.

– Bəs cümə günü? Bəs həmin günü nəyə həsr edə bilərəm?

– Sən həmin günü istədiyin başqa bir sahəylə məşğul olmaq üçün saxlaya bilərsən. Dediyim kimi, öz iş həftəni sən özün planlaşdırmalı və tərtib etməlisən ki, o sənin ehtiyaclarına uyğun olsun. Qoy zaman sənin qulun olsun, ağan yox.

Şəxsən mən məsləhət görərdim ki, cümə gününü Yeniləşmə günü təyin edəsən və həmin gündə liderlik bacarıqlarını yeniləmək üçün yararlana biləsən. Həmin gün sən şirkətinin gələcəyi barədə düşünə, onun gələcək strategiyasını fikirləşə və gələcək planlarını daha da konkretləşdirə, hazırlıq və gələcək planlaşdırma prioritetlərinə sərf edə bilərsən.

Sən həmin gün liderliyə dair seminarlara gedə və ya fərdi məsləhətçi ilə məşğul ola, liderliyə dair yeni kitabları oxumaq və ya abunə olub oxumağa vaxt tapmadığın nəşrlərlə tanış olmaq üçün istifadə edə və “Qlobal Texnologiyalar”ı daha da irəliyə aparacaq ideyalar əldə edə bilərsən.

Və ya sən həmin gün öz menecerlərinlə fikir mübadiləsi edə bilərsən. Mənim təklif etdiyim zamanın idarə olunması modelinə riayət etməklə sən bütün xoş niyyətlərini görülə bilən nəticələrə çevirəcəksən. İndi başa düşürsən zamanın strateji bölgüsü nədir?

– İndi başa düşdüm. Bu metodu tətbiq etməklə mən daha vacib işlərin yerinə yetirilməsinə nail olacam. Sən və müdriklərin dediyi kimi, cəhdləri birləşdirmək və vacib olanda diqqəti cəmləməklə həyatda mənalı işlər görmək mümkündür.

Mən artıq hər gün milyon xırda işin dalınca qaçmayacam və yüzlərlə işi yarımçıq buraxmayacam. Mən artıq başladığım işi yarımçıq buraxıb, təcili təsiri bağışlayan başqa işin dalınca qaçmayacam.

Əvəzində isə mən daha effektli həftəlik plan hesabına günlərimi daha mənalı keçirəcəm və vaxtımı bizi gələcək arzularımıza daha da yaxınlaşdıran mənalı işlərə sərf edəcəm. Bundan əlavə, mən strateji düşünmə və şəxsi təfəkkürümün inkişafına da vaxt tapmış olacam. Çox həvəsləndim və həqiqətən də, tezliklə bu metodu tətbiq etmək istəyirəm.

– İndi gəl biliklərimizi yekunlaşdıraq, – Culian təklif etdi. – Müdrik liderlərin Zaman modelinin beş mərhələsi var. Birincisi, sən bazar axşamı zaman taparaq həftəlik gələcək planlarını nəzərdən keçirmə məşğələni etməlisən.

Məqsədin bu yolda sənə işıq olacaq və düz yolu göstərəcək. İkinci mərhələdə sən illik planlarını tərtib etməlisən. Burada sən il ərzində əldə etmək istədiyin məqsədləri yazmalısan. Üçüncü mərhələdə sən qarşıdan gələn həftə ərzində nə edəcəklərini müəyyənləşdirməlisən.

Həftəlik planın hazır olduqda isə, sən beşinci mərhələnin tələbinə uyğun olaraq onları gündəlik planlarında strateji vaxt bölgüsündən yararlanaraq əks etdirməlisən. Həftənin hər günü xüsusi sahəyə həsr edilməlidir.

Hər bir fəaliyyəti onunçün xüsusi nəzərdə tutduğun günə təyin et və beləliklə, sən onun icrasını təmin etmiş olacaqsan. Sən bunu üç-dörd həftə etsən, görəcəksən ki, çox sadədir.

– Bəs beşinci mərhələ?

– Beşinci mərhələ Yoq Ramanın dediyi kimi, “mütəmadi düşüncə”-yə həsr olunur. Düşünmək müdrikliyin anasıdır, Piter. Bunu yadda saxla. Müdriklik sənə müdrik seçimlər imkanı verir və onlar da səni daha zəngin həyata aparır.

Hər bazar axşamı qarşıdan gələn həftəni planlaşdırarkən bir müddət ötən həftə barədə düşün. Planlaşdırdığın işləri vaxtında yerinə yetirdinmi? Əgər yox, niyə? Həmin həftəni yenidən yaşasaydın nəyi fərqli edərdin? Həqiqətənmi sən vacib olanda diqqətini cəmləşdirmişdin?

Məlumatlılıq dəyişikliklərə gətirib çıxarır və sən vaxt sərf etdiyin işlərdən xəbərdar olmasan, heç zaman onlardan daha vaciblərinin olduğunu bilməyəcəksən. Həftə ərzində etdiklərini düşünməklə sən təkcə həftə ərzində effektiv olmayacaq, həm də özünü yaxşı tanıyacaqsan.

– İnsanlar özlərini tanımır ki?

– Yox. Bir çoxları güclü və zəif cəhətlərini bilmir. Nəticədə onlar eyni səhvi bütün ömür boyu təkrar-təkrar edirlər. Sən necə rəhbərlik etdiyin və necə yaşadığın barədə düşünməklə, hər həftə düzəlişlər etmiş olacaqsan, bu isə sənin həm lider, həm də şəxsiyyət kimi inkişafına yardım edəcək.

Dostum, yadda saxla ki, səhv etməkdə heç bir qüsur yoxdur. Səhvlərimiz bizi böyüdür və daha da müdrikləşdirir. Lakin sən həmişə eyni səhvi edirsənsə, deməli, burada problem var. Bu göstərir ki, sən müdrik deyilsən. Əksinə, keçmiş səhvlərinin təcrübəsindən gələcək uğurların üçün istifadə et.

Keçmişinin sənə xidmət etməsinə imkan ver. Bu, uzaqgörən liderlərin dahi bacarıqlarından biridir. Bu eyni zamanda effektiv yaşayışın əsaslarından biridir. Mütəmadi ­düşüncə sənə bu təcrübəni vərdişə çevirməyə imkan verəcək. Senekanın dediyi kimi: “Nə qədər ki, sağsan, yaşamağı öyrən”.

Səmaya qaranlıq çökdü. Eşidilən səs yalnız qurbağaların qurultusu və çəyirtkələrin civiltisi idi. Culianla keçirdiyim gecədən, həqiqətən, zövq alırdım. Ulduzlu səma altında oturmuş iki köhnə dost bir-birinin varlığından zövq alır, liderlik və həyat kimi vacib məsələlər barədə düşünürdü.

Mən bu mövzular barədə əvvəllər heç düşünmədiyimə təəccüblənirdim. Doğrudanmı mən, həqiqətən, bu qədər vacib olan məsələlər barədə düşünməyəcək dərəcədə məşğul idim?

Culianın mənim ofisimin yanındakı qızılgül bağında peyda olduğu həftədən sonra “Qlobal Texnologiyalar”da böyük dəyişikliklər baş verirdi. Onun liderlik bilikləri sanki məni yuxudan oyatdı və şirkətimi dünya səviyyəsinə qaldıra bilmək üçün mənə yol göstərdi.

Öyrəndiyim dərslərin və fəlsəfənin çoxunu təcrübədə həyata keçirməyə başlamışdım və Culiandan öyrəndiyim liderlik rituallarını bütün menecerlərimə də öyrətmişdim. Və müşahidə etdiyim dəyişikliklər inanılmaz idi.

İnsanlarda yenidən ruh yüksəkliyi yaranmışdı. Onlar mənim onlara izah etdiyim gələcək planlarımı dəstəkləyir və özlərini dəyərli bir tamın hissəsi sayırdılar. Eşidirdim ki, işçilərdən bəziləri birinci dəfə kiminsə onları dinlədiyini deyir və maraqlarının nəzərə alındığını hiss edirdilər.

Bizim mükafatlandırma və tərifləmə proqramı və ilk “Ağılsız gün” təcrübəmiz də yaddaqalan idi. Biz bir-birimizə komanda olaraq daha yaxından bağlanmağa və dəyişikliklərdən öz mənafeyimiz kimi istifadə etməyə başlamışdıq.

Öz daxilimdə axtarışlardan sonra mən eyni zamanda şəxsi keyfiyyətlərimdə də dəyişikliklər etdim.

Culianın mənim həyatıma gətirdiyi biliklər sayəsində başa düşdüm ki, lider olaraq rolum insanların daxili gücünü azadlığa buraxmaq və onlara “Qlobal Texnologiyalar”la bağlı arzularımızı həyata keçirdikcə inkişaf etmək imkanı yaratmaqdan ibarətdir.

Həyatımda ilk dəfə, Culianın sözləri ilə desək, verdiyim sözü tutmağın, diqqətlə dinləməyin, can yandırmağın, hədsiz ədalətli olmağın dəyərini başa düşürdüm. Xasiyyətimi idarə edə bilmək üçün çox çalışırdım.

İnanın, bütün səylərim çox böyük dəyişikliklərə gətirib çıxartdı. Arvadım Samanta məndə baş verən dəyişiklikləri daha tez hiss etdi. Culian doğru deyirdi ki, mən uğursuzluqlarımızda başqalarını günahlandırmaqdan əl çəkməli və bizim şirkətin səhvlərinə görə məsuliyyəti boynuma almalı idim. Onun dediyi kimi: “Dahi liderlərin dahi davamçıları olur”.

Şirkətdə mənəvi mühit yüksəldi, sadiqlik və məsuliyyət hissi qayıtdı. İnsanlar illər əvvəl olduğu kimi məhsuldar olmağa başladı. Onlar şirkət barəsində özlərinin şirkəti, sərmayə qoyduqları şəxsi biznesləri kimi danışmağa başladılar.

Bundan çox xoşum gəlirdi. Bizim yeni təşkil etdiyimiz elektron poçt vasitəsilə “Qlobal Texnologiyalar”da işin daha yaxşı təşkilinə dair fikir mübadiləsi layihəsi isə möhtəşəm nəticələrə gətirib çıxardı.

Belə ki, bununla biz xərcləri azalda, effektivliyi artıra, müştərilərimizə daha yaxşı xidmət göstərə və gələcək məqsədimizə daha çox yaxınlaşa bildik. Əlbəttə ki, bu təklifləri vermiş işçilər qeyd edilmiş və mükafatlandırılmışdı. Himalay dağlarındakı müdriklərin Culianla bölüşdüyü liderlik prinsipləri bizim üçün böyük möcüzələr yaratmışdı.

– Culian, niyə ulduzlara baxa-baxa qalmısan? – onun yenidən səmadakı parlaq ulduza zilləndiyini görüb soruşdum, – demişdin ki, mənə izah edəcəksən.

Danışacam, amma hələ vaxtı gəlməyib. Az qalıb, axı biz Yoq Ramanın liderlik sistemini öyrənib yekunlaşdırırıq. Hələlik isə deyə bilərəm ki, o ulduz mənim dostum olub. Bilirsən ki, mənim həyatımda çox keşməkeşlər olub, xüsusilə də son illər ürəktutması və başqa hadisələr. Biznes dünyasından getmək mənimçün sanki yeni inanc idi və mən çox şeydən imtina etmişdim.

– Həmin gözəl “Ferrari” kimi, – mən əlavə etdim.

– Hə, həm də “Ferrari”mi, – Culian başını tərpətdi, – bu yolda mənə həmin ulduz çox yardım etdi.

Hələ də başa düşmürdüm ki, Culian nə barədə danışır. Lakin onun bu ulduzla bağlılığını izah etmək istəmədiyini hiss edib artıq suallar verməmək qərarına gəldim.

Həmin gecə çarpayıma uzanıb Samantanı qucaqlayanda fikrim hələ də Culianın yanında idi. Bir ­zamanlar o, iş dünyasının super ulduzu olmuşdu, sonra isə ölümün astanasında durmuşdu. Hər şeyi ataraq o, həmişə ehtiyac duyduğu müdriklik axtarışına çıxmışdı.

O, Hindistandan keçib Himalay dağlarınadək qalxmış və axtardığı bilik mənbəyini, nəhayət ki, tapmışdı. Sivananın müdrikləri onunla gənclik və xoşbəxtliyin sirləri ilə yanaşı uzaqgörən liderlərin rituallarını da bölüşmüşdülər.

Onun keçdiyi dəyişiklik möcüzədən başqa bir şey deyildi. Artıq dərk edirdim ki, mənim də liderlikdə başladığım dəyişikliklər onunkular kimi valehedici idi.

Çarpayının yanındakı stolun üstündəki gecə lampasını yandırdım. Onun üstünə qoyduğum balaca əşyaya diqqətlə baxdım. Taxtadan düzəlmiş bu əşyanı mənə Culian biz hərbi bazadan ayrılarkən vermişdi.

Bu biz görüşdüyümüz vaxtdan böyüməyə başlayan bulmacanın başqa bir hissəsi idi. Yenə o birilərində olduğu kimi, bunun da üzərində yazı var idi. Orada sadəcə yazılmışdı:

Ritual 6:
Lider, özünə liderlik et.
Fəsil 9
Biliklərin xülasəsi – Culianın fikirlərinin qısa xülasəsi

Ritual

Vacib olanda diqqətin cəmləşdirilməsi

Məğzi

Şəxsi effektivlik ritualı

Zəka
  • Şəxsi effektivliyin sirri vacib məqsəddə diqqətin cəmləşdirilməsi bacarığıdır
  • Nəyi etməyi bilmək istedadı nəyi etməməyi bilməkdir
  • Sən vaxta liderlik etməsən, o sənə ağalıq edəcək
  • Sən öz maraqlarını iş cədvəlinə daxil etməsən, ora başqalarının maraqları daxil olacaq
Metodlar
  • Əsil liderlərin zaman modeli
  • Strateji zaman bölgüsü

Açar sitat

Həyatının hər gününün qədrini bil. Hər günü necə yaşayırsansa, bütün ömrün də elə keçir. Bir günü belə hədər vermə. Keçmiş artıq tarixdir, gələcək isə hələ arzudur. Bu gününlə yaşa.

Ritual 6
Lider özünə liderlik et
Onuncu fəsil
Fərdi intizam ritualı

Başqalarından üstün olmaqda heç bir alicənablıq yoxdur.

Əsil zadəganlıq özün özündən üstün olmaqdır.

Qədim Hind məsəli

Persival dağı ölkənin bu hissəsindəki ən hündür dağdır. Alpinistlər və macəra axtarışında olanlar bura gələrək dağın ən təhlükəli olan şimal tərəfinə qalxmağa çalışırlar. Bir neçə il əvvəl iş yoldaşlarımdan birinin oğlu bu dağda yüksəkliyə qalxmağa cəhd edərkən həyatını itirdi.

O və komandanın yeddi üzvü yüksəklikdən yetmiş metr aralıda donmuş halda tapılmışdı. Culianın niyə mənimlə burada görüşmək istədiyini başa düşmürdüm.

Maşını dolama yollarla dağın ətəyindəki turistlərlə və alpinistlərlə dolu əraziyə sürərkən Culianın ­dərslərinin mənimçün nə qədər vacib olduğunu düşünürdüm.

Bizim hər bir görüşümüz yalnız liderlik zəkası və təşkilati dəyişikliklərə dair güclü dərslərlə zəngin deyildi, onlar, eyni zamanda Culianın sözləri ilə desək, həm də məni “təhlükəsiz ərazimdən” çıxaran, yeni düşüncələr və fikirlərə istiqamətləndirən kiçik macəralarla dolu idi.

Başa düşürdüm ki, o, uzun müddət bir yerdə qalan deyil, çünki müdriklərin fəlsəfəsini dünyaya yaymağa söz vermişdi. Onu da bilirdim ki, o gedəndə onunçün çox darıxacam.

Dünyanın hər yerindən gələn turistlərlə dolu düşərgənin bazasına qalxdıqdan sonra gözüm Culiana sataşdı. Keçən dəfədən fərqli olaraq, bu dəfə o, qırmızı rahib mantiyasını və köhnəlmiş sandallarını geyinmişdi.

Həmişəki kimi üzü cavanlıq və sağlamlıq saçırdı. Və əvvəlki tək üzündə təbəssüm vardı. Hələ də inana bilmirdim ki, bu cavanlaşmış adam Culian Mentl idi, həmin o çox içən, aktiv yaşayan və məhkəmə zalının ortasında geniş infarktdan yerə yıxılan adam.

– Xoş gördük, Piter, – həmişə olduğu kimi Culian sevinclə səsləndi, – bu gün çox əla gündür, – təmiz havanı dərindən ciyərlərinə çəkərək dedi. – Özümü lap Himalay dağlarında Yoq Raman və digər müdrik müəllimlərimin yanındakı kimi hiss etdim.

– Onlar üçün darıxırsan?

– Həm də çox! Onlar tanıdığım ən mehriban və ən əliaçıq insanlar idi. Mənimlə elə davranırdılar, elə bil onların kiçik icmasının bir üzvü idim. Mən də onları öz ailəmin üzvləri kimi hiss edirdim.

O gözəllik oazisində keçirdiyim sakit və bilikli günlər həyatımın ən yaxşı günləri idi. Onlara söz verdim və onun üstündə duracam. Bütün gücümü Himalay müdriklərinin liderliklə bağlı ideyalarını yaymağa sərf edəcəm ki, iş dünyasında buna ehtiyacı olanlar onu eşidə bilsin.

– Olar başqa bir sual da verim?

– Əlbəttə, – Culian cavab verdi.

Biz kanata bilet almaq üçün inzibati binaya ­yaxınlaşdıq.

– Biz niyə ora gedirik? – deyə dağın zirvəsini görə bilmək üçün başımı qaldıraraq soruşdum.

– Çünki səninlə bölüşmək istədiyim digər bir liderlik dərsi var. Bura isə həmin bilikləri bölüşmək üçün çox uyğun yerdir.

Dağa qalxan yolda heç birimiz kəlmə kəsmədik. Mənzərənin gözəlliyi insanı valeh edirdi və bu gözəllikdən tam və sakitlikdə zövq almaq istəyirdik. Təbiətin gözəlliyindən aldığım sevinc axınını hiss edərək öz-özümdən niyə əvvəllər də möhtəşəm ofisimi qoyub bu cür həyat sevinclərindən zövq almadığımı soruşurdum.

Heç olmasa həftə sonları Samanta və uşaqlarla bura gələ bilərdik. Mən, həqiqətən də, onlarla daha çox vaxt keçirməli idim. Bilirdim ki, bu cür gəzintilər həm günümü mənalı edər, həm də qarşıdakı həftə üçün enerji verə bilərdi. Yarım saat qalxdıqdan sonra kanat dayandı və hamının vaqondan çıxması xahişi eşidildi.

Culian, deyəsən, ərazi ilə yaxşı tanış idi, o məni hər iki tərəfdən iplər olan dar qarlı cığırla apardı. Mən danışmadan dostumun ardınca gedirdim, çünki ona inanırdım və bilirdim ki, o buraya mənimçün gəlib. Nəhayət, gedəcəyimiz yerə çatdıq.

Həyatımda heç belə yer görməmişdim. Biz dayandığımız yüksəklikdən bütün ərazi görünürdü. Ordan aşağıdakı dağların başı üzərində aydın mavi səmada üzən buludlar var idi. Mən bir daha təəssüf etdim ki, yanımda Samanta və uşaqlar yox idi.

Onlar bu mənzərəyə məftun olardı. Mən bu cənnət məkanda özümü çox sakit hiss etdim və bu barədə gənc dostuma da bildirdim.

– Səni yaxşı başa düşürəm, dostum!

Mənzərədən bir neçə dəqiqə daha artıq zövq aldıqdan sonra Culian dərsə başladı.

– Ritual 6 çox vacib ritualdır, Piter. Bu ritualı müdrik liderlər hər gün həyata keçirir. Bunu heç olmasa bir neçə gün etməsələr, onların xəyalları korşalır, iş qabiliyyəti isə azalır.

– Bəs “lider, özünə liderlik et” qaydası dəqiq nə məna verir? – deyə soruşdum və xizək sürəndə geydiyim gödəkcəmin cibindən bulmacanın altı hissəsini də çıxararaq onlara diqqətlə baxdım.

– Ritual 6 özünə nəzarət ritualıdır. Təəssüf ki, özünə liderlik bir çox liderlərin etinasız yanaşdığı intizam qaydasıdır. Əslində isə bu, biznesdə və həyatda bir çox uğurların bünövrəsidir.

– Özünü idarə etmək özünü inkişaf etdirməklə eyni deyil?

– Bu ondan daha geniş anlayışdır. Bu barədə daha yaxşısını Everest zirvəsinə qalxmış ilk insan Edmund Hillari deyib: “Biz dağları deyil, özümüzü fəth edirik”. Özünə liderliyin məğzi də məhz budur – özünü fəth etmək və özünə ağalıq edə bilmək.

– Maraqlıdır.

– Bir çox liderlər hesab edir ki, effektivlik və keyfiyyət səriştəli işçi qüvvəsi və ya son texnologiyaların tətbiqi kimi xarici faktorlardan asılıdır. Əsrlər boyu əsil liderlərə məlum olan həqiqət isə ondan ibarətdir ki, uğur hər şeydən əvvəl daxili işdir. Mükəmməllik daxildən başlayır. İş bazarındakı liderlik özünəliderlikdən başlayır.

Təmiz dağ havasını bir daha dərindən ciyərlərinə çəkərək Culian davam etdi:

– Özün düşün, Piter, heç vaxt özünə liderlik etməyi öyrənməmisənsə, necə şirkət lideri ola bilərsən? Özünə təlim qabiliyyətinə sahib deyilsənsə, sən bir komandaya necə təlim keçə bilərsən? Sən heç zaman özünü idarə etmək bacarığını inkişaf etdirməmisənsə, başqalarını necə idarə edə bilərsən?

– Atam deyərdi: “Səndə yaxşılıq hissi yoxdursa, başqasına yaxşılıq edə bilməzsən”.

– Tamamilə doğrudur. Höte də bunları yazarkən eyni şeyi demək istəmişdi: “Nəyisə etməzdən əvvəl sən özün nəsə olmalısan”. Sən səhərlər yorğun və gərgin oyanırsansa, lider kimi başqalarını ruhlandıra bilməzsən. Sənin enerji və gücün yoxdursa, sən insanları irəliyə, qələbəyə doğru apara bilməzsən.

Sən bütün günü onlara qışqırıb acıqlanırsansa, onların ürəklərində yer tuta, düşüncələrini oyada bilməzsən. Yadda saxla ki, başqasını sevməzdən əvvəl, sən özünü sevməlisən. Xarici uğur daxildən başlayır. Bu mən hüquqda oxuyarkən professorun danışdığı qədim hekayəyə bənzəyir, – Culian əlavə etdi.

– Bir gün ata ofisdə keçirdiyi uzun iş günündən sonra oturub qəzet oxuyurmuş. Oynamaq istəyən oğlu isə onu bezdirirmiş. Nəhayət, bezmiş ata qəzetdə olan yer kürəsinin şəklini cırıb onu kiçik hissəciklərə bölür.

“Bax oğlum, bu hissəcikləri bir yerə toplamağa çalış” deyə oğlunu bir müddət məşğul edəcək və ona qəzet oxumağa imkan verəcək məşğuliyyət tapdığını fikirləşən ata deyir. Onun heyrətinə rəğmən isə, oğlu bir dəqiqədən sonra dünyanın tam şəklini toplayıb yanına gəlir.

Atası ondan bunu necə etdiyini soruşduqda isə, oğlu mehribanlıqla gülümsəyir və cavab verir: “Ata, şəklin o biri üzündə adam şəkli var idi və mən onu toplayanda yer kürəsinin də şəkli qaydaya düşdü”.

– Deməli, dərs ondadır ki, əvvəlcə öz-özünü başa düşməlisən. Ondan sonra bizi əhatə edən aləmdə hər şey öz yerinə düşəcək. Bununla mənim öz dünyam da qaydaya düşəcək, doğrudur?

– Bəli, Piter, hər şey məhz belədir.

– Sən təklif edirsən ki, özünü mükəmməlləşdirmə mənim ən başlıca məqsədlərimdən biri olmalıdır?

– Bu sənin andın olmalıdır.

– Fərqi nədir ki?

– Məqsəd sənin nail olmaq üçün can atdığındır, gələcəkdə həyata keçirmək istədiyin müsbət niyyətindir. Mən müdriklərdən öyrəndim ki, and bundan daha dərin anlayışdır. And içmək sənin bütün varlığınla ona sadiq qalmağın deməkdir. Burada qüsur sadəcə qeyri-mümkündür. And içməklə sən məğlub olmaqdan imtina edirsən.

– Doğrudanmı özünə liderlik bu dərəcədə vacibdir?

– Sözsüz. Bu həqiqət bütün dahi liderlərə məlum idi. Seneka deyirdi: “Özünə sahiblik ən böyük sənətdir”. Konfutsi isə qeyd etmişdi: “Yaxşı insan yorulmadan özünü gücləndirir”. Ceym Allen müəyyən edib: “İnsan özü özünü yaradır və məhv edir”.

Altıncı əsr Çin hərbi lideri San Tzu isə demişdir: “Özünü məğlubiyyətdən qorumaq imkanı bizim öz əlimizdədir”. Müasir dövrün liderlik sahəsində çalışan psixoloqu Piter Druker başqa şey deyir: “Effektiv rəhbərliyin özünüinkişafı şirkətin inkişafı üçün vacibdir, istər bu biznes sahəsində olsun, istər hökumət strukturunda, istər tədqiqat laboratoriyasında, xəstəxanada, istərsə də hərbi xidmətdə.

Təşkilatların effektivliyi məhz bundan asılıdır”. Görürsən, dostum, qədim qanunlardan birində deyilir ki, biz dünyanı olduğu kimi deyil, özümüz olduğumuz kimi görürük. Biz özümüzü inkişaf etdirdikcə və kim olduğumuzu müəyyənləşdirdikcə, biz dünyanı daha aydın görməyə başlayırıq.

Biz inkişaf etdikcə dünyanın sonsuz imkanlarını və potensialları dağın dibini deyil, sanki zirvəsini görən kimi görürük. Mükəmməl olmağa çalış. Özün üçün müəyyənləşdirdiyin şəxsi standartlarını artır.

Çalış hər işini yüksək səviyyədə et. Yadda saxla ki, kiçik işlərdə ardıcıllığa əməl etməklə, sən böyük işlərdə də davamlılığa nail olacaqsan. Sən daxilən şüurlu özünü mükəmməlləşdirmə öhdəliyini qəbul etməsən, sən şüuraltı olaraq şəxsi fəaliyyətini zəifləmək öhdəliyi götürmüş olacaqsan.

Bu müdrikliklə dolu sözləri dərk etməyə çalışarkən mən uzaq üfüq xəttinə baxdım. Heç əvvəllər özünü mükəmməlləşdirmə barədə düşünməmişdim.

Tez-tez olan uçuşlar zamanı başqa rəhbərlərin “İnsan necə dü­şünür”, “Uğur universiteti”, “Düşün və varlan”, “Psixokibernetika və meqahəyat” kimi kitablar mütaliə etdiyini görür və öz-özümə düşünürdüm: “Allaha şükür, mənim bütün bunlara ehtiyacım yoxdur” və elə hesab edirdim ki, onlar professional və şəxsi həyatlarında böhrandan əziyyət çəkən yazıq insanlardır.

Artıq indi başa düşürəm ki, başqalarını idarə edə bilən insanlar ağıllı, özünü idarə edə bilənlər isə ziyalıdırlar. Öz şirkətini inkişaf etdirmək üçün hər bir liderin ən birinci edə biləcəyi iş özünü inkişaf etdirməkdir. Atam haqlı idi. Səndə yaxşılıq hissi yoxdursa, yaxşılıq edə bilməzsən.

Dahi düşüncələrin yoxdursa, dahi işlər görmək mümkün deyil. Mən nail olmaq istədiklərimə çata bilmək üçün özümü inkişaf etdirəcəyim barədə ciddi düşünməli və buna, Culian dediyi kimi, and içməli idim. Mən vacib olanlarda diqqətimi saxlamalı və daxili dünyamı tamamilə yeni səviyyədə inkişaf etdirmək üçün zaman ayırmalı idim.

İndi sən başa düşürsən niyə səni bura, bu dağın başına gətirdim? Başqalarını idarə edə bilmək üçün sən əvvəlcə özünü idarə edə bilməlisən, – Culian bildirdi. – Sən öz zirvənə qalxmalı və bu yolda özün özünə qalib gəlməlisən.

Öz problemlərində başqalarını günahlandırmaqdan əl çəkməli və dəyişikliklər üçün özün məsuliyyət daşımalısan. Uzaqgörən liderlərin alibi yoxdur.

– Alibi yoxdur nə deməkdir? – mən soruşdum.

– Vəkillik təcrübəmdə mən bir çox şübhəli şəxsi dindirməli olmuşam. Onların nə dərəcədə günahkar olmasından asılı olmayaraq, hamısı eyni işi edirdi. Onların hamısı günahı başqasının üstünə atmaq üçün bəhanələr gətirirdi. Onlardan heç biri aydın və səmimi demirdi ki, bu mənim günahımdan olub, mən etmişəm və həqiqətən də, peşmanam.

– Onların hamısının alibi var idi?

– Doğrudur. Lakin əsil liderlər həm özlərinin və həm də öz talelərinin ağasıdır. Onlar başa düşür ki, şirkətdə mənəvi mühit yaxşı deyilsə, deməli, onların liderliyində problem var. Dərk edir ki, onların münasibətlərində dərinlik və səmimiyyət yoxdursa, deməli, liderlərin daxilində həmin xüsusiyyətlər çatmır.

Bilir ki, onların nailiyyətlərini qabaqcıl hesab etmək olmazsa, deməli, onların düşüncə və əməlləri də qabaqcıl deyildir. Bu səbəbdən deyirəm ki, əsil liderlərin alibi yoxdur. Onlar xasiyyətcə yetərincə güclüdür və bilirlər ki, öz gələcəkləri və xarici mühitdəki yaşayışları onların daxili aləmi vasitəsilə müəyyən olunur.

Hər bir dağı qalxarkən, nə qədər yüksəyə qalxsan, o qədər yaxşı görəcəksən. Özünün insan və lider olaraq kim olduğunu nə qədər yaxşı anlasan, o qədər çox ətrafındakı dünyaya töhfə verə biləcəksən. Mənimçün ən kədərli mənzərə insanların öz imkan və bacarıqlarından xəbərdar olmamasıdır.

Eyni zamanda cəsarətləri çatardısa, nələr edə biləcəklərindən və özünüidarəetmə intizamı vasitəsilə bacarıqlarından daha da yararlana biləcəklərindən xəbərsiz olmalarıdır. İnsanların çoxu potensial imkanlarından aşağı səviyyədə yaşayır. Bu, Yordsvorsün bir zamanlar yazdığına oxşayır: “Biz dünyanı gec-tez qavrayırıq.

Alaraq və verərək gücümüzün çox hissəsini sərf edirik. Biz təbiətdə bizim olan az şey görürük. Sanki biz öz ürəyimizi başqasına vermişik”. Sənə çatdırmaq istədiyim fikir çox sadədir: “Sənin dünyadakı liderliyin həyatındakı liderlikdən başlayır”.

Sonra Culian uçurumun yaxınlığındakı uzun taxta oturacağa yaxınlaşdı və oturdu. Öz-özünə liderlik etmək taktikasına dair monoloquna davam etməzdən əvvəl o bir müddət oturdu, gözlərini yumaraq mənzərəli dağın təmiz və sərin havasında dərindən nəfəs aldı.

– Bilirsən, Piter, mən bu yeri, həqiqətən, çox sevirəm. Himalaydan qayıdandan sonra bura əlli dəfədən çox gəlmişəm. Burada mənim zehnim təmizlənir. Müdriklərin yanındakı həyatım çox sakit və rahat idi.

Çox zəhmətkeş olsalar və işləsələr də, onlarda hər iş asan və mükəmməl alınırdı. Boynuma alıram ki, qayıdandan sonra bu dünyanın yaşadığı dəlicəsinə sürətə tabe olmamağa çalışıram.

– Mən də eyni cür hiss edirəm, – deyə cavab verdim. – Deməliyəm ki, ofisimdəki temp çox yüksəkdir. Çox vaxt özümü vəhşi insan kimi hiss edirəm. Bilirsən, köməkçim Ariel artıq mənim gələcək on üç ay üçün görüşlər cədvəlimi hazırlayıb.

Görüşməli olduğum insanların sayı, görməli olduğum işlərin sayı inanılmazdır. Baxmayaraq ki, sənin öyrətdiyin uzaqgörən liderlərin zaman modeli mənə vacib olanda diqqətimi cəmləşdirməyə yardım edir və bir az sərbəstlik qazandırır, lakin mən yenə də çox yoruluram.

– Biz artıq özünüidarəetmənin qədim beş prinsiplərindən birincisini öyrənməyə başlaya bilərik. Yoq Ramanın mənə öyrətdiyi bu dərslər özünüidarəetməyə dair qədim bilikləri özündə əks etdirir.

Onlar insan qabiliyyətinin üzə çıxarılması və daxili liderliyə dair təcrübələrdir. Yoq Raman gördü ki, mən Himalaya çatanda çox acınacaqlı gündə idim və infarktdan sonra hələ özümə gələ bilməmişdim, buna görə də o mənə daxili aləmimi bərpa edə biləcəyim üsullar öyrətdi.

Qısaca deyim ki, həmin üsulları tətbiq etdikdən sonra baş verən dəyişikliklər valehedici idi. Mən iş dünyasının super ulduzu olduğum zamanlar itirdiyim rahatlığı geri qaytara bildim. Məni uzun illər təqib edən daxili qorxu hissindən can qurtara bildim.

Özümdə yeni enerji axını duydum. Harvard Hüquq fakültəsində olduğu kimi özümü yenidən idealist gənc kimi hiss etdim. Və cavanlaşmağa başladım.

– Zarafatsız, mən də səni həmin gün qızılgül bağçasında görəndə düşündüm ki, uşaqsan, – deyə ­təbəssümlə qeyd etdim. Sənin bu dəyişmən valehedicidir. Bilmək istərdim, bunu necə edə bilmisən? Birinci dərsin nədən ibarət olacaq?

– Bu, fərdi yenilənmə adlanır. Bütün uzaqgörən liderlər bunu həyata keçirir. Onlar öz bədən və ruhlarını yeniləmək üçün həmişə zaman ayırırlar. Bilirsənmi, indiki informasiya əsrində rəhbərlər və menecerlər daha az resurslarla daha sürətli və daha intensiv işləməyə məcbur olurlar.

Bu isə o deməkdir ki, zəmanənin tələbi ilə ayaqlaşa bilmək üçün onlar daha gərgin, daha cəld və daha yaxşı işləməlidirlər. Lakin yadda saxla ki, səni işin sonunda yorğun və tükənmiş hiss etdirən gərginlik deyil.

– Bəs nədir?

– Əslində səbəb bir çox liderlərin gərginlikdən sonra bərpa oluna bilməməsidir. Artıq dediyim kimi, gərginliyin bir hissəsi dəyişikliklərlə bağlıdır və dəyişikliklər isə bugünkü iş dünyasının hərəkət gücüdür. Bu yeni iqtisadiyyatda mübarizə apara bilmək üçün sən daha yüksək məqsədlər qoymalı və daha çox çalışmalısan.

Lakin hər şeyin ifratı ziyandır və gərgin işdən sonra dincəlmək də lazımdır. Bunu etmənin ən yaxşı yolu mütəmadi məşqlər vasitəsilə yeniləşmə hərəkətləri etmək və dincəlməkdir. Çin filosofu Lao Tzunun dediyi kimi: “Bütün hərəkətlər dincəldikdə başlayır.

Bu ilahi həqiqətdir”. Bu sənin gərginliyə dözümünü artıracaq və uzun müddət məhsuldar və yaradıcı qalmana kömək edəcək. Təklif edirəm ki, sən bunu həftəlik prioritetlərindən edəsən.

– Bəs həftəlik şabatlaşdır nədir?

– Qədim zamanlarda insanlar iş həftəsinin sonunda bir gün dincələrdi. Həmin günü Şabat adlandırırdılar və həmin günü ailə ilə dincəlməyə, şəxsi hobbiləri ilə məşğul olmağa və ya dini ayinlərə sərf edirdilər. Dincəldikdən sonra onlar yeni iş həftəsini daha çox enerji və ruh yüksəkliyi ilə qarşılayırdılar.

Bu onlara həyatlarında qarşılarına çıxan çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə yardım edirdi. Təəssüf ki, bir çoxları bu adəti unudub və hesab edir ki, dayanmadan işləməklə uğur əldə etmək olar. Yalnız mədə xəstəliyi, baş ağrıları və ürək xəstəliyi tapdıqda onların gözü açılır və həyat tərzlərini dəyişməyə başlayırlar.

Lakin çox vaxt bu oyanış gec baş verir. Bunu mən öz təcrübəmdən bilirəm, dostum. Mənim sənə təklifim, – Culian davam etdi, – hər həftə bir günü şəxsi istirahətin və yeniləşmən üçün həsr et. Öz batareyalarını yenidən yükləmək heç vaxt hədər getmir, əksinə, daha yüksək nailiyyətlərin əsasını təşkil edir.

Gücünün bərpasına sərf etdiyin vaxt sənə daha güclü, daha ağıllı və daha yaxşı lider olmaqda kömək edəcək. Sənə dediklərim barədə Eyb Linkoln yazırdı: “Mənim ağac kəsmək üçün səkkiz saatım olsaydı, onun altı saatını baltamı itiləməyə həsr edərdim”.

– Demək istəyirsən ki, mənim kimi bütün günü istirahətsiz işləmək BMV-ni benzin doldurmadan sürməyə oxşayır?

– Doğrudur. Şəxsi yeniləşməyə vaxt tapmayıb dayanmadan işləmək sanki, vaxtım yoxdur, mən dayanıb benzin doldura bilmərəm demək kimidir. Heç də əsaslı səbəb deyil, hə?

– Razıyam. Bəs mən özüm üçün necə vaxt ayırım?

– Bunun sirrini artıq sənə demişəm.

– Doğrudan?

– Uzaqgörən liderlərin vaxt modelindən və biz hərbi bazada olarkən sənə öyrətdiyim strateji zaman bölgüsündən istifadə et. Bazar axşamları gələn həftədəki işləri planlaşdırma zamanı istirahət və gücün bərpası üçün gün ayırmağı yaddan çıxarma.

Heç olmasa planlarındakı bir bəndi dincəlməyə, əylənmək və yenilənməyə həsr et. Həftənin bir saatını da olsa dincəlmək üçün ayır. Bu sənə zaman keçdikcə böyük və uzunmüddətli divident gətirəcək. Sən daha aydın düşünə və lider kimi problemlərini daha asan həll edə biləcəksən.

– Ciddi deyirsən?

– Əlbəttə, Dekart öz intellektual kəşflərinin çoxunu çarpayıda dincələrkən etmişdi və Nyuton qravitasiya gücünü alma ağacının altında meditasiya edərkən kəşf etmişdi. Arximed isə hidrostatika qanunlarını isti su olan vannada uzanarkən kəşf etmişdi. Motsart isə ən məşhur əsərlərindən birini bilyard oynayarkən yazmışdı. Hətta tikiş maşınının kəşfi də dincələrkən edilmişdi.

– Doğrudan?

– Massaçusetsdən olan usta Ellias Hau dərin yuxuda olarkən qəribə yuxu görür. Onun ardınca uzun nizəli biri qaçırmış. Nizənin arxasında isə kiçik deşik var imiş. Bu yuxudan sonra o, yeni bir kəşf edir və həmin kəşf də tikiş maşını kimi dünyada tanınır. İndi başa düşürsən ki, bu xülyaçılar dincəlməyə vaxt ayırmasa, dünya nələri itirmiş olardı?

– Hə görürəm, Culian, görürəm, – düşüncəli halda cavab verdim, – bəs deməzsən həftəlik istirahətimi mən necə təşkil edim, həmin gün ərzində nələrlə məşğul olum?

– Ən yaxşısı təbiət qoynunda piyada gəzmək və tənhalığın gücünü kəşf etməkdir. Amerikalı hinduların inanclarına görə, insan üç otaqlı ev kimidir –beynin, bədənin və ruhun. Tam yaşamaq üçün sən hər gün bu otaqları günəş işığı və təmiz hava ilə doldurmalısan.

Qarışıq dünyada heç nəyə vaxt tapa bilmədiyimiz şəraitdə biz tənhalığın nə qədər vacib olduğunu və tənhalıqda düşünmənin əhəmiyyətini unutmuşuq. Əslində isə bu cür düşüncələr insana həm şəxsi həyatda, həm də iş həyatında müdrik olmağın yolunu göstərir.

Düşünmək və xatırlamaq insana niyə bu və ya digər hərəkəti etdiyini anlamaq imkanı verir və daimi inkişaf yolları tapmaqda kömək edir. Düşünmək təcrübəsi sənin mühakimə gücünü artıracaq və ətrafında yalnız nəyin baş verdiyini deyil, həm də niyə baş verdiyini anlamağa kömək edəcək.

Bu sənə hər bir seçiminin nəticələri barədə daha çox xəbərdar olmağa və beləliklə də qərar qəbuletmə bacarıqlarının inkişafına kömək edəcək. Ən başlıcası isə, mütəmadi olaraq düşünməyə vaxt tapmaqla sən həyatdan öyrənməyə başlayacaqsan.

İnsanlığın incəsənətdəki, elm və texnikadakı bütün böyük nailiyyətləri gərgin işdən deyil, sakitliyin gətirdiyi dərin düşüncədən başlayıb. Təbiətlə təklikdə isə, sən öz əsəblərini sakitləşdirə və həm də həyatına tarazlıq gətirə biləcəksən.

– Başqa nə ideyaların var həftəlik şabatla bağlı?

– Köhnə kitab dükanına gedib orada təklikdə vaxt keçirib maraqlı kitablar oxumağa necə baxırsan? Yaxud masaja getmək və ya bazar səhəri günəşin çıxmasını izləməyə necə baxırsan? Niyə də uşaqlarla birlikdə meşəyə gedib dincəlməyəsən?

Ya da şənbə axşamı okean kənarında oturub qayalara çırpılan dalğaları izləmək necə? Böyük işlər dalınca qaçıb həyatın kiçik zövqlərindən özünü məhrum etmə. Həyat üçün qazanmağa çalışarkən həyatın özünü unutma.

Culianın bu son cümləsi məni çox heyrətləndirdi. O, tamamilə haqlı idi. Xaotik və idarədən çıxmış həyat tərzim məni fəlakətə sürükləyirdi. Əlbəttə ki, ciddi iş etikası hər bir uğur üçün vacib idi. Bu həqiqətlə Culian da razılaşırdı.

Lakin “Qlobal Texnologiyalar”ın səhmlərinin düşməsi gərginliyi və getdikcə pisləşən mənəvi mühit artıq səhhətimə də təsir etməyə başlamışdı. Başa düşdüm ki, özümü işləməyə məcbur edirdim və məni nəticələrin keyfiyyətindən artıq ofisdə keçirdiyim vaxt daha çox narahat edirdi.

Daim özümü yorğun hiss edir, əvvəlkindən daha artıq əsəbi olmuşdum və gecələr rahat yata bilmirdim. Bu cür yaşamaqla mən sanki Olimpiada yarışına çıxmışdım və nə nahar vaxtı kitab oxuyur, nə həftə sonları günəşin çıxmasını və ya batmasını izləyir və ümumiyyətlə, həyatın mənə verə ­biləcəklərinin hamısından özümü məhrum etmişdim.

And içdim ki, dəyişəcəm. İşçilərim daha sakit liderə layiq idi. Arvadım daha yaxşı ərə, uşaqlarım daha yaxşı ataya layiq idi. Özümün də daha çox sakitliyə ehtiyacım var idi.

– Özünəliderliyin ikinci qaydası hansıdır? – öz düşüncələrimi kəsərək soruşdum.

– O, Zəngin Biliklərdir. Yoq Raman inanırdı ki, istifadə edilən biliklər ən böyük güc mənbəyidir və hər bir liderin vəzifə borcu idi ki, gün ərzində heç olmasa yarım saat mütaliə etsin. Kitablar səni gündəlik fəaliyyətlərin fonunda unudulan fundamental liderlik prinsiplərinə bağlı saxlayacaq.

Hər gün cəmi yarım saat ciddi mütaliə sənin həyatında əhəmiyyətli dəyişikliklər edəcək. Sənin həyatda üzləşə biləcəyin hər bir sualın cavabı kitablarda yatır. Sən istər daha yaxşı lider, mütəfəkkir, istərsə də ata və ya qolf oyunçusu olmaq istəməyindən asılı olmayaraq, məqsədinə çatmağa kömək edəcək kitab tapa bilərsən.

Edə biləcəyin bütün səhvləri səndən əvvəl yer üzündə olan insanlar artıq edib. Sən, doğrudan da, fikirləşirsən ki, sənin problemlərini başqa heç kim ­yaşamayıb?

– Yox.

– Onda səndən əvvəl yaşamışların zəkasından və təcrübəsindən öyrən. Bir düşün, kitablar sənə səndən əvvəl yaşamış dahi insanların düşüncələrinə dərindən varmaq imkanı verir. Qandinin və ya Çörçilin bioqrafiyasını oxumağa cəmi bir neçə saat ayırmaqla, sən ­onların onilliklər ərzində aşkar etdiyi liderlik zəkasını öyrənmiş olacaqsan.

Sən onların prinsiplərini öyrənəcək, liderlərin qarşısına çıxan problemləri necə həll etdiklərindən xəbərdar olacaqsan. Kitablar sənə az vaxtda çox iş görməyi və hər bir anın qədrini bilməyi öyrədəcək.

Sən fəlsəfi əsərlər və dahi mütəfəkkirlərin fikirlərini oxumaqla təbiətin və insanlığın əbədi qanunlarını dərk edəcəksən. Yoq Raman bir gün demişdi: “Özünə az problem arzu etmə, daha çox zəka arzula”.

– Yaxşı deyib.

– Sənə hər gün yarım saat oxumağını məsləhət görməklə demək istəyirəm ki, sən Birləşmə prinsipindən istifadə edəsən. – Bu prinsip nədən ibarətdir ki?

Bu prinsipdə göstərilir ki, beş il sonra necə insan və necə lider olacağın iki təsirdən asılıdır: bu sənin oxuduğun kitablar və birləşdiyin insanlardır. Günlərini dahi tarixi şəxsiyyətlərin yazdığı kitabları oxumaqla onlarla ünsiyyətdə keçirməyi özün üçün vərdişə çevir. Sənin müəllimlərin niyə də Napoleon Hill və ya Deyl Karnegi olmasın?

Axı onlar sadəcə səninlə tanış olmaq imkanı gözləyir. Yaradıcı düşüncə və novatorluqla bağlı sənə Ben Franklinin, Tomas Edisonun və ya Aleksandr Qrahambellin dərs keçməsinə necə baxırsan? Sənin çarpayının yanında Eyb Linkolnun oturmasına və liderlik strategiyasına dair hər an dərs keçməyə hazır olmasına, Tereza Ananın isə sənə səbir və dözümlülüyü öyrətməsinə necə baxırsan?

Nəşriyyatın gücü məhz bundadır. Bu ziyalı insanların bütün zəkası onların ­kitablarının ­səhifələrində əks olunub. Daim onlarla ünsiyyətdə olmaqla sən onların düşüncə səviyyəsinə yüksələ ­biləcəksən.

Bu, tennisdəki kimi yeni başlayan oyunçunun professional oyunçu ilə daha yaxşı oynamasına oxşayır.

– Çox gözəl müqayisədir. Yadda saxla ki, sən təkcə kitablarda oxuduqlarından anladıqlarınla dəyişiklik etmirsən, kitabların da səndə aşkarladığı dəyişikliklərə gətirib çıxarır. Mən sənə daha müasir texnologiyalardan yararlanaraq məlumatlanmağı və bilik toplamağı məsləhət görərdim.

– Hansılar, məsələn?

– Məsələn, audio yazılar. Bilirsən ki, sən hər gün cəmi yarım saat sərf etsən, bir il sonra bu vaxt toplanaraq altı həftə səkkizsaatlıq iş günü olacaq?

– Heç bilmirdim ki, bu qədər vaxtımı maşında keçirirəm. Belə çıxır ki, hər il mən ay yarım vaxtımı yollarda keçirirəm. İnanılmazdır.

– Həmin zaman ərzində sən maşınında liderlik sənətinə dair audio kasetlərə qulaq asa bilərsən. Belə olduqda səndəki dəyişiklikləri səhərlər işçilərin, axşamlar isə ailən hiss edəcək.

Zehninə yığdığın məlumatın sənin həyatına dəyər qatacağına əmin olmaq daha ağıllı olmazdımı? Heç olmasa həftədə bir audio kaset və ya audio kitaba qulaq asmağı qarşına məqsəd kimi qoy.

Sən fərdi seminarlara getməklə Zəngin Biliklər dərsini də öyrənə bilərsən. İşçilərini də buna həvəsləndir. Özünəliderliyin bütün şirkətinə yayılması və ondakı mədəniyyətin yeni, daha yüksək səviyyəyə qalxmasına şərait yarat.

– Bəs sən internet barədə nə fikirləşirsən?

– Eşitmişəm ki, o sənin gündəlik həyatda və işdə ehtiyacın olan məlumatları tapa bilmək üçün effektiv məlumat axtarış vasitəsidir. Mən deyirdim ki, sən əbədi tələbə olmalısan. Təhsil, sən axırıncı imtahanı verərkən başa çatmır. O sənin son nəfəsinədək davam etməlidir.

– Şəxsi liderliyimi inkişaf etdirə bilmək üçün başqa dərs hansıdır? Sənin danışdıqlarından o qədər həvəslənmişəm ki, onları tezliklə tətbiq etmək istəyirəm. Əvvəllər indikindən daha çox mütaliə edərdim.

Bilirəm ki, daha çox kitab oxumaqla mən həyatıma həm yeni perspektivlər və eyni zamanda ruhi rahatlıq gətirmiş olacam. Boynuma almalıyam ki, dahi müdriklərin kitablarını oxumadan bu dünyadan getmək istəməzdim.

– Yaxşı fikirdir, – Culian qeyd etdi, – şəxsi intizamın üçüncü dərsi Yoq Ramanın “Fiziki mədəniyyət” adlandırdığı dərsdir. Bu dərs “bədəninin qayğısına qaldığın kimi, ağlının da qayğısına qal” deyən əbədi prinsipə əməl etməyi tələb edir. Əsil lider güclü, enerjili və dözümlü olmalıdır. Bütün bunları isə fiziki mədəniyyət verir.

Sən daim fiziki məşqlər etməyin və qalib gələ bilmək üçün düzgün qidalanmanın vacibliyini dərk etməlisən. Həftədə 168 saat var. Sən, əlbəttə ki, bunların bir neçəsini üzməyə, qaçmağa və ya başqa fiziki hərəkətlərə sərf edə bilərsən.

– Bilirsən, çoxdandır özümə baxmağa və əvvəlki quruluşuma qayıtmağa hazırlaşırdım. Kollecdə olarkən mən çox yaxşı formada idim və sürətli qaçırdım.

– Bunu bilmirdim.

– Həmin keçmiş xoş günlərdə mən idmanı çox sevirdim. Bilirdim ki, nahar fasiləsində iyirmi və ya otuz dəqiqə üzməklə mən özümü daha yaxşı hiss edir, daha yaxşı işləyir və fikirləşə bilirdim. Yeri gəlmişkən, bu yaxınlarda Nelson Mandelanın bioqrafiyasını oxuyub qurtardım.

– O, həqiqətən, dahi lider olub.

– Razıyam səninlə. Bəs bilirsən o hansı idmanla məşğul olurdu?

– Bilirəm. O, dan yeri söküləndə qalxar, piyada gəzintiyə çıxardı.

– O bunu ahıl vaxtlarında da edirdi. Gənc yaşlarında isə, yüksək fiziki vəziyyətdə qala bilmək üçün o, boksla məşğul olurdu. O, bu idmanı çox sevirdi və deyirdi ki, bu idman hərəkətləri onu tamamilə yeniləşdirir.

O yazırdı: “Mən həyatımı bokssuz təsəvvür etmirəm. Axşamlar etdiyim məşqlərdən sonra, səhərlər mən daha güclü və daha enerjili oyanırdım və özümü yeni bir döyüşə hazır hiss edirdim”.

Dediyim kimi, uzaqgörən liderlər bilir ki, onlar bədənlərinin qayğısına qalmaqla həm də beyinlərinin qayğısına qalmış olurlar. Daha bir misal çəkim.

– Harvard tələbələrinin 17 mini arasında apardığım alma-mater tədqiqatlar nəticəsində müəyyən olunmuşdu ki, məşqlərlə məşğul olduğun hər saat sənin ömrünü üç saat artırır. İnvestisiya üçün pis gəlir deyil. Bəs onda niyə gözləyəsən.

İndi artıq özünlə məşğul olmaq vaxtıdır. Bu sənin professional fəaliyyətinin keyfiyyətini və şəxsi həyatını dəyişəcək. Bu sənə özünü yaxşı hiss etməkdə kömək olacaq və həyata keçirmək istədiyin işlər üçün enerji verəcək.

Eyni zamanda idman sənin fikirlərini də aydınladacaq. Himalay müdrikləri deyərdi: “Fiziki məşqlərə vaxt sərf etmək istəməyən insan həmin vaxtı xəstəliklərə sərf edəcək”.

– Hansı məşqləri məsləhət görürsən?

– Buna sən qərar verməlisən. Daha çox zövq aldığın məşğuliyyət və ya idman növü seçməlisən. Mən şəxsən sadəcə gəzməyi xoşlayıram. Bu daha rahat, maraqlı və xeyirlidir. Bir çox yaradıcı insanlar piyada gəzməyi xoşlayırdı.

Çarlz Dikkens ilhamı gəlməyəndə Londonun küçələrində axşamadək gəzişər və beləliklə, yaradıcılıq məşəlini yenidən alovlandırardı. Bu gəzintilər zamanı o, qəpik-quruşa çalışan uşaqlarla rastlaşar və bu haldan çox kədərlənərdi. Bu problemi işıqlandırmaq istəyi onun yaradıcılığını artırmış və ən məşhur əsəri olan “Milad hekayələri”ni yazmağa vadar etmişdi.

– Çox maraqlıdır.

– Dağlarda piyada gəzmək həvəsi sayəsində isveçli dizayner Corc de Mestral yapışqan parça kəşf etmişdi. O fikir vermişdi ki, uzun gəzintidən sonra onun itinin tükləri gicitkən yarpaqları ilə örtülürdü. O bunu mikroskop altında izlədikdən sonra gördü ki, yarpaqlar yüzlərcə qarmaqcıqlarla örtüldüyü üçün itin tüklərinə yapışırdı.

O həmin an başa düşdü ki, bu fikir adi ilgəklərdən daha effektli ola bilər və beləliklə də ilk dəfə olaraq Velcro yapışqanı kəşf etdi. Gördüyün kimi, gəzinti təkcə fiziki cəhətdən yeniləşmə üçün deyil, həm də intellektual cəhətdən yeniləşmə üçün əla imkandır.

Bütün dahi mütəfəkkirlər bunu bilib. Konfutsi, Aristotel və Sokrat, məsələn, sağlamlıqlarının qayğısına qalmaq üçün tələbələrinə ardıcıl gəzməyi məsləhət görürdülər. Bir gün Yoq Raman gülümsəyərək demişdi: “Mənim həmişə yanımda iki həkimim var. Onlar mənim sağ və sol ayaqlarımdı”.

– Sən həm də qalib gələ bilmək üçün yaxşı qidalanmalı olduğumu deyirsən. Bunu da izah edə bilərsən?

– Müdriklər bilirdi ki, daxilə qəbul etdiyin qidanın keyfiyyəti sənin düşüncələrinin keyfiyyətinə təsir edir. Bizim informasiya erasında isə məlumdur ki, uğurun əsasını zəngin fikirlər təşkil edir. Biz bilik iqtisadiyyatı erasına daxil olmuşuq, bu bazardasa ən qiymətli olan intellektual kapitaldır.

Sən yediyin qidanın düşüncə tərzinə təsir etdiyi ilə razılaşırsansa, o zaman bilməliyik ki, düzgün qidalanma təkcə sağlamlıq deyil, həm də biznesin idarə edilməsi üçün vacibdir.

– Kimin ağlına gələ bilərdi ki, nahar fasiləsində yediyim quru yeməklər mənim işimin nəticəsinə təsir edə bilər!

– Ancaq bu belədir. Sən nahara steyk və qızardılmış kartof yeyirsən və özünü yorğun hiss edirsən, doğrudur?

– Doğrudur.

– Sənin seçdiyin qida həm yaradıcılığını, həm də effektivliyini azaldır. İndi fikirləş gör, eyni qidanı tək sən yox, şirkətin bütün işçiləri yeyərsə, nəticəsi necə olar. Buna görə deyirəm ki, qalib gəlmək üçün qidalanmalısan.

Elə qidalan ki, məhsuldarlığın yüksəlsin. Daha çox meyvə və tərəvəz ye. Daha çox su iç. Yediyin qidanın miqdarını azalt, çünki bizlərdən çoxu ehtiyacımız olandan daha çox yeyirik. Sağlamlığına ciddi yanaş. Bu hətta sənin şikayət etdiyin yuxusuzluq probleminin də həllinə kömək edəcək. Burda mən özünəliderliyin dördüncü dərsinə, “Erkən Oyanmaya” keçmək istəyirəm.

– Zənnimcə, o mənim çox da xoşuma gəlməyəcək.

– Yuxudan erkən oyanma tarixdəki dahi insanların hamısının vərdişi olub. İş dünyasının, sənətin, elmin və hərbin müdrik liderləri başa düşürdü ki, onlar öz günlərini idarə etməsələr, gün onları idarə edəcək. Sən cəsarətli olmalı və çarpayı ilə mübarizədə qalib gəlməli, başqalarından daha tez oyanmalısan.

Günün qarışıqlığında itib batmamış, erkən saatlarının gətirdiyi sakitlikdən zövq al. Müdriklər inanırdı ki, günü necə başlasan, o cür də başa vuracaqsan. Onlar inanırdı ki, oyandıqdan sonrakı ilk yarım saat günün tonunu müəyyənləşdirir, buna görə də onu xüsusi etmək lazımdır.

Erkən oyanmaqla sən öz vaxtına sahiblik edəcəksən, o sənə deyil. Öz zəhmətkeşliyi sayəsində 1093 kəşfin müəllifi olmuş Tomas Edison deyirdi: “Yuxu narkotik kimidir. Dozasını qaldırsan, artıq aludəçisi olacaqsan.

Bununla sən həm vaxtını, həm gücünü, həm də imkanlarını itirirsən”. Benjamin Franklin deyirdi ki, biz qəbirdə olanda yatmağa vaxtımız həddindən çox olacaq.

– Məncə, bu bir az ifrat səslənir, Culian. Bizim hamımızın yatmağa ehtiyacı var axı, elə deyil?

– Bəli var. Problem ondadır ki, bir çoxları ehtiyacı olduğundan daha çox yatır. Biz həddindən artıq yatmağa öyrəşmişik və bəhanə edirik ki, bunu bizim orqanizmimiz tələb edir. Bilmək istəyirsən niyə bizim çoxumuz tezdən oyanmaq istəmirik?

– Əlbəttə.

– Bir çoxları tezdən oyanmaq istəmir, çünki vaxtını nəyə sərf edəcəyini bilmir. Onların həyatını enerji ilə dolduracaq məqsədləri yoxdur. Buna görə də onlar yatır. Buna görə də deyirəm ki, məqsəd insanlara məlum olan ən güclü stimuldur.

Sən müdrik lider kimi insanlara öz həyatını yaxşıya doğru dəyişə bilmələri üçün layiqli və inandırıcı məqsəd göstərməlisən. Gücləri çatmadığından şikayətlənən insanlara əslində gələcəyi görmək bacarığı çatmır ki, ona doğru irəliləyə bilsinlər. Qandi gün ərzində cəmi dörd saat yatırdı.

Öz xalqını köləliyin cəngindən xilas etmək məqsədi ona irəliyə getmək üçün stimul və enerji verirdi. Tezdən oyanmaq vərdişi Nelson Mandela və eləcə də bizim ölkəmizin quruculuğunda rolu olmuş bir çox məşhur sənayeçilərdə olub. Unutma ki, sənin məqsədinlə daxili enerjin arasında sıx bağlantı var.

– Heyrətamizdir. Deməli, böyük və layiqli məqsədim olarsa, mənim daha çox enerjim olacaq və özümü yorğun hiss etməyəcəm?

– Tamamilə doğrudur. Sən özün tezdən oyanmaq istəyəcəksən, çünki etdiyin işdən sevinc duyacaqsan. Bu isə bizi özünüidarənin beşinci, sonuncu dərsinə gətirib çıxardır. – Ölümün dərk edilməsi dərsinə.

– Necə də ağrılı səslənir.

– Əslində bu dərs tamamilə həyata həsr edilib. Qədim əfsanəyə görə, Hindistanda bir Maharaca var idi və o hər gününü qeyri-adi bir mərasimlə başlayırdı. Hər səhər yuxudan qalxdıqda o, öz dəfn mərasimini təşkil edərdi. Ona güllər gətirər, musiqi səslənər və o elan edərdi: “Mən tam həyat yaşamışam, mən tam həyat yaşamışam”.

– Qəribədir.

– Mən də bu barədə ilk dəfə eşidəndə belə düşünmüşdüm. Lakin sonra başa düşdüm ki, Maharaca bizim hamımızın oyandıqdan dəqiqələr sonra etməli olduğunu özünəməxsus formada edirmiş.

– Nəyi? – Maharacanın bu qeyri-adi ritualını başa düşməyə çalışaraq soruşdum.

– Ölümü yada salmaq. Biz hər gün elə yaşayırıq, sanki dünyanın sonsuz vaxtı bizim ixtiyarımızdadır. Biz yeni imkanları gələn həftəyə saxlayırıq. Biz yeni bacarıqlar öyrənməyi gələn aya saxlayırıq. Biz səhhətimizi yaxşılaşdırmağı və uşaqlarımızla zaman keçirməyi gələn ilə saxlayırıq. İndi onsuz da bizim işimiz çoxdur – deyə düşünürük.

– Yenə də Maharacanın nə etdiyini dəqiqliklə başa düşə bilmədim, – mən boynuma aldım.

– Öz dəfn mərasimini təşkil etməklə o, özünə həyatın qısa olduğunu xatırladırdı. O, özünü hər günün onunçün son ola biləcəyi fikrinə öyrəşdirirdi. Ölümü dərk etməklə, o hər gününü etmək istədiyi arzularla zənginləşdirir və onları təxirə salmırdı.

Ölümü dərk edərək o, həqiqətən də, həyatı tam yaşayırdı və heç bir işini təxirə salmırdı. O, hər gününü ona verilmiş hədiyyə olan həyat üçün minnətdarlıqla keçirirdi. Yəqin, sən də razılaşarsan ki, bizim bir çoxumuz elə yaşayır, sanki heç ölməyəcək. Biz mənasız şeylər üçün narahat olur, xırda işlərə zaman sərf edirik.

Biz keçmiş səhvlərimizi düşünür, gələcək barədə narahat oluruq. Biz həyatımızı elə yaşayırıq, elə bil hələ məşq keçirik. Sonra isə biz ölüm yatağında etmədiklərimiz üçün təəssüf hissi keçiririk.

Qoruya bilmədiyimiz münasibətlər, tədqiq etmədiyimiz macəralar və yatıb qaldığımız üçün izləyə bilmədiyimiz qürublar üçün peşmançılıq hiss edirik. Mən həmişə təəccüblənirəm ki, niyə insanlar əlavə dəqiqələr üçün hər şeyini verməyə hazırdı, lakin əlində olan vaxtın qədrini bilmir.

– Çox doğrudur. Sənin nə demək istədiyini çox yaxşı başa düşürəm, Culian. Mən uşaqlarıma baxıram və inana bilmirəm ki, vaxt necə tez keçir. Kristoferin tezliklə on bir, Elliotun isə on dörd yaşı olacaq.

Lakin mənə hələ də elə gəlir ki, sanki onları dünən yerlərinə yatırıb laylay deyirdim. Mən, həqiqətən də, gözəl övladlarımla keçirə bilmədiyim anlar üçün təəssüf hiss edirəm. Etmək istədiyim o qədər işlər var idi ki, heç birinə vaxt tapa bilməmişdim. Zaman çox sürətlə keçir və artıq keçənləri geri qaytarmaq mümkün deyil.

– Piter, mən “ya sən həyatına ağalıq etməlisən, ya da həyat bunu sənə edəcək” deyərkən məhz bunu nəzərdə tuturdum. Lakin hər iki halda da həyat gözləmir. Başqalarının uğurları barədə düşünməyə bu qədər vaxt sərf etmə və gələcək planların barədə düşün.

Başa düş ki, başqasının qələbəsi barədə düşündüyün hər dəqiqə sənin öz qələbənə sərf edə biləcəyin zamandan gedir. Ümidlərini və arzularını sabaha təxirə salma. Qəlbdən inandığın lider olmaq üçün bu gün cəhd göstər. Artıq hərəkət etmək, lider olaraq risk etmək vaxtı çatıb.
Artıq sınaqdan keçirmək istədiyin yeni liderlik strategiyalarının zamanıdır. Həm də işçilərinə nə qədər dəyər verdiyini onlara göstərmək vaxtı çatıb. Artıq öz ailəni sevmək və öz ətrafında səni sevənlərə vaxt ayırmaq zamanı gəlib çatıb. Həmişə etmək istədiyin, lakin təxirə saldığın işləri et.

İstər bu saksafonda çalmağı öyrənmək olsun, istərsə də qolf oyununu mükəmməlləşdirmək. Öz zirvənə qalx və oradan həyatın necə göründüyünə bax. Sən başqalarının görmədiklərini görə biləcəksən. Həmin Maharaca kimi ol. Hər günü son gün kimi yaşa. Əks halda sən ölsən, edə biləcəyin bütün yaxşılıqlar da səninlə öləcək.

Bu sözlərlə Culian öz mantiyasının cibindən qəribə bir hədiyyə çıxartdı. Bu, köhnə görünüşlü və zamanla qırışlanmış perqament kağızı idi. O, kollec diplomu kimi yumrulanmış və ortadan bantla bağlanmışdı.

– Buyur, mənim dostum. Çoxdandır bunu sənə hədiyyə etmək istəyirdim. Bunu hər zaman göstərməsəm də, mən həmişə bizim dostluğumuza çox dəyər vermişəm. Mən hamının hüququ olan sevinc və məna dolu həyatı sənin də yaşamağını səmimi-qəlbdən istəyirəm.

Bu simvolik hədiyyə liderlik yolunda sənə istiqamət göstərəcək və öyrəndiyin böyük həqiqətləri daim xatırladacaq. Burada mən bildiyim həyatın mənasının ən yaxşı tərifi yazılıb. Ümid edirəm ki, bu, bir zamanlar mənə etdiyi kimi, sənə də şəxsi inkişafında yardım edəcək.

Mən bantı açıb perqament kağızda səliqə ilə yazılanları oxudum. Onlar öz sadəliyi ilə çox gözəl və dərin müdrikliyi ilə zamansız idi. Orada dahi filosof Emersonun sözləri yazılmışdı və həqiqi uğurun nə olduğunu izah edirdi. Orada yazılmışdı:

“Tez-tez gülmək və möhkəm sevmək, ağıllı insanların hörmətinə layiq olmaq və uşaqların sevgisini qazanmaq, ədalətli tənqidçilərin razılığını qazanmaq, gözəlliyi qiymətləndirmək, özündən sonra həyatı ya sağlam uşaq böyütməklə,

bağ salmaqla və ya kiminsə həyatını yaxşılaşdırmaqla bir az yaxşı etmək, həvəslə oynamaq və ürəkdən gülmək, ilhamla oxumaq, sənin yaşadığın üçün kiminsə rahat nəfəs aldığını bilmək – bütün bunlar uğura nail olmaq deməkdir”.

Biz yenidən dağın ətəyinə düşüb vaqona minərkən mən Culianın öyrətdiyi özünəliderlik dərsləri barədə düşünürdüm. Bilirdim ki, Fərdi Yeniləşmək, Zəngin Bilik, Fiziki Sağlamlıq, Erkən Oyanma və Ölümü Düşünmək dərsləri həyatımda böyük dəyişikliklər edəcək.

Beynimdə bununla bağlı heç bir şübhə yox idi. Həyatla mübarizə aparmaq əvəzinə, mən artıq həyatdan necə bəhrələnəcəyimi bilirdim.

Həmin sehrli gündə, müdriklik dostumla gözəl təbiətdən zövq alaraq yavaş-yavaş bu möhtəşəm dağın ətəyinə enirdik. Həmin gün başa düşdüm ki, uğur daxili əmək nəticəsində əldə edilir və uzaqgörən liderlik daxili liderlikdən başlayır.

Mən, nəhayət, anladım ki, həyat, həqiqətən, gözəldir. Sadəcə olaraq ona daha böyük məsuliyyətlə yanaşmaq lazımdır. Onu da başa düşdüm ki, daxilimdəki bacarıqlarımı dərk etmədən, başqalarının daxilindəki potensialı üzə çıxara bilmərəm.

Fəsil 10 Biliklərin xülasəsi
Culianın fikirlərinin qısa xülasəsi
 Ritual

Lider özünə liderlik et

Məğzi

Fərdi intizam ritualı

Zəka
  • Liderlik daxildən başlayır
  • Biz dünyanı olduğu kimi deyil, özümüz kimi qəbul edirik
  • Əgər daxilən mükəmməlliyə can atma bacarığını aşılamasan, dərk edilməmiş deqradasiyanın əsiri olacaqsan
  • Əgər daha da mükəmməlləşə bilərsənsə, azla qənaətlənmə
Metodlar
  • Özünü yeniləşdirmə dərsi
  • Zəngin biliklər dərsi
  • Fiziki mədəniyyət dərsi
  • İlkin oyanış dərsi
  • Ölümü dərk etmək dərsi

Açar sitat

Həyat üçün qazanmağa çalışarkən həyatın özünü unutma

Ritual 7
Hər kəsin gördüyünü gör, düşünmədiyini düşün
On birinci fəsil
Yaradıcılıq və innovasiya ritualı

Hər gün heç kimin oxumadığını oxu. Hər gün heç kimin fikirləşmədiyini fikirləş. Hər zaman eyni fikirdə olmaq beynə ziyandır.

Kristofer Morli

– Növbəti görüşümüz qısa olacaq, – dağın ətəyində mənimlə vidalaşarkən Culian bildirdi.

– Niyə? – Bu xəbərdən çox kədərlənmiş halda ­soruşdum.

– Çünki mən səfərə hazırlaşmalıyam. Səninlə məşğələlərim, demək olar, başa çatır. Öyrətdiyim liderlik fəlsəfəsini sən həvəslə qavradın və ən yaxşı tələbə oldun. Heç şübhə etmirəm ki, sənin müdrik liderliyin altında “Qlobal Texnologiyalar” tezliklə dünya səviyyəsinə yüksələcək və inkişaf edən şirkətə çevriləcək.

Daha vacibi isə, sən artıq özünüidarəetməni bilirsən və “Qlobal Texnologiyalar”ı işçilərinin öz istedadlarını üzə çıxara biləcəyi və yüksək ümidlərini həyata keçirəcəyi yerə çevirəcəksən. İşçilərinin istedadını üzə çıxarmaqda davam et və onlara daim uğrunda mübarizə apardıqları yüksək dəyərləri xatırlat. Əvəzində onlar sənə yaxşı xidmət edəcək.

– Bəs sən hara gedirsən?

– Öyrəndiyim biliklərə ehtiyacı olan başqa biri var və buna görə də mən getməyi özümə borc bilirəm.

– Sən meşədəki daxmanı atacaqsan? Məncə, orada sənə lazım olan hər şey var idi.

– Deyək ki, mən bir müddətlik gedirəm. Ancaq kim bilir, bəlkə, tezliklə sən məni öz qızılgül bağında görəcəksən, – deyə Culian mənə göz vurdu.

İndi Culianın görüşünə gedərkən, onu bir daha görə bilməyəcəyim fikri məni çox kədərləndirirdi. O, hər zaman dostum olmuşdu, lakin indi mən onu tamamilə yeni və fərqli simada görürdüm. Heç kim, hətta atam belə mənə bu dərəcədə güclü təsir edə bilməmişdi.

Görüşə biləcəyi o qədər problemi olan liderlər var idi ki, lakin Culian məni seçmişdi. Onun hər zaman sadiq qaldığı bir xüsusiyyət vardısa, o da loyallıq idi. Mən onun dostu idim və o mənə yardım etmək qərarına gəlmişdi.

Onun dərsləri bu vaxtadək getdiyim bütün təlimlərdən fərqlənirdi. Onunla söhbət əsnasında Culian hər zaman fikirlərimi yeni yola istiqamətləndirir, hər bir hərəkətimin səbəbini analiz etməyə vadar edirdi. O, məni dərindən düşünməyə və təkcə lider kimi deyil, həm də bir insan kimi nəyə qadir olduğumu müəyyənləşdirməyə məcbur edirdi.

O, mənimlə bu günədək heç kimdən eşitmədiyim liderlik həqiqətlərini bölüşdü. Bu həqiqətlər əməyimə məna qatdı, məni həvəsləndirdi və yaradıcılıq ruhu verdi. Mən dua edirdim ki, o getdikdən sonra bizim yollarımız yenidən birləşsin və biz yenidən görüşək.

Culian kimi dosta və müdrik insana ehtiyacım var idi. Minnətdarlıq əlaməti olaraq onunçün nəsə etmək istəyirdim.

Əsas magistraldan döndükdən sonra kasıb ailələrin vaqonlarda yaşadığı kölgəli meşəlik zonasına daxil olarkən getməli olduğum istiqaməti müəyyənləşdirə bildim. Müstəqilliyin Yüzilliyi şərəfinə adlandırılmış ölkədə ən yaxşı orta məktəblərdən olan tədris mərkəzi saysız-hesabsız istedadlı tələbələri ilə məşhur idi.

Burada tədris edən pedaqoqlardan metodikanı öyrənmək üçün ölkənin müxtəlif yerlərindən müəllimlər gəlirdi. Burada təhsil alan uşaqların yaşının ondan aşağı olmasına baxmayaraq, bu şagirdlərə möhtəşəm gələcək barədə düşünmək bacarıqları aşılanır. Hər bir valideyn öz uşağının bu məktəbdə oxumasını arzu edirdi.

Culian artıq gəlmişdi və meydançanın ortasında məktəbin direktoru xanım Məplzla söhbət edirdi. Xanım Məplz tez-tez mediada çıxış edərək müasir təhsil sistemi və şagirdlərdə xarakterin formalaşdırılmasına dair fikirlərini paylaşır.

Baxmayaraq ki, Culian həmişəki rahib geyimində idi, lakin xanım Məplz, deyəsən, buna fikir vermirdi. Əslində görünürdü ki, o Culianı tanıyır və onun dediklərinə gülümsəyirdi.

– Xoş gördük, Piter, – oyun meydançasında məni görüb Culian sevinclə səsləndi. Şagirdlər təzəcə fasiləyə çıxmışdı və uşaq səsi meydançanı başına götürmüşdü, – sizə ən yaxın dostumu təqdim etmək istəyirəm, xanım Mildred Məplz.

– Sizinlə tanış olmağıma şadam, xanım Mildred, – əl uzadaraq cavab verdim, – sizi dəfələrlə televiziyada görmüşəm.

– Mən də tanış olmağıma şadam, Piter. Mən də sizin barənizdə çox eşitmişəm. Sizin və şirkətiniz barədə qəzetlərdə oxumuşam. Siz son zamanlar çox uğurlar əldə etmisiniz.

– Təəssüflə boynuma alıram ki, bu bir müddət əvvəllər belə idi. Son zamanlar bizim çox ciddi problemlərimiz yaranıb. Lakin məhz Culian bu işdə mənə çox yardım edir, vəziyyəti dəyişməkdə köməklik göstərir. İndi sanki mən tam yeni bir şirkətə rəhbərlik edirəm. Ümid edirəm ki, siz tezliklə yenidən bizim barəmizdə eşidəcəksiniz.

– Böyük səbirsizliklə izləyəcəm, – xanım Məplz nəzakətlə cavab verdi.

– Siz Culianla necə tanış olmusunuz?

Onlar ikisi də gülümsəməyə başladı.

– Mildredin əri yerli “Ferrari” satış mərkəzində rəhbərdir. Mən maşınımı ondan almışdım, – Culian cavab verdi, – mən öncə onunla tanış oldum, sonradan isə Mildredi tanıdım. Sən gələndə biz elə mənim maşınım barədə xatirələrimizi bölüşürdük.

– Sənin rahib paltarında mərkəzi küçə ilə o maşını sürməyini görmək üçün nə desən verərdim, Culian, – Mildred dedi, – nə isə, yenə də səni görməyimə çox şadam. Hələ də sənin bu görünüşünə uyğunlaşa bilmirəm, lakin otuz il uşaqlar arasında işlədikdən sonra deyə bilərəm ki, bizim hər birimiz bu həyatda möcüzələr yarada bilərik.

Mən sizi tək qoyuram, cənablar. Culian, sonra satış mərkəzinə də baş çək. Əminəm ki, Cek səni görməyə çox şad olacaq, – deyə o, məktəbin binasına aparan ağ pilləkənlərlə qalxmağa başladı.

– Ola bilsin ki, baş çəkdim, – Culian təbəssümlə cavab verdi. – Hə, harda qalmışdıq, Piter? Hə, yadıma düşdü. Yoq Ramanın zamansız liderlik həqiqətlərinin 7-ci Ritualında qalmışdıq. Bütün bacarıqlarından istifadə etməklə yaşaya və işləyə bilmələri üçün əsil liderlərin istifadə etdiyi yeddinci qayda.

– Biz Persival dağında vidalaşarkən sən mənə bulmacanın növbəti hissəsini verməyi unutdun. Məni çox intizarda saxladın. Bütün həftəni düşünürdüm, görəsən yeddinci ritual necə olacaq.

– Əslində mən unutmamışdım, Piter. Mən məhz sənin elə bunu etmənə ümidliydim, çünki yeddinci ritual fikirlərin gücündən ibarətdir. Əvvəl dediyim kimi, yaşadığımız məlumat əsrində uğurun əsasını maddi dəyərlər deyil, ideyalar təşkil edir.

Sivilizasiyamızın tarixində ilk dəfədir ki, şirkətlərin əsil dəyəri hər səhər onun binasına girir və axşamlar isə çıxır. Hər bir şirkətin qiymətli kapitalı onun işçiləridir.

– Bu çox dəqiqliklə ifadə olunub. Bunu unutmaq çətin olacaq, – deyə gülümsədim.

– Lap yaxşı, ümid edirəm ki, unutmayacaqsan, çünki əsil liderlərin ən başlıca vəzifəsi hər bir işçinin daxilində gizlənmiş təbii yaradıcılıq bacarıqlarını üzə çıxarmaqdır. Sən işçilərinə dərin düşünməkdə və yeni yollar axtarmaqda yardım etməlisən. Yalnız o halda sən “Qlobal Texnologiyalar”ı dünya səviyyəsinə qaldıra biləcək yeniliklərə nail olacaqsan.

– Biz hamımız yaradıcı ola bilərikmi? Sən demək istəyirsən ki, hər bir işçi yaradıcı düşüncəyə sahibdir? Hətta bizim Maliyyə şöbəsindəki mühasiblər və hüquq şöbəsindəki vəkillər də? Çətin ki onları yaradıcı adlandırmaq olar.

– Təsəvvür edirsənmi, bu belədir. Sadəcə onlara yaradıcılıq imkanı yaratmayıblar və onların yaradıcılığı mürgüləyib. Mən özüm də bir zamanlar düşünürdüm ki, yaradıcı insanlar yalnız yazıçılar, şairlər, artistlər və incəsənət xadimləri ola bilər.

Yoq Raman və digər müdriklər mənə bu səhv düşüncəmi dəyişməyə yardım etdilər. Onlar mənim həyatda gördüyüm ən yaradıcı insanlar idi. Onların düşünüb yaratdıqları inanılmaz idi. Onlar müasir dünyanın təsirindən çox uzaqda təcridolunmuş dünyada yaşasalar da, gündəlik həyatda istifadə edəcəkləri gözəl alətlər hazırlamışdılar.

Onlar sadə həyat sürmələrinə baxmayaraq, öz zəkalarını qoruyub yaymaq üçün çox effektiv vasitələr fikirləşib yüksək gigiyena qaydalarına riayət edir və ulduzların hərəkətlərini izləyirdilər.

– Yenə gəldik çatdıq ulduzlara. Sən mənə ulduzlarla niyə maraqlandığını və xüsusilə də zaman-zaman peyda olan o parlaq ulduz barədə nə vaxt danışacaqsan? Mən artıq öz marağımı saxlaya bilmirəm, Culian, – mən yalvarışla dedim.

– Gələn dəfə mütləq deyəcəm. Lakin hələliksə düşün ki, hər bir insanın yaradıcılıq istedadı var. Öz iş yerini yaradıcılıq və innovasiyaların qiymətləndirilərək mükafatlandırıldığı böyük ideyalar fabriki hesab et.

Qoy işçilərin bilsin ki, sən onlara bir az risk etmək imkanı verəcəksən. Onlara öyrət ki, uğursuzluq necə qalib gəlməyi öyrənmək imkanıdır. Baxmayaraq ki, onların etdiyi risklərin bəzisi uğursuz nəticələnə bilər, lakin çoxu mütləq özü ilə yeniliklər gətirəcək.

Bu düşüncəni bütün şirkətə yay. Yaradıcılığı həvəsləndir, göstər ki, sən insanları dinləməyə, başa düşməyə və onların ən yaxşı ideyalarını həyata keçirməyə hazırsan.

– Maraqlıdır. Deməli, risk etmək novatorluq üçün əsasdır.

– Əlbəttə. Müasir biznesin mövcud olduğu ideyalar erasında rəqabətə davam gətirmək üçün sən və sənin işçilərin yeniliklərə can atmalısınız. Sən onlara adət etdikləri təhlükəsiz ərazidən çıxaraq yenilikləri sınaqdan keçirmək həvəsi verməlisən. Sən onlara ilbizlər yox, kəpənəklər olmağı öyrətməlisən.

– Necə yəni?

– Kəpənəklər bütün günü yüksəklikdə uçmaqla yaşadığı ərazini araşdırır. İlbizlər isə çətinliklə yapışdığı yerdən tərpənib hərəkət edir. İşçilərini risk etməyə həvəsləndirməklə və onları uğursuzluqları zamanı cəzalandırmamaqla sən işçilərinə öz xəyallarını tədqiq etmək imkanı verəcəksən.

Cənub-Qərb şirkətində yeni ideya təklif etmiş və uğursuzluqla nəticələnmiş menecerə nə etdikləri yadındadır?

– Onun vəzifəsini yüksəltdilər.

– Sən məni başa düşdün. İnkar etmək olmaz ki, bu, yüksək yaradıcılıq və risk qabiliyyətinin artmasına gətirib çıxarır.

– Bəli, əlbəttə. Deməli, yaradıcı yanaşmanın məğzi risk etmək bacarığından ibarətdir?

– Bu, daxilimizdə yatan gücün azad edilməsinə dair sadəcə faktorlardan biridir. Yaradıcılığın kökündə düşüncələrin orijinallığı durur. Bax, – deyə Culian mantiyasından bulmacanın yeddinci hissəsini çıxartdı.

– Yoq Raman bu prinsipi mən edə biləcəyimdən daha lakonik ifadə edib. Bulmacanın üzərindəki yazı güclə oxunurdu. Ona diqqətlə baxdıqda orada bu yazıları oxuya bildim: “Hər kəsin gördüyünü gör, ancaq fərqli düşün”.

– Bu gözəl balaca körpələrə bax. Onların hər biri yaradıcılıq nümunəsidir. Heç kim onların düşüncəsini darlaşdırmayıb və ayın pendirdən düzəlmədiyini və Santa Klausun, həqiqətən, mövcud olmadığını bildirməyib.

Heç kim onların arzularına sədd çəkməyib və onlara həkim, hüquqşünas, kosmonavt və ya aktyor ola bilməyəcəklərini deməyib. Həyat onlar üçün sonsuz və sərhədsiz imkanlar deməkdir. Onların beyni və ürəyi təmizdir. Onların simasına diqqətlə bax. Gör onların yaradıcılığı necə sərhədsizdir.

Gör onların yaradıcılığı necə sərhədsizdir. Gör onlar etdiyi hər bir işə necə diqqətlə yanaşırlar. Uşaqlar böyüklərdən daha bacarıqlı yaradılıb və hətta bizə ehtiyacımız olan bir çox hallarda dərs keçə bilərlər.

– Bu məsələdə səninlə tamamilə razıyam, Culian. Yadımdadır, uşaqlarım hələ təzə yeriməyə başlayarkən mən onlardan çox şey öyrənirdim.

– Nə, məsələn?

– Mən hər şeylə maraqlanmağın, qeyri-iradiliyin və şən olmağın vacibliyini başa düşürdüm. Sadəcə mən həmin bilikləri öz yetkin həyatımda tətbiq edə bilmirdim. Eyni zamanda öyrənirdim ki, bir məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşmaq olar.

– Doğrudur. Bir axşam Yoq Raman mənə bir hekayə danışmışdı və mən onu sənə danışmaq istəyirəm. Himalay dağlarının yüksəkliyində bir rahib tələbələri ilə məşğul imiş. Sınaq olaraq o, torpaqda bir xətt çəkir və tələbələrindən həmin xətti silmədən qısaltmalarını tələb edir.

Tələbələrin hamısı çaşıb qalmışdı, onlar xəttə toxunmadan onu necə qısaldacaqlarını bilmirdi. Yalnız bir tələbədən başqa, həmin tələbə daha çox çalışqan və biliklərini daha çox təcrübədən keçirənlərdən idi. O, müəllimin çəkdiyi xəttə yaxınlaşdı və həmin xəttin yanında ondan uzun başqa bir xətt çəkdi. O, birinci xəttə toxunmadı.

Müəllim gülümsədi və dedi: “Çox yaxşı, indi birinci xətt qısaldı”. Ritual yeddi məhz bu kimi orijinal düşüncədən bəhs edir. Hər kəsin gördüyünü gör, lakin fərqli düşün. Bu, yaradıcılıq, yenilik ritualıdır və hər bir məsələyə ənənəvi baxışdan yanaşma qandallarından qurtararaq dəyişən iş dünyasının gətirdiyi yeniliklərə daha yaradıcı yanaşmağı təbliğ edir.

Bu, köhnə problemlərə yeni həll yolu tapmaq, etdiyin işləri daha ağıllı etməkdir. Bu, nəyisə olduğu kimi deyil, ola biləcəyi kimi görməkdir. Bu, bir lider olaraq işçilərinə uşaq marağı və sevinci ilə yaşamaq cəsarəti vermək deməkdir.

“Qlobal Texnologiyalar”da yeniliklərə nail ola bilmək üçün sən şirkətdə marağın dəyərləndirildiyi və yeni ideyaların uğurun toxumu olduğu mühiti yaratmalısan. Yadda saxla ki, hətta bir yaxşı ideya belə sənin şirkətini köklü dəyişə bilər. Yeni məhsulun hazırlanmasına dair, bircə, gözəl ideya əmək məhsuldarlığını artıra, məhsulların keyfiyyətini yüksəldə və şirkətin işini əsaslı dəyişə bilər.

Daha da vacibi isə uğurlu qaydada həyata keçirilmiş, həqiqətən, gözəl bir ideya sənin şirkətinin xidmət göstərdiyi insanların həyatını dəyişə bilər. Novatorluğun gücü bax budur. Dünyanı daha da gözəl etmək. Maya Angelu gözəl yazıb: “Bəxtin gətirsə, hətta bir fantaziya belə milyonlarla reallığı dəyişə bilər”.

– Bəs mən nədən başlayım?

– Hər şeydən əvvəl, sən lider olaraq hər bir işçidə yaradıcılıq bacarığı olduğuna inanmalısan.

– Həqiqətənmi? Hətta satış və yükdaşıma şöbəsindəkilərdə də?

– Bəli. Əvvəl də dediyim kimi, məlumatlılıq dəyişikliklərə apara bilər və sən bilməsən ki, şirkətində çalışan hər bir şəxsin öz düşüncə və xəyallarından istifadə edərək yeni ideyalar yaratmaq bacarığı var, o zaman “Qlobal Texnologiyalar” heç zaman dünya səviyyəli şirkətə çevrilə bilməyəcək.

Hər bir insanın yaradıcılıq bacarığına sahib sənət xadimi və həvəsləndirildikdə fenomenal yaradıcı olduğunu qəbul edəcək dərəcədə müdrik lider olmalısan. Bizim hər birimiz sonsuz yaradıcılıq bacarığı olan insanlarıq.

Bu uşaqlara bir bax – Culian meydançada oynayan məktəblilərə işarə edərək dedi, – bax o oğlan dünən televiziyada gördüyü rok ulduzunu yamsılayaraq özünü gitara çalan rok ulduzu, bax o ağacın yanında dayanan qız özünü izlədiyi filmdəki dünyanı bədbəxtlikdən xilas etməli olan qəhrəman sayır.

Sən deyə bilməzsən ki, onların hər biri yaradıcı deyil, hər bir an möhtəşəm ideyalar yaratmağa qadir deyillər.

– Bu belədir, lakin axı onlar sadəcə uşaqlardır, – mən etiraz etdim. – Rəhbərlik etdiyim insanlar isə, yetkin insanlardır və onların əksəriyyəti qeyri-adi heç bir şey etməyə qadir görünmürlər.

Onlara nə isə yeni bir şeyin tətbiqini təklif etsən, onları qorxu təri basır. Yeni ideyanın dəfələrlə daha yaxşı olmasına baxmayaraq, onlar öyrəşdikləri haşiyədən kənara çıxmaq istəmir, ondan bərk-bərk yapışırlar.

– Səncə, bu kimin günahıdır? – Culian ciddi tonla soruşdu. – Yadda saxla ki, sən necə rəhbərlik etsən, onlar da o qaydada davam edəcək. Onlar sənin təklif etdiyin yeni ideyaları həyata keçirməkdə bu cür münasibət göstərir və qorxurlarsa, deməli, sən və sənin menecerlərin onlara yeni yollar axtarmağa həvəsləndirən iş mühiti yaratmamısınız.

Bəlkə, onlar səhv etsələr, cəzalandırılacaqlarından qorxurlar. Bəlkə də, adət edilmiş qaydadan kənara çıxsalar və yeni üsullarla hərəkət etsələr, gülünc hədəfi olacaqlarından qorxurlar.

Sənin işçilərin yeni ideyaları həvəslə qəbul etmirsə, deməli, sən öz şirkətini risk edilə bilən mühitə çevirə bilməmisən. İnsanlar itirməkdən qorxduğu zaman yaradıcılıq həmişə arxa plana keçir.

– Bəs mən necə sərbəst risklərin mümkün olduğu mühit yarada bilərəm?

– Bunun üçün çox yollar var. İşçilərinə səhv etmək imkanı ver. Onlara etibarını artır. Yeni ideyaları təbliğ et və orijinal ideyaları mükafatlandır. İnsanlara sərbəstlik ver. Onlara təbiətin verdiyi vergidən yararlanmaq imkanı yarat.

– Yadıma gəlir ki, mən bir müddət əvvəl “Reebok” şirkətinin baş direktoru Pol Feyermanın müsahibəsini oxumuşdum. O bildirirdi ki, şirkətin uğurunun sirri işçilərə yaradıcılıq azadlığının verilməsi idi. O deyirdi ki, sadə insanlar daha böyük nailiyyətlər əldə etməyə qadirdir, sadəcə onlara bunu etməyə imkan vermək lazımdır, – mən xatırlatdım.

– Tamamilə düzdür. Yadda saxla ki, əsil liderlər heç zaman yaradıcılığı idarə etmir, onlar sadəcə onu aşkara çıxarır və şirkətdə mövcud olmasına imkan verir. Onlar yaradıcılığa sərbəstlik verməklə öz şirkətlərini novator mühitə çevirməyə ümid edir, bizim indi durduğumuz oyun meydançası kimi.

Culian cümləsini bitirən kimi onun qırmızı mantiyasının qoluna havada uçub gələn pudinq hissəciyi yapışdı. Günahkar hiyləgər gülüşlü balaca oğlan idi və hədəfə vurduğunu görən kimi qələbə sevinci ilə qışqırdı.

Sonra o, fırlanaraq var gücü ilə qaçmağa və “Mən rahibi vurdum! Mən rahibi vurdum!” deyə qışqırmağa başladı. Culian yerində donub qalmışdı. Sonra o sakitcə qoluna yapışmış kütləni barmağı ilə tulladı.

– Ümid edirəm bu şokolad idi, – o, təbəssümlə dedi. – Mən həmişə şokoladlısını xoşlayırdım. Piter, bu əslində məni şirkətdə yaradıcılığın həvəsləndirilməsinə dair başqa bir əhəmiyyətli fikrə yönəltdi, – deyə Culian pencəyimin cibindən çıxarıb ona verdiyim ağ dəsmalla mantiyasının üstündə qalan pudinq ləkəsini silərək bildirdi.

– Şirkəti dünya səviyyəsinə qaldıra biləcək novator mühitə çevirmək üçün sən orada sevinc və şənlik mühiti yaratmalısan. Yaradıcılığın qarşısını alan düşüncələrdən biri sevinc və oyun mühitinin yalnız uşaqlar üçün olduğuna dair düşüncələrdir. Bu kimi düşüncə yalnız yaradıcılığın qarşısını almır, eyni zamanda işdə gərginliyə də səbəb olur.

İnsanların zaman-zaman rahatlaşaraq ürəkdən gülməsində pis heç nə yoxdur. İnsanların işdə əylənməsinə şərait yaratmaqda heç bir pis hal yoxdur. İş sevinc gətirməlidir. İşçilərinə sevinclə işləmək imkanı verməklə sən əsil liderlik fəlsəfəsini həyata keçirmiş olacaqsan.

Beləliklə, sən onları düşündüyünü və qayğılarına qaldığını göstərmiş olacaqsan. Hüqo Reyner demişdi: “Oyun insanı möcüzələrə aparır”. Platon isə qeyd etmişdir: “Həyatı oyun kimi yaşamaq lazımdır”.

Yadda saxla ki, sənin rəhbərlik etdiyin insanlar həyatının çox hissəsini ofisdə keçirir. Heç olmasa oranı işləmək üçün rahat yerə çevirməlisən. Sevinc və gülüş insanların ürəyinə və düşüncəsinə aparan əsas yoldur. İnsanlar onların əməyini qiymətləndirənlərlə işləməyi xoşlayır.

– Yaxşı ifadədir, Culian. İşçilərimin yaradıcılığını üzə çıxara bilmək üçün başqa hansı təklifin var, Culian?

– Kollektivdəki mühitin yenilənməsi və canlandırılmasına yardım edəcək başda ideyalar işçilərin həftəlik “ideya kvotası” tərtib etməsi ola bilər. İnsanların orijinallığının qiymətləndirildiyini göstərmək üçün müəyyən mükafatlandırma sistemi yarat.

Müxtəlif şöbələrdən olan işçilər üçün informasiya mübadiləsi, komanda birliyi və işə marağın artırılması üçün aylıq görüşlər təşkil et. İşçilərlə birlikdə tamaşalara gedin və ya ofisinizdə şənliklər təşkil edin. Mən sənə yarış komitəsi yaratmağı da təklif edərdim. Əsil şənlik onda başlayacaq!

– Yarış komitəsi?

– Bəli, işçiləri şənləndirə biləcək yarışlar və oyunlar düşünüb onları maraqlandıran və iş yerlərini sevməyə həvəsləndirən komitə. Beləliklə, sən işçilərdəki razılığı artıra və onların işdən getməsinin qarşısını ala biləcəksən. Bununla sən hətta daha çox müştəri də cəlb edə biləcəksən.

– Necə yəni?

– Yadda saxla ki, işçilərin iş vaxtı gülümsəyərsə, onda sənin müştərilərin də alış-veriş zamanı güləcək. İndi başa düşürsənmi ki, pozitiv iş mühiti yalnız yaradıcılığı artırmır, eyni zamanda şirkətin əsas maliyyə göstəricilərinə təsir edir?

–Bəli.

– Şirkətində “eybəcər qalstuk günü”, “gülüş həftəsi” və ya “sərbəst blin səhəri” təşkil et və sənin və ya menecerlərinin hazırladığı blinləri bütün işçilərə payla. Səncə, bu halda işçilər özünü necə hiss edəcək?

Və ya qarşıya qoyulan həftəlik plana nail ola bilmisinizsə, işçilərə həftənin Cümə gününün sonunda yarım saat sərbəst vaxt ver və onlar arasında kağız təyyarələr uçurtmaq yarışması təşkil et.

Əminəm ki, gələn dəfə onlar nəinki həftəlik planı yerinə yetirəcək, həm də ondan artığına nail olacaqlar. Sən, həqiqətən də, dəyişdiyini və işçilərə daha xoş anlar yaşatmaq istədiyini göstərmək istəyirsənsə “4-4-5-4-9-8”-dən istifadə edə bilərsən.

– “4-4-5-4-9-8” – nədir ki?

– Bu, “ad günün mübarək” mahnısının telefon klaviaturasında yığılan melodiyasıdır. Sən bunu işçilərdən birinin doğum gününü təbrik etmək üçün istifadə etsən, bu onunçün inanılmaz olacaq, elə deyilmi?

– Hə, işçilərim, doğrudan da, bunu inanılmaz hesab edəcək.

– Yadda saxla ki, işçilərin uşaqlıqda olduğu kimi, işlərində də oyun ruhunda işləsələr və sevinə bilsələr, özlərini daha xoşbəxt hiss edəcəklər. Xoşbəxt insanlar isə daha yaxşı işləyir. Bundan əlavə, onlar öz şirkətlərinə daha sadiq olurlar. Zəhmətkeş, sadiq və yaradıcı işçilər isə hər bir şirkətin uğurunun əsasıdır. Elə deyilmi?

– Elədir.

– Onu da yadda saxla ki, mehriban istirahət mümkün olan yerdə mehriban da işləmək olur. Hə, arabir əsas sualı da xatırlamağı unutma, – Culian məni maşınımadək ötürərkən əlavə etdi.

– Nəyi nəzərdə tutursan?

– Yaradıcı suallar zehni aydın və orijinal saxlamağa imkan verir. Ağıllı suallar sənə “sakit zonadan” çıxmaq və uğurun mümkün olduğu qeyri-müəyyənliyə doğru irəliləmək imkanı verir.

– Belə suallardan bir neçəsini deyə bilərsən?

– Əlbəttə. Məsələn: “Əgər səhv etmədiyimi bilsəm, mən bu vəziyyətdə nə edərdim?” və ya: “Liderlik keyfiyyətimi, həqiqətən, dəyişə biləcək hansı üç işi hər həftə edərdim?”, sonra isə özündən niyə bunları etmədiyini soruş.

Problemlə üzləşdikdə, özündən soruş: “Bu problemi Kennedi, Çerçil və ya Konfutsi necə həll edərdi?” Lakin yaradıcılığın daha yüksək səviyyəsinə qalxmaq üçün ən yaxşı sual, yəqin, budur: “Mənim indiki olduğum insan barədə bir vaxtlar olduğum uşaq nə düşünərdi?”

– Çox ciddi sualdır, Culian, – biz mənim maşınıma yaxınlaşarkən bildirdim, – mən bu suala cavab verməyə, demək olar, xəcalət çəkirəm.

Öz düşüncələrini inkişaf etdir və sərbəst düşün. Təbii maraqlarını yenidən sərbəst burax. Daha böyük arzular etməkdən və yüksək gələcək xəyalları qurmaqdan qorxma. Başqa liderlərin gördüyünü görsən belə, fərqli düşünməyə başla.

Unutma ki, hər bir uzaqgörən liderin daxilində uşaq həvəsi və marağı yaşayır. O zaman sənin enerji, optimizm və ümidlərin başqalarına da keçəcək. Sən bunları rəhbərlik etdiyin insanlar üçün etməyə borclusan.

– Sən həqiqətən də hesab edirsən ki, ümidləri olan lider dünyanı dəyişdirə bilər?

– Əlbəttə! Ümid uzaqgörən liderlərə və onların rəhbərlik etdiyi şirkətlərə güc verən mənbədir. Yadıma ölümünə yaxın bu sözləri demiş qoca kişi düşdü: “Mən orta səviyyəli bacarıqlara sahib insanam. Əminəm ki, hər kəs mənim kimi güc, ümid və inam sərf edərsə, mənim nail olduqlarıma nail ola bilər”.

– Bu, yəqin, sən vəkil olarkən maraqlarını müdafiə etdiyin iş adamlarından biri idi?

– Yox, Piter, – o fikirli cavab verdi, – bu sözləri Qandi demişdi.

– Dəyərli sözlərdir, – mən sakit cavab verdim.

– Ümiddən danışmışkən yadıma bu yaxınlarda oxuduğum başlıq düşdü. Orada yazılmışdı: “İflic olmuş jurnalist gözləri ilə kitab yazdı”.

– Həqiqətən?

– Bəli. Bu məqalədə Parisdəki “Elle” jurnalının baş redaktoru Jan Dominik Bobinin hekayəsi yazılmışdı. Bir gün oğlu ilə şəhərə gedərkən o, maşının arxa oturacağında açıq infarkt keçirərək huşunu itirmiş və onun qorxmuş oğlu kömək dalınca qaçmışdı.

Üç həftə sonra o, komadan lal, kar və iflic vəziyyətdə ayılmışdı. Onun bədəninin yalnız bir orqanı hərəkət edə bilirdi.

– Hansı? – danışdıqlarımı diqqətlə dinləyən Culian soruşdu.

– Onun sol göz qapağı. Lakin öz möhtəşəm ümid və iradəsinin gücünün və dəyişiklik etmək arzusunun hesabına Jan Dominik qərara gəlir ki, hərəkət edə bilməməsinə baxmayaraq, o, həmin bədbəxt hadisə nəticəsində öyrəndiyi zəkanı başqaları ilə bölüşməlidi və bir yol tapıb kitab yazmalıdır.

Arzusuna çatmaq üçün öz yaradıcı təxəyyülündən istifadə edərək o, nəhayət, bir çıxış yolu tapır. O, hər hərfin müəyyən sayda göz qırpmasına uyğun tərtib edilmiş əlifba düşünüb yaradır.

– Zarafat edirsən?

– Yox, bu tam həqiqətdir, – mən cavab verdim, – gündə üç saat sərf etməklə yarıqaranlıq xəstəxana palatasında o, öz redaktoru ilə birlikdə kitab yazmağa başlayır. Qəzetlər hesablamışdı ki, Jan Dominik 137 səhifəlik kitabını yazmaq üçün 200 000 dəfə göz qırpmalı olmuşdu. Hamı hesab edir ki, bu kitab sənət əsəridir.

Həmin kitabda o, həyatında etmək istədiyi, lakin edə bilmədiyi hər bir şey barədə yazmışdı. Tur-de-Fransla birlikdə Alp dağının zirvəsinə qalxmaq, Formula-1 yarışında iştirak etmək və ya gözəl yay günlərindən birində Lyon sosisləri yemək.

O, öz uşaqlarını bir daha qucaqlaya və onlarla oynaya bilməyəcəyi və istədiyi insan ola bilməyəcəyi üçün kədərləndiyini ifadə etmişdi. Kitabını yekunlaşdırdıqdan sonra isə o, iflic olmuş insanlara onun təcrübəsindən istifadə edə bilmələri üçün təşkilat təsis etmişdi. Beləliklə, o, öz bədbəxtliyini uğura çevirə bilmişdi.

Təəssüf ki, o artıq həyatda yoxdur və mənim oxuduğum məqalə onun xatirəsinə yazılmışdı. Lakin əminəm, sən də razılaşacaqsan ki, Culian, onun həyatı sənin mənə öyrətdiklərinə nail olmağa imkan verən insan ruhunun ən gözəl nümunəsidir. Onun şəxsi qəhrəmanlığı məhz hər kəsin gördüyünü gör, lakin fərqli düşün ifadəsinə bariz nümunədir, elə deyilmi?

– Bəli, Piter, bu məhz yeddinci ritualdır. Başqalarının bədbəxtlik kimi gördüyündə öz imkanlarını tapmaq. Başqalarının ruhdan düşdüyü yerdə ümid görmək. Başqalarının qaranlıq gördüyündə işıq görmək. Bu bariz nümunədir.

Bunu mənə danışdığın üçün sənə minnətdaram. Mən insanların dəyərli və vacib məqsəd üçün nələrə qadir olduğuna həmişə təəccüblənirəm.

Lakin məni daha çox təəccübləndirən insanların bu kimi addımlar atmaq və daxili bacarıqlarını üzə çıxarmaq üçün hansısa ya professional və ya şəxsi böhran yaşamalarını gözləməsidir. Bu, həqiqətən də, kədərlidir.

Mən maşının qarşı oturacağında oturduqdan sonra yan şüşəni aşağı saldım. Culian əyilərək əllərini dizlərinə qoyub salonun içinə baxdı.

– Yaxşı, dostum, mən növbəti ünvana yola çıxmazdan əvvəl bizim yalnız bircə görüşümüz qalıb. Səninlə vaxt keçirmək, həqiqətən, xoş idi. Çox şadam ki, keçdiyim dərslər “Qlobal Texnologiyalar”a müsbət təsir edib.

– Sənə nə qədər təşəkkür etsəm azdır, Culian, – mən minnətdarlıqla cavab verdim.

– Sadəcə sənə öyrətdiklərimi təcrübədə tətbiq etməyə davam et və müdriklərin fəlsəfəsini ətrafındakılarla da bölüş. Qoy liderlik həqiqətləri həm sənin şirkətində, eləcə də bütün iş dünyasında yayılsın. Bacardıqca daha çox menecer və rəhbərlərə bu həqiqətlər barədə danış. Bu sənin mənə olan təşəkkürün olacaq.

– Sən heç nə yaddan çıxartmamısan? – Culian aralaşmaq istəyəndə soruşdum.

– Bilirəm, bilirəm. Sən gələn dəfə harada görüşəcəyimizi bilmək istəyirsən?

– Əlbəttə. Mən axırıncı ritualı ötürmək və onu öyrənməmək istəmirəm.

– Axırıncı görüşümüz rəsədxanada olacaq. Gecəyarısı orada görüşərik. Sənə liderlik haqqında düşüncələrini həmişəlik dəyişəcək bir şey göstərəcəm. Hə, hələki burdasan, bu taxta hissəciyi də götür. Sənin bulmacalar quraşdırmağı nə qədər xoşladığını bilirəm, – deyərək Culian mənə göz vurdu.

Culian əlini mantiyanın içinə saldı, oradan bulmacanın axırıncı hissəsini çıxararaq onu mənim sol ovcuma qoydu.

– Görüşənədək, dostum.

Mən Culianın sadə hədiyyəsinə baxdım. Bu hissəciyin mənimçün mənası daha böyük idi və mənə öyrəndiyim liderlik həqiqətlərini xatırladırdı. Səkkizinci hissənin də üzərində o birilərində olduğu kimi qəribə bəzək var idi. Əvvəlki yeddisində olduğu kimi, bunun da üzərində sirli ifadə yazılmışdı. Orada deyilirdi:

Ritual 8: Liderliyi mirasla birləşdir.

Mən cəld başımı qaldırıb ondan bu sözlərin mənasını soruşmaq istədim, lakin o artıq yoxa çıxmışdı. Meydançada qalmış yeganə adam sakitcə maşınımın qarşısında dayanmışdı. Bu nəzakətli kiçik oğlan idi. O mənə baxıb gülümsəyirdi.

Fəsil 11
Biliklərin xülasəsi –Culianın ideyalarının qısa xülasəsi

 Ritual

Hər kəsin gördüyünü gör, düşünmədiyini düşün

Məğzi

Yaradıcılıq və innovasiya ritualı

Zəka
  • Hər bir insanın yaradıcılıq bacarığı var. Əsil liderin vəzifəsi təbiətin həmin vergisinin azadlığa çıxması üçün şərait yaratmaqdır
  • Köhnəlmiş düşüncə tərzindən azad ol, yeni, daha mükəmməl yollar aç
  • Öz işçilərinə risk və səhv etmək imkanı ver
Metodlar
  • Davamlılığı təbliğ et və orijinal düşüncəni mükafatlandır
  • Sevinc və şənlik mühitini qoruyub saxla
  • “Novator mühit” yarat
  • “Həftəlik ideyalar” norması planlaşdır
  • Yaradıcılığa təkan ver
Açar sitat

Təxəyyülünü inkişaf etdir və öz zehnini yolayovuq et. Təbii öyrənmək həvəsini sərbəst burax. Yüksək məqsədlər barədə arzu etmək və gələcək planlar qurmaqdan qorxma. Hətta gələcəkdə hər kəsin gördüyünü görsən belə, fərqli düşünməyə çalış. Yadda saxla ki, hər bir müdrik liderin qəlbində sevinc və heyrətlə dolu uşaq ruhu var.

Ritual 8
Liderliklə mirası birləşdir
On ikinci fəsil
Töhfə və əhəmiyyət ritualı

Mən inanmıram ki, həyatın məqsədi “xoşbəxt” olmaqdır. Düşünürəm ki, həyatın məqsədi faydalı, lazımlı və həssas olmaqdır. Həyatda ən başlıcası xeyirli olmaq, biganə olmamaqdır ki, sən öləndən sonra yaşayıb-yaşamadığın insanlara əhəmiyyətsiz olmasın.

Leo S. Rosten

Gecəyarısına az qalırdı ki, mən rəsədxanaya gedən uzun küləkli yola gəlib çatdım. Şəhərdən kənarda yerləşən bu observatoriya adətən boş olur və burada tədqiqat aparan iki astronomdan başqa heç kim olmurdu.

Maşınımı saxladıqdan sonra, Culianla görüşəcəyimiz zala aparan pilləkənlərlə cəld yuxarı qalxmağa başladım. Gecə çox gözəl idi, səmada bir dənə də olsun bulud yox idi. Hətta gözlə belə ulduzlu və aylı ­cənnəti ­görmək olurdu. Bilirdim ki, Culian bu mənzərədən məmnun qalacaqdı.

– Salam, Piter, – deyə Culian böyük teleskopdan diqqətlə izlədiyi mənzərədən gözünü çəkərək məni salamladı, – gələ bildiyinə çox sevindim.

– Mən bunu heç bir vəchlə qaçıra bilməzdim, dostum. Bu gecə axtaracağımız xüsusi bir şey var orda?

– Əlbəttə, bu gecə çox qeyri-adi olacaq. Bunu sənə söz verirəm, – gözlərini teleskopdan ayırmadan cavab verdi.

– Yəqin ki, verdiyin axırıncı hissəciklə bulmacanın bütün hissələrini, nəhayət, bir yerə yığdığımı desəm, sevinəcəksən.

– Bəs nə alındı?

– Hər bir rituala həsr olunmuş hissədə xüsusi bəzəklər var idi. Lakin mən o bəzəyin nə olduğunu aydınlaşdıra bilmirdim. Hissələri bir yerə toplayıb gördüm ki, hansısa bir işarə alınır, lakin axırıncı hissəcik olmadığından yenə də onun nə olduğunu aydınlaşdıra ­

bilmədim.

– Bəs indi aydınlaşdıra bildin?

– Bu ulduz idi.

– Adi ulduz deyil, bu həmin ulduzdur.

– Başa düşmədim, Culian.

– Göydə peyda olan adi ulduzlar sadəcə parıldayır, bu ulduz isə şəfəq saçır.

– O hansıdır ki?

– Bütün ulduzlardan parlaq olan Qütb ulduzu.

Birdən Culian bərk qışqırdı:

– Bax, o burdadır. Vaxtdır, getdik. – Bu sözlərlə o mənim qolumdan yapışdı və biz birlikdə binadan çölə qaçdıq. Biz pillələri qaçaraq düşdük və dolaşıq cığırla geniş meydançaya çıxdıq. Sonra dayanıb sakit baxdıq.

– Bu, müdriklərin tam təsvir etdiyi kimi baş verir, – Culian həyəcanla dedi.

– Nə baş verir? – Mən qeyri-adi heç nə görməyib ­soruşdum.

– Bax, – deyə o, qaranlıq səmada parlayan bir ulduza işarə etdi. Ulduz get-gedə daha da parlaqlaşırdı. Onun şəfəqləri qaranlıq meşəni işıqlandırırdı. Tezliklə o elə parlaq oldu ki, mən gözlərimi yummalı oldum.

Bu biz basketbol oyununu izləyərkən olan mənzərəyə bənzəyirdi, lakin bu dəfə ulduzun parıltısı yüz dəfələrlə daha parlaq idi. Tezliklə bütün səma işıqlandı və baxmayaraq ki, saatımda birə on beş dəqiqə işləmişdi, lakin mənə elə gəldi ki, sanki günün günorta çağı idi. Bu inanılmaz bir mənzərə idi.

Culian tərəfə çevriləndə onun üzünün sevincdən parladığını gördüm. Geniş təbəssümlə o, əllərini Hindistan sakinlərinin hörmətli insanlar üçün göstərdiyi ənənəvi salamlama formasında birləşdirmişdi.

– Bax və zövq al, Piter. Dünya buna bənzər mənzərəni hələ min il görməyəcək. Öz sonsuz bilikləri sayəsində müdriklər bu astronomik hadisənin məhz bu gün bu saatda baş verəcəyini hesablamışdılar.

Əminəm ki, ­onlar da indi biz burda izlədiyimiz kimi, orada, dağların başında bu mənzərəni izləyirlər. Əminəm ki, gördükləri onları da mənim kimi təsirləndirib. Mən onlar üçün çox darıxıram.

– Bütün bunlar nə demək idi? – soruşaraq bu mənzərənin bir anını belə itirməmək üçün cəld gözlərimi yenidən səmaya dikdim.

– Bu yolla, mənim dostum, təbiət bizim həyatımızda yeni eranın başlandığını xəbər verir. Dünyada o qədər bədbəxtlik və qarmaqarışıqlıq olub ki, bir çox xeyirxah insan artıq ümidini itirib. Onlar artıq nəyisə dəyişə biləcək gücdə olduqlarına inanmırlar.

Onlar yeni nailiyyətlərə və uğura doğru irəliləmək əvəzinə, qeyri-müəyyənliyə tabe olublar. Bizim cəmiyyətimizdəki bir çox insanlar hətta yaşamaq hədiyyəsindən də vaz keçir. İndi yaşadığımız fenomen sanki mayak kimi liderlərə yol göstərəcək və uzaqgörən olmaq üçün məsuliyyət daşıdıqlarını onlara xatırladacaq.

Bu əsil liderlərin özündə daşımalı olduğu xeyir qüvvələrin oyanışı üçün işarə olacaq. Qütb ulduzunun bu sehrli gecədə səmanı işıqlandırdığı kimi, liderlər də insanlara gələcəyi yolu işıqlandırmalıdır.

Sən də işıq ol, Piter. İnsanların məsləhət almaq üçün müraciət edə biləcəyi insan ol. Qoy olacağın ideal sənin daxilini işıqlandırsın və insanların ürəyinə işıq salsın. Bu sənin liderlikdə və həyatda ən başlıca məqsədindir.

Culian öz zəkasını həvəslə bölüşdüyü zaman qeyri-adi səma adi halına döndü. Biz otun ­üstündə ­oturmuşduq və Culianın geyimi daha da qırışırdı. Culian davam etdi:

– Liderliyin əbədi qanunlarından birində deyilir: həyatın məqsədi – məqsədlə yaşamaqdır.

– Güclü ifadədir.

– Liderliyin ən böyük ziddiyyəti ondadır ki, nə qədər çox versən, o qədər də çox geri alacaqsan. Bütün sözlərin deyildiyi və əməllərin edildiyi zaman verə biləcəyin ən böyük hədiyyə özündən sonra qoyacaqlarındır. Sənin özündən sonrakı nəslə qoyacağın miras şirkətin üçün nələri etdiyin və neçə insanın həyatını yaxşılaşdırdığın olacaq.

Dahi humanist Albert Şveytser bildirmişdir: “İnsanlara xidmət göstərməkdən ali din yoxdur. Ümumi mənafe üçün çalışmaq ən böyük qəhrəmanlıqdır”. Və ya fikrimi daha aydın ifadə etmək üçün bir atanın ölüm yatağında oğluna etdiyi nəsihəti deyim: “İnsanlığa heç olmasa bir qələbə gətirməmisənsə, ölməkdən utan”.

– Yəni sən deyirsən ki, səkkizinci ritualı yerinə yetirməklə uzaqgörən liderlər etdiyi işlərlə xidmət göstərdiyi insanları əlaqələndirir?

– Gözəl dedin, Piter. Özündən sonra hansı iz qoyacağını daim düşünən lider öz liderliyini mirası ilə birləşdirmiş olur. Bunu etməklə onlar öz vəzifəsini yerinə yetirir. O, layiqli və yüksək məqsəd üçün öz bacarıqlarını sərbəstləşdirmək vəzifəsini yerinə yetirmiş olur.

Bizdən əvvəl yaşamış bütün dahi liderlər hansı sahədə fəaliyyət göstərmələrindən asılı olmayaraq – istər iş dünyasında, istər elm, istərsə də incəsənətdə, bu yüksəkliyə qalxa biliblər.

Ölümündən az əvvəl Corc Bernard Şoudan həyatı yenidən yaşasa nə edərdi sualını soruşublar. Baxmayaraq ki, o çoxlarının yalnız arzu edəcəyi yüksəkliklərə qalxa bilmişdi, o cavab vermişdi: “Mən olmaq istədiyim, lakin ola bilmədiyim insan olmaq istərdim”.

– Müdrik sözlərdir, – mən cavab verdim.

– Bəli, həqiqətən. Bu sözlər mənə Lev Tolstoyun “İvan İliçin ölümü” adlı hekayəsini xatırlatdı. Heç ­oxumamısan?

– Yox, Culian. Düzünü desəm. Tolstoyun əsərlərindən heç birini oxumamışam. Yəqin, heç rastıma çıxmayıb.

– Ədəbiyyatın dahi əsərlərində sonsuz zəka toplanıb. İnsanların çoxu bunu tapmaq üçün çox məşğuldur. Buna görə də onlar həm professional, həm də şəxsi həyatlarında eyni səhvləri təkrarlamaqda davam edir.

Onlar həftədə bir neçə saat ciddi mütaliəyə vaxt ayırsaydılar, həmin səhvləri heç etməzdilər. Öz hekayəsində Tolstoy doğru olanı etməkdənsə, daha çox uğurlu olmağı üstün tutan və sosial mərtəbədə yüksəlməyi xoşlayan materialist İvan İliç obrazı yaratmışdır. Cavanlıqda o, sevdiyi üçün deyil, elitanın bəyəndiyi üçün bir xanımla ailə qurur.

Onun çox uşağı olur, lakin onun uşaqları sevdiyi üçün deyil, ondan bunu gözlədikləri üçün olur. Boş vaxtlarını doğmaları ilə keçirərək ailə münasibətlərini möhkəmləndirmək əvəzinə, o özünü işə həsr edir və hər şeydən çox özünün yüksək rütbəli dövlət işçisi ­karyerası barədə düşünürdü.

Tezliklə o öz ətrafındakıların tələbləri ilə ayaqlaşa bilmək üçün maddi imkanlarından daha artıq şəraitdə yaşamağa başladı. Tezliklə o, daha ciddi maliyyə problemləri ilə üzləşir. Bu onu çox kədərləndirir. Lakin çox vaxt işin pis getdiyi çağlarda talenin insanın üzünə güldüyü kimi, ona da yüksək əməkhaqqı olan hakim vəzifəsi təklif edirlər.

Talenin bu hədiyyəsindən sonra o, arzuladığı evi alır. O bundan qürur duyur və evi bahalı əntiq əşyalarla və dəbli mebellərlə bəzəyir. Onun evi ətrafındakı hər kəsi heyran etməli idi. Bir gün o, işçiyə pərdələri necə düzgün asmağı göstərərkən pilləkənlərdən yıxılır və böyrünü yaralayır.

Yıxıldıqdan sonra o daha hövsələsiz olur və hər xırda işə görə arvadının üstünə qışqırır. Həkimə getdikdən sonra aydın olur ki, o çox ciddi xəstədir və müxtəlif müalicələr almalıdır. Lakin buna baxmayaraq İvan İliçin vəziyyəti get-gedə pisləşir. Bir zamanlar enerjili olan insan artıq əriyib getməyə başlayır.

Gözlərində həyat işarəsi itir və bədəni zəifləyir. Ölüm yatağında İvan İliç keçmiş həyatı barədə düşünməyə başlayır. O, ilk olaraq öz uşaqlığını, sonra gənclik dövrünü və nəhayət, sonda düşdüyü kədərli halını düşünür. Birdən onun beyninə bir sual gəlir. Onun varlığını kökündən vuran sual.

– Bu nə sual idi ki?

– O, özündən soruşur: “Bəs əgər, mənim bütün həyatım başdan-ayağa səhv olubsa?” Piter, o ilk dəfə başa düşür ki, cəmiyyətdəki yer uğrunda apardığı mübarizə, layiqli görünmək və vacib insanlarla görüşə bilmək üçün sərf etdiklərinin heç bir mənası yox imiş. Ölüm ayağında olan insan başa düşür ki, həyat əslində bir bəxşiş imiş.

Və o həmin bəxşişdən daha çox faydalana bilərmiş. O daha çox töhfə verə və daha yaxşı xidmət, risk edə, cəsarət göstərə və arzulaya bilərdi. O daha yaxşı insan ola bilərdi. Bunun əvəzinə isə o, həyatını ətrafındakı dünyanı yaxşılaşdıra bilməyən mənasız və boş işlərə sərf etmişdi.

Bunu dərk etdikdə onun fiziki ağrıları daha da artdı və onun ruhi əzabları dözülməz oldu. O, qışqırmağa başladı və üç gün dayanmadan qışqırdı. Sonra isə ölümündən cəmi iki saat əvvəl – Culian davam etdi – o öz-özünə dedi: “Bəli, etdiklərimin hamısı səhv idi”. O sonra sakitləşir və düşünür: “Əslində doğru olan nədir ki?”

Bu an onun vəziyyətindən kədərlənmiş gənc məktəbli oğlu otağa girir və onun çarpayısının yanında dayanır. O, gücdən düşmüş əlini oğlanın alnına qoyur və oğlan ağlamağa başlayır. Həmin an İvan İliç çoxlarının ömür boyu başa düşmədiyi həqiqəti başa düşür.

O başa düşür ki, həyatını yaşamalı olduğu kimi yaşamamasına baxmayaraq, onun hələ də səhvini düzəltmək şansı var idi. O başa düşür ki, onun vəzifəsi ətrafındakı insanlara xidmət etmək və bütün vasitələrlə onların həyatını asanlaşdırmaq imiş.

O başa düşür ki, onun həyatının məqsədi öz mövcudluğu ilə dünyada nəyisə dəyişməkdən ibarət idi. Hətta bir insanın həyatını belə yaxşılaşdırmaq üçün yaşamağa dəyərmiş. Onun son istəyi oğlunun onun əzablarını görməməsi üçün otaqdan getməsi xahişi olur. Sonra o, gözlərini yumur və canını tapşırır.

Mən bu hekayədən çox təsirləndim. Culianın danışdıqlarının mənası qəlbimin dərinliklərinə doldu. Mən səmaya baxıb təmiz havanı ciyərlərimə çəkdim və təbiətin sonsuzluğunu izləyirdim. Mən yaşadığım həyat və edə bilmədiklərim barədə düşündüm.

Mən məsuliyyət daşıdığım və mənə inanan insanlar, bizim şirkətin sonsuz imkanları barədə düşündüm və qaçırdığımız bütün imkanlara görə təəssüfləndim. Sonra düşüncələrim yenidən öz ailəmə qayıtdı. İki oğlumla keçirə bilmədiyim bütün xüsusi günlər yadıma düşdükdə boğazıma qəhər doldu.

Uşaqların beysbol çempionatı, milad konsertləri, günəşlə və sevinclə dolu təbiət gəzintiləri – mən bütün bunları qaçırmışdım, çünki düzgün yaşamağa cəsarətim çatmamışdı. Məndən sadəcə onunla bir az çox oynamağı və birlikdə gülməyi istəyən kiçik oğlum barədə düşündüm.

Mən neçə aydır bir saat belə sərf edə bilmədiyim böyük oğlum barədə düşündüm. Mən Samanta və ona söz verib yerinə yetirmədiyim romantik səfərlər barədə düşündüm. Mən, həqiqətən də, yaşamalı olduğum həyatı yaşaya bilməmişdim. Lakin İvan İliç kimi mən də başa düşdüm ki, etməli olduğunu etmək üçün heç zaman gec deyil.

Həmin an mən dəyişəcəyimə və başqa insan olacağıma and içdim. Mən ürəyimin dediyi kimi lider olacam. And içdim ki, mən ola biləcəyimə inandığım kimi ata və ər olacam. Və mən layiq olduğum tam həyatı yaşayacam. Bu vaxt mən Culiana baxdım. Onun da gözü yaşla dolmuşdu.

– Düşünürəm ki, indi sənə nə demək istədiyimi başa düşürsən. Layiq olduğun insan kimi yaşamaq və səndən sonra gələnlərə nə isə daha vacib bir miras qoyub getmək həyatın əsas mənasıdır. Bu, həyatda miras qoymaqdır. Yoq Ramanın dediyi kimi: “Dahilik odur ki, sənin başladığın iş səninlə ölüb getməsin”.

– Bilirsən, Culian, – gözlərimdən yaşı silib dedim, – atam deyərdi ki, “Həyatın ilk əlli ilini sən aldığın mirası başa düşməyə, qalan illəri isə insanlara şəxsi mirasını qoymağa sərf edirsən”. O çağlar mən onun nə demək istədiyini tam anlaya bilmirdim.

– Müdriklərin sənin atanın demək istədiklərini ifadə edən daha yaxşı məsəli var idi.

– Hansı məsəl?

– Onlar deyirdi: “Sən anadan olarkən ağlayırdın, lakin bütün dünya sevinirdi. Elə yaşa ki, sən ölərkən bütün dünya ağlasın, lakin sən güləsən”. Yalnız o zaman sən həyat amalına çatmış olacaqsan.

– Düz başa düşdümsə, Culian, mənim qoyduğum miras lider kimi nail olduğum məqsəd olacaq?

– Sənin mirasın bundan daha artıq olmalıdır. Sənin mirasın səndə olan ən dərin və layiqli olan dəyərlərin və həyatda başqalarına verə bildiklərin olacaq. Bu sənin olduğun və ya olacağın şəxsiyyətin təcəssümü olacaq.

Özündən sonra miras qoymaq dostlarında təəssürat yaratmaq və ya ən yüksək zirvəyə qalxmaq deyil. Ən başlıcası yaxşı görünmək deyil, yaxşı işlər görməkdir.

Bu, borcunu yerinə yetirmək və insaniyyətini həyata ­keçirməkdir. Mirasa bağlı olan liderlik ən effektiv liderlikdir. Onu tətbiq etməklə sən müasir dövrdə çox az liderlərin edə bildiyini etmiş olacaqsan.

– Nəyi?

– İndiki zamanda uğurlu olmaqla gözəl gələcək yaratmaq. Piter, hər bir sahədəki liderlər buna can ­atmalıdır.

Sonra Culian məni rəsədxananın çıxışınadək ötürdü. Pilləkənlərin aşağısında ağ örtüklə örtülmüş kiçik taxta qutu var idi. Culian əyildi və onu ehmalca qaldırdı.

– Bu səninçündür. Mənim getmək vaxtım çatdı, sən isə müstəqil olaraq səkkizinci ritualın möcüzəvi gücünü sınaqdan keçirməlisən. Səndən yaxşı tələbəm ola bilməzdi. Sənin ofisində görüşdüyümüz ilk gündən rəsədxanada bugünkü söhbətimizədək sənə öyrətdiklərimi aydın düşüncə və açıq ürəklə qəbul edirdin.

Yoq Ramana verdiyim sözü yerinə yetirməkdə göstərdiyin köməyə və öyrətdiyim bilikləri yaydığına görə sənə minnətdarlıq əlaməti olaraq bu kiçik hədiyyəni məndən qəbul et. O mənimçün çox dəyərlidir və Hindistandan qayıtdığım zamandan mənimlə birlikdə olub.

Səndən başqa onu verə biləcəyim layiqli bir adam tanımıram. Səndən yeganə xahişim sənə öyrətdiyim bilikləri tətbiq etməkdə davam et və hər kəsin ondan bəhrələnməsi üçün liderlik həqiqətlərini və uzaqgörən liderlərin 8 ritualını öz şirkətində yay.

Bu yolla sən tək öz liderlik qabiliyyətlərini dəyişməyəcək, eyni zamanda səni əhatə edən insanları xoşbəxt edəcəksən.

Bu son sözlərlə Culian məni ən səmimi dost kimi qucaqladı və qaranlıqda yoxa çıxdı. Mən yalnız onun arxasınca qırmızı rahib paltarının dalğalandığını gördüm. Qutunu açarkən içindəki hədiyyənin əllə düzəlmiş materialla gözəl şəkildə bağlandığını gördüm.

Culianın qutuya yerləşdirdiyi hədiyyənin nə olduğunu səbirsizliklə öyrənmək üçün hədiyyəni cəld açdım. Diqqətlə baxdıqda qutuda parlayan əşyanın olduğunu gördüm. Onu tanıyıb gülümsədim. Bu, Culianın basketbol oyunu zamanı özü ilə gətirdiyi kiçik teleskop idi.

İnana bilmirdim ki, o bu qədər qiymətli əşyası ilə ayrılmağa qərar vermişdi. Yaxşı bilirdim ki, o, ulduzları izləməyi çox xoşlayırdı. Onu əlimə götürdükdə üzərində incəliklə işlənmiş yazıların olduğunu gördüm.

Orada sadəcə yazılmışdı: “Mənim artıq ağıllı dostum, Piterə, bir çoxlarının həyatına təsir edəcək insana. Qoy sənin liderlik şəfəqin qorxunu gücə, qaranlığı isə işığa çevirsin. Sevgilərlə, sənin dostun Culian”.

Fəsil 12
Biliklərin xülasəsi – Culianın ideyalarının qısa xülasəsi

Ritual

Liderliyi mirasla birləşdir

Məğzi

Məna və töhfə ritualı

Zəka
  • Həyatın məqsədi məqsədli yaşamaqdır
  • Özündən sonra dəyərli iz qoymağa və dəyişikliklər etməyə çalış
  • Dahilik odur ki, sənin başladığın iş səninlə ölüb getməsin

Metodlar

  • İndiki zamanda uğurlu olmaqla gözəl gələcək yarat
Açar sitat

Sənin mirasın daxilində olan ən şərəfli və gözəl xüsusiyyətlərin və insanlara verə bildiklərin olacaq. O sənin olduğun və olmağa can atdığın şəxsiyyətin təcəssümü olacaq. Özündən sonra miras qoymaq ətrafındakıları təəssüratlandırmaq və ya ən yüksək zirvəyə yüksəlmək deyil.

Onda ən vacib olan yaxşı görünmək deyil, yaxşı əməllər etməkdir. Bu, öz borcunu yerinə yetirmək və insanlığını həyata keçirməkdir.

1.Gəlirlərini məqsədinlə birləşdir (Diqqətin gələcəyə cəmləşdirilməsi ritualı)

2.Ağlınla idarə et, ürəyinlə apar (İnsani münasibətlər ritualı)

3.Hər zaman mükafatlandır, daim etiraf et (Komanda birliyi ritualı)

4.Dəyişikliklərə qarşı çıxma (Uyğunlaşma və dəyişikliklərdən yararlanma ritualı)

5.Diqqətin ən vacib olanda cəmlənməsi (Şəxsi effektivlik ritualı)

6.Lider, özünə liderlik et (Fərdi intizam ritualı)

7.Hər kəsin gördüyünü gör, düşündüyünü düşünmə (Yaradıcılıq və novatorluq ritualı)

  1. Liderliyi mirasla birləşdir (Töhfə və məna ritualı)
Siz artıq “Ferrarisini satmış Rahiblə öz taleyini kəşf et” kitabını oxumusunuz. Növbəti gələn hansıdır?

Öz taleyini yaşa

Öz həyatını ayıltmaq üçün yeddi günlük sistem

“Öz taleyini yaşa” – 6 diskdən ibarət proqramdır və orada “Ferrarisini satmış Rahiblə öz taleyini öyrən”-də göstərilən biliklərin gündəlik həyata tətbiqi üsulları əksini tapıb.

Yeddi dəyişmə günü ərzində Robin Şarma sizin fərdi müəlliminiz olacaq, sizə gerçək həyatı yaşamağı və ürəyinizdəki arzuları addım-addım necə həyata keçirməyi öyrədəcək. Bu istifadəsi asan həyat təlimi zamanı siz bunları öyrənəcəksiniz:

Həyatı necə arzuladığın kimi etmək olar

Ən yüksək istedadınızın dünyada parlaması yollarını öyrənmək

Özünü xoşbəxt hiss etməyin və şəxsi azadlıq əldə etməyin xüsusi strategiyaları

Öz qorxularından azad olmaq, öz məhdudiyyətlərinlə üzləşmək və özünə olduğundan daha çox inanmaq üçün yardım vasitələri

Öz işini sevməyin və karyeranızda liderlik etməyin qeyri-adi yolları

İstədiyin sevgiyə nail olmaq və münasibətləri yaxşılaşdırmağın çox az insana məlum olan ideyaları

Həyatına bolluq, uğur və məna gətirməyin yolları

Ən yaxşı səhhətə və hədsiz enerjiyə sahib olmağın üsulları

“Öz taleyini yaşa” eyni zamanda internetdən yüklənə bilən işçi dəftərlər də təqdim edir ki, o da sizə 7 günlük sistemdə istiqamətləndirir. O sizə eyni zamanda 100 dollarlıq bonus kupon təqdim edir ki, bununla siz Robin Şarmanın dünyanın müxtəlif yerlərində həyatı dəyişən məşhur “Ən yaxşı fərdi həftəsonu” adlı 2,5 günlük təlimində iştirak imkanı verir.

99.95 KD

69.95 ABŞD

Sifariş üçün robinsharma.com saytına daxil olun və ya pulsuz 1.888.RSHARMA (774.2762) nömrəsinə zəng edin.

Şarmanın Liderlik Hesabatı

Bu kitabı alanlara qısa müddət ərzində pulsuz abunə imkanı (illik abunə haqqı 95 dollardır). “Şarma Liderlik Hesabatı” Robin Şarmanın geniş oxucu auditoriyası olan elektron qəzetidir. Burada sizə həyatınızı professional, ruhi və şəxsi olaraq tam yaşamağa imkan verəcək praktiki biliklər, dərslər və metodlar təqdim olunur.

Dünyanın hər yerindən müxtəlif yaşda insanlar öz həyatını və işini tarazlaşdırmaq üçün bu yüksək mənəvi hesabatı oxuyur. Onlar bunu yüksək fəaliyyət, gərginliyin idarə edilməsi, münasibətlərin möhkəmləndirilməsi və arzuların reallaşdırılması üçün oxuyur. Bu, qeyri-adi nəşrdir və sizə böyük köməyi dəyəcək.

Pulsuz abunə olmaq üçün robinsharma.com saytına daxil olub qeydiyyatdan keçin. Biz bu elektron qəzeti dostlarınızla da bölüşməyinizi tövsiyə edirik. Qoy onlar da güclü ideyalarla tanış olsunlar və özlərindən sonra miras qoysunlar.

Ferrarisini Satan Rahib – Robin SharmaSevmək sənəti – Erich Fromm

Fikirlərinizi bildirin.