Titulsuz lider – Robin Sharma

0

Titulsuz lider – Robin Sharma

TİTULSUZ LİDER İŞDƏ VƏ HƏYATDA GERÇƏK UĞUR QAZANMAQ HAQQINDA MÜASİR HEKAYƏ

Əksəriyyətimiz həyatımızın ən yaxşı günlərini ayaqüstü komada keçiririk. Anlamırıq ki, həyatda həqiqətən mühüm olan özünün liderinə çevrilib potensialını tam gerçəkləşdirməkdir.

Sonra isə başqalarına potensiallarını tam gerçəkləşdirməyə yardımçı olmaq və dünyanı daha rahat etməkdir.

Robin Şarmanın “Ferrarisini satmış rahib”inin əməli davamı olan bu yeni kitab, beş müəllimin diliylə bunları bizə öyrədəcək.

Oxucu, bu kitabı sənə həsr edirəm. Daxili liderini oyatmaq istəyin məni ruhlandırır. Mən sənin tam gücünlə işləmək qətiyyətindən vəcdə gəlirəm.

Rastına çıxan hər bir adamı səninlə tanışlığına qədər olandan daha yaxşı etmək istəyin isə məni, insanların titulsuz liderlərə çevrilməsinə yardım etmək üçün, daha artıq qüvvə sərf etməyə sövq edir.

İyirmi il ötəcək və sən nəyisə lazımınca edə bilmədiyindən daha artıq, nələrisə ümumiyyətlə edə bilmədiyinə təəssüflənəcəksən. Ona görə də şübhələri bir yana qoy. Yelkənlərini aç və təhlükəsiz limandan uzaqlaş. Səmt küləyini tut. Tədqiq et. Xəyallara dal. Kəşflər et.

MARK TVEN

ROBİN ŞARMADAN ÖZƏL MÜRACİƏT

Əlindəki kitab Fortune 500 siyahısına daxil olan Microsoft, Nike, FedEx, IBM kimi çoxlu sayda şirkətlərdə və Yel universiteti, Amerika Qırmızı xaçı və Yeniyetmə prezidentlər təşkilatı kimi təşkilatlarda liderlik və idarəetmə məsələləri üzrə təqribən on beş illik məsləhətçilik fəaliyyətimin nəticəsidir.

Sən bu kitabda öyrətdiyim liderlik sistemini tətbiq etməklə öz işində böyük irəliləyişə nail olacaq və şirkətinə, innovasiya fəallığı, istehsalat və müştərilərin sadiqliyi də daxil olmaqla biznesin bütün sahələrində yeni səviyyəyə qalxmağa yardım edəcəksən.

Bundan başqa şəxsi həyatında və həyatda özünü göstərməyində də dərin dəyişikliklər hiss edəcəksən.

Liderliyin bu üsulunu izah etmək üçün bədii nəql formasından istifadə etdiyimə fikir ver. Bütün personajlar – əsas qəhrəman Bleyk Devis, onun bənzərsiz müəllimi Tommi Flin, Bleykin işə və həyata yanaşmasını tamamilə dəyişən dörd qeyri-adi müəllim uydurulmuş simalardır.

Amma inan ki, bu liderlik sisteminin özü, eləcə də onun əsaslandığı prinsiplər, alətlər və taktikalar tam gerçəkdir. Bu sistem dünyanın çox uğurlu şirkət və təşkilatlarının yüz minlərlə əməkdaşlarına biznesdə qalib gəlmək və öz sahəsində lider olmağa kömək etmişdir.

Qurbanlar problemləri bəhanə gətirirlər. Liderlər həll təklif edirlər. Mən ürəkdən inanıram ki, «Titulsuz lider» kitabı sənə və işlədiyin müəssisəyə oyun tərzinizi tamamilə dəyişməyə yardım edən bir həll verəcək və bunun nəticəsində siz belə təlatümlü və qərarsız zamanda özünüzün ən yüksək potensialınızı tez və zərif gerçəkləşdirə biləcəksiniz.

Robin Şarma

P.S. «Titulsuz lider» kitabını oxuyan zaman liderə çevrilməyini sürətləndirmək və dərinləşdirmək üçün http://www.robinsharma.com saytına baş çək. Burada sən, məlumat bülletenləri, bloqlar, on-line rejimdə fikir mübadiləsi və alətlər də daxil olmaqla, əla komanda yaratmağa yardım edəcək köməkçi ehtiyatların bütöv bir dəstini tapacaqsan.

Fəsil 1
LİDERLİK VƏ UĞUR HÜQUQU SƏNƏ DOĞULANDAN VERİLİB

Ən cəsarətli gözləntilərini belə ötəcək uğura nail olmaq üçün əvvəlcə, ən azı, belə gözləntilərin olmalıdır.

Ralf Çarrel

İnsanın onu əhatə edənlərə verə biləcəyi ən yaxşı töhfə nailiyyətlərinin nümunəsidir.

Eyn Rend

Hər birimiz dahi doğuluruq. Təəssüf ki, çoxumuz sıravi kimi ölürük. Güman edirəm ki, özümün bu dərin inamımı qısa görüşümüzün lap əvvəlində söyləməklə oxucunu məyus etmədim. Mən sözün düzünü deməliyəm.

Bundan başqa, elə əvvəldən sizə bildirim ki, mən bir para qeyriadi sirləri öyrənmək xoşbəxtliyinə nail olmuş adi bir oğlanam. Bu sirlər mənə biznesdə böyük nailiyyətlər qazanmağa və həyatda özümü gerçəkləşdirməyə yardım etmişdir.

İndi isə, kəşflərimi bölüşmək üçün, sizi maraqlı səyahətə dəvət etmək istəyirəm. Onların vasitəsilə siz də baş gicəlləndirən uğura gəlib çata və tam gücünüzlə yaşaya biləcəksiniz. Bu gündən başlayaraq.

Mən bütün bu dərsləri təngə gətirmədən, ehtiyatla, sizi fəaliyyətə sövq etmək həvəsiylə deyəcəm. Birgə səyahətimiz sevinc, ruh yüksəkliyi və şadlıqla dolu olacaq.

Bu səyahətin gedişində kəşf edəcəyiniz qanun və alətlər avtomatik olaraq karyeranızın yüksəlməsinə, həyatınızın sevinclə dolmasına gətirəcək və siz daxilinizə qoyulmuş ən yaxşı keyfiyyətləri gerçəkləşdirəcəksiniz. Lakin mənim ən vacib vədim sizinlə səmimi olmaqdır. Bu, oxucuya zəruri hörmət əlamətidir.

Mənim adım Bleyk Devisdir. Mən Miluokidə doğulmuşam, lakin demək olar ki, bütün həyatımı burada, Nyu-Yorkda yaşamışam. Mən indiyə qədər də bu şəhərə vurğunam. Onun restoranlarına. Həyat ritminə. İnsanlarına. Küçə latoklarında satılan hot-doqlarına. Ləzzətdir.

Bəli mən yeməyi xoşlayıram və, mənim rəyimi bilmək istəyirsinizsə, bunu həyatın ən parlaq sevinclərindən biri hesab edirəm. Yaxşı söhbət, idman və kitablarla yanaşı. Bir sözlə dünyada Böyük Alma Şəhəri (Nyu-Yorku belə də adlandırırlar) kimi ikinci bir yer yoxdur. Mən buradan başqa yerə köçməyə hazırlaşmıram. Heç vaxt.

Məni olduğumdan həmişə olmaq istədiyimə çevirmiş qəribə və dəyərli hadisələri təsvir etməzdən əvvəl icazə verin qısaca öz həyat hekayəmi danışım.

Mənim anam həyatımda rast gəldiyim insanların ən mehribanı idi. Atam isə tanıdıqlarımın ən qətiyyətlisi. Belə adamları «torpağın duzu» adlandırırlar. Yox, bu adamlar ideal deyildilər… amma kim idealdır ki. Başlıca məsələ odur ki, onlar həmişə bacardıqlarının ən yaxşısını edirdilər.

Mən isə belə hesab edirəm ki, ən yaxşı şey, gücün çatanın ən böyüyünü etməkdir; bundan sonra evinə gedib sakitcə yata bilərsən. Təsir edə bilməyəcəyin şeyə görə narahat olmaq xəstəliyə bənzəyir. Əslində bizim narahat olduğumuz şeylərin çox hissəsi heç baş vermir də. Kurt Vonnequtun dediyi kimi:

Adətən gerçək problemlərin sənin ağlının qorxduqları ilə heç bir ortaq cəhəti olmur, onlar, baş verəcək bəlanın heç bir əlaməti sezilməyən hansısa tənbəl çərşənbə axşamı, günorta saat dörddə buludsuz səmada çaxan şimşək kimi üstünə şığıyır.

Valideynlərimin mənə verdiyi tərbiyəni bəyənirəm. Onların çox şeyi yox idi, amma müəyyən mənada hər şeyə – öz inamlarının ardınca getmək cəsarətinə, yüksək dəyərlərə və özünə hörmət hissinə malik idilər. İndiyə qədər də onlar üçün darıxıram və elə gün olmur ki, onlara minnətdarlığımı bildirməyim.

Boş vaxt olanda düşünürəm ki, çox zaman biz ən sevimli insanları olmalı imiş kimi qəbul edirik. Onları itirənə qədər. Sonra isə onlara layiq olduqları münasibəti göstərmək imkanından istifadə etmədiyimizə heyfsilənərək, uzun-uzadı dualar edirik.

Belə hisslərin həyatınızı zəhərləməsinə yol verməyin. Bu bizim çoxumuzun başına gəlir. Valideyinləriniz hələ sizinlədirsə sevinin və onlara diqqət və hörmət əlamətləri göstərin. Bunu sabaha saxlamayın.

Mən yaxşı oğlan kimi böyüyürdüm. Babam mənim haqqımda «saf ürəklidir» deyirdi. Kiminsə xətrinə dəymək və ya qəsdən nəyisə korlamaq xasiyyətim yox idi. Məktəbdə yaxşı oxuyurdum, qızların xoşuna gəlirdim… yuxarı siniflərdə məktəb futbol komandasında kifayət qədər ciddi oynayırdım.

Lakin qəflətən valideynlərim həlak oldular, dünyam da altı-üst oldu. Torpaq ayağımın altından qaçdı. Mən dünyaya inamımı itirdim. Məqsədimi itirdim. Həyata marağımı itirdim.

İyirmi yaşından iyirmi beş yaşına qədər çoxlu iş yeri və peşə dəyişdim. Bir müddət avtopilotda imiş kimi yaşadım. Sanki yarıyuxulu idim. Ətrafda nə baş verdiyinə fikir vermirdim. Mən beynimi televizor, yemək və boş narahatlıqlarla dumanlandırırdım ki, öz imkanlarını gerçəkləşdirə bilmədiyini anlayan hər bir insanın hiss etdiyi ağrını kütləşdirim.

Həyatımın həmin dövründə mənim üçün iş bacardığımın ən yaxşısını göstərmək imkanı yox, sadəcə yemək və mənzil üçün pul qazanmaq üsulu idi. İşə, inkişaf edib tam gücümlə çiçəklənmək üçün deyil, günlərimin saatlarını üyütmək üçün düzəlirdim.

Gündəlik işimə öz nurumla digərlərini işıqlandırmaq, müəssisəmi, bununla birlikdə bütün dünyanı da bir qədər daha yaxşı etmək üçün qiymətli imkan kimi yox, yalnız zamanı yandırmaq üçün soba kimi baxırdım.

Nəhayət orduya yazılmaq qərarına gəldim. Mənə elə gəldi ki, bu, dünyada öz yerini tapmaq və öz taleyində pis-yaxşı hansısa nizam yaratmaq üçün pis üsul deyil. Məni İraqda döyüşməyə göndərdilər. Lakin ordu mənim həyatımı müəyyən qaydada nizamlamaqla yanaşı, indiyə qədər də mənə əzab verən bir təcrübənin içərisindən keçirdi.

Mən hərb sənətini birlikdə öyrəndiyim yoldaşlarımın qanlı döyüşlərdə necə həlak olduqlarını gördüm. Demək olar ki, hələ uşaq olan əsgərlərin necə əlil olduqlarını gördüm.

Əvvəlki mənimdə qalmış ruh yüksəkliyinin son qırıntıları da həyatımın nəyə çevrildiyi haqqında bulanıq fikirlərimin çıxılmazlığında həll olub getdi. Müharibədə fiziki xəsarət almasam da, ruhum rəhmsizcəsinə yaralanmışdı. O vaxtdan döyüş kabusları məni hər yerdə izləyirdi.

Nəhayət bir gün dedilər ki, evə qayıtmağın vaxtı çatıb. Bu, karıxdırıcı dərəcədə gözlənilməz oldu. Məni nəqliyyat təyyarəsinə oturtdular, vətənə apardılar, və standart tibbi müayinə keçdikdən bir neçə gün sonra əlimə mülki sənədlər verib, ölkəyə xidmətimə görə təşəkkür etdilər və gələcək uğurlar arzuladılar.

Mən hərbi hissənin binasından parlaq payız günəşinin işıqlandırdığı küçəyə çıxdım və qorxu hissi ilə anladım ki, yenə özbaşına qalmışam.

Ən çətini artıq tamamilə yad olduğum cəmiyyətə geri dönmək yolunu tapmaq oldu. Gecələr yata bilmirdim, müharibənin dəhşətləri haqqında xatirələr beynimi didirdi. Səhərlər saatlarla yataqda eşələnir, ayağa durub yeni günü başlamaq üçün qüvvəmi toplamağa çalışırdım.

Bədənim ağrıyırdı. Mən səbəbsiz qorxu hiss edir, özüm kimi əsgərlərdən başqa heç kimlə normal ünsiyyət qura bilmirdim. Əvvəllər xoşuma gələn hər şey indi lazımsız və darıxdırıcı görünürdü. Həyat məqsədini və mənasını itirmişdi. Hərdən ölmək istəyirdim.

Mənə valideynlərimdən qalmış ən qiymətli hədiyyələrdən biri öyrənməyə, xüsusən də kitablarda olan bilikləri öyrənməyə sevgi idi. Tək bircə kitabınqapağı altında elə ideyalar ola bilər ki, sənin bütün həyatını dəyişər. Vaxtını təfəkkürünü inkişaf etdirmək və biliklərini genişləndirmək üzərində işləməyə sərf etməkdən daha səmərəli bir şey çətin ki olsun.

Öyrənməkdən yorulmamaq, həqiqi azad və güclü şəxsiyyətin təməl xüsusiyyətlərindən biridir. Özünütəhsillə məşğul olmaq çətin və qarışıq dövrlərdə sağ qalmağın ən gözəl üsuludur. Və həyat belə gətirib ki, insanların ən yaxşıları, demək olar ki, həmişə, böyük kitabxanaya malik olur.

Beləliklə mən Sohodakı (Nyu-Yorkun bir rayonu) kitab mağazasına işə düzəldim. Lakin özümün soyuq və təkəbbürlü davranışıma görə kollektivə qarışa bilmədim. Müdiriyyət mənə teztez irad tuturdu və mən işdən çıxarılmaq üçün birinci namizəd idim.

Fikrim dağınıq və komanda ruhuna yad olduğumdan çox pis işləyirdim. Məni xilas edən yeganə şey kitablara olan sevgim idi. Mağaza müdiriyyətinin vəzifələrimə laqeyd yanaşdığıma görə məndən xoşu gəlməsə də, alıcılarım mənə rəğbəti bəsləyirdilər. Belə ki, birtəhər, tükdən asılı, dayanmışdım.

İndi isə hekayətin xoş hissəsi başlayır. Sonra baş verənləri ancaq möcüzə adlandırmaq olar. Həyat, yaxşı şeyi ən az gözlədiyim bir vaxtda mənə qiymətli hədiyyə bəxş etdi və tamamilə başqa bir oyun başlandı…

Bizim mağazaya tanımadığım, çox maraqlı bir adam gəldi. Qısa ünsiyyətimiz müddətində verdiyi dərslər mənim özümə qoyduğum məhdudiyyətləri darmadağın etdi. Mən işimə tamamilə yeni münasibətə və yeni həyat tərzinə açıldım.

İndi, iyirmi doqquz yaşında, həyatımın uğur və sevinclə dolu olduğu bir vaxtda anlayıram ki, çətin zamanlar insanlara daha yaxşı olmağa kömək edir. Bütün problemlərin daxilində əlverişli imkanlar gizlənmişdir. Bizim hər birimiz həm işdə, həm də həyatda qələbə qazanmaq üçün yaradılmışdır.

İndi isə başıma nə gəldiyini sizə danışmaq vaxtı gəlib çatdı.

Fəsil 2
MÜƏLLİMİMLƏ TANIŞLIĞIM

Günlər, sanki dostların uzaq məclisindən gələn, yağmurluq və maska altında gizlənmiş elçilər kimi, səssiz-səmirsiz ötüb keçirlər. Gətirdikləri bəxşişlərdən istifadə etmiriksə, onları səssizcə geri aparırlar.

Ralf Uoldo Emerson

Növbəti bazar ertəsinin fantastik dərəcədə darıxdırıcı səhəri idi. Əməkdaşların könülsüz və zəif alqışları altında «Həftənin satıcısı»nı müəyyən etdiyimiz «Bazar ertəsi ötür-ötürü» indicə qurtarmışdı. Bizim filialımızda satış yaxşı getmirdi.

Deyirdilər ki, rəhbərlik yaxın vaxtlarda öz mağazalar şəbəkəsini yenidən qurmaq fikrindədir və birinci növbədə bizi bağlayacaqlar. Xərcləri azaltmaq, işi optimallaşdırmaq və gəlirləri artırmaq lazım idi. Özü də təcili.

Belə iclasların məqsədi kitab satışı şirkətimizin hədəflərini komanda üzvlərinə bir daha xatırlatmaq, eləcə də onları növbəti həftədə məhsuldar işləməyə kökləmək idi. Şəbəkənin mağazalarından hər biri ilin axırına özünün ən yaxşı işçisini seçirdi və bu işçi şirkətin verdiyi «Amerikanın ən yaxşı kitab satıcısı» adına iddiaçı olurdu.

Bu adla bərabər böyük pul mükafatı və Arubaya bir həftəlik putyovka da verilirdi. Şəxsən məni bu tədbir nəinki səfərbər etmirdi, hətta ruhdan salır və gündəlik işlərimə daha böyük laqeydlik yaradırdı. Mən də bu əhvalı yanımda olan şər bir əməkdaşa çox asanlıqla ötürürdüm.

Lakin həmin səhər fövqəladə bir şey baş verdi. İşdən gizlənərək, biznes ədəbiyyatı bölməsindəki kitab dolablarının birinin arxasında qəhvə içdiyim zaman kimsə əlini çiynimə toxundurdu. Mən döndüm və gördüyümdən çaşıb qaldım.

Qarşımda çox qəribə bir adam dayanmışdı. Bir-birinə uyuşmayan köhnə geyimi tam səliqəsiz vəziyyətdə idi. Dama-dama jileti süzülmüşdü. Köynəyinin qolları yuxarıya qatlanmışdı, sanki köhnə geyiminin əksinə olaraq, kişi daxilən nəsə ciddi bir işə köklənmşdi.

Jiletin cibindən üzərində Mikki-Mausun kiçik təsvirləri olan sarı cib dəsmalı sallanmışdı. Boynundakı gümüş medalyonun üstündə sadə, müasir şriftlərlə TLE hərfləri oyulmuşdu.

Mən onun ayaqlarına baxdım. Qəribə də olsa, parlayana qədər təmizlənmiş, uclarına dəmir pullar bərkidilmiş yeni çəkmələr geymişdi. Yad adam səssiz və hərəkətsiz dayanmışdı.

O mənim anbaan artan çaşqınlığımı hiss edir, lakin söz söyləməyə ehtiyac duymurdu – sözün çox, işin isə az olduğu dünyamızda bu, nadir istedad idi.

Yad adamın üzü bişmiş alma kimi qırış-qırış idi, çox qoca olduğuna şübhə yox idi. Dişləri sınıq və qaralmış idi. Nazik, itaətsiz saçları Albert Eynşteynin kameraya dilini çıxardığı məşhur fotosundakı kimi vız durmuşdu.

Lakin adi qaydada başlanan bazar ertəsi qarşıma çıxmış bu qəribə şəxsdə məni ən çox heyrətə gətirən onun gözləri idi. Səliqəsiz görünüşü onun evsiz olduğuna işarə edirdisə də, baxışlarından güc və sərrast ağıl oxunurdu.

Bilirəm, bu qəribə görünə bilər, lakin onun ovsunlayıcı baxışı məni təkcə sakitləşdirmədi, həm də mənə çox güclü adamla rastlaşdığım fikrini aşıladı.

— Salam, Bdeyk, — nəhayət tanımadığım adam məni daha da rahatladan inamlı səslə dedi. — Səninlə tanış olmağıma çox şadam. Mağazanın əməkdaşlarından sənin haqqında çox eşitmişəm.

Bu adam mənim adımı bilir! Bəlkə də sayıq olmaq lazımdır. Nyu-Yorkda saysız-hesabsız başdanxarab adam yaşayır, bunun zahiri də hər cür şübhəyə əsas verir. O kimdir? Mağazaya necə keçib? Bəlkə mühafizəçiləri çağırım? Lənət şeytana, mənim adımı haradan bilir?

— Sakit ol, dostum, — o görüşmək üçün əlini uzadaraq dedi. — Mənim adım Tommi Flindir. Məni bu mağazaya Yuxarı İst-Sayddakı filialdan indicə keçiriblər.

Bilirəm-bilirəm, zahiri görünüşümdən deməzsən ki, mən o rayonda işləmişəm, amma keçən il mən «İlin satıcısı» olmuşam. Belə ki, mənimlə nəzakətli olsan yaxşıdır. Nə bilmək olar, bəlkə tezliklə sənin müdirin oldum.

— Görünür siz məni ələ salırsınız. Bizim ştrkətdə işləyirsiniz? — ağzımdan çıxdı.

— İşləyirəm. Amma narahat olma, ən az istədiyim şey sənə müdir olmaqdır. Mənim üçün ən əsası öz işimi ən yaxşı şəkildə görməkdir. Bunun üçünsə mənə heç bir formal rütbə lazım deyil.

Ümid edirəm ki, son beş ildə bu şirkətin ən yaxşı işçisi seçildiyimi bildirsəm bunu özünü öymək kimi qəbul etməyəcəksən. — Tommi qürurlu təbəssümlə öz Mikki-Mauslu dəsmalını düzəldərək dedi.

Yəqin bu qəribə qoca sayıqlayır. Bəlkə, hələ ki gec deyil, qaçmaq lazımdır. Lakin bu çox səfeh görünərdi. Əməkdaşların mənə onsuz da xüsusi hörməti yox idi. Həm də qəhvə, onu yarımçıq qoymaq üçün çox yaxşı idi. Bir də, boynuma alım ki, qoca məndə maraq oyatmışdı. Mən qalmaq qərarına gəldim.

Mən gizli kamera görmək ümidiylə ətrafa boylandım. Bəlkə əməkdaşlar məni, xəbərsiz adamları müxtəlif qəribə vəziyyətlərə qoyan, komedik verilişlərdən birinin personajı etməklə zarafat etmək istəyirlər. Lakin nə qədər baxdımsa, kamera görmədim. Ona görə oyunu davam etdirməyi qərara aldım.

— Yaxşı, — əsgər kimi hər cür vəziyyətdə olmuş və hər cür adamla rastlaşsam da səsim bir qədər titrəyirdi, — salam, Tommi. Tanış olmağımıza şadam. Bəs sizi niyə bizim mağazaya keçiriblər? («Dəlixanaya yox», — əlavə etmək istəyirdim). Bilirsinizmi, bizim vəziyyətimiz batan gəmininki kimidir.

— Heç kim məni bura keçməyə məcbur etməyib, Bleyk… Mən özüm istəmişəm — o, inamlı, dəlilikdən əsər-əlamət olmayan bir səslə dedi. Əvvəlki mağazada daha inkişaf etməyə yer yox idi. Fikirləşdim ki, bəlkə burada faydalı ola bilərəm, bəlkə nəyisə dəyişə bilərəm.

Bleyk, vəziyyət nə qədər mürəkkəbdirsə öz daxilində o qədər böyük imkanlar saxlayır. Bax mən də buraya keçib, səninlə birlikdə işləmək istədim, — gülümsəyərək əlavə etdi.

Mən onun söhbəti hara apardığını başa düşmürdüm. Bu kimdir axı? Digər tərəfdən də, dəsmalın üzərindəki bu siçanlar əsəbimə toxunurdular. Elə bilməyin ki, xalqın sevimlisi olan körpə Mikki-Mausa qarşıyam, amma hər halda…

— Sənə Oskar adı nəsə deyir, Bleyk?

Mən səksəndim. Bir anlığa nəfəsim kəsildi. Ürəyim tez-tez vurmağa başladı, ayaqlarım boşaldı. Oskar atamın adı idi.

— Atamın adı Oskar idi, — sakitcə cavab verdim və ölmüş valideynlərim haqqında qəlbimin dərinliklərində çoxdan basdırdığım qüssənin üzə çıxmağa başladığını hiss etdim. Tomminin baxışları yumşaldı. Bu an onun çox mehriban insan olduğunu hiss etdim. O, əlini çiynimə qoydu.

— Mən Miluokidə yaşayanda atan ilə dost idim. Biz bir yerdə böyümüşük. Mən Nyu-Yorka köçdükdən sonra heç vaxt görüşməmişik. Amma dostluğumuz kəsilməyib. Biz bir-birimizə həyatımız haqqında uzun, ətraflı məktublar yazırdıq.

Orada iş tapılmadıqda, məhz sənin atan məni Nyu-Yorka gəlməyə inandırdı… Onun xasiyyətinin gücünü görmüş olduğumdan özümdə adi günlərin get-gəlində ölgünləşməyə başlayan cəsarətimi bərpa etmək üçün güc tapırdım. Bleyk, valideynlərinin başına gələnlərdən çox kədərliyəm. Onlar gözəl insanlar idi.

— Oskar məni, bu və ya başqa yolla, — gözlərimə diqqətlə baxaraq davam etdi, — sənin nə işlə məşğul olmağın haqqında məlumatlandırırdı. O, həmişə deyirdi ki, sənin nəhəng potensialın var və böyük işlər görəcəksən.

Bleyk, Atan sənə çox inanırdı. Amma hiss edirdi ki, sənə səni ruhlandıracaq və imkanlarını tam gerçəkləşdirməyə kömək edəcək adam lazımdır. Amma nəyə görəsə özünü belə bir adam hesab etmirdi.

Mən qulaqlarıma inanmırdım. Bu yad adamın atamın dostu olması fikri beynimə yerləşmirdi. Tamamilə sürrealist bir mənzərə idi. Mən kətilin üstünə oturdum və kürəyimi kitab dolabına söykədim.

— Narahat olma, Bleyk. Azmaq sənin üçün müəyyən edilmiş yolu tapmağın adi bir mərhələsidir. Bəzən qarşındakı yolu aydın görməyi öyrənmək üçün onu səhv salmaq hətta zəruridir. İndiyə qədər başına gələnlər – yaxınlarını itirməkdən İraqda xidmətə qədər – yalnız hazırlıq idi.

— Hazırlıq idi? — çaşqın, hələ də başı dumanlı halda soruşdum.

— Əlbəttə. Əgər bütün bunları keçməsəydin indi sənə öyrətməyə hazırlaşdığım şeyləri mənimsəməyə hazır olmayacaqdın. Həyat səni yıxmasaydı, özünü yenidən yaratmaq şansın olmayacaqdı. Sadəcə səbirli ol, balaca, səni nəhəng bir irəliləyiş gözləyir.

Nəfəs dərməyə macal tapmayacaqsan ki, bizim şirkətin rok-ulduzu olacaqsan, — Tommi ehtiras dolu bir səslə dedi.

— Rok-ulduzu?

Burada Tommi yumruğunu yuxarı qaldırıb, ombalarını ritmlə hərəkət etdirərək, Mik Caqeri təqlid etməyə çalışdı. Lakin bu, o qədər də duzlu alınmadı.

— Bəli rok-ulduzu, — qoca təsdiq etdi və güldü.

— Siz nə danışırsınız! Mənə günü başa vurmağın özü belə problemdir. Mən başa düşürəm ki, siz kömək etmək istəyirsiniz… və mən əlbəttə ki, atamın köhnə tanışına rast gəlməyimdən sarsılmış bir vəziyyətdəyəm. Lakin yaşamağın mənim üçün nə qədər ağır olduğunu təsəvvürünüzə belə gətirə bilməzsiniz.

Hərblə bağlı xatirələr indiyə qədər məni təqib edirlər. Onlar ən az — İndi isə təsəvvür et ki, nəinki baş gicəlləndirici vəzifə zirvələrinə çatmısan, — Tommi davam etdi, — eyni zamanda da möhkəm sağlamlıqdan, insanlarla əla münasibətlərdən ləzzət alırsan və ümumiyyətlə xoşbəxtsən.

Mən sənə bütün bunlara aparan etibarlı yolu göstərə bilərəm. İnan ki, bu yola qədəm qoymaq sənin təsəvvür etdiyindən qat-qat asandır.

— Bəs boynunuzdakı TLE yazılı medalyonun mənə öyrətmək istədiyinizə bir dəxli var? — maraqla soruşdum.

— Çox yaxşı, — Tommi razılıqla mənə əl çalaraq, cavab verdi, — səninlə işimiz fikirləşdiyimdən də asan olacaq. Bəli TLE tezliklə sənə açılacaq üsulun ürəyidir. Bu işləməyin və yaşamağın son dərəcə sadə və qeyri-adi bir üsuludur.

Qəlbim üçün çox qiymətli olan dörd müəllim bu üsulu mənə öyrətdiyi gün içimdə nəsə köklü surətdə dəyişdi. İçimdə bir təbii qüvvə oyandı. O gündən sonra daha heç vaxt əvvəlki kimi olmadım. Bunun nə qədər qəribə və qeyri-adi səsləndiyini anlayıram, Bleyk.

Lakin hər şey məhz belə olmuşdu. Sadəcə mən karyeramı və şəxsi həyatımı yeni işıqda görməyə başladım. Bu biliklə tanış olan andan dünyaya başqa gözlərlə baxmağa başladım. Fantastik nəticələri çox gözlətmək lazım gəlmədi.

Mən maraqlanmağa başlamışdım. Düzdür müəyyən şübhələr hələ qalırdı, amma bu adam məni heyran etmişdi. Sözləri nə qədər qəribə səslənsə də, sövq-təbii hiss edirdim ki, yalan danışmır.

— Görünür bu çox güclü fəlsəfədir, elə deyilmi?

— Bəli, elədir, — Tommi dalğın halda medalyonunu sığallayaraq cavab verdi. — Son dərəcə güclü… — lap sakit əlavə etdi və fikirli-fikirli öz saçlarını qarışdıraraq susdu.

Mağazada alıcılar yavaş-yavaş çoxalmağa başladı. Qəhvəm tamamilə soyumuşdu. Birdən müəyyən çaşqınlıq hiss etdim. Amma sadəlövhlük etməmək qərarına gəlib soruşdum:

— Tommi ümid edirəm ki, sözlərimdən inciməyəcəksiniz, əgər sizin TLE üsulunuz həqiqətən belə yaxşıdırsa, niyə indiyə qədər bu mağazada işləyirsiniz? Məgər təqaüdə çıxmaq olmazdı? Bir də, bağışlayın ki, bunu diqqətinizə çatdırıram, sizi geridə qalan bu filiala keçirərkən heç menecer də etməyiblər.

Siz də elə mənim tutduğum vəzifədəsiniz. Görünür sizin nəzəriyyəniz özünüzə xeyir gətirmir, — kinayə ilə yekun vurdum.

Bunları deyərkən diqqətlə müsahibimə baxırdım. Gözləyirdim ki, bu dəqiqə müdafiə mövqeyi alacaq və sözləri şübhə altına alınan insanların əksəriyyəti kimi inciyəcək də. Lakin Tommi mənim iradlarıma müsbət yanaşdı. O bir müddət susdu, sonra dərindən nəfəs alıb gülümsündü.

— Yaxşı sualdır, Bleyk. Sən səmimisən. Bu mənim xoşuma gəlir. Fikrini, bir qədər sərt də olsa, birbaşa deyirsən. Bu çox yaxşı keyfiyyətdir. Nə olar, təqaüd məsələsində sən haqlısan: mənim yaşıdlarımın əksəriyyəti çoxdan istefa veriblər. Yeri gəlmişkən, elə keçən həftə mənim yetmiş yeddi yaşım tamam olub.

— Ad günün mübarək, Tommi, — mən üzrxahlıq edirmiş kimi dedim və məni «saf ürəkli» adlandıran babmı xatırlayaraq, Tommi ilə sərt danışdığıma bir qədər təəssüf etdim. Bu yaşlı centlmenlə bir qədər yumşaq davranmaq lazımdır. O məndən böyükdür, valideynlərim isə mənə böyüklərə hörmətlə yanaşmağı öyrətmişdilər.

— Sağ ol, — Tommi dedi, — amma mən özümü lap cavan hiss edirəm. Yaş sadəcə ağlın vəziyyətidir… tayfanın öz tayfa yoldaşlarını işarələdiyi və onların imkanlarının hüdudlarını cızdığı yarlıqlardan biridir. Mən isə öz həyatımı yarlıqlara uyğun qurmaq fikrində deyiləm.

Lakin sən haqlısan, mən çoxdan təqaüdə çıxa bilərdim, amma şirkətimiz üçün işləməyi davam etdirirəm. Artıq yarım əsrdir ki, onunlayam.

— Oho!

— Özün fikirləş, sənə ləzzət verən işi niyə atasan? Nə qədər ki, sağam, vaxtım var! Xoşuna gələn şeylə məşğul olmaq isə ruhundakı gəncliyi qoruyub saxlamağın üsullarından biridir. Burada həm yaradıcılıq üçün yer var, həm də yeni problemləri həll etməklə öz təfəkkürümü inkişaf etdirir, dünyagörüşümü genişləndirirəm.

Hər gün yeni dostlar əldə etməyə imkanım olur, bunun üçün sadəcə özünü alıcılarla diqqətli və mehriban aparmalısan. Bundan başqa mən öz nümunəmlə digər iş yoldaşlarımı da ruhlandıra bilərəm… Mən xoşbəxtəm, çünki yaxşı görülmüş iş insana böyük ləzzət verir. Bütün bunlar mənim həyatımı mənalı edir, — Tommi sözünü bitirdi.

— Kobudluğuma görə üzr istəyirəm, — hələ də kətildə oturub, aşağıdan yuxarı bu adama baxaraq, mızıldandım.

Yavaş-yavaş mənə lazım olan müəllimi əldə etdiyimi anlamağa başladım…

— Narahat olma. Amma icazə ver sənin tamamilə düzgün qeyd etdiyin bir şey — niyə menecer olmadığım haqqında bir neçə söz əlavə edim, çünki bunun TLE fəlsəfəsinin əsaslarına bilavasitə dəxli var. Mən menecer olmaq istəmirəm. Bu mənə lazım və maraqlı deyil.

— Tommi bəs TLE-nin dəqiq açılışı necədir? — daxili müqavimətimin əriyib, yerini heyranlığa verdiyini hiss edərək soruşdum.

— Hər şeydən əvvəl burada sehrli heç nə yoxdur. Bu, biznesdə və gündəlik həyatda özünü aparmağın çox gerçək və son dərəcə səmərəli üsuludur. Bilirsənmi, indi bizim dünyamız köklü surətdə dəyişir. Son dərəcə qeyri-müəyyənlik və narahatlıq dövrü başlamışdır. Əvvəllər çox yaxşı işləyən bir çox şeylər indi işləmir.

— Razıyam. Hər bir gün yeni problemlər və gözlənilməz hadisələr gətirir. Bu, şirkətimizə də aiddir. Alıcılar həyatlarının günü-gündən çətinləşdiyindən şikayət edirlər. Mənə elə gəlir ki, bu narahatlıqlar hamını stress vəziyyətinə salır. Tommi, bəs həll haradadır?

— Liderlikdə — cavabı lakonik oldu. Sonra isə əlavə etdi: — Bleyk, bu gün yaşadığımız bu yeni aləmdə biznesi qələbəyə aparan cəmi bir yol var. Heç bir başqa həll istənilən nəticəni verməyəcək.

— Bəs bu nə yoldur?

— Rəqabətə təhrik etmək əvəzinə, təşkilatın hər bir üzvündə liderlik potensialını oyatmaq və inkişaf etdirmək lazımdır. İndiki zamanda suyun üzündə qalmağın yeganə üsulu bütün səviyyələrdəki əməkdaşlarda, etdikləri hər bir işdə, lider olmaq qabiliyyətini inkişaf etdirməkdən ibarətdir.

Bu, qapıçıdan baş direktora qədər hamıya aiddir. Hamının liderlik keyfiyyətlərini göstərməsi və şirkətin uğuru üçün məsuliyyəti üzərinə götürməsi lazımdır. Özü də bu, təkcə özəl biznesə deyil, bütün təşkilatlara aiddir.

Qeyri-kommersiya təşkilatlarında da, bütün səviyyələrdə, liderlik keyfiyyətlərini həvəsləndirmək zəruridir. Sənaye nəhəngləri üçün də bütün səviyyələrdə liderlik keyfiyyətlərini mükafatlandırmaq zəruridir. Liderlik keyfiyyətlərini mükafatlandırmaq hökumət və qeyri-hökumət təşkilatlarına da lazımdır.

Hətta məktəb və universitetlər də belə bir fikri qəbul etməlidirlər ki, adamlardan hər biri etdiyi bütün işlərdə özünü lider kimi göstərə bilər və başgicəlləndirən dəyişikliklər əsrində sağ qalmaq istəyiriksə bu, tamamilə zəruridir.

— Tommi, liderlik haqqında heç vaxt bu səpkidən düşünməmişdim. Mənə həmişə elə gəlirdi ki, liderlər, istər hərbi hissə, istərsə də kommersiya müəssisəsi olsun, yalnız təşkilatlara başçılıq edən adamlardır.

— Bleyk, rütbə və dərəcəmizdən asılı olmayaraq hamımızın liderlik keyfiyyətləri göstərməyimiz zəruridir. İndi «mənim vəzifəm yüksək deyil, deməli bütün müəssisənin işinin nəticələri haqqında düşünməli deyiləm» kimi fikirləşmək bağışlanılmazdır.

İndi lider olmaq üçün formal titul lazım deyil, sadəcə baş verənlərdə iştirak etmək istəyi və nəyisə yaxşıya doğru dəyişmək səyi kifayətdir. Tereza ananın dediyi kimi: «Hər bir adam öz evinin qarşısını süpürsəydi bütün dünya təmiz olardı».

— Beləliklə, hər birimizin özümüzü lider kimi gerçəkləşdirməyimiz üçün ilk növbədə indiki vəzifəmizi qüsursuz yerinə yetirməyimiz lazımdır. Siz bunu nəzərdə tutursunuz?

— Məhz bunu.

Bu yerdə Tommi dolablar arasında duran digər kətilə yanaşdı, onun üstünə qalxdı və əllərini dirijor kimi yelləməyə başladı. Gözlərini yumdu və dodağının altında nəsə oxumağa başladı. Şən adamdır. Qəribə, amma şən.

— Siz nə edirsiniz, Tommi? — gözlərimə güclə inanaraq, qışqırdım. Alıcılardan bir neçəsi maraqla bizə baxmağa başladı. Qoltuğunun altında «Maraqkeş Corc» kitabını tutmuş balaca barmağı ilə Tommini göstərərək gülürdü.

— Musiqiçilərdən heç olmasa birisi xaric və ya səliqəsiz çalırsa simfoniya necə səslənir?

— Anlayıram. Musiqi mənzərəsi pozulur. Bütün orkestrin işi hədər gedir, — mən müəllimimin ifasındakı canlı təsvirdən həqiqi ləzzət alaraq, aşkar olan cavabı verdim.

Tommi kətildən düşmədən çənəsini qaldırdı, səhnədəki aktyor kimi pafosla əlini qabağa uzadıb, Şekspir üslubunu təqlid edərək, yaxşı məşq etdirilmiş səslə dedi:

— Özünün qarşında düz ol. Onda özgələri qarşısında da, gecənin dalınca gündüzün gəlməsinin qaçılmaz olduğu qədər, düzgün olacaqsan.

— Bütün bunlar nəyə lazımdır? — əllərimi sinəmdə çarpazlayıb, başımı süni etimadsızlıqla yelləyərək soruşdum.

— Teatrda deyirlər: «İkinci dərəcəli rollar olmur». Eyni şey biznesə də aiddir, Bleyk. Orkestrlə olan bənzətməmiz məhz bunun haqqındadır. İstənilən təşkilat, elə istənilən insan da, bizim inqilabi dövrümüzdə uğurlu olmaq üçün, yeni liderlik modeli ilə silahlanmalıdır.

Bu model çərçivəsində, hər bir adamın liderlik keyfiyyətləri nümayiş etdirməli olduğu mühitin yaradılması üçün, maksimum səylər göstərmək zəruridir.

Hər bir adam yeni səmərəli iş metodları tətbiq etməlidir. Hər bir adam öz yoldaşlarını ruhlandırmalıdır. Dəyişikliklər üçün açıq olmalıdır. Nəticələrə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməlidir. Müsbət fikirləşməlidir. Bacardığının ən yaxşısını etmək üçün var qüvvəsini qoymalıdır.

Hamı özünü belə aparsa, təşkilat nəinki dəyişən şəraitə yaxşı uyğunlaşar, həm də öz sahəsində liderlik edər.

— Beləliklə siz deyirsiniz ki, daha bizim şirkətə vəzifələr və rütbələr lazım deyil? Bilirsinizmi, Tommi sizin təbliğ etdiyiniz inqilabi liderlik fəlsəfəsindən direksiyamızın xoşu gələcəyinə heç əmin deyiləm, — soyumuş qəhvəmdən bir qurtum alaraq səmimi etiraf etdim.

Mən heç də müəssisələrə vəzifə və rütbələrin lazım olmadığını iddia etmirəm.

Lazımdır. Bizə istiqaməti seçən, sükan arxasında dayanan və yekun nəticəyə görə məsuliyyət daşıyan rəhbərlər vacibdir. Vəzifələr sistemi və təşkilati quruluş intizamın qorunmasını və müəssisənin fasiləsiz işləməsini təmin edir.

Lakin mən təkid edirəm ki, bu coşqun zamanda istənilən müəssisənin çiçəklənməsi üçün bizim hər birimiz öz işinin nəticəsinə görə şəxsi məsuliyyətini qəbul etməli, özü özünün direktoruna və səlahiyyətləri çərçivəsində liderə çevrilməlidir.

Bizim hər birimizin öz yerimizdə liderə çevrilməyimiz zəruridir – tam gücümüzlə parlamalıyıq.

Özünün təsir dairəsində liderlik etməyə başlayanda aldığın ən fövqəladə nəticə ondan ibarətdir ki, bunu nə qədər çox edirsənsə, təsir dairən də o qədər böyüyür.

Əsas ideya bax bundadır, Bleyk. Formal titulların oldu-olmadı, özünü cari rolda necə göstərəcəyin birinci növbədə məhz özündən asılıdır. Bizim hamımıza xas olan insani qabiliyyətlərin ən yüksəyi ətraf mühitə reaksiya göstərmək bacarığıdır.

Hər bir işçi maksimal səmərəliliklə işləməyi və öz işində lider olmağı seçirsə, bütün müəssisə, tamamilə təbii yolla, bütün dünyada ən qabaqcıl mövqelərə çıxır.

— Bəs TLE nə deməkdir? — təkidlə soruşdum.

— Birinci növbədə bu, hər bir adamın istənilən an istifadə etməyə başlaya biləcəyi iş və həyat fəlsəfəsidir. Həmin şəxs, neçə yaşının olması və hansı ölkədə yaşamasından asılı olmayaraq, bu fəlsəfənin köməyi ilə daxili liderini azad edəcək və bir neçə dəqiqənin içərisində fövqəladə nəticələrə nail olacaqdır.

Hər birimizin içərisində daxili lider var və o, özünü göstərməyə çalışır. Hər insanın titulu, yaşı və yaşayış yeri ilə bağlılığı olmayan anadangəlmə liderlik qabiliyyəti var.

Tezliklə tanış olacağın metod vasitəsilə Los-Ancelesdən olan multimilli şirkətin iyirmi səkkiz yaşlı ticarət nümayəndəsi öz daxili liderinə yetişmək qabiliyyətindədir və bu andan onu tamamilə başqa bir gerçəklik, tamamilə fərqli iş nəticələri və müqayisə edilməz dərəcədə daha yüksək əmək haqqı gözləyir.

Bostondan olan on altı yaşlı məktəbli daxili liderini aşkar edə bilər və bunun nəticəsində təhsildə parlaq uğurlar, hobbisində müvəffəqiyyət və məktəbli həmyaşıdları arasında böyük hörmət qazana bilər.

Gün işığına çıxmaq üçün yanıbyaxılan daxili lider San-Fransiskodan olan otuz dörd yaşlı menecerdə də, Solt-Leyk-Sitidən olan qırx iki yaşlı biznesmen qadında da yaşayır.

— İndi mən bunu daha yaxşı anlayıram, Tommi. İstənilən adam dünyanın istənilən nöqtəsində irəli addım ata, nəyisə daha da yaxşı etmək üçün üzərinə məsuliyyət götürə, işində kamilliyə nail ola və liderə çevrilə bilər.

Bu növ qərarı peşəsindən asılı olmayaraq hər kəs — Vaşinqtondan olan əsgər də, Tokiodan olan müəllimə də, Perudan olan təyyarəçi də qəbul edə bilər. Hər birimizin daxilində bu liderlik potensialı var. Yalnız onu dərk etmək və istifadə etməyi öyrənmək lazımdır.

Ulu tanrım, əgər fəaliyyət yerindən – kommersiya şirkəti, tədris müəssisəsi, dövlət idarəsi, ya da sosial xidmət olsun – asılı olmayaraq insanlar bu ideyanı dərk etsəydilər, bütün dünya dəyişərdi!

— Elədir. Mən də məhz bu haqda danışıram, dostum, — Tommi təqdirlə dedi. — Öz daxili liderini gerçəkləşdirmək üçün bircə dəfə oyansan, liderliyini daim göstərəcəksən. Axı sən bu gücdən nə qədər çox istifadə edirsənsə, onunla daha yaxından tanış olursan. Özü də bu vaxt o artır. Və daha bir şey, Bleyk.

— Dinləyirəm.

— Mən hələlik TLE-nin açılışını sənə deyə bilməyəcəyəm — o, yenidən medalyonunu sığallayaraq, baxışlarında şıltaq bir parıltı ilə bildirdi. — Bu hərflərin mənasını izah etmək icazəsi yalnız bu fəlsəfəni mənə öyrətmiş dörd müəllimə verilib. Onlar isə bunu yalnız müəyyən şərtlər daxilində edirlər.

— Tommi, xahiş edirəm, deyin, — mən az qala yalvardım.

— Edə bilmərəm. Ən azı bu gün mümkün deyil. Bəlkə də yaxın günlərdə bu barədə sənə danışmaq icazəsi ala biləcəyəm… Niyə menecer deyiləm məsələsinə qayıtsaq, bunu mənə çoxdan təklif edirlər. Məni dəfələrlə şirkətin vitseprezidenti vəzifəsinə də dəvət ediblər: xidməti avtomobil, nümayəndəlik xərcləri üçün pul, nəhəng kabinet…

Amma bu hələ məni özünə çəkmir. Bilmək istəyirsənsə, əsl liderlik bundan ibarət deyildir. Liderliyin hansı kresloda oturmağın və nə qədər pul almağınla heç bir əlaqəsi yoxdur. Liderlik sənin nə dərəcədə yaxşı işləməyin və nə dərəcədə qüsursuz davranmağınla müəyyən olunur.

Artıq dediyim kimi, əsas məsələ növündən asılı olmayaraq işini əla yerinə yetirməkdir. Bir yerdə və rəhbərliyi altında işlədiyin adamları ruhlandırmaqdır. LBT-nin kökündə çoxdan yaddan çıxmış, amma dərin bir həqiqət dayanır: lider olmaq üçün insana titul lazım deyil.

— Əla həyat mövqeyidir, — dedim.

— Bizim müasirlərimiz liderlik ideyasının mənasını düzgün başa düşmürlər. Bu məsələylə əlaqədar onların başında tam qarmaqarışıqlıqdır. Onlar hesab edirlər ki, liderlər ancaq biznesi idarə edən direktorlardır.

— Və ya dövlət başçılarıdır.

— Bəli-bəli. Bu isə düzgün deyil. Çox mühüm olduğu üçün bir daha təkrar edirəm: hər bir kəs lider ola bilər. Biz həqiqi qabaqcıl müəssisə qurmaq istəyiriksə, hər bir əməkdaşın lider olması zəruridir.

Tommi ara verdi, indicə dediyi sözləri götürqoy edərək, yenidən saçları ilə oynamağa başladı. Sonra qətiyyət və qızğınlıqla davam etdi:

— Ona görə də, bütün bu illər ərzində kitab mağazasına girəndə öz eqomu onun astanasından çöldə qoyur, bütün gücümü işimi ən yaxşı şəkildə görmək, əməkdaşlarımıza yardım etmək və əsl lider olmaq üzərində cəmləyirdim. Vizit vərəqimdə hansısa təmtəraqlı titulun çap edilməsi haqqında isə ümumiyyətlə düşünməmişəm.

Bu sözlər mənə öz təsirini göstərdi. Görünür Tommi vicdanlı adamdır. Ordudan tərxis olunandan və mülki həyata qayıdandan sonra belələrinə az rast gəlmişəm. Birdən ağzımdan belə bir sual çıxdı:

— Sizin vizit vərəqiniz var? Bax, mənimki yoxdur… — bir qədər karıxmış halda dedim.

— Bəli. Al, — kartını mənə uzatdı.

Orada qabarıq qızılı hərflərlə yazılmışdı:

Bright Mind Books Inc.

Kitab mağazaları şəbəkəsi

5555 Beşinci Avenyu

Nyu-York, Nyu-York

Tommi Flin

İnsan

— Vəzifəyə bax, ha — «İnsan»! — ucadan dedim. — Titul bax belə olar! Bu mənim xoşuma gəlir.

— Artıq dediyim kimi, Bleyk, lider olmaq üçün titula ehtiyac yoxdur. Sadəcə canlı insan olmaq kifayətdir. Tamamilə kifayətdir. Başqa heç nə lazım deyil.

İndi yer üzərində yaşayanlardan hər biri hər hansı titulun özündə saxladığından çox-çox böyük olan dərk edilməmiş potensial və müəyyən edilməmiş gücə malikdir. Bu gücü oyatmağı və istifadə etməyi öyrənə bilsən, uğur sənin həyatının hər tərəfini nura qərq edəcək.

Lider davranışı sənin üçün təbii olacaq – sən avtomatik olaraq lider kimi yaşayacaq və işləyəcəksən. Varlığın başqa formaları sənə yad olacaqdır.

— Eşitdiklərimin hamısı xoşuma gəlir. Tommi, sizə qulaq asdıqca nikbinləşirəm — tam səmimiyyətlə bildirdim. — Mən sizin söylədiyiniz yolla uğura çatmaq istəyirəm. Özü də bunu mümkün qədər tez etmək istəyirəm.

— Artıq haqqında söhbət etdiyim dörd müəllimlə tanış olduqdan sonra mənimlə də məhz bu baş vermişdi. Onlar TLE fəlsəfəsini mənə ötürdülər və o vaxtdan mən daha heç zaman əvvəlki kimi olmadım.

Mən həqiqi liderliyin nədən ibarət olduğunu dərindən anladım. Titullar mənim üçün öz əhəmiyyətini itirdi. Nəhəng künc kabineti də, hətta böyük qazanc da mənasını itirdi.

Mühüm olan bircə şey — hər gün özünü işdə maksimum gerçəkləşdirmək qaldı. Qəribə də olsa, mənim davranışım haqqında söz-söhbət fantastik sürətlə yayıldı və şirkətin rəhbərliyi mənə diqqət yetirməyə başladı. Mənə vəzifə və titullar təklif edildi.

Pəncərəsindən gözəl mənzərə açılan kabineti tutmağımı xahiş etdilər. Rəhbərlik mənə şəbəkəmizdə olan satıcılardan daha artıq maaş vermək istəyirdi.

— Doğrudan qeyri-adidir. Siz bizim işimizdən əldə etməyə can atdığımız şeylərin qayğısına az qalıdıqca, onları o qədər çox alırsınızmış, — cibində Mikki-Mauslu dəsmalı olan, gözlərində həyat odu yanan bu adama fikirli halda bildirdim.

— Bu doğrudan inanılmazdır, — o eyni ehtirasla davam etdi. — Sən tamamilə haqlısan: insanların əksəriyyəti üçün bu ağılasığmazdır — onlar belə işləməyə adət etməyiblər.

Ətrafdakıları birinci növbədə maraqlandıran şeylərə nə qədər az diqqət verir, diqqətimi öz işimdə və hər şeydə əsl lider olmaq istəyində nə qədər çox cəmləyirdimsə, bu həsrəti çəkilən şeylər, sanki təsadüf nəticəsində, həyatımda daha tez-tez peyda olurdular.

İndi, geriyə baxanda, mən özüm də bunu güclə inanıram, — Tommi çənəsini fikirli-fikirli sığallayaraq sözünü bitirdi.

— Deməli siz təklif edilən bütün pullardan imtina edirdiniz? — sualını verməyə bilmədim.

— Bir bu qalmışdı! Pulları götürürdüm, — o güldü.

Mən də ürəkdən güldüm. Bu adam getdikcə daha çox xoşuma gəlirdi. Getdikcə daha çox atamı xatırladırdı. İndi onların niyə dostluq etdiyini anlayırdım.

— Amma, Bleyk, bir daha qeyd etmək istəyirəm ki, bu şirkətdə mənim heç vaxt, heç bir titulum olmayıb. Beləcə də ən aşağıda qalmışam. Fikirləş gör nə qədər adam işə vəzifə pillələri ilə qalxmaq arzusu ilə gəlir, fikirləşir ki, daha məsul vəzifə alandan sonra nəyə qadir olduğunu göstərəcək, böyük işlər görəcək.

Amma mənim bildiyimə görə, yaxşı bir şeyi əvvəlcə alıb, hesabını sonra ödəyə biləcəyin yeganə yer restorandır. İşdə və həyatda uğurun qiymətini onun bəhrələrini görməmişdən qabaq ödəməlisən.

İndiyə qədər etdiyin yaxşı işlərin mükafatını almamısansa, bu o demək deyil ki, heç vaxt almayacaqsan. İnsan həmişə əkdiyini biçir. Toyuqlar həmişə öz hininə qayıdır. Sən də həmişə haqq etdiyini alırsan. İstənilən yaxşı işin, nə qədər kiçik olur-olsun, yaxşı nəticələri olur.

Yeri gəlmişkən, sən istənilən böyük biznesmenin (mən yaxşıların yaxşılarını nəzərdə tuturam), dahi ixtiraçının, böyük rəssamın və ya dahi alimin bioqrafiyası ilə tanış olsan görərsən ki, onların heç biri işini pula görə etməyib.

— Doğrudan?

— Əlbəttə. Ruzvelti və ya Mandelanı, Edison və ya Eynşteyni yadına sal. Onları hərəkətə gətirən pul deyildi. Belə insanları hərəkətə gətirən maraqlı məsələlər olub. Əla bir şey yaratmaq şansı olub. Qeyri-adi bir şey etmək istəyi olub. Məhz bu yanğının sayəsində onlar əfsanəyə çevriliblər.

— Maraqlıdır, — qeyd etdim.

— Qulaq as, mən özüm sənə deyəcəyəm ki, tam gücünlə yaşamaq üçün pul çox vacibdir. O, sərbəstlik gətirir. Stressi azaldır. Sevdiyin adamların lazımi səviyyədə qayğısına qalmağa kömək edir.

— Başqalarına kömək etməyə də, — əlavə etdim, — Mən eşitmişəm ki, yoxsullara kömək etməyin ən yaxşı üsulu onlardan birinə çevrilməməkdir.

— Doğrudur, Bleyk. Əla fikirdir. Lakin pul həqiqətən də özündə olan ən yaxşı şeyləri gerçəkləşdirmək və HNİ etmək vərdişinin törəmə məhsuludur.

— İndi də HNİ. Bu nə olan şeydir?

— Həqiqətən Nöqsansız İş, mənim dostum. Sənin bu yaxınlarda tanış olacağın dörd dahi müəllim qısaltmaları xoşlayır. Mən də onların oyununu oynayıram… Heç özüm də bilmirəm niyə, hərçənd bunun qəribə göründüyünü anlayıram.

— Sözün düzü, Tommi, doğrudan da bir az qəribədir.

— Bir qədər qeyri-adilik işin xeyrinədir. Adamların əksəriyyəti sanki bir ülgü üzrə tikilib, adamın ürəyi bulanır. Sən başqalarından fərqli düşünmək, hiss etmək və davranmaqdan qorxursansa yaradıcılıq, yenilikçilik və başqa gözəl şeylər sənlik deyil.

Özünəməxsus ol, Bleyk. Dünyaya daha heç vaxt indi mənim qarşımda dayanmış Bleyk Devisin dəqiq surəti gəlməyəcək. Sən bütün dünyada, bütün zamanlar üçün yeganəsən. Və heç kim özün qədər yaxşı sən ola bilməyəcək.

— Maraqlı nəzər nöqtəsidir. Mənə həmişə elə gəlirdi ki, mən göründüyümdən daha orijinalam, sadəcə özümü saxlayıram. Müharibədə olandan sonra isə tamam özümə qapandım.

Amma sizinlə görüşdən sonra əhvalım birdən-birə yaxşılaşdı. Bunun üçün sağ olun. Mənim döyüş yoldaşlarımın da sizinlə tanış olması və bildiklərinizi öyrənməsi çox yaxşı olardı.

— Nə olar. Əmin ol ki, biz onlara da kömək edəcəyik. Səninlə birlikdə liderlik haqqında ismarıcı bütün dünyaya yayacaq, var qüvvəsi ilə işləmək, özünün bütün işlərində lider olmaq istəyən hər bir adama çatdıracağıq.

Fikirləşirəm ki, artıq çoxları bu fəlsəfə ilə tanış olmağa hazırdır. Ömür qısadır və indi insanlar anadangəlmə potensiallarını gerçəkləşdirmək və dünyanı yaxşıya doğru dəyişməyi özlərinin etməli olduqlarını dərk etməyə həmişəkindən daha yaxındırlar. Sən bilirsənmi orta ömür cəmi doqquz yüz altmış aydır?

— Cəmisi? Bu cür ifadə edəndə həyat lap qısa görünür…

— Hə, o heç də uzun deyil. Hardasa iyirmi doqquz min günə yaxındır.

— İşə bax. Doqquz yüz altmış ay və ya iyirmi doqquz min gün. Bunu yadda saxlamaq lazımdır.

— Belə ki, əsil liderliyə təxirə salmadan keçmək lazımdır. Heç vaxt titulum olmasa da şirkətimizdə əla nüfuza malikəm. İşimi yerinə yetirmək üçün mənə rütbə lazım deyil. Mən öz davranışımla ümid etdiyimdən çox-çox artıq hörmət və rifah qazanmışam.

Mənə ən məsuliyyətli işləri tapşırıblar. Şirkətin ali rəhbərliyi mənim məsləhətlərimə əməl edib. Hamının arzusunda olduğu Karib adalarına dəfələrlə putyovka almışam. Pul isə əlimə özü gəlib. Dostum, lider olmaq üçün titul lazım deyil. Lazım deyil, vəssalam, – Tommi söhbəti bitirdi.

O, saatına baxdı. Siferblatda Kvadrat Tumanlı Süngər Bobun şəkli çəkilmişdi. Mən buna rəyimi bildirməkdən çəkindim. Çox qəribə adamdır. Amma, indicə qeyd etdiyim kimi, o mənim xoşuma gəlir.

Mənə tamamilə aydın idi ki, bu əcayib görkəmin və mənə təlim etmək istədiyi yeni, qəribə fəlsəfənin arxasında xeyirxah bir ürək gizlənir.

— Hər bir halda mən işimə doğrudan da ciddi yanaşıram, biz isə çənə vurmağa filan qədər vaxt sərf etdik, Bleyk. Bu mənim ürəyimcə deyil. Bilirəm ki, bu filialda bəzi şeyləri yaxşılaşdırmaq lazımdır. Amma deməliyəm ki, əla şirkətimiz var və sənin bəxtin gətirib ki, burada işləyirsən. Mənə bu gün vaxt ayırdığın üçün sağ ol.

— Problem yoxdur, Tommi, — söhbətin belə qəfldən kəsilməsindən bir qədər pərt şəkildə cavab verdim. — Söhbət üçün mən təşəkkür etməliyəm. Mən çoxlu yeni şey öyrəndim.

— Sağlığına qismət. Yadında saxla ki, dostum, hər şey TLE-yə bağlıdır. Təkcə işdə yox, həyatda da. Əvvəl də qeyd etdiyim kimi, nəyi nəzərdə tutduğumu fikirləşdiyindən daha tez anlayacaqsan. Çevrilişə hazır ol. Səni ən rəngli yuxularında belə görmədiyin iş uğuru və şəxsi xoşbəxtlik gözləyir. Sən bu şirkətin rok-ulduzu olacaqsan.

Mən sənə görə çox şadam, — o, yumruğunu yenidən yuxarı qaldırıb, göz vuraraq dedi.

— Artıq mən özüm də özüm üçün şadam.

— Lakin, Bleyk, səni liderliyə doğru bu qeyriadi səyahətə götürməzdən qabaq, səninlə bir müqavilə bağlamalıyam. Xahişimi qəbul etməyə hazır deyilsənsə, səninlə ünsiyyətdə olmaq nə qədər xoş olsa da, səni dörd müəllimə təqdim edə bilməyəcəm.

— Nə müqavilədir? — mən yeknəsəq həyatımı dəyişməklə bağlı bu cəlbedici imkanın ilğıma çevriləcəyindən bir qədər qorxaraq soruşdum. Sözün düzü Tomminin mənim üzərimə hansısa bir öhdəlik qoymaq istəməsindən bir qədər ruhdan düşdüm də.

— Narahat olma, mənim şərtlərim o qədər də ağır olmayacaq. Əminəm ki, liderliyin fəlsəfəsi ilə tanış olduqdan sonra sən mənim xahişimi müqaviləsiz də yerinə yetirəcəksən.

— Elə isə müqavilə nədən ibarətdir? — soruşdum.

— Sadəcə mənə söz ver.

— Nəyə?

— İmkan düşən kimi müəllimlərimizdən öyrənəcəyin ideya və metodları ətrafındakılarla bölüşdürməyə, Bleyk. Bunun əvəzində sənin mükafatın çoxlu sayda insanın həyatını yaxşılaşdırmaq imkanı, mənim mükafatım isə özümün müəllimlərlə bağladığım müqaviləni yerinə yetirməyim olacaq.

— Onlar da sizdən eyni vədi alıblar? — soruşdum.

— Bəli. İndi, öz təcrübəmdə onların dərslərinin qeyri-adi faydasına inanandan sonra, niyə belə etdikləri mənə aydın olur. Bu dörd nəfər mənim rast gəldiyim insanların ən güclüləri və alicənablarıdır. Onlar əmindirlər ki, fəlsəfələri hər bir insanın həyatını yaxşılaşdırmağa, bütöv təşkilatları kökündən dəyişməyə qadirdir.

Bundan əlavə, şübhə yoxdur ki, bu biliklər bütöv ölkələr və xalqları qeyri-adi irəliləyişə gətirməyə qadirdir. Ona görə də insanlara öz potensiallarını tam şəkildə gerçəkləşdirməyə kömək etmək və dünyanı daha rahat etmək istəyini rəhbər tutan dörd müəllim məndən söz aldılar ki, onların nəzəriyyəsini yayacam.

Səndən də belə bir sözü bunun üçün almaq istəyirəm.

— Yaxşı, razıyam. Əlimə imkan keçən kimi bu fəlsəfəni adamlarla bölüşəcəm. Əgər bu sizin dediyiniz qədər səmərəlidirsə, bəlkə onun haqqında kitab da yazacam. Oxucularımın hamısı bu liderlik ideyaları ilə tanış ola biləcəklər.

Hamımız insanlar, müəssisələr və bütöv ölkələrin daha yaxşı olması üçün səy göstərməliyik. Belə ki, Tommi, mən sizə həvəslə söz verirəm.

— Əla, — Tommi sakit cavab verdi.

O məni kitab dolablarının arasında tək qoyaraq getdi. Beynimdə yeni fikirlər dolaşırdı. Uzun illərdən bəri ilk dəfə ürəyim sevinclə çırpınırdı. Mən yenidən özümü canlı hiss etdim. Yenidən Ümid qazandım.

Bəli, bu möhtəşəm bir an idi. Artıq Tommi Flinlə tanış olduğum gün çox-çox arxada qalıb. Zamanın bu qədər sürətlə keçdiyinə inanmaq olmur. Beləcə də yaşayırıq: günlər həftələrə, həftələr aylara dönür… və hamısı da bir göz qırpımında keçib gedir.

***

Bu başdan deyim ki, Tommi həmin bazar ertəsi günü Sohodakı kitab mağazasında verdiyi vədlərin hamısını yerinə yetirdi. Birincisindən sonuncusuna qədər.

Onun qeyri-adi fəlsəfəsi ilə tanışlıqdan sonra mənim dünyam doğrudan da kökündən dəyişdi. Məni tanış etdiyi dörd müəllimin təlimi nəticəsində karyeram sürətlə yüksəlməyə başladı. Onların ideyalarını mənimsəyib xoşbəxtlik və daxili rahatlıq tapdım. O vaxta qədər bunlar məndən inadla uzaq durardılar. Bunların hamısı, Tomminin vəd etdiyi kimi, gözlədiyimdən də tez baş verdi.

Sizə fəxrlə deyə bilərəm ki, indi mən Bright Mind Books kitab şirkətinin tarixində ən cavan vitse-prezidentəm. Mən bütün ölkə boyu səyahət edir, müxtəlif şəhərlərdə yerləşən mağazalarımıza baş çəkir, müqavilələr bağlayır və bütün səviyyədən olan işçilərimizə liderə çevrilməkdə yardım göstərirəm.

Bizim şirkətimiz sürətlə inkişaf edir və böyük gəlirlər əldə edir. Alıcılar bizim xidmət səviyyəmizə heyran qalırlar və çoxlu insanlar bizim şəbəkədə işləməyi arzulayırlar.

Mən təkcə öz işimdən deyil, şəxsi həyatımdan da çox razıyam. Mən sağlamam, əsil dostluğumuz və iki gözəl övladımız olan qadınla evliyəm. İndi, müharibədə keçirdiyim dövrü məni daha güclü və müdrik insana çevirmiş qiymətli şəxsi inkişaf dövrü kimi xatırlayıram.

Əgər kitab mağazasında işləmək əvvəllər mənə yerində saymaq kimi görünürdüsə, indi öz işimi əsil incəsənət hesab edirəm.

Lakin sizinlə bölüşmək istədiyim əsas şey budur ki, mən təkcə uğur qazanmamışam, mən özümü lazımlı hiss edirəm. Həyatımın mənası olduğunu hiss edirəm. Dünya mənim mövcud olmağım nəticəsində bir qədər yaxşılaşıb. Bu hissdən gözəl nə ola bilər?

Bunlar hamısı Tommi ilə tanış olduğum həmin səhər başladı. Yadınızdadırsa, elə həmin vaxt müəllimimə söz verdim ki, öyrəndiklərimi rastıma çıxan hər bir kəslə bölüşəcəm. İndi mən onları kitabımın bütün oxucularına ötürmək kimi bir şərəfə nail oluram. Zəhmət olmasa kəmərləri bağlayın, çünki səfərimiz olacaq.

Fəsil 3
SIRAVİLİYƏ GÖRƏ QANQARALDAN CƏZA VƏ LİDERLİK ÜÇÜN MÖHTƏŞƏM MÜKAFAT

Yalnız sıravilər öz əməllərinin ən yüksək nöqtəsində ölürlər. Əsl liderlər dayanmadan təkmilləşir və yuxarı həddi gündən-günə qaldırırlar.

Jan Jirado

Tanışlığımızın sonrakı günü Tommi dedi ki, fəlsəfəsi haqqında bütün zəruri bilikləri mənə verməsi üçün ona cəmi bir gün lazımdır.

— Mənə cəmi bir gün ver, Bleyk, — səmimiyyətlə dedi. — Mən səni qeyri-adi insanlarla tanış edəcəyəm. Bunlar nə vaxtsa mənə TLE-nin əsasları haqqında dörd dərs keçmiş həmin dörd müəllimdir. Hər şeydə necə uğur qazanmağı onlar sənə müfəssəl danışacaq və həqiqi liderliyin nədən ibarət olduğunu anlaşılan dildə izah edəcəklər.

Mən ilişmiş qramval kimi təkrarlamaq istəmirəm, amma liderlər təkcə direktorlar, generallar və dövlət başçıları deyillər. Hər bir kəsin lider olmaq imkanı var. İndi, biznes və cəmiyyətdə sürətli dəyişikliklər baş verdiyi bir dövrdə, bu, qalib olmaq üçün zəruri olan yeganə bilikdir.

— Lider olmaq üçün mənə sadəcə canlı insan olmaq kifayətdir, eləmi?

— Bəli. Sən nəfəs ala bilirsənsə, deməli liderlik də edə bilərsən, — o mənim özüm və gələcəyim haqqında son şübhələrimi də yox edən inamlı bir səslə bildirdi.

Bir neçə gün sonra, şənbə günü erkəndən, avtomobilimdə Nyu-Yorkun küçələri ilə gedirdim. Məni sükan arxasında yuxulamaqdan yalnız içdiyim bir fincan tünd qəhvə və sevincli öngörülər qoruyurdu. Mən şəhər kənarına, Tommi ilə görüşə gedirdim.

O, mənim orada düz səhər saat beşdə olmağımı təkid etmiş və bildirmişdi ki, «bu, günün ən yaxşı vaxtıdır». Mən də müəllimimi pərişan etməmək üçün dişimi sıxıb tabe olmuşdum.

Maşında rok musiqisi səslənirdi. Mən qeyriadi dərəcədə boş küçələrlə Manhettendən keçib görüş yerinə aparan avtostradaya çıxdım. Əhvalım getdikcə yaxşılaşırdı. Günün necə keçəcəyini təsəvvür də etmirdim. Lakin mən artıq qeyrimüəyyənliyi qiymətli bir hədiyyə kimi qəbul etməyi öyrənmişdim.

Bizim əksəriyyətimiz naməlum şeylərlə qarşılaşanda qorxuruq. Lazımsız yerə. Adətən naməlumluq sadəcə macəranın başlanğıcı olur. İnkişafın da müjdəçisi.

Tomminin mənə verdiyi təlimatda «Rouzmid qəbiristanlığının yanında dayan. Orada mənim maşınımı görəcəksən. Məni tapmaq asan olsun deyə maşının ölçü işıqlarını yanılı qoyacağam» deyilirdi.

Təxminən beşə on dəqiqə qalmış, xəritəyə görə məni təyinat məntəqəsinə gətirəcək torpaq yola döndüm. Yol kənarındakı şam ağaclarının başı göyə çatırdı. Yerin üzərini yüngül duman örtmüşdü. Təlimatda göstərildiyi kimi, sol tərəfdə, ağacların arasında boşluq gördüm.

Görüşün qəbiristanlıqda təyin edilməsinin mənasını anlamasam da güman edirdim ki, Tommi yaxınlıqdakı hansısa yeri mənə göstərmək istəyir, qəbiristanlıq isə rahat və yaddan çıxmayacaq bir işarə məntəqəsidir.

Qəbiristanlığın qapılarına yaxınlaşanda heyrətdən gözlərim kəlləmə çıxdı. Tomminin maşını yolun kənarında dayanmışdı. Ölçü işıqları, onun dediyi kimi, yanırdı. Məni şoka salan isə maşının markası idi. Qara rəngli yeni «porşe 911S»! Adlı nömrə nişanında LDRSRUS hərfləri yazılmışdı.

Mən başımı buladım və gülümsədim. Tommi məni təəccübləndirməyi davam edirdi. Yeni inqilabi liderlik modelinin xeyrinə təmtəraqlı kabinetdən və nümayəndəlik xərclərindən imtina edən bu qəribə kitab satıcısı mənim xəyallarımın maşınına malik idi.

Mən maşınımı «porşe»nin arxasında saxladım və mühərriki söndürdüm. Qaranlıq yolun üstündən qorxunc sükut asılmışdı. Gözüm çox da uzaqda olmayan təpənin üstündəki tənha fiquru seçdi. Tommiyə oxşayırdı. O, tərpənmədən qəbiristanlığın ortasında dayanmışdı.

Mən maşından çıxıb, özümü xaçlarla əhatə edilmiş xiyabanla Tomminin üstündə dayanmış olduğu təpənin yanına getməyə çətinliklə məcbur etdim. Boynuma alım ki, bir qədər qorxdum da. Hər halda hələ qaranlıq idi və mən qəbiristanlıqla yenicə tanıdığım adamın yanına gedirdim.

Düzdür mən digər əməkdaşlardan onun haqqında soruşmuşdum. Onun öz haqqında danışdıqları tam həqiqət imiş. Xırdalıqlarına qədər. Belə təəssürat yaranırdı ki, ona inanmaq olar.

Yetmiş yeddi yaşı olmasına baxmayaraq Tommini şirkətimizin ən yaxşı işçisi hesab edirdilər. O, Karib adalarına səfərləri və böyük pul mükafatlarını doğrudan da udmuşdu. Ona çox böyük əmək haqqı ödəyirdilər və dəfələrlə yüksək vəzifələr təklif etmişdilər.

Şirkətin bütün rəhbərləri ona böyük hörmət və səmimi heyranlıqla yanaşırdılar. Lakin o səhər çağı qəbiristanlığın ortasındakı bu görüşün həyatımın heç də ən düşünülmüş hadisəsi olmadığı hissindən canımı qurtara bilmirdim.

Bununla belə qəlbimin dərinliyində ruhlandırıcı bir səs deyirdi ki, mən hər şeyi düz edirəm. Belə ki, mən irəli addımlayırdım.

Adamın dayandığı təpəyə yaxınlaşanda üfüqdə günəşin ilk şüaları, işıqlanan səmada isə əriməyə hazır olan bədirlənmiş ay görünürdü. Möhtəşəm mənzərə idi.

Nəhayət mən səhərin alatoranında dayanmış fiqura lap yaxınlaşdım. Artıq onun Tommi olduğuna şübhəm qalmamışdı. O, arxası mənə dayanmışdı. Mənimlə ilk dəfə görüşərkən geyindiyi paltarda idi. Onun düz qarşısında iki yeni qazılmış qəbir var idi. Mən çaşıb qalmışdım.

İlk istəyim qaçmaq oldu. Bəlkə bu öz qurbanlarının siyahısını artırmaq üçün məni adamsız bir yerə dəvət etmiş manyakdır. Əsəblərim gərilməyə başladı. Fikirlərim qarışırdı. Mən yerimdəcə donub qaldım.

Tommi yavaş-yavaş mənə tərəf döndü. Saçları həmişəki kimi pırtlaşıq idi. Gülümsəyirdi. Mən demək olar ki, o dəqiqə rahatladım. Səma şərqdən sürətlə işıqlanırdı. Məni maraqlı bir gün gözlədiyi tam yəqin idi.

— Sabahın xeyir Bleyk, — Tommi özünün həmişəki inamlı səsiylə dedi. — Sən çox dəqiqsən. Bu məni sevindirir. Doğrudan sevindirir. Düzdür, hələ çox tezdir, amma bir şeyi bilirəm: lider o adamlar olur ki, uğursuzların etmək istəmədiklərini edir, hərçənd bunlar onun da xoşuna gəlməyə bilər.

Onlar yüngül və xoş olanı qurban verib, lazım və düzgün olanı etmək üçün kifayət qədər intizamlıdırlar. Lakin belə hesab etmək lazım deyil ki, əsil liderlər həzz almağı xoşlamırlar. Belə deyil. Onlar, özlərinin uğur qazanmaq və sabit müsbət nəticələr əldə etmək qabiliyyətləri sayəsində, həyatdan bizim əksəriyyətimizin özünə təsəvvür etdiyindən qat-qat çox ləzzət alırlar.

Öz istedadını tam gerçəkləşdirdiyini, öz işini əla yerinə yetirdiyini və həyatını yaxşı şeylərə sərf etdiyini anlamaq qədər xoşbəxtlik gətirən başqa şey təsəvvür etmək çətindər, — Tommi boynundan TLE yazılmış medalyonunu çıxara-çıxara dedi.

— Bunu sənə bağışlayıram, Bleyk, — müəllimim davam etdi. — Bura gəlməyə cəsarətin çatdığı üçün. Bu isə o deməkdir ki, işin yarısı artıq görülüb. Bir də ona görə ki, bizim ilk görüşümüz zamanı mənim fəlsəfəmlə maraqlanmağa ağlın kifayət etdi. TLE hərfləri «titulsuz liderlik et» deməkdir.

Bu gün tanış olacağın üsulun məğzi bundan ibarətdir. Lider olmaq üçün sənə titul lazım deyil, dostum. Bu ifadəni bu gün dəfələrlə eşitməyə də hazır ol. Bu, tədris prosesimizin tərkib hissəsidir. Öyrənmə təkrarın qızıdır.

— Hansı mənada?

— O mənada ki, təkrar səmərəli öyrətmə taktikasıdır. Yeni ideya təkrar vasitəsilə tezliklə inama çevrilir. Sənə isə etdiyi bütün işlərdə lider olmaq üçün insana titul lazım olmadığına bütün qəlbinlə inanmaq lazım olduğu üçün sən bu gün bu sözləri dəfələrlə eşidəcəksən. Mütəfəkkir J.K.Çestertonun dediyi kimi, «bizim dərslərdən daha artıq xatırlatmalara ehtiyacımız var».

— Anlayıram, — müəllimimin dabansız çəkmələrindəki parıldayan dəmir pullara qıyqacı baxaraq cavab verdim.

— Çox gözəl. Beləliklə biz artıq mağazada danışmışıq ki, liderlik yalnız Harvardı qurtaranlara və ya zadəganlara müyəssər ola biləcək mürəkkəb bir incəsənət deyil. Bizim hər birimiz insan olduğumuza görə lider də ola bilərik.

İndi cəmiyyətimizdə baş verən köklü dəyişikliklər şəraitində isə, liderlik etmək qabiliyyəti biznesdə uğur qazanmaq üçün ən vacib vərdişə çevrilib.

Keçən söhbətimizdə aydın qeyd etməyi unutduğum daha bir şey: liderliyi təkcə işdə tətbiq etmək kifayət deyil. Oyuna girdiyin bütün sahələrdə lider olmalısan.

Həyatda ən yüksək zirvələri fəth etmək üçün hər şeydə – sağlamlığının qayğısına qalmaqda, sevdiyin adamlarla münasibətlərdə, maliyyə məsələlərində və icmanın işlərində də lider olmalısan. Ən əsası isə, özünün lideri olmalısan. Əgər özünün lideri ola bilmirsənsə, başqalarından danışmağa da dəyməz.

Əsas ideya bundadır. Psixoloq Rollo Mey deyib: «Özümüzdə güc mənbəyi tapmaq yaxınlarımız üçün edə biləcəyimiz ən yaxşı şeydır», – Tommi iqtibas gətirdi, səhərin havasını dərindən ciyərlərinə çəkdi və çiynimi qucaqlayaraq dedi: – Diri olmaq üçün gözəl gündür, Bleyk. İnanmırsansa bunun əksini təsəvvür et.

— Hədiyyən üçün çox sağ ol, Tommi — dedim və medalyonu boynuma asdım.

Nəhayət ki, o bu hərfləri açıqladı. TLE – «Titulsuz liderlik et». Əla səslənir.

— Sənə isə belə erkəndən bura gəldiyin üçün bir daha təşəkkür edirəm, — müəllimim dedi. — Erkən oyanmaq bütün titulsuz liderlərin adətidir. Bencamin Franklinin sözlərini yadına sal: «Öləndən sonra yatmaq üçün nə qədər istəsən vaxtın olacaq». – Tommi təzə qazılmış qəbirlərə ifadəli bir nəzər saldı.

— Franklin nadir zəvzəkdir — mən donquldandım.

— Amma haqlıdır. Yatmaq çətin iş deyil. Amma hər gün bir saat əvvəl oyansan, bu sənə həftədə yeddi əlavə saat verir. Ay ərzində otuz saat. Otuz günə, demək olar ki, tam bir iş həftəsi! Bu vaxtı planlar qurmağa, şəraiti təhlil etməyə və layihələr işləyib-hazırlamağa sərf etmək olar.

Bu saatlarda sən dəyərləri yenidən qiymətləndirə, daxili sədləri dağıda və öz təfəkkürünü itiləyə bilərsən. Sən öyrənə və inkişaf edə, sona çatdırmadığın hər bir şeyi mükəmməl edə bilərsən.

Bleyk, bizim səyahətimizin hədəflərindən biri kamillikdir. Razı qalmaq yaxşı şeydir, lakin heç vaxt sona qədər razı qalma. Kamilliyə can at. Üstündə işlədiyin hər şeyi ehtirasla və yorulmadan cilala.

— Ruhlandırıcı fikirlərdir. Amma yenə də bir fincan qəhvəyə ehtiyac hiss edirəm, — etiraf etdim.

Tommi bütün diqqətini nitqinin üzərində cəmləmişdi. O məni eşitsə də sözlərimə heç bir reaksiya vermədi. Müəllimim öz nəzərlərini yenə də qəbirlərin dərinliyinə yönəltdi.

— Hm… öz-özümə sual verirdim ki, görəsən bunlar nəyə lazımdır, — dedim. — Etiraf edim ki, siz məni qorxutdunuz. Qəbirləri görəndə ağlınızın başınızda olduğundan şübhələndim. Lakin, Tommi, mən sizə inanıram. Bəlkə də atamla tanış olduğunuza görə. Ulu tanrı, onun yeri necə də görünür.

— Mən də onun üçün darıxıram. O son dərəcə alicənab və mehriban adam idi. Lap cavanlığından həmişə ən gözəl yolları seçirdi, onlar ən çətinləri olsa belə. Əminəm ki, atan mənimlə rastlaşdığını bilsəydi çox sevinərdi. Xüsusən də sənin öz həyatını və karyeranı kökündən dəyişmək qərarına.

— Hə, o razı qalardı, — sakitcə dedim.

— Bir neçə saata qazmışam, — Tommi dərin xəndəklərə işarə edərək dedi. — Yetmiş yaşlı qoca üçün yorucu işdir, cavan oğlan, — qımışaraq əlavə etdi. Qəbirlər məni ovsunlayır. Onlar həyatın sürətlə keçdiyini çox parlaq xatırladır… axı hamımızın sonu eynidir. Bir ovuc torpaq.

Bizə bu qədər lazımlı görünən şeylərin hamısı — titul, kapital, ictimai mövqe öz mənasını itirir. Baş direktoru da süpürgəçi ilə yanaşı basdırırlar. Yeganə vacib olan şey sağlığında daxili liderinlə tanış olmağa imkan tapmısanmı, və tapmısansa yaradanın bu bəxşişini ətrafdakılara təklif etməyə cürətin çatıbmı.

Bütün ikinci dərəcəli şeyləri kənara qoysaq, həyatın əsl mənası məhz bundan ibarətdir. – Tommi ara verdi və səhərin təmiz havasını yenidən ciyərlərinə çəkdi. – Ölüm haqqında düşüncələrdəki ən maraqlı şey bizi həyatdakı ən vacib şeylərə təhrik etməsidir. Buraya bax.

Qəbirlərdən birinin dibində yazılı lövhə var idi. Əvvələr mən beləsini görməmişdim. Onun üzərində çap hərfləri ilə yazılmış yazını seçmək mümkün idi.

— Aşağı marş, — tədris hissəsində təlim aparan serjantlarımızdın birini xatırladan Tommi əmr etdi, — bir qədər üstünü bulamaqdan qorxma. Quyuya düş və lövhəni çıxart.

Diksindim. Beynimə şübhələr dolmağa başladı. Lakin qorxu məni çulğamamış, quyuya tullandım, cəld lövhəni götürdüm və üstündəki torpağı üfürdüm. Günəş bir qədər də yuxarı qalxmışdı. Quyuda dayanıb, müəllimimə baxmadan lövhənin üzərindəki yazını oxumağa başladım.

Başlıqda «On insan təəssüfü» sözləri yazılmışdı.

— Bu nə deməkdir? — soruşdum.

— Sonrasını oxu.

— On insan təəssüfü, — ucadan oxudum, arxasınca isə bel bir siyahı gəlirdi:

1.Son günün gəlib çatdı, həyatın sənə verilməsinin səbəbi olan ecazkar mahnı isə heç səslənməyə başlamayıb da.

2.Son günün gəlib çatıb, sən isə böyük işlər görmək və nəhəng məqsədlərə çatmaq kimi anadangəlmə qabiliyyətini gerçəkləşdirməmisən.

3.Son günün gəlib çatıb və sən başa düşürsən ki, heç vaxt, heç kimi öz nümunənlə ruhlandırmamısan.

4.Son günün gəlib çatıb və heç vaxt risk etmədiyini və deməli böyük mükafat udmadığını dərk etməyin bu günü zəhərə döndərir.

5.Son günün gəlib çatıb və sən anlayırsan ki, ustalıq əldə etmək imkanını qaçırmısan, çünki taleyinə sıravi adam kimi qalmaq yazılmış olduğu haqqında yalana inanmısan.

6.Son günün gəlib çatıb və fəlakətləri qələbəyə, qurğuşunu qızıla çevirmək incəsənətini mənimsəmədiyindən ürəyin ağrıyır.

7.Son günün gəlib çatıb və o, əməyinin tək özünün yox, başqalarının da rifahına xidmət etməli olduğunu yaddan çıxarmağının peşmanlığı ilə doludur.

8.Son günün gəlib çatıb və sən başa düşürsən ki, bütün ömrün boyu özün istədiyinə deyil, cəmiyyətin səni şirnikləndirdiyinə can atmısan.

9.Son günün gəlib çatıb və sən öz potensialını tam ölçüdə gerçəkləşdirmədiyini, anadangəlmə dahiliyinə yaxınlaşa bilmədiyini anlayırsan.

10.Son günün gəlib çatıb və sən başa düşürsən ki, lider ola, bu dünyanı sən doğulanda olandan daha mükəmməl vəziyyətə gətirməyə yardım edə bilərdin. Lakin qorxudan bu vəzifəni boynuna götürməkdən imtina etmisən. Ona görə də uğursuzluğa uğramısan və həyatını havayı yaşamısan.

Mən bilmirdim nə deyim. Hansısa izahedilməz səbəbdən bu sözlər mənə çox təsir etdi. Bəlkə ona görə ki, yubatmadan həyatımı dəyişib titulsuz liderə çevrilməsəm başıma nə gələcəyini çox tutumlu və parlaq şəkildə təsvir edirdilər.

Bəlkə də ona görə ki, özümün fani olduğumu və həyatımın nə qədər sürətlə keçdiyini xüsusilə kəskin hiss etmişdim. Və ya bu hiss ona görə yaranmışdı ki, Tommi son illərdə özümü qurban kimi apardığımı, bütün məsuliyyəti öz üzərimə götürmək yerinə, həyatımı qura bilməməkdə xarici amilləri təqsirkar bildiyimi etiraf etməyə məni vadar etdi.

Mən birdən anladım ki, son nəticədə hər birimiz həyatımızı özümüz qururuq. Mən yalnız özümün qərar və hərəkətlərim nəticəsində indi olduğum kimiyəm.

Bir şeyə şübhə yox idi: bu, çox dərin mənalı bir mətn idi. «On insan təəssüfü» haqqında nə qədər çox adam bilsəydi, o qədər yaxşı olardı. Bu siyahı ilə tanış olacaqları halda, insanların öz potensiallarını daha tez-tez gerçəkləşdirəcəklərini və mənfi fəaliyyət şablonlarından imtina edəcəklərini bir təsəvvür edin.

Məktəbliləri bu siyahı ilə tanış etmək nə qədər yaxşı olardı. «On insan təəssüfü» siyahısının geniş yayılacağı halda planetimizdə neçə insan həyatını xilas etməyin mümkün olacağını təsəvvür edin. Onda insanlar özlərini elə aparardılar ki, təəssüf etməyə səbəb qalmazdı.

Məhz həmin an mənim içimdə nəsə tamamilə dəyişdi. Bu, məlum agaholma anı idi. Püşk atılmışdı. Dünya başqa cür olmuşdu. Mən iş tərzimi köklü surətdə dəyişməyi özümə söz verdim. Həyat tərzimi tamamilə dəyişəcəyimə and içdim.

Oyuna qayıda bilmədiyimə görə günahı müharibənin boynuna qoymaq yetər.

Menecerimi işi normal qaydada təşkil edə bilməməkdə təqsirləndirmək yetər.

İndiki zamanda uğur qazana bilməməyimə görə keçmişi günahkar saymaq yetər.

Yorulmuş, üst-başı batmış halda qəribə müəllimimin bu gözəl gün başlamamışdan çoxçox əvvəl qazdığı dərin qəbirdə dayandığım həmin an bəhanələr və bəraətlər axtarmağı tərk etdim. Mən hərəkətlərimin nəticələrinə görə məsuliyyəti bütövlüklə öz üzərimə götürdüm və yeni həyata qədəm qoydum.

— Tommi, bunu sən yazmısan?

— Hə, Bleyk… mən — o, əllərini Mikki Mauslu dəsmalla silərək cavab verdi. Onun üzü ciddi, səsi qətiyyətli idi.

— Yer üzündə cəhənnəmi görmək bu birinci qəbirdə ölməkdir. Yer üzündə cəhənnəmi görmək həyat yolunun sonunda bu on təəssüf hissini yaşamaqdır. Ruh üçün öz ölüm saatını bu cür qarşılamaqdan daha fəlakətli bir şey yoxdur.

İnsan ürəyi yalnız o vaxt həqiqətən sına bilər ki, son dəqiqədə, ona verilmiş ən qiymətli bəxşişi – ətraf aləmə öz əzəmətini göstərmək şansını boş yerə sərf etdiyini anlasın. Liderə agah olan və səninlə bölüşə biləcəyim ən əhəmiyyətli fikirlərdən biri budur: gerçəkləşdirilməmiş potensial ağrı verir.

Ən kədərlisi isə odur ki, adilik və əhəmiyyətsizlik insan həyatına hiss edilmədən daxil olur. Bu bəla səssiz-səmirsiz gəlir. Birdən – hop – görürsən ki, sonun çatıb! – müəllimim əllərini qüvvətlə bir birinə vurub qışqırdı.

Sənin tanış olacağın dahi liderlik müəllimlərindən öyrəndiyim ən vacib həqiqətlərdən biri belədir:

Uğur hər gün müntəzəm olaraq yerinə yetirilən kiçik hərəkətlərdən təşkil olunur; zaman keçdikcə onlar toplanır və insanın əvvəlcədən hesablaya biləcəyindən qat-qat böyük uğura səbəb olur.

Bu kiçik hərəkətlər o qədər sadədir ki, çoxları onların səmərəliliyi barəsində heç düşünmürlər də. Ona görə də bunları etməyi vərdişə çevirmirlər.

— Deməli, əslində uğur asan başa gəlir, – yaxşı yadda saxlamaq üçün Tomminin dediklərini başqa sözlərlə təkrar etdim. – Hər bir kəs müntəzəm olaraq düzgün şeylər etsə uğur qazana bilər. Bu kiçik hərəkətlər tədriclə toplanıb sonda müsbət nəticələr verir.

Güman edirəm ki, burada müəyyən mənada impulsun saxlanması qanunu işləyir. Belə ki, hər bir adam əvvəldə əlçatmaz görünən uğuru qazana bilər. Bu mənə kəndlinin əməyini xatırladır. O, torpağı gübrələyir. Toxum səpir. Cücərtiləri suvarır. Və sanki heç nə baş vermir.

— Amma kəndli təslim olmur. O vaxtından əvvəl tarlaya qaçmır və kökümeyvəliləri tapmaq üçün torpağı eşələmir, – Tommi şadyana əlavə etdi.

— Kəndli səbr edir və öz üsuluna inanır. O, inanır və anlayır ki, gündəlik əməyinin nəticəsi məhsul olacaq. Bir gün elə belə də olur – meyvələr sanki heçdən yetişir.

— Bleyk, sən ağıllı oğlansan. Gözəl bənzətmədir, dostum. Sənin atan haqlı idi. Sənin nəhəng potensialın var. Afərin! – müəllimim sevinclə əlini əlinə vurdu. – Bizim kəndlidən öyrənməli olduqlarımız var, – sözünü tamamladı və sakit bir səslə, sanki özü ilə danışırmış kimi əlavə etdi: – Bu oğlan uzağa gedəcək.

Səmada bir dənə də bulud yox idi. Quşların səsi gəlirdi. Günəş üzümü tumarlayırdı. Gün doğrudan da gözəl başlayırdı.

— Uğurlu insanların hamısı sayı az olan eyni liderlik üsullarını tətbiq edirlər, — Tommi davam etdi. — Onlar təkidlə eyni fundamental addımları atırlar. Bu, ilk baxışdan əhəmiyyətsiz görünən, qüsursuz hərəkətlər günbəgün toplanır, yekunda heyranedici karyera və gözəl şəxsi həyatın şahidi oluruq.

İndi isə uğursuz adamın hərəkətlərinə baxaq.

Uğursuz olmaq lider olmaq qədər asandır. İflas adamın az sayda, xırda gündəlik hərəkətlərə etinasızlıq etməsinin qaçılmaz nəticəsidir. Belə davranış tez ya gec elə bir nöqtəyə gətirib çıxarır ki, bundan sonra heç nəyi düzəltmək mümkün deyil.

Təklif edirəm ki, bu birinci qəbirə bir daha baxasan, sonra isə qəlbinin dərinliyinə baxıb, özün üçün necə yaşamağı müəyyən edəsən. Əminəm ki, həyatını birinci qəbirdə başa vurmaq istəmirsən. Bu əsil faciə olardı.

Bəli, mən razıyam ki, qəbiristanlıqda görüş təyin etmək qeyri-adi bir addımdır. Lakin mən hansı yolla isə səni tərpətməliydim. Səsimi sənə çatdırmalı idim. Səni gözünü örtən pərdəni götürməyə, bəhanələrdən əl çəkməyə və diqqətlə özünə baxmağa vadar etməli idim.

İnsanı nə vaxtsa öləcəyi faktı ilə üz-üzə qoymaq, onu həyat haqqında fikirləşməyə vadar etməyin və daxili liderini oyatmağın etibarlı üsuludur.

— Nəyə görə?

— Ona görə ki, həyatımızın nə qədər qısa olduğunu düşünəndə bütün ikinci dərəcəli şeylərdən nəzərimizi çəkir və fikrimizi ən vacib şeylər üzərində cəmləyirik. Fani olduğumuz barəsində fikir ömrümüzün aylarının az qaldığını yada salmağa məcbur edir.

— Onlar doqquz yüz altmış dənədir, – əlavə etdim.

— Elədir, Bleyk. Elə isə həyatı xırda şeylərə sərf etməyin nə mənası var? Gələcəkdən qorxmağın nə mənası var? Lider olmaq vəzifəsindən yayınmağın nə mənası var?

— Tommi, sən artıq uğur qazanmısan. Mənə isə vəziyyət fərqli görünür.

— Çünki sabit dəyişikliklər o vaxt baş verir ki, sən təkcə məntiq səviyyəsində deyil, həm də emosiyalar səviyyəsində dəyişəsən. Mən sənin şüuruna müraciət etmək əvəzinə, daxilinə girib ürəyinə toxunmaq istəyirdim.

Sən yaxşı fikri yüz dəfə eşidə bilərsən, lakin onu daxilinlə, bütün bədəninlə hiss etməyənə qədər öz varlığının bir hissəsinə çevirə bilməyəcəksən. Məhz bu halda həmin fikir sadəcə ideyadan sənin həqiqətin səviyyəsinə yüksələcək. Məhz bu səbəbdən təlim seminarlarının əksəriyyəti bizi davamlı dəyişdirə bilmir. Onlar bizim daxilimizə nüfuz edə bilmirlər.

— Bu doğrudur, – mən razılaşdım. – İndi mən şeyləri başqa cür görməyə başlayıram. Daha aydın. Mənim problemim öz işimi əhəmiyyətsiz hesab etməyimdə idi, fikirləşirdim ki, məndən heç nə asılı deyil və mağazada işləmək dalana girmək kimi bir şeydir.

— Sənin səmimiliyini qiymətləndirirəm, Bleyk. Başqa cür düşündüyün üçün də təbrik edirəm. İndi sən bilirsən ki, bu nəhəng və öncədən görülə bilməyən dünyada dalan iş yoxdur, dalan təfəkkür var. Sənə qarşı laqeyd olmadığım üçün, hər şeyi edəcəyəm ki, ustalığa aparan yola çıxasan.

Sadəcə yadında saxla ki, əla yerinə yetirilmiş hər bir iş təsəvvür edə bilməyəcəyin mükafat gətirir. İndi burada, qəbiristanlıqda uğura aparan yolları görmürsənsə, bu o demək deyil ki, onlar yoxdur.

— Çox maraqlıdır. Fikirləşməli şeylər var.

— Artıq dediyim kimi, ən əsası emosiya düsturuna enerji və ehtirası daxil etməkdir. Əsl keçid məhz belə baş verir. Mən səni buraya gətirdim ki, karyeran və həyat adlı xəzinən ilə fərsiz davrandığına görə qəlbində ağrı, kədər və pərişanlıq oyadım.

Mən istəyirdim ki, sən həyatının indiki vəziyyət düşməsinin bütün məsuliyyətini boynuna götürəsən. Çünki özünün seçim etmək gücünü nə qədər çox anlayırsansa, hər bir seçimin də o qədər böyük gücə malik olur.

— Tommi, mən artıq bunu anlayıram, – təzə müəllimimə dedim.

— Nə olar, onda gəl ikinci qəbir haqqında danışaq. Aşağıya xoş gəlmisən, – o, təmtəraqlı restoran sahibinin öz istəkli qonağını dəvət etməyinə bənzər bir hərəkətlə ikinci çalanı göstərdi.

Mən ikinci qəbirdə başqa bir yazılı lövhə və ya üzərində abbreviatura olan hansısa medalyon tapacağım gümanı ilə oraya endim. Lakin qəbrin dibində heç nə tapmadım.

— Al, — Tommi kürəyi mənə uzadaraq dedi. — Bir qədər qazmaq lazım olacaq. Lakin israr və əmək həmişə mükafatlandırılır. Tapacağın şey sənin çox xoşuna gələcək.

Mən qazmağa başladım.

— Cəld ol, Bleyk. Biz hələ çoxlu işlər görməli və bəzi adamlarla görüşməliyik. Bütün günü burada eşələnə bilmərik, — Tommi əllərini sinəsində çarpazlayaraq narazılığını bildirdi. Müəllimin üzündən görünürdü ki, bu vəziyyət onu məzələndirir.

Tezliklə kürək nəyəsə toxundu. Mən dizi üstə çöküb torpağı əlim ilə kənara etməyə başladım. Nəhayət səhər günəşinin şüalarında nəsə parıldamağa başladı. Mən tapdığım əşyanı əlimə götürdüm və şübhə ilə Tommiyə baxdım. İkinci qəbrin dibində daha bir yazılı lövhə var idi. Amma bu, deyəsən, təmiz qızıldan düzəldilmişdi.

— Bu mənim fikirləşdiyimdir, Tommi? – heyrətlə soruşdum.

— Təmiz qızıldır, dostum. İndi isə oxu, zəhmət olmasa. Artıq sən burada yazılanı anlamağa hazırsan.

Qızıl lövhənin üzərində kələkötür çap hərfləri ilə qazılmış daha bir yazı var idi: «İnsanın on qələbəsi»

— Bleyk, sənə yer üzündə cəhənnəmin necə göründüyünü göstərdim, — Tommi dedi. — İndi isə daha nikbin köklənək və indi sənin hərəkət etdiyin istiqaməti müzakirə edək. Bu, hər şeyin mümkün olduğu və sənin potensialının heç bir zəncirlə buxovlanmadığı bir haldır.

— Tommi bu hala necə çatmaq olar?

— Sadəcə səni səslədiyim şeyi et. Titulsuz lider ol. Etdiyin və toxunduğun hər şeydə lider olsan, həqiqətən əla bir həyat yaşaya biləcəksən. Özünün anadangəlmə dühanı tam gerçəkləşdirə biləcəksən. Həyatları əfsanəyə çevrilmiş dahilərdən biri olacaqsan.

Mənim təklif etdiyim fəlsəfəni qəbul edəcəyin halda səni gözləyən mükafatlar barəsində oxu. Oxu da.

Mən siyahını oxudum:

1.1.Son günün çatıb və sən dahi işlər görüb, fövqəladə həyat yaşadığını, ən yaxşı istedadlarını, ən qiymətli resurslarını və ən yüksək potensialını tam şəkildə gerçəkləşdirdiyini anlamaqdan xoşbəxtlik və sevinclə dolusan.

2.2.Son günün çatıb və sən bilirsən ki, ən yüksək standartlara uyğun oynamısan, etdiyin hər bir işdə özünə ən yüksək tələblər irəli sürmüsən.

3.3.Son günün çatıb və sən ən pis qorxularınla üz-üzə gəlmək üçün cəsarətinin çatmasını, ən yüksək arzularını həyata keçirməyini səs-küylü bayramla qeyd edirsən.

4.4.Son günün çatıb və sən hiss edirsən ki, bütün ömrün boyu insanları ucaltmısan, alçaltmamısan.

5.5.Son günün çatıb, amma o, yolun həmişə hamar olmasa da, hər yıxılmadan sonra cəld ayağa durduğunu və daha yaxşıya olan inamın səni heç vaxt tərk etmədiyini anlamağınla bəzənmişdir.

6.6.Son günün çatıb, amma heyrətamiz nailiyyətlərinə və xidmət etmək şərəfinə nail olduğun insanların həyatını mənalı etdiyinə görə çoxları sənə minnətdardır.

7.7.Son günün çatıb və sənin çevrildiyin güclü, namuslu, başqalarını ruhlandırmağı bacaran, dərdini anlayan insan sənin xoşuna gəlir.

8.8.Son günün çatıb və sən anlayırsan ki, keçilmiş yollarla getməyib, yeni yolları işıqlandıran əsl yenilikçi olmusan.

9.9.Son günün çatıb və sən bu günü rok ulduzları olduğun iş yoldaşların, qəhrəmanları olduğun müştərilərin və əfsanəyə döndüyün sevimli insanlarla birlikdə keçirirsən.

10.10.Son günün çatıb və sən özünü əsil titulsuz lider hiss edirsən, çünki gördüyün işlərin sənin ölümündən sonra da uzun müddət yaşayacağını, həyatının isə təqlid nümunəsinə çevrildiyini bilirsən.

Biz qəbirlərin yanındakı otluqda oturmuşduq. Tomminin lövhənin üzərində yazdığı sözlər həm parlaq və gözəl, həm də əhəmiyyətli idi. Son zamanlar mənim həyatım narahatlıqda, mənasız və nizamsız hərəkətlərdə o qədər batıb qalmışdı ki, həqiqətən vacib olan hər şeyi unutmuşdum.

Olduğum yerdə nə qədər böyük iş görə biləcəyimi tamamilə yaddan çıxartmışdım. Mən dəyişikliklər etmək qabiliyyətimi unutmuşdum. Dünyaya nümayiş etdirməli olduğum gizli dühamla əlaqəni itirmişdim.

Tommi mənim gələcəyimi tamamilə dəqiq təsvir etmişdi. Mən son illərdə etdiklərimi – gündəlik, dayaz laqeydlikdə yavaş-yavaş bataraq həyatın axarı boyu getməyi davam etdirə bilərdim. Bu halda həyatımı, lövhədə sadalanmış şəraitin gərəksiz qurbanı kimi, birinci qəbirdə qurtaracağam.

Lakin mən daha yüksək yol seçə bilərəm. İşimdə və həyatımda liderlik, kamillik və sevinc nümunəsi ola bilərəm. Titulsuz lider olar və qızıl lövhənin vəd etdiyi hədiyyələri qəbul edə bilərəm. Seçimin birisi məni yer üzündəki cəhənnəmə gətirəcək. İkincisi, ən cürətli xəyallarımın fəzasına.

Mən hansı seçimi edəcəyimi bilirdim. Mən onu etdim, elə orada, qəribə geyimli müəllimimlə yenicə qazılmış iki qəbirin yanında oturanda.

Fəsil 4
LİDERLİK HAQQINDA BİRİNCİ SÖHBƏT: LİDER OLMAQ ÜÇÜN SƏNƏ TİTUL LAZIM DEYİL

Əgər insanın istedadı süpürgəçi olmağadırsa, o, küçələri Mikelancelonun binaların tağlarını rəsmlə ötdüyü və ya Bethovenin musiqi bəstələdiyi qədər ilhamla süpürməlidir. O, küçələri elə süpürməlidir ki, Göy və Yerin bütün ruhları ehtiramla desinlər: «Budur, öz işini nöqsansız görən dahi süpürgəçi yaşayır».

Doktor Martin Lüter Kinq

Çox vaxt insanlar gücünü özlərində onun olmadığını fikirləşdiklərinə görə itirirlər.

Elis Uoker

Tommi qızıl lövhəni səliqə ilə idman avtomobilinin yük yerinə qoydu, sonra sükanın arxasına oturub açarı burdu. «Porşe»nin mühərrikinin səsi mənim üçün poeziya kimi səsləndi. Maşınımı müəllimimin arxasınca geri, Manhettenə sürdüm.

Bir neçə saatdan sonra Tommi kuturye və modellərin qalmağı xoşladıqları ən yaxşı NyuYork otellərindən birinin qarşısında dayandı.

O, qapıçıya iyirmi dollar verdi ki, maşınlarımızı dayanacağa yerləşdirsin və məni modellər və Avropadan olan turistlərin gəzişdiyi, masalarının üzərinə müasir dizayn haqqında jurnallar qoyulmuş kiçik, amma şıq dəhlizdən keçirdi. Biz dördüncü mərtəbəyə qalxdıq və zəif işıqlandırılmış dəhlizlə addımladıq.

— Bleyk, səni bu qeyri-adi gündə baş çəkəcəyimiz dörd müəllimimdən birincisi ilə tanış etmək istəyirəm. Onun adı Annadır, Argentinada doğulub. Həyatverici qadındır. Çox mehriban, son dərəcə zəhmətkeş, qeyri-adi dərəcədə ehtiraslıdır. Dərin müdrikliyə malikdir.

Titulsuz liderlik ideyasını Anna hamıdan yaxşı anlayır. Məni bu fəlsəfə ilə tanış edən birinci adam məhz o olub, – Tommi yol boyu mənə izah edirdi.

Biz 404 saylı otağa yaxınlaşdıq. Qapının arxasında kimsə oxuyurdu. Qapını çox qəşəng bir qadın açdı.

— Buenos dias*, Tommi, c qadın bizi füsunkar təbəssümlə qarşıladı.

Zahirən ona əlliyə yaxın yaş vermək olardı, lakin ondan gənclik və seksuallıq yağırdı. O, adətən otel xidmətçilərinin geydiyi ağ-qara uniforma geyinmişdi. Onun südlü qəhvə rəngli qüsursuz dərisi və qibtə ediləcək dərəcədə ağ və gözəl dişləri var idi.

Anna enerjili, eyni zamanda da sakit görünürdü – heç bir şübhə yox idi ki, o özü ilə həmahəngdir. Saçlarına taxdığı ağ çiçək isə onu valehedici edirdi.

— Buenos dias, Anna, — Tommi onu nəvazişlə qucaqlayıb üzündən öpdü. — Oxuyan sən idin?

— Əlbəttə. Axı sən işləməyi nə qədər xoşladığımı bilirsən. İşləyəndə isə oxumağım gəlir. Oxuyanda isə daha da şən oluram. Bu sadəcə ləzzətdir! — qadın gülümsündü.

Sonra Tommi və xidmətçi qadın əl-ələ verib tanqonun nə iləsə qarışığı olan bir rəqs etməyə başladılar. Onlar, sanki bu dünyada onlardan başqa heç kim yoxmuş kimi özlərini unudaraq otaqda pərvaz edirdilər. Bu, həm qəribə, həm də təsirli görünürdü.

Sanki bu iki nəfər bir neçə dəqiqəlik başqa kainata köçüblər. Mənə isə yalnız kənarda dayanıb bu nağılabənzər mənzərəyə ovsunlanmış kimi baxmaq qalırdı.

Demək lazımdır ki, onların hərəkətlərində erotizmdən əsərəlamət belə yox idi. Onlar məhz dostlar kimi görünürdülər. Bununla belə, bu iki nəfərin birbirinə valeh olduqlarını hiss edirdim.

— Anna, bu mənim sənə danışdığım cavan oğlandır. Bleyk, Anna ilə tanış ol. Anna, Bleyklə tanış ol.

Biz bir-birimizin əlini sıxdıq. Anna saçındakı gülü düzəltdi. Otel nömrəsi əla idi. Tünd ağac mebel və açıq rəngli yataq dəsti dekorativ yapma və izdihamlı küçəyə baxan nəhəng erkerlə ideal şəkildə uzlaşaraq, minimalizm və mənzil şəraitinin nöqsansız ahəngini yaradırdı. Çox rahat idi.

— Bleyk müharibə veteranıdır, — Tommi bildirdi. — İraqda vuruşub. Mən sənə telefonda danışdığım kimi, mənimlə bir yerdə kitab mağazasında işləyir. Cavan olsa da başı çox bəlalar çəkib. Mən Miluokidə yaşayanda onun atası ilə dostluq edirdim.

Bleyk artıq öz həyatını liderlik ilə doldurmağa hazırdır. Ona görə də fikirləşdim ki, onu səninlə tanış etməyin vaxtıdır. Həm də səndən bir neçə rəqs hərəkəti əxz etmək istəyirdim, — Tommi müsahibinə göz vuraraq əlavə etdi.

Anna gülümsədi və yüngülcə qızardı. Sonra fikirli-fikirli pəncərəyə baxdı.

— Mən şəxsən sənə və bizim uğrumuzda böyük qurbanlar verən digər əsgərlərə dərin hörmət bəsləyirəm. Siz bizim azadlığımız uğrunda döyüşürsünüz. Mən sizin nələrdən keçmiş olduğunuzu tam başa düşmədiyimi anlayıram. Lakin sizə öz dərin minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm.

Mən Amerikanı çox sevirəm. Bizim təhlükəsizliyimizi məhz sizin kimi insanlar təmin edir. Bizim ölkəmiz sizin hesabınıza güclüdür. Ona görə də sənə təşəkkür edirəm.

Nə deyəcəyimi bilmirdim. Mən İraqdan çoxdan qayıtmışdım, amma indiyə qədər də özümü müharibədə hiss edirdim.

Orada olarkən döyüşdə sağ qalmaq üçün müəyyən instinktlərim yaranmışdı. Mən hisslərimin çoxunu boğur və adətən tam soyuqqanlı olmağa çalışırdım. İndi, Amerikaya qayıtdıqdan sonra, özümü avaraçılıqla kütləşdirmək yolu ilə dəhşətli xatirələri boğmağa çalışırdım.

İnsanı ağrıda biləcəyimi, ya da onun məni ağrıda biləcəyini düşünərək, heç kimi özümə kifayət qədər yaxın buraxmırdım. İndi isə gözəl otel otağında, məni tanımayan, ekzotik gözəlliyə malik qadın mənə minnətdarlıq edir.

Mənim orduda xidmətimin şəxsən onun üçün əhəmiyyət daşıdığını deyir və bununla da həyatımı boş yerə sərf etmədiyimi və nəsə lazımlı bir iş gördüyümü təsdiq edir. Mən qürur hiss etdim. Bir də çox böyük bir sevinc.

— Sözlərinizə görə sağ olun, Anna…Sağ olun, – sakitcə dedim.

— Sən Bleyki başqa uşaqlarla da tanış edəcəksən? – Anna sakit soruşdu.

— Bəli, elə bu gün, – Tommi sui-qəsdçi kimi gülümsəyərək cavab verdi.

— Hə, bu yaxşıdır. Çox yaxşı, – qadın çarpayıya yaxınlaşdı və koppuş balışlardan birinin qırışlarını hamarladı. – Elə isə bu gün Bleyk üçün vacib gündür – çevrilmə günü, – Anna yenə baxışlarını pəncərəyə yönəltdi. – Bundan sonra tamam başqa qaydada işləyəcəyi, həm də başqa cür yaşayacağı gün.. Əla.

— Anna, mənə vaxt ayırdığınız üçün sağ olun, – yalnız bunu deyə bildim. – Bütün bunları birdən həzm etmək asan deyil. Lakin Tomminin mənə öyrətdiyi heyran edicidir. Cəmi bir neçə gün əvvəl iş mənim üçün sadəcə gündəlik vəzifə idi. Lider rolunu isə rəhbərliyə aid edirdim.

Hesab edirdim ki, uğuru yalnız az sayda xoşbəxt adamlar qazana bilər. İndi isə hər şeyi tamamilə başqa cür görürəm.

— Mənə bax, – Anna barmağını ürəyinə yönəldərək dedi, – mən öz işimdən narazı qalmaq üçün milyon bəhanə fikirləşə bilərdim. Onu necə gəldi edə və hətta şikyətlənə də bilərdim: «Mən sadəcə hər gün varlılar üçün nömrələri yığışdırmağa məcbur olan xidmətçiyəm».

Lakin insanların hər birinin malik olduğu ən böyük azadlıqlardan biri bu dünyada öz rolunu necə gördüyünü seçməkdir. Həm də, hansı vəziyyətə düşməyimizdən asılı olmayaraq, pozitiv qərarlar qəbul etmək qabiliyyətimiz var.

— Anna, mən sizin nədən danışdığınızı doğrudan-doğruya anlamağa başlayıram. Bizim gücümüz fikirləşdiyimizdən qat-qat artıqdır. Özü də həyatımızı əksəriyyətimizin düşündüyündən daha artıq dərəcədə idarə edirik.

— Elədir, Bleyk – qadın hissiyatla dedi və ilk dəfə danışığında ispan aksenti eşidildi. – Ona görə də mən həmişə bacardığımın ən yaxşısını etmək qərarına gəlmişəm.

— Əla standartdır: həmişə bacardığının ən yaxşısını etmək — Annanın sözlərini təkrar etdim.

— Bircə bu qərar mənim üçün möcüzələr yaratdı. Mənə xoşbəxt adam olmağa kömək etdi. Hər bir adam işini elə nöqsansız yerinə yetirməyə qərar verə bilər ki, ətrafdakılar sadəcə baxıb həzz alarlar. Mən məhz belə yaşayıram və bunun sayəsində həmişə enerji ilə dolu və özümdən razı oluram.

Öz aramızda qalsın, Bleyk, çoxları hesab edirlər ki, mənim sadəcə bəxtim gətirib. Otelin rəhbərliyi mənə kraliça münasibəti göstərir. Direktor mənə «Ən yüksək potensial» yarlığı asıb və müntəzəm olaraq müxtəlif treninq və kurslara göndərir.

Böyük şirkətlərin burada qalan rəhbərləri məni yadda saxlayır və tanıyırlar. Biznes ideyalarını mənimlə bölüşürlər.

Bizim oteldə tez-tez əylənənlərin arasında çoxlu sayda kino ulduzları var. Onlar həmişə xahiş edirlər ki, nömrələrinə mən qulluq edim. Mənə yaxşı çaypulu verirlər, bu isə imkan verir ki, hər ay evə – Buenos-Ayresə kifayət qədər pul göndərim.

Belə ki, mən çox yaxşı işə düzəldiyimi hesab edirəm. Xüsusən də keçmişimlə müqayisə etsək… Lakin həyatda çoxlu sayda çətinlikləri dəf etmək lazım gəlsə də öz «bəxtimi» mən özüm yaratmışam.

Tommi diqqətlə Annaya baxdı, sonra onun əlini əlinə götürüb nəvazişlə öpdü.

— Anna da öz valideynlərini erkən itirib, Bleyk. Onlar, Anna hələ lap balaca olanda, Bariloçe adlı kurort şəhərinin yaxınlığında avtomobil qəzasında həlak olublar. Qızı nənəsi böyüdüb. Onlar kasıb yaşayıblar.

— Dəhşətli dərəcədə kasıb – Anna həyəcanla dedi. – Ona görə də mən öz ailəmə çox minnətdaram. Valideynlərim öləndən sonra qohumlarım mənim üçün əllərindən gələni edirdilər. Latın Amerikasında qohumluq əlaqələri həmişə güclü olub.

Lakin bu fonda belə, münasibətlərimiz son dərəcə isti idi. Mən nənəm və bibim qızları ilə mümkün qədər çox vaxt keçirməyə çalışırdım.

Biz demək olar ki, dilənçi idik və son dərəcə çətin yaşayırdıq. Amma müəyyən mənada mən varlı idim. Mən ədəbiyyatı, musiqini və incəsənəti sevməyi öyrənmişdim. Əmin olmuşdum ki, həyatın ən qiymətli sevincləri elə ən sadələridir. Həm də işimi qabiliyyətim çatandan pis görmədiyim üçün həyatım kifayət qədər sürətlə qaydasına düşürdü.

İndi isə mən burada, dünyanın ən hörmətli otellərindən birindəyəm. Dünyanın ən böyük şəhərlərindən birində. Bəlkə mənim doğrudan da nədəsə bəxtim gətirib. Lakin mən əminəm ki, «bəxti gətirmək» bizim şüurlu seçimimizdən doğan gözlənilməz mükafatdan başqa bir şey deyil.

Uğur insana ulduzların səmada hansısa qayda ilə düzüldüyünə görə gəlmir. Biznesdə də, şəxsi həyatda da uğuru biz şüurlu surətdə yaradırıq. Bu, bir sıra şüurlu hərəkətlərin qanunauyğun nəticəsidir, – Anna qızğınlıqla söylədi.

— Bu gün çoxları fikirləşir ki: «Mən çox şey əldə etməyə qadir olduğumu bilirəm, amma bunun üçün ulduzlar mənə kömək etməlidir», – Tommi söhbətə qoşuldu. – İnsanlar əvəzini vermədən almaq istəyirlər.

Nəyəsə malik olmağı arzulayırlar, lakin qollarını çirməyib, zəruri olan səyi göstərmək haqqında düşünmürlər. Onlar işə gəlir və yaxşı maaşa ümid edirlər, amma hesab etmirlər ki, bu pulların əvəzinə dünyaya bərabər qiymətli nəsə vermək lazımdır. Cəmiyyətimizdə çox şey baş-ayaqdır.

— Bu doğrudur, – Anna başını tərpədərək cavab verdi. – Beləliklə, Bleyk, mən hesab edirəm ki, uğur şüurlu seçimin nəticəsidir. O, düzgün qərarların təbii və qaçılmaz nəticəsidir. Hər bir adam uğur qazana bilər. Lakin bu seçimi çox az adam edir.

Sən titulsuz liderə yaraşan kimi hərəkət edəndə, titulsuz liderə də layiq mükafat alırsan. Belə, yüksək dərəcədə uğurlu insanları «bəxtəvər» adlandırmaq, divandan qalxıb faydalı bir iş görməmək üçün əlverişli bəraətdir.

Mən Annanın sözlərinin şüuruma nüfuz etməsinə imkan verdim. Bu qadının əsl biznesmen kimi düşündüyünə şübhə yox idi. Onun getdiyi kursların və bu oteldə yaşayan şirkət rəhbərləri ilə söhbətlərin buna böyük dərəcədə kömək etdiyini düşündüm.

Mən bir dəqiqəlik gözümü yumdum. Lakin küçədən gələn avtomobil siqnalları tezliklə məni fikirlərdən ayıltdı. Mən rahat divanda əyləşmiş Tommiyə baxdım. Onun qarşısındakı dəbli masanın üzərində şam və bir şüşə qırmızı Kaliforniya şərabı durmuşdu. Nə vaxtsa bir dəfə bu oteldə qalmaq istəyim yarandı.

— Bəlkə də təəccüblənəcəksiniz, Bleyk — Anna dedi, — amma mən öz peşəmi dünyanın ən yaxşı peşəsi hesab edirəm.

— Ən yaxşısı? — bu sözlərdən bir qədər təəccüblə soruşdum.

— Ən yaxşısı, — qadın təsdiq etdi. — Mən əmin olmuşam ki, mənim vəzifəm bizim mürəkkəb və məşhur müəssisəmizin düzgün fəaliyyət göstərməsi üçün son dərəcə vacibdir. Mən özümü bu otelin səfiri hiss edir və öz davranışımla bizim ticarət markamızı yaratdığımı hesab edirəm.

— Anna, siz özünüzü bu otelin ticarət markasının yaradıcısı hiss edirsiniz? Ağlasığmazdır! Xətrinizə dəymək istəmirəm, amma mənim bütün tanışlarım deyərdilər ki, sizin işiniz kifayət qədər yorucudur. Həm də çəkilən zəhmətə dəyməyəndir.

Siz axı qonaqlardan qalanı yığışdırırsınız. Əminəm ki, siz çox işləməli olursunuz… və adətən xidmətçilər cəmiyyətdə xüsusi hörmətə malik olmurlar.

— Bleyk, məni cəmiyyətin nə düşündüyü o qədər də narahat etmir. Əsas olan mənim özümün özümü necə qəbul etməyimdir. Mən kim olduğumu bilirəm. Öz işimin dəyərini də bilirəm. Hər gün özüm üçün yeni, maraqlı məsələlər tapıram. Mən bu işi özüm üçün həqiqətən maraqlı və əhəmiyyətli edə bilmişəm.

— Bu inanılmazdır! — yalnız bunu deyə bildim.

Bu gözəl, saçlarına gül taxmış və otel xidmətçisi peşəsinin dünyada ən yaxşı iş olduğuna ürəkdən inanan qadın məni ruhlandırdı. O, gözümü geniş perspektivlərə açdı. İnsanların çox böyük hissəsi öz peşələrini nə isə adi bir şey sayır, bu səbəbdən də onu tam qiymətləndirə bilmirlər.

Biz hamımız nəsə daha böyük bir şey istəyirik və çox zaman bu, axtardığımızın burnumuzun ucunda olduğunu anlamağa mane olur. Sadəcə, bir qədər daha dərinə baxmaq lazımdır. Bir qədər daha böyük güc qoymaq. Və lider olmaq. Anna belə münasibətin əla nümunəsi idi.

— Hər gün işə gələndə görüşməli olduğum bütün qonaqlara sevinc bəxş etməyə çalışıram. Etdiyim bütün işlərdə misilsiz olmaq istəyirəm. Ürəkdən istəyirəm ki, bizim otel qonaqların yadında yaşadıqları ən yaxşı otel kimi qalsın.

Mənim bu münasibətim şübhəsiz ki, bizim müəssisəmizdəki mühitə, deməli bizim gəlirimizə də təsir edir. Mən daim kiçik görünə biləcək, amma vacib təkmilləşdirmələr təklif edirəm.

Onlar əla nəticələr verəndə təcrübəmizi öyrənmək üçün dünyanın bütün otellərindən nümayəndələr gəlir, — Anna dedi. — Belə ki, kimsə mənim işimin primitiv və ya ikinci dərəcəli olduğunu düşünürsə yanılır.

— Siz dəbdə olan otelin otaq xidmətçisindən daha artıq menecment üzrə məsləhətçi və ya yaxşı motivləndirmə natiqi kimi danışırsınız, – səmimiyyətlə bildirdim.

— Hə, indi mənim məqsədim doğrudan da sizdə motiv yaratmaqdır, Bleyk. Tommi sizin haqqınızda çox yüksək fikirdədir. Bəlkə də, təkcə özünüzün öz potensialınızı etiraf etməyiniz qalıb.

— Anna, güman ki, son illərin uğursuzluq və problemləri məni bir qədər çaşdırıb, – qadına ürəyimi açaraq fərz etdim. Onun yanında özümü çox rahat hiss edirdim. – Baxın, mən artıq qurban rolunu oynamır və bütün bu illər ərzində məni nəyin ləngitdiyi haqqında boş söhbətlərə ehtiyac duymuram.

— Afərin, Bleyk, – Tommi baş barmağını yuxarı qaldırmış yumruğunu irəli uzadaraq müdaxilə etdi. – Əladır, dostum. Heç vaxt qurban rolunu oynama! Uğur məbədini bəhanələr üzərində tikmək mümkün deyil.

— Aydındır. Amma müharibədən qayıdandan sonra əvvəlki inamım yox idi. Ona görə də, sadəcə, həyatın çəkib apardığı yerə gedirdim. Özüm də xüsusi bir şey deyildim. Lakin, Anna, bu gün səhər içimdə nəsə dəyişdi. Mən yenə özümü həyat dolu hiss etdim. İndi, gələcəyim mənə keçmişdəkindən qat-qat daha cəlbedici görünür.

— Sən onu Rouzmid qəbiristanlığına aparmışdın, elə deyilmi, Tommi?

— Əlbəttə aparmışdım, Anna. Uzun illər bundan əvvəl siz məni oraya aparanda… yaddan çıxmayacaq həmin gün mənim çevrilməm başlanmışdı. Mən də Bleykə eyni təcrübəni təmin etməliydim. O bu hədiyyəyə layiq idi.

— Bəs bizim sənə hədiyyə etdiyimiz TLE yazılı gümüş medalyon?

— Onu Bleykə verdim, qoy bu əşya bütün dünyanı gəzsin. Əminəm ki, bir gün Bleyk də onu bizim ideyalarımızı qəbul etməyə hazır olan birisinə verəcək.

— Bəs qızıl lövhə? – Anna yumşaq soruşdu.

— Etibarlı yerdədir.

— Səndən yaxşısı yoxdur, Tommi, – qadın sevgiylə dedi.

— Bəli, qəbiristanlıq tamaşası öz işini gördü, – razılaşdım. – Amma etiraf etməliyəm ki, bu köklü və həyatımı dəyişmək üçün zəruri olan dəyişiklikləri həyata keçirməyə başlayanda ətrafdakıların nə danışacağı məni narahat edir. Görünür mən ətrafdakıların rəyini lazım olandan artıq qiymətləndirirəm.

Bəs özümü titulsuz lider kimi apardığımı, var gücümlə işlədiyimi və satıcı vəzifəmə dünyada ən vacib iş kimi yanaşdığımı görəndə mənə gülməyə başlasalar? Bizim əməkdaşların əksəriyyəti işə tamamilə başqa münasibət bəsləyir…

— Adamların nə düşündüklərinin sənə heç bir dəxli yoxdur. Liderlik hər hansı vəziyyət barəsində fərdi baxışına sarsılmaz inamının olması və özünün müsbət dəyişikliklər edə bilmək qabiliyyətinə tam əminliyindən ibarətdir.

Ətrafdakıların nə deyəcəyindən narahat olma. Bir də, həmişə Albert Eynşteynin sözlərini yadda saxla: «Sıravilər daim dahilərin arabasının təkərinə ağac soxurlar». Sadəcə öz işini insan gücü çatacaq qədər yaxşı yerinə yetir. Qalanı öz-özünə düzələcək.

— Bəs mən uğursuzluğa düçar olsam? Birdən məndə heç nə alınmasa, Anna? Birdən sizin təliminiz işləməsə? – öz şübhələrimi dilə gətirdim.

— Belə olmur. Titulsuz lider fəlsəfəsi həmişə işləyir, — Tommi inamla bəyan etdi. — Amma bu yolda büdrəməyin də adi haldır. Bir dəfə də yıxılmadan yeriməyi öyrənmək olmaz. Bir dənə də səhv etmədən liderlik etməyi öyrənmək mümkün deyil. Hər səhv addım səni nöqsansız addımlara yaxınlaşdırır.

Ətrafındakılar sənin nə fikirləşdiyini kifayət qədər başa düşmürsə, onların rəyinə niyə fikir verəsən? Dahilərin heykəlləri tənqidçilərin onlara atdığı daşlardan yonulur. Həm də səni tənqid edənlər sənə qarşı laqeyd olmayan adamlardır. Tənqidçilər susursa, deməli sən onlara maraqlı deyilsən. Səni heç kim tənqid etməyəndə narahat olmaq lazımdır.

— Sağ olun, Tommi. Siz məni sakitləşdirdiniz.

Anna, enerjili əl-qol hərəkətləri ilə, yenidən öz işinə olan sevgisi haqqında danışmağa başladı:

— Hər səhər və nahardan sonra mən nömrələri yığışdırıram. Əminəm ki, mən öz işimi Pikassonun öz tablolarını çəkdiyi qədər ehtirasla görürəm. Mən bu otaqlara özümün evim kimi baxıram. Oteldə qalanlar isə sanki mənim qonaqlarımdır.

Özümü incəsənət adamı hesab edirəm və hər bir gün mənə yaradıcılığımı gerçəkləşdirmək üçün xoş imkan bəxş edir… başqaları isə buna xoş olmayan iş kimi baxırlar.

— Ağılasığmazdır, – işi insanlara lazım olduğu üçün ona var qüvvəsini əsirgəməyn bu mehriban qadının missioner qeyrətindən ruhlanaraq dedim.

— Bir vaxtlar gözəl dostum Tommiyə öyrətdiyimiz titulsuz liderlik fəlsəfəsinin məğzi də məhz bundan ibarətdir. Deməliyəm ki, o, əla tələbə idi. O bizim bütün ideyalarımızı qavramaq üçün tam açıq idi və onları son dərəcə qısa müddətdə həyata keçirdi.

Qismən də məhz buna görə özünün kitab satışı şirkətində belə baş gicəlləndirici uğurlar qazandı. Hərçənd gözəllik və şəxsi cəlbedicilik də az rol oynamayıb, – qəşəng qadın saçındakı gülü yenidən düzəldərək şuxluqla əlavə etdi.

Tommi divanın arxasına söykənib, çal saçları ilə öynayaraq qəhqəhəylə güldü.

— Titullar doğrudan da insana qüvvət verir. Problem ondadır ki, sən titulu itirən kimi bu növ qüvvə də buxarlanıb yox olur.

— Tamamilə doğrudur, — Tomminin yanıda divana əyləşərək müdaxilə etdim. — Məsələn, insanın baş menecer vəzifəsi ilə birlikdə əldə etdiyi qüvvə ancaq bu vəzifədə olduğu müddətdə qalır. İnsanı vəzifədən çıxaran kimi qüvvə də itir.

— Tamamilə doğrudur, – Anna otaqda qürürla gəzişərək dedi. Titula bağlı olan nüfuz, ən yaxşı halda belə, möhkəm olmur, xüsusən də biznes üçün təlatümlü olan indiki zamanda. Lakin titulla birlikdə alınandan daha dərin bir qüvvə var.

Bu, bəşər övladının hər birində olan anadangəlmə qüvvədir. Təssüf ki, əksəriyyətimiz bu potensialı heç vaxt gerçəkləşdirmirik. Lakin o bizdə var, onu axtarıb tapmaq, sonra isə fəallaşdırmaq istəyən hər birimiz üçün də əlçatandır. Əslində bu, qüvvənin ən gerçək formasıdır.

— Niyə?

— Çünki ətrafdakı aləmdə nə baş verməsindən asılı olmayaraq, onu bizdən almaq mümkün deyil. Bu qüvvə həqiqidir, çünki ətraf şəraitdən heç cür asılı deyil. Bu əsl qüvvədir. Bu, qüvvələrin ən yaxşısıdır, ey Dahi Bleyk.

Annaya gülümsündüm. Onun yanında mən də özümü xüsusi bir adam hiss edirdim. Bu qadından gələn güc və istiliyə görə ona minnətdarlıq hiss edirdim. Fikirləşdim ki, titulsuz liderlik mütləq sərtliklə mülayimlik, soyuqqanlılıqla həssaslıq, qoçaqlıqla canıyananlıq arasında incə bir tarazlığın olmasını nəzərdə tutur.

Sonra Anna əlini önlüyünün cibinə salıb oradan qırmızı karandaşla yazılmış bir salfet çıxartdı.

— Götür, Bleyk, — Anna salfeti mənə uzatdı, — Tommi demişdi ki, səninlə gələcək, mən də bunu sənin üçün hazırlamışam. Oxu, zəhmət olmasa. Mənə də icazə ver sənə bir fincan qəhvə hazırlayım — biz burada çox yaxşı Yava qəhvəsi bişiririk.

Bilmirəm bu ecazkar içkisiz nə edərdim — qadın əlavə etdi. — Tommi, mənim günəşim, narahat olma sənə də bir fincan çatacaq. — Anna şirin-şirin dedi və Tommiyə hava öpüşü göndərdi. Tommi dərhal divandan bir qədər qalxmaqla buna cavab verdi.

Mən salfetdə yazılmış sözləri oxudum. Budur onlar:

Dörd təbii qüvvə:

♦♦Təbii qüvvə № 1: hər bir insan hər gün işə gəlmək və ən yaxşı nəyi varsa onu gerçəkləşdirmək qüvvəsinə malikdir. Bunun üçün heç bir titul lazım deyil.

♦♦Təbii qüvvə № 2: hər bir insan öz nümunəsi ilə yolunda rast gəldiyi hər bir kəsi ilhamlandırmaq və ruhlandırmaq qüvvəsinə malikdir. Bunun üçün heç bir titul lazım deyil.

♦♦Təbii qüvvə № 3: hər bir insan ehtirasla müsbət dəyişiklikləri həyata keçirə, mənfi şəraitə müqavimət göstərə bilər. Bunun üçün heç bir titul lazım deyil.

♦♦Təbii qüvvə № 4: liderlik ideyaları ilə tanış olan hər bir insan bütün əməkdaşlara hörmətlə, minnətdarlıqla və mehribanlıqla yanaşa bilər və bununla da kollektivdəki atmosferi yaxşılaşdıraraq, onu kamil səviyyəyə gətirə bilər. Bunun üçün heç bir titul lazım deyil.

Anna üstündə iki fincan və bir neçə şokoladlı konfet olan gümüş sini ilə qayıtdı.

— Budur centlmenlər, – bizə yaxınlaşaraq bildirdi, – buyurun, qonaq olun. Şokoladdan mütləq istifadə edin. Bir qədər şirniyyat ruh üçün faydalıdır.

Konfetləri bu yaxınlarda ailəmi görmək üçün getdiyim Buenos-Ayresdən gətirmişəm. Son zamanlar nənəm tez-tez xəstələnir. Qarıya baş çəkdim ki, evimin Ştatlarda olmasına baxmayaraq bizi yalnız qısa bir uçuşun ayırdığını, lazımsa uçub gəlməyə hazır olduğumu bilsin.

— Anna, mən sizə heyranam, — bildirdim. — Mən ailəmin olmasını elə istəyirəm ki… Rəfiqəmlə münasibətləri var gücümlə yaxşılaşdırmağa çalışıram. Onu çox sevirəm və anlayıram ki, müharibədən qayıdandan sonra aramızda yaranmış problemləri həll etmək mümkündür.

— Ey, Bleyk, mən də müəyyən mənada sənin ailənin üzvüyəm, — Tommi zarafatla əlavə etdi. — Belə ki, işlərinin artıq düzəlməyə başladığını hesab edə bilərsən.

Mən şokoladlı konfetdən dişlədim. Fantastik dadı var idi. Anna üzümün ifadəsindən hiss etdi ki, göyün yeddinci qatına qalxıram.

— Hə, konfetlər əladır, – qadın qeyd etdi. – Tommi demişdi ki, mütləq qonaq gələcək, mən də bir qədər onun üçün saxlamışdım. O mənim ən yaxşı dostlarımdan birinə çevrilib.

— Bu hiss qarşılıqlıdır, körpəm, – Tommi bildirdi. Onun dişləri şokoladdan qəhvəyi rəngdə idi.

— Bleyk, sən onunla lap vaxtında tanış olmusan. İndi isə de görüm salfetdə yazılanlar barədə nə düşünürsən?

— Siz doğrudan menecment üzrə məsləhətçi deyilsiniz? – hiyləgər təbəssümlə soruşdum.

— Anna, yazdığınız mənim xoşuma gəldi, – davam etdim. – Orduda bizə məhz rütbənin arxasında dayanan gücə hörmət etməyi öyrədirdilər. Mən bunun vacib olduğunu yaxşı anlayıram. Orada bir nəfərin komandir olması, aydın əmrlər verməsi zəruridir. O bizi təhlükələrdən qoruyur, ölümün nəfəsi üzümüzə dəyəndə sakitliyimizi saxlamağa kömək edirdi.

Rütbə və titulsuz orduda nizam-intizam olmazdı. Bizim təşkilata sərt quruluş lazımdır. Bunsuz ölkəmizin azadlığı uğrunda döyüşlərdə sadəcə səmərəsiz olardıq… deməli daha artıq adam ölərdi. Lakin mən evə qayıtdıqdan sonra, mülayim desək, tamamilə başqa mühitə düşdüm.

Mənim daha rütbəm yoxdur. Dəqiq cızılmış rolum da. Qardaşlarım da yanımda deyil. Məni nəyin narahat etdiyini yalnız indi, sizinlə söhbət edəndən sonra anladım.

— Elə isə danış, – Anna məni ruhlandırdı.

— Mən özümü hərbi rütbəm vasitəsilə müəyyən edirdim. İş o yerə çatmışdı ki, rəsmi statusumu mənəvi nüfuzumla eyniləşdirməyə başlamışdım. Ona görə də, mülki həyata qayıdıb rütbəmi itirdikdən sonra elə bir hiss yarandı ki, sanki hər şeyimi itirmişəm.

Sanki titulumla birlikdə özüm də yox olmuşdum. İndi anlayıram ki, əslində heç nəyi itirməmişəm və mənə yeganə lazım olan şey əsl gücümü işə salmaqdır. Bu qüvvə məni heç vaxt tərk etməyibmiş, çünki mənim ayrılmaz bir hissəmdir. O hər birimizdə var.

— Düzdür. Özü də həqiqi güc bizə doğulandan verilib. Belə ki, onu oyatmaq və gerçəkləşdirmək əzəli hüququmuzdur. Sadəcə yadında saxla ki, tutduğun vəzifədən, yaşından və olduğun yerdən asılı olmayaraq lider gücünə maliksən.

Bu gücü heç kim, heç vaxt sənin əlindən ala bilməyəcək. Lakin bu gücü fəallaşdırmaq bütövlüklə sənin işindir.

Anna vüqarla dolu barın yanına getdi. Orada kompakt disklər və şamlar, habelə müxtəlif şokoladlar və içkilər var idi. O, əvvəllər heç vaxt eşitmədiyim Sola Rosa adlı müğənni qadının diskini açdı.

— Fövqəladə diskdir, uşaqlar. Narahat olmayın mən onun pulunu ödəyəcəm. Musiqini çox sevirəm və mənə elə gəlir ki, indi xüsusi bir şeyə qulaq asmaq məqamıdır.

Anna diski oxudana qoydu, sonra isə gözlənilmədən barın yanındakı elektrik açarını qaldırıbendirməyə başladı. O danışmırdı, amma mən onun hərəkətlərindən tam çaş-baş qalmışdım. İşığın sayrışması, musiqi ilə birlikdə, hipnoz təsiri yaradırdı.

Anna, sanki özündə deyilmiş kimi, açarı qaldırıb endirərək, işığı yandırıb-söndürürdü. Bu, tam sürrealist bir mənzərə idi. Tommi, heç nə baş vermirmiş kimi, növbəti konfetini yeyib, qəhvəsini içirdi. Mən indiyə qədər də bu səhnəni tam təfsilatı ilə xatırlayıram.

— Siz nə edirsiniz, Anna? — nəhayət marağımı gizlədə bilməyib, soruşdum.

Tommi sadəcə başını yırğaladı.

— Bu onun öyrətmə üsullarından biridir, — barmağına yapışmış şokoladı yalayıb, qəhvədən bir qurtum alaraq dedi.

Görünür Annanın bu içkini hazırlaması onun xoşuna gəlirdi, çünki hər qurtumda üzü minnətdarlıqlı işıqlanırdı. Tommiyə və onun bütün bunları hansı ehtirasla etdiyinə baxdıqca sadəcə yaşayanlarla, yaşamağı bacaranlar arasındakı fərqi dərk edirdim.

— Bleyk, bizim hər birimizin daxilində liderlik açarı var, – nəhayət Anna dilləndi. – Bu, məhz sənin haqqında danışdığın şeydir. Hər birimizin daxilində mənim salfet üzərində yazdığım əsl qüvvələr mürgüləyir.

Biz təkcə onların varlığını etiraf etməli deyil, həm də açarı yuxarı qaldırmalıyıq. Bununla biz karyeramızı və həyatımızın özünü köklü surətdə dəyişə biləcək əsaslı seçimi – daha qurban rolunu oynamayıb, özümüzü lider kimi aşkara çıxarmaq seçimini edirik.

Bu sənin qarşında dayanmış həmin həlledici «qurban, yoxsa lider olmaq» seçimidir, Bleyk. Açarı yuxarı qaldır. Həmişə də yadında saxla ki, bu dörd təbii liderlik qüvvəsini üzə çıxaranda, anadangəlmə nüfuzun insanlara hər hansı titulun sənə verdiyi formal hakimiyyətdən qat-qat güclü təsir edir.

— Mən heyranam, Anna.

— Titulsuz liderlik fəlsəfəsi liderliyin demokratikləşdirilməsinə istiqamət götürmüşdür, – qadın davam etdi. – Bizim yaşadığımız bu gözəl zamanda, hər bir adam öz işində və həyatında lider olmaq imkanına malikdir. Bəşəriyyət tarixində ilk dəfədir ki, bu hüququ hamı əldə etmişdir.

Bu, bir vaxtlar biznesdə və cəmiyyətdə hökm sürən çoxlu sayda ənənələri aradan qaldırdığımız üçün mümkün olmuşdur.

— Faktik olaraq biz onları toza çevirdik, – Tommi əlavə etdi.

— Elədir, Tommi. Demokratik dəyişikliklər nəticəsində liderlik hamı üçün əlçatan oldu. İndi hər bir şəxs lider ola bilər. İnsanların öz təbii liderlik qabiliyyətlərini oyatması və mövcudluğun daha yüksək səviyyəsinə keçməsini müşahidə etmək böyük həzzdir. Biznes üçün gözəl zamandır!

— Anna, indi mən bunu anlayıram, — dedim.

— Hər birimiz gerçək gücə çevrilə bilər, alıcılara yüksək səviyyəli xidmət göstərməklə şəhərə, ölkəyə və dünyaya gerçək fayda gətirəcək yüksək səviyyəli müəssisə qurmaqla, işdəki potensialımızı tam gerçəkləşdirməyi özümüzün borcu hesab edə bilərik.

Bleyk, ikinci dərəcəli işçi yoxdur. İndi dünyada artıq işçi yoxdur. Hər insan və hər vəzifə mühümdür – titulsuz liderlik fəlsəfəsini rəhbər tutursansa, yerinə yetirdiyin hər bir iş məna qazanır.

Yeri gəlmişkən, diqqət et ki, öz nümunənlə gündə on adamı özlərinin ən yüksək potensialını gerçəkləşdirməyə ruhlandırsan, bir aydan sonra sənin müsbət təsirin üç yüz adamın həyatına yayılacaq!

— Əladır! Heç vaxt bu barədə düşünməmişdim. Bunun üçün yəqin ki, heç bir titul lazım deyil.

— Doğrudur. Sən bunu daim etsən birinci ilin sonuna üç mindən artıq adamın həyatına təsir edəcəksən.

— Oho!

— Tələsmə, bu hələ hamısı deyil, – Anna vəcdlə sözümü kəsdi. – Əgər titulsuz liderlik etsən və on il ərzində gündə on adamı öz nümunənlə əla işləməyə ruhlandırsan, otuz mindən artıq adama təsir etmiş olacaqsan. Onlardan hər biri də heç olmasa on adama təsir etsə, bir onillik ərzində sənin müsbət təsirin dörddə-bir milyondan artıq adamı əhatə edəcək.

Belə ki, cəmiyyət mənə nömrələri zibildən təmizləyən sadə otaq xidmətçisi kimi baxırsa da, mən özümü iki yüz əlli min insanı liderlik və insanlıq keyfiyyətlərini gerçəkləşdirməyə ruhlandırmağı boynuna götürmüş bir insan kimi görürəm.

Bleyk, bu mənim üçün sadəcə iş deyil. Bu mənim təyinatımdır. Həyatda heç nə mənə bundan artıq xoşbəxtlik gətirmir.

— Heyrətamizdir, – mən səmimiyyətlə heyranlığımı bildirdim.

— Hesab edirəm ki, hər hansı təşkilatın – istər kommersiya müəssisəsi, qeyri-kommersiya fondu, hökumət idarəsi, təhsil müəssisəsi və ya bütöv bir ölkə olsun – ata biləcəyi ən yaxşı addım öz işçilərinin hər birinin liderlik potensialını həvəsləndirməkdir.

Liderlik sadəcə hər bir şirkətin ən güclü rəqabət resursu deyil, bu, bizim zamanda dünyanı yaxşılaşdırmaq üçün yeganə alətdir.

— Özü də, Tomminin artıq qeyd etdiyi kimi, biz əsil lider olmaq istəyiriksə hər cür özünə bəraət qazandırma və bəhanələrdən imtina etməliyik – Anna vurğu ilə davam etdi. – Qeyri-adi zirvələrə çatmış heç bir lider canına qorxu hopmuş bəraət və bəhanələrdən istifadə etməyi özünə rəva görməmişdir.

Qurbanlar bəhanələrlə yaşayır, axırda da onlardan ölürlər. Adətən bəraət və bəhanələrdə usta olan adamlar, başqa heç bir şeydə usta olmurlar.

Bu günün sübh çağı, qəbiristandakı iki qəbir və demək olar ki, sözbəsöz yadda saxladığım «On insan təəssüfü» yadıma düşdü. Həyatımın son saatlarında yaşamağa başlamadan öldüyümü anlaya biləcəyimi sadəcə təsəvvür etmək belə dəhşət idi.

— Qurbanlar «Mən bu müəssisənin nə direktoru, nə də sahibiyəm, ona görə də burada nəyisə yaxşılaşdırmaq gücündə deyiləm», «Çətin vəziyyətlərdə dəyişikliklərə başçılıq etmək üçün ağlım çatmır»,

«Mən bilirəm ki, şirkətimizi daha yaxşı edə bilərəm, amma vaxtım yoxdur», «Mən var gücümlə çalışdım, lakin sizin liderlik haqqında gözəl ideyalarınız sadəcə işləmir» kimi bəhanələri xoşlayırlar.

Ya qurban, ya lider — Anna təkrar etdi. — Açarı çevir və daha ağıllı seçimi beyninin hüceyrələrində həkk et.

Sonra Anna məni mərmər döşənmiş, nəfis tualet ləvazimatı və bahalı aksessuarlar qoyulmuş hamam otağına apardı.

— İndi gözlərini yum.

Mən tabe oldum.

— Bleyk, gözlərini açma, — Anna kipriklərimi aralamağa başladığımı görüb xahiş etdi.

Mən güzgünün səthində nəyinsə cırıldadığını eşitdim.

— Hə, indi bax.

Güzgünün üstündə al-qırmızı çap hərfləri ilə IMAGE (SİMA) sözü yazılmışdı.

— Anna, bütün bunlar nə deməkdir?

Otaq xidmətçisi işini incəsənət, özünü otelçilik işinin Pikassosu kimi dərk edən bu gözəl və son dərəcə fərasətli qadın yeni-yeni sürprizlər edirdi.

— Bu gün tanış olacağın müəllimlərdən hər biri sənə titulsuz liderlik fəlsəfəsinin dörd təməl prinsiplərindən birini ötürəcək. Hər birimiz sənə bir akronim (qısaltma) verəcəyik. Onların hər birinin içində uyğun prinsipi mənimsəməyi asanlaşdıran beş praktik qayda şifrlənmişdir.

Bu qaydalara riayət etmək sayəsində avtomatik olaraq heyranedici nəticələrə nail olacaqsan. Belə perspektiv xoşuna gəlir?

— Şirnikləndirici səslənir.

— Maraqlıdır?

— Özü də necə, – mən həyəcanla cavab verdim.

— Çox gözəl. Elə isə icazə ver əlavə mərasimsiz sənə ilk prinsipi açım. Biz artıq onun haqqında kifayət qədər ətraflı danışmışıq, lakin mən ona bir daha, formal qanun şəklində, tərif verməliyəm: lider olmaq üçün sənə heç bir titul lazım deyil. Mən anlayıram ki, sən onu çox gözəl mənimsəmisən, lakin bu sadə ifadədə ən vacib olan şeylər cəmlənib.

— Anlayıram, – minnətdarlıqla dedim.

— Beləliklə IMAGE (SİMA) akronimində liderlik üçün heç bir titul lazım olmadığını yadda saxlamağa kömək edəcək beş qayda şifrlənib. Bu beş hərfdə liderliyin ələkeçməz alqoritmi şifrlənib. Əsl liderliyin bütün məğzinin cəmləndiyi bu koda uyğun yaşa və işləsən, heyrətləndirici nəticələr əldə edəcəyinə təminat verirəm.

— Anna, məni üzməyin. Deməli siz bəyan edirsiniz ki, istənilən adam bu beş qaydaya əməl etsə titulsuz lider ola bilər?

— Bəli, Bleyk. IMAGE (SİMA) doğrudan da liderliyin ələkeçməz alqoritmidir – o təkrar etdi. – Biz, bu həyəcanlı və qeyri-müəyyən dövrdə, sənin liderə çevrilməyinin nəyə lazım olduğunu ətraflı müzakirə etdik. IMAGE (SİMA) bunu necə etmək üçün rəhbərlikdir.

Beş sadə addım. Əgər özündən soruşursansa ki, liderliyi necə həyata keçirəsən, bu sənə çox sadə, lakin səmərəli bir cavabdır.

— Mən diqqətlə qulaq asıram.

— Yaxşı. IMAGE (SİMA) sözündəki I hərfi sənə İnnovasiyaların (Innovation) vacibliyini xatırladacaq. Biz mənim çox vaxt Yenidənqurma Ölkəsi adlandırdığım ölkədə yaşayırıq. Bəli, Birləşmiş Ştatlar dünyaya çoxlu sayda kəşflər və ixtiralar vermiş qeyri-adi dərəcədə yaradıcı ölkədir.

Lakin bir çox hallarda başımız işimizə qarışdığından əsl innovasiyalara olan daxili yanğımızı itiririk. Biz təxəyyülümüzü normaların sərhəddindən kənara buraxmağı yaddan çıxarmışıq. Biz yaradıcılıq istəyimizi və təkrarsız olmaq arzumuzu boğmuşuq.

Köhnə filmlərin sonsuz sayda yenidən işlənməsini və köhnə mahnıların dəfələrlə yenidən oxunmasını yada salsan nə demək istədiyimi anlayacaqsan. İndi insanlar, orijinal olmaqdan qorxduqları üçün, bir neçə onilliklər əvvəl uğurlu olmuş reseptlərə yeni qab fikirləşməklə məşğuldurlar.

Hesab edirlər ki, bu, daha etibarlı işdir. Lakin bu, iflasa aparan biznes strategiyasıdır. İnnovasiyalar həmişə köhnə modellərin surətini yeni formada çıxarmaq cəhdlərindən uğurlu olur.

Bu gün cəmi bir və ya iki il bundan əvvəl uğurla işləmiş üsulu təkrar istifadə etmək cəhdi adətən böyük problemə çevrilir, çünki biznes mühitini əvvəlcədən xəbər vermək çətinləşib. Müştərilər və ümumiyyətlə bütün insanlar yeni qutudakı köhnə şeylərin deyil, təzə dəyərlər və mükəmməlliyin qeyri-standart formalarının həsrətindədir.

Mağazana qayıdandan sonra edə biləcəyin cürətli, parlaq işlərdən biri yorulmadan inkişafa can atmaqdır.

Titulsuz liderlərin hamısı özlərinə «Bu gün mən nəyi təkmilləşdirə bilərəm?» sualı verərək, təfəkkürlərinin elastikliyini yorulmadan məşq etdirir və öz qabiliyyətlərini inkişaf etdirirlər. Toxunduqları hər bir şeyi təkmilləşdirmək belə insanların qanındadır.

Eyni zamanda özlərini yenidən yaratmaq da. İnnovasiyaların məğzi də bundadır, Bleyk. İnnovasiya kimi mötəbər söz adamda bunun nə isə mürəkkəb bir şey olması təəssüratını yaradır. Əslində isə bunun mənası özündən sonra hər şeyi əvvəlkindən daha yaxşı vəziyyətdə qoymaqdır.

İnnovasiyalar, yaradıcılıq və ustalığın mənim verə biləcəyim ən dəqiq tərifi belə səslənir: bu günün dünənkindən daha yaxşı olması üçün hər şeyi etmək.

— «Bu günü dünənkindən daha yaxşı etmək» sözləri mənim çox xoşuma gəlir. Bu ideyanı həyata keçirməyə ciddi girişsəm mütləq karyera zirvələrinə qalxacağam, – ümidlə dedim.

— Tamamilə doğrudur, Bleyk, – divanda mürgüləmiş kimi görünən Tommi səsləndi. – Hər bir işə mühafizəkar yanaşmaqdan əl çəkməyin də karyeranın artması üçün yaxşı olar. Uzaqgörən ol. İnsanların əksəriyyəti keçmişdə ilişib qaldığı halda, sən biznes mühitinin gələcəyini görməyə çalış.

Öz iş üsullarını dayanmadan sərfnəzər et. Daim özünə bu sualları ver: «Məhsuldarlığımı necə artırım?», «Necə daha tez işləyim?», «Alıcıları daha nə ilə sevindirim?» Müntəzəm olaraq özünü alıcının yerinə qoymağa çalış ki, özünlə biznes aparmağın necə olduğunu hiss edəsən.

Sonra isə peşəkarlığın yeni səviyyəsinə qalxmaq üçün bütün bu təcrübəni tətbiq et.

— Bu sadədir. Hər səhər yuxudan oyananda özünü toxunacağın hər şeyi əvvəlkindən bir damcı daha yaxşı edəcəyinə köklə, – Anna əlavə etdi. – Yenilikçi təfəkkürünü inkişaf etdir. İndini keçmişdən daha yaxşı etmək təfəkkür tərzi məsələsidir.

Yadda saxla ki, kamillik axtarmasan, yenilikləri tətbiq etməsən tədriclə ortababa çevrilməyə başlayırsan. Ortabablığa sürüşməkdən – əməyini özün də hiss etmədən içəridən dağıdan asta, xain tənəzzüldən özünü qoru. Ortabablığa adət etmək də inkişaf kimi hiss edilmədən və tədriclə baş verir.

Ona görə də daim nə isə ixtira et və hər işdə təkmilləş. Həyat innovasiyalarsız ölümə çevrilir. İndiki zamanda yalnız ən cəsarətlilər sağ qalacaq. Həmişə özünü şeyləri görmək istədiyin kimi görməyə həvəsləndir. Mənim gözüaçıq dostumun indicə sənə dediyi kimi – uzaqgörən ol. Axı sənin daxilindəki lider uzaqgörən olmaq üçün alışıb-yanır.

— Dəstək verdiyin üçün sağ ol körpəciyim, – Tommi şadyana dedi.

— Onu da əlavə etməliyəm ki, inqilab özünün iş tərzini və çalışdığın təşkilatı təkmilləşdirməyin heç də ən yaxşı üsulu deyil, – Anna qeyd etdi.

— İnqilab? – onun söhbəti hara apardığını anlamayaraq soruşdum.

— Onu deyirəm ki, səni işində kamilliyin yeni səviyyəsinə aparan yol hansısa inqilabi ideyadan və ya köklü təşəbbüsdən keçmir. Uğurlu karyera və uğurlu biznes təkamül prosesində – ayrıayrılıqda baxılanda böyük təəssürat yaratmayan asta, ardıcıl yaxşılaşdırmalar yolu ilə yaradılır.

Vaxt keçdikcə bu kiçik, dayanmadan toplanan – təkamülçü – yaxşılaşmalar böyük nailiyyətlərə çevrilirlər. Günlər keçdikcə qüsursuz davranışın kiçik ləpələri toplanır və fantastik uğurun qabarma dalğasına çevrilir.

Yadında saxla: liderliyə gedən yolu axıra qədər keçmək üçün hər gün bir neçə ağıllı addım atmaq lazımdır ki, zaman keçdikcə qeyri-adi nailiyyətlərə çatasan.

— Tommi qəbristanlıqda bu barədə danışmışdı, – qeyd etdim. – Bu mənim üçün çox mühüm fikirdir. Hiss edirəm ki, həyatımı dəyişə bilərəm. Axı mənə lazım olan – kiçik şeylərdən başlamaqdır. Gündə bir xırda təkmilləşdirmə etməliyəm. Hər bir adam – hazırda karyerasının və həyatının halından asılı olmayaraq – bunu edə bilər.

— Böyüyü arzula, kiçikdən başla, Bleyk. Açar bundadır. Özü də indi, bu dəqiqə durduğun nöqtədən başla. Mən tədricən toplanan gündəlik nailiyyətlər barəsində ideyamı Tommi ilə uzun illər bundan əvvəl bölüşmüşdüm və şadam ki, o bunu sənə ötürmüşdür, çünki bu ideya dəyişikliklərə hazır olan hər bir adam üçün fövqəladə dərəcədə mühümdür.

Kiçik addımlar vaxt ötdükcə böyük nəticələrə gətirir. Alınmamış həyat isə, insanın xırdalıqlara günbəgün etina etməməsinin nəticəsidir. Bu, yekunda fəlakətə gətirir.

— Deməli, hər gün bu kiçik addımları atsam, yekunda uğur qazanacam? – Annadan daha bir təsdiq almağa ehtiyac duyaraq soruşdum.

— Şübhəsiz. Uğur avtomatik olaraq gələcək, sadəcə bu kiçik təkmilləşmələri təkidlə etmək lazımdır. Sadəcə bir ifadəni yadında saxla: gündəlik kiçik təkmilləşmələr zaman keçdikcə heyrətləndirici nəticələrə gətirirlər.

Mən bunu toplanma effekti adlandırıram. Hər gün kiçik amma düzgün hərəkətlər edirsənsə, vaxt keçdikcə onlar nəhəng uğura çevrilirlər. Bu, üstünə mürəkkəb qaydayla faizlər gələn yığım fonduna bənzəyir.

Əgər sən gənc vaxtlarından hər gün banka gedib öz hesabına kiçicik məbləğlər qoysan, vaxt keçdikcə varlı olacaqsan. Eyni şey liderlik və ən yüksək potensialını gerçəkləşdirməyə də aiddir. Kiçik liderlik hərəkətləri vaxt keçdikcə toplanır və heyrətləndirici nəticələr verir.

İnnovasiyalar haqqında dediyim kimi, ən əsası təkid, fikri cəmləmək və dayanmadan təkmilləşməyi vərdişə çevirməkdir. Heç vaxt özündən razılıq və özünü sakitləşdirmə kimi geniş yayılmış insan xüsusiyyətlərinə yol vermə.

Nə qədər böyük uğur qazanmısansa, ondan da böyüyünə can atmalısan – bu, fərdlərə də, təşkilatlara da aiddir. İflasa aparan ən güclü səbəb uğurdur, çünki nə qədər yüksəyə qalxırsansa, səylərini azaltmaq, dəyişikliklər ardınca getməyi dayandırmaq və yüksək məqsədləri bir müddətə yadından çıxartmaq istəyi o qədər artır.

Hər şeyin aydın və başa düşülən olduğu sabitliyə can atmaq, sakit liman axtarmaq insanın təbiətindədir. Bu bizdə şəraitə nəzarət etmə təəssüratı və təhlükəsizlik hissi yaradır. Amma, Bleyk, sənə deməliyəm ki, bu, yalançı sabitlikdir.

Yenilənən biznes dünyasında ən riskli strategiya daim eyni cür hərəkət etməyə cəhd göstərməkdir.

Köhnə davranışın yeni nəticələrə gətirə biləcəyinə ümid etmək səfehlikdir.

— Niyə?

— Çünki bu innovasiyalardan çəkilməyin deməkdir. Sən ətraf aləmi daha yaxşı etməkdə iştirak etmirsən. Ali dəyərlər yaratmırsan. Nəticədə kamillik səviyyəsinə təkamül etmək əvəzinə, durğunluğun dərinliklərinə batırsan.

Onda da rəqiblərin səni içalatınla birlikdə yeyirlər. – Anna bu sözləri deyəndə son dərəcə güclü görünürdü. – İnnovasiyaları durğunluqdan üstün tutsan, özünü düşdüyümüz bu dəlisov biznes dünyasında suda balıq kimi hiss edəcəksən. Şüurlu riski köhnə cığırlardan üstün tut – səni əzəmət gözləyir.

— Anladım. Məntiqlidir. Bəs IMAGE sözündəki M hərfinin mənası nədir? – soruşdum.

— Mastery (Ustalıq), – Anna cavab verdi. – Etdiyin işlərdə yorulmadan yeni zirvələri fəth et, dəmir məmulatları satmaq və ya uşaqlara dərs demək olsun fərqi yoxdur, sənətində ustalığa can at. Bizim coşqun dəyişikliklər zamanında bu yeganə standartdır.

Kim aza meyl edirsə, quyruqda sürünəcək. Komik Stiv Martinin sözləri ilə desək: «İnsanların sənə etinasız yanaşa bilməyəcəkləri qədər yaxşı ol».

— Əla deyilib. Martin mənim həmişə xoşuma gəlib. Liderlik potensialımı tam gerçəkləşdirəndə insanların mənə etinasız yanaşa bilməyəcəkləri fikri də çox xoşuma gəlir, – Annanın sözlərindən getdikcə daha çox ruhlanaraq dedim.

— Çox gözəl, Bleyk. Əgər sən bir yerdə işlədiyin və ya biznesində qulluq etdiyin adamların sadəcə xoşuna gəlirsənsə, yüksək rəqabət mühitində uğurlu fəaliyyət göstərə bilməyəcəksən. İnsanların səni sevməsi lazımdır. Valeh olmaları gərəkdir.

Ayaqlarının altındakı torpağa səcdə etməlidirlər, çünki bütün işlərində onları heyran edəcək qədər yaxşısan. Buna, yeganə standarta – ustalığa doğru irəliləyəcəyin halda nail olacaqsan.

— Bu fikirdə bir şey çox xoşuma gəlir, – Tommi əlavə etdi. Sonra cibindən Corc Vaşinqtonun xatirə kompleksinin şəkli olan sürtülmüş bir kağız çıxartdı. – Bleyk, bir buna bax. Memarlıq möcüzəsidir. Memar Robert Millsin müasirləri bildirirdilər ki, belə tikilini inşa etmək sadəcə mümkün deyil.

Lakin bütün çətinliklərə baxmayaraq, o öz fikrini həyata keçirdi. Ona görə də mən bu fotoşəkli özümlə gəzdirirəm. O mənə xatırladır ki, bədbinlərin və tənqidçilərin hayküyünə fikir verməyə dəyməz, həyatda dayanmadan ustalığa can atıb, irəli getmək lazımdır.

— Həmişə qabiliyyətin çatanın ən yaxşısını et, – Anna xatırlatdı. – Mənim üçün ustalığın mənası budur. Mən səni BiYƏY-ə çevrilməyə səsləyirəm, – qadın Tommiyə göz vuraraq dedi.

— BYƏY? – mən təəccüblə soruşdum.

Onlar gülüşdülər.

— Fikirləşirəm ki, ondan mütləq BiYƏY alınacaq, — Tommi şadlıqlarının səbəbini mənə izah etmədən bildirdi.

— Hə, Bleykin BiYƏY olacağına şübhə yoxdur, — Anna hələ də bu kiçik sirlərini mənə izah etmədən güldü. Onlar sağ əllərini qaldırdılar və coşqunluqla ovuclarını bir-birinə vurdular.

— Lütfən BiYƏY-in nə olduğunu izah edərsinizmi? — xahiş etdim.

— BiYƏY — həmişə Birinci, Yeganə və Ən yaxşı olmağa çalışan adamdır. Biz ikimiz də hesab edirik ki, sən artıq bu yoldasan, – Anna sevinclə və inamla bildirdi.

— Biz doğrudan da belə düşünürük, ey Dahi Bleyk. — Tommi təsdiq etdi. Müəlimimin baxışlarında mənə inam parlayırdı. Birdən onu bərk öskürək tutdu. Üzü ağardı, baxışları donuqlaşdı.

— Sən qaydasındasan, Tommi? – Anna qışqırıb dostuna doğru qaçdı. Onun əlini tutub narahatlıqla üzünə baxdı. Qadının qorxmuş olduğu görünürdü. Mən də Tomminin yanına qaçdım, su dolu şüşəni hazır saxlayaraq, dizimin üstünə çökdüm.

— Yenə başlayır hə, Tommi? – Anna titrək səslə soruşdu. Sən axı deyirdin ki, bu hələ uzun müddət təkrar olunmayacaq. Sən mənə söz vermişdin ki, bu hələ uzun müddət təkrar olunmayacaq.

— Hər şey qaydasındadır, – Tommi özünə gəlib divanın arxasına söykənərək dedi. – Bu, sadəcə öskürəkdir. Narahatlığa səbəb yoxdur. Yaxşısı budur işimizə qayıdaq və qarşımızda dayanan gənc istedaddan titulsuz lider yapmağı davam etdirək. Zaman gözləmir… Mənimləsə hər şey qaydasındadır. Həqiqi sözümdür.

— Doğrudan? — baş vermiş hadisədən hələ də həyəcanlı olan Anna soruşdu.

— Doğrudan, — Tommi təsdiq etdi və pəncərəyə baxaraq boğazını arıtladı.

— Yaxşı. Hə, Bleyk, — Anna indicə baş verənləri ağlından atmağa və öz işində ustalığa can atmağın nə qədər vacib olduğu haqqında söhbətimizi davam etdirməyə çalışaraq davam etdi. — Ustalığa doğru hərəkət özünə tələbi artırmaqdan başlayır.

Sadəcə birinci, yeganə və ən yaxşı olmağa köklən. Özündən ətrafdakıların səndən gözlədiklərindən daha artıq şeylər gözlə. Ən yüksək liqada oyna, Bleyk. Baş gicəlləndirici yüksəkliklərin seyrək havasında uç.

— Adamların əksəriyyəti özlərinə yüngülləşdirilmiş tələblər irəli sürürlər. Onlar öz qarşılarına sıravi məqsədlər qoyur və nə qədər təəssüfləndirici olsa da, məhz ona nail olurlar. Ona görə də özündən daha artığını tələb edəndə, bu işdə rəqiblərinin sayının o qədər də çox olmadığını görəcəksən.

— Anna, siz demək istəyirsiniz ki, usta səviyyəsində işləmək adi səviyyədə işləməkdən asandır? – maraqlandım.

— Bleyk, fikrimi çox gözəl ifadə etdin. Bəli, məhz bunu demək istəyirəm. Tamasanı (plankanı) nə qədər yuxarı qoyursansa rəqabət o qədər zəif olur, çünki bu səviyyədə oynaya biləcəyinə az adam inanır, həqiqətən oynayanlar isə bundan da azdır. Sənin dediyin kimi, bu, doğrudan da sıravi olmaqdan daha asandır.

— Məncə, çoxları peşiman olacaqlarından qorxduqları üçün öz iddialarına sərbəstlik vermirlər, — gümanımı bildirdim.

— Doğrudur, Bleyk. Amma qələbə çalmağa gümanın yoxdursa, oynamağın nə mənası var? Mən səni özün üçün yüksək standartlar müəyyən etməyə, işində və şəxsi həyatında DƏY olmağa səsləyirəm.

— DƏY? Bu nə olan şeydir, Anna? — soruşdum. — Amma abbreviaturaları yaman sevirsiniz ha, uşaqlar!

— Elədir, – Anna razılaşdı. – Adət edəndən sonra bu çox münasibdir, Bleyk. Bizim – titulsuz liderlərin öz aramızda danışdığımız xüsusi dil – lider dili onlardan təşkil olunub. DƏY isə dünyada ən yaxşı deməkdir. İş zamanı tez-tez özümə şəxsi inkişafa kömək edən vacib bir sual verirəm:

«Mənim incəsənətimdə dünyada birinci olan indi nə edərdi?» Cavab alandan sonra elə hərəkət etməyə çalışıram ki, həm ən yüksək nəticələrə nail olum, həm də ətrafdakılara müsbət təsirim ən böyük olsun.

Mənim məqsədim hər gün və hər xırda şeydə belə dünyanın ən yaxşı otaq xidmətçisi olmaqdır. Beləliklə mən dayanmadan ustalığa yaxınlaşıram, – qadın sözünə inamla yekun vurdu.

— Siz otaq xidmətçisi işini doğrudan da incəsənət kimi qəbul edirsiniz?

— Bəli, mənim üçün bu iş incəsənətdir. Ona görə də mən öz işimi hər gün təkmilləşdirir, daha yaxşı olmağa can atır və gizli dühamı gerçəkləşdirməyə çalışıram.

Mən daim dünənki özümü ötməyə çalışıram. Öz işində ustalığa nail olmaq mənim ehtirasımdır. İlham mənbəyimdir! Onu da deyim ki, işində kamil olmaq xoşbəxtliyin sirlərindən biridir.

— Ciddi deyirsən?

— Tamamilə ciddi. Ustalıqla yerinə yetirilmiş iş qədər ləzzət verə biləcək az şey var. Əla iş isə həyatımızın mənasının mühüm toplananıdır, – Anna filosofcasına dedi.

— Bunu izah edin, – deyə xahiş etdim, çünki son zamanlar problemlərimin əksəriyyəti həyatımda bir məna görməməyimlə bağlı idi.

— İş sənə öz daxili liderini tapmaq üçün meydan verir. O, içinin dərinliklərində olan potensialı hər gün daha artıq açmağa, bugünkü sən ilə ideal sən arasındakı mürgüləyən münasibətləri oyatmağa şans verir.

Gizli yaradıcılıq qabiliyyətlərini və qiymətli insan təbiətini gerçəkləşdirmək, öz dühanı ətrafdakılara bəxş etmək imkanı verir. Həyatın həqiqi mənası mümkün qədər böyük sayda insana fayda verməkdədir. Ona görə deyirəm ki, əla iş həyatın mənasının mühüm hissəsidir.

Mən dinməzcə qulaq asır, hərdən bir deyəsən özünü hələ də yaxşı hiss etməyən Tommiyə baxırdım. Lakin müəllimimin sifəti fikirli idi, o, Annanın sözləri ilə razılaşaraq tez-tez başını tərpədirdi.

Nəhayət mənə çatdı ki, iş heç də vaxt öldürmək və hesabları ödəmək üçün müəyyən qədər pul qazanmaq üsulu deyil. İş – bəxşişdir. Özünün liderlik potensialını gerçəkləşdirmək və bununla da təkcə özünün xoşbəxt olmağın yox, dünyanı da daha yaxşı etmək üçün gözəl imkandır.

— Sənin hələ də müəyyən şübhələrin qalıbsa, bir daha təkrar edim ki, hər birimizin öz işimizdə dahi olmaq potensialımız var. İnsanların çoxu sadəcə bu həqiqətə inanmırlar. Lakin inanc, özümüz üçün həqiqətə çevirənə qədər dəfələrlə təkrar etdiyimiz fikirlərdən başqa bir şey deyil.

Ən kədərlisi isə odur ki, bütün inancların özözünə həyata keçən peyğəmbərliklərə çevrilməsi qaçılmazdır. Nəyisə mümkün və ya qeyrimümkün hesab etməyindən asılı olmayaraq, sən haqlısan! Çünki sənin davranışını məhz inanclar müəyyən edirlər.

Həqiqət isə ondan ibarətdir ki, hər birimizin içində xalis dahi yaşayır. Lakin biz özümüz, olmalı olduğumuzla indi olduğumuz arasında divar yaradırıq. Bu divarlar öz qabiliyyətimiz haqqında məhdudlaşdırıcı inanclarımızdan və gündəlik həyatımızı doldurduğumuz mənasız şeylərdən təşkil olunur.

Həyatda ata biləcəyimiz ən uğurlu addımlardan biri, özünlə dühan arasında duran divarları müntəzəm olaraq uçurmaqdır ki, səndə olan ən yaxşı şeylərlə yaxından tanış olasan.

— Liderliyi təkmilləşdirmək yolundakı əsas element — Anna ehtiras dolu səslə davam etdi, — sənin dühanın özünü ən güclü şəkildə biruzə verdiyi anları kəskin surətdə hiss etməyi öyrənməkdir.

Bu anlar üçün yaşa, onda həmin anları daha tez-tez yaşayacaqsan. Yeri gəlmişkən, Bleyk, özünün dahiliyini həqiqətən dərk edəndə, kəşf etdiklərinə özün də mat qalacaqsan.

Ən dahi adamlardan başqa hamı içimizdə gizlənmiş şəfəqdən imtina etmiş, təbiətimizin bir hissəsi olan nəhəng yaradıcını dəfn etmişdir. İnsanlar ortabab olduqları üçün ortabab səviyyədə yaşayıb işləmirlər. İnsanlar əslində kim olduqlarını yaddan çıxardıqları üçün özlərini belə aparırlar.

Onlar ətrafdakıların sırıdığı yalançı fikirləri qəbul etdiklərindən özlərini «ortabab» və «dahi olmayan» hesab etməyə başlamışlar.

Özünü bu cür dərk edən insan isə buna uyğyn da hərəkət edir. Bleyk, yadında saxla ki, sənin davranışın heç vaxt beynində yaratdığın obrazınla ziddiyyət təşkil etmir. Seçdiyin fikirlər də sənin fəaliyyətinin nəticələrini müəyyən edir.

Sənin zehni quruluşun və ətraf mühitlə işləmək üsulun ya səni usta səviyyəsinə qaldırır, ya da ortabab səviyyəsinə endirir. Ona görə də özünü nə az, nə çox – ən yaxşı hesab et!

— Çünki «mən o qədər də «ən yaxşı» deyiləm və usta ola bilmərəm» fikri öz-özünə həyata keçən peyğəmbərlikdir, eləmi? — soruşdum.

— Doğrudur, — Anna təsdiq etdi. — Uğurlu insanlar uğurlu düşünür, ən yaxşı liderlər də lider vərdişlərinə malikdir. Bir sıra tədqiqatlar göstərir ki, hər hansı sahədə ustalıq əldə etmək üçün təqribən on min saat lazım olur.

— Heç vaxt belə bir şey eşitməmişəm, lakin maraqlı səslənir, — etiraf etdim. — Bir qədər ətraflı danışın.

— Mən bu barədə birinci dəfə ən böyük Kanada qəzeti The Globe and Maildə oxumuşdum. Əla məqalə idi. Söhbət çempionların öz heyrətamiz nəticələrini necə əldə etmələrindən gedirdi.

Sən demə yüksək dəstənin idmançılarının bir ümumi xüsusiyyəti var: onlardan hər biri lazımi vərdişlərini yaratmağa təqribən on min saat sərf edir. Bizim götürəcəyimiz əməli dərs ondan ibarət olacaq ki, hər bir adamın öz sahəsində ustalığa çatmaq üçün potensialı var.

Amma, bir qayda olaraq, istənilən sənətdə DƏY olmaq üçün on min saata yaxın məqsədyönlü səy tələb olunur.

— Dünyada ən yaxşı olmaq, – bu abbreviaturanın açılışını yadıma salaraq dedim.

— Bəli, Bleyk. Ən yaxşı qolfçular dünya səviyyəsinə qalxmaq üçün meydançada öz ustalıqlarını on min saat cilalayıblar. Ən yaxşı alimlər on min saatı öz fənlərinə dalaraq keçiriblər və məhz bu mətanət onlara parlaq nəticələr əldə etməyə imkan verib.

Dünyanın ən yaxşı rəssamları da öz məharətlərini on min saat cilalayıblar və məhz bunun nəticəsində öz dühalarını üzə çıxara biliblər. Beləliklə, ustalıq – səyləri bir nöqtəyə yönəltməklə vaxtın cəmidir. Biz – titulsuz liderlərin hamısı bu əlçatmaz görünən zirvələrə qalxmağa qadirik.

Təəssüf ki, əksəriyyətimiz bu imkana inanmır və ustalığın əldə edilməsinə lazım olan qədər vaxt sərf etmirik.

— Çox faydalı məlumatdır, Anna.

— Anlayışına görə sağ ol, Bleyk. Adamların çoxu nə qədər böyük uğurlar qazana biləcəyini anlasaydı müəssisələr, icmalar və bütöv ölkələr, ümumiyyətlə bütün təşkilatlar qat-qat daha səmərəli fəaliyyət göstərərdi.

İndi isə əməli bir qeyd: əgər söhbət yuxu, ünsiyyət və gündəlik işlərin də daxil olduğu normal insan həyatından gedirsə, bu on min saat təqribən on ilə toplanır. Ona görə də on min saat qaydasını, eyni uğurla, on il qaydası da adlandırmaq olar.

Beləliklə, bu və ya başqa işdə ustalıq əldə etmək istəyirsənsə, təqribən on il səylərini onun üzərində cəmləməlisən. Bu əsl uğurun az məlum olan düsturudur.

On il məqsədyönlü səy. Lakin bizim tələsik dünyamızda buna çoxmu adam hazırdır? Hamı mükafatı dərhal almaq istəyir. Ustalıq vaxt, səy və səbr tələb edir, amma çoxları kifayət qədər mətanət göstərməyə hazır deyillər. Ya da çox tez təslim olurlar. Sonra isə öz işlərində uğur zirvəsinə yüksələ bilmədiklərinə təəccüb edirlər.

— Bu adamlar uğur qazanmaq üçün zəruri olan işləri yerinə yetirmədiklərinə görə məsuliyyəti öz üzərlərinə götürmək əvəzinə, özlərinə bəraət axtarır və öz uğursuzluqlarında rəislərini, seçdikləri fəaliyyət sahəsindəki yüksək rəqabəti, müştəriləri, çətin zəmanəni… günahlandırırlar, – qeyd etdim.

— Elədir, Bleyk. Ya da öz valideynlərini, keçmişlərini, havanı… Qəribə alınır: insanlar bu bəhanələrlə özlərini qorumaq istəyirlər, əslində isə özlərini məhv edirlər. Axı mühüm olan yeganə hava sənin daxilindəkidir. Nəsə bir əhəmiyyətə malik yeganə iqtisadi şərait isə sənin qulaqlarının arasındakı iqtisadi şəraitdir.

— Mən hər şeyi anladım, Anna. Ətraf şəraitə verdiyimiz reaksiyaya görə biz özümüz cavabdehik. Biz hər bir şəraitdə özümüzü mümkün olan ən yaxşı şəkildə də apara bilərik, qabiliyyətsiz aparıb mənfilikdə ilişib qala da bilərik. Seçim bizimdir.

Bir də, özümüzə bəraət qazandırmaq vərdişindən başqa, gücümüzü yekunda heç bir nəticə verməyən milyonlarla lazımsız xırda şeyə səpələmək adətimiz var

— Hə. Bu da ustalıq əldə etməyə vaxt və qüvvə sərf etməmək üçün seçilmiş bir taktikadır. Təxirə salma – qorxunun təzahür formalarından biridir. Peşəkar idmançılara fikir ver. Onlar DƏY olmaq üçün həyatlarının ən yaxşı saatları və illərini öz üzərlərində gərgin işləməyə sərf edirlər.

Bu, müəyyən qurban tələb edir. Onlar erkən dururlar. Yorulmadan məşq edirlər. Dayanmadan işləyirlər. Başqaları televizora baxdığı zaman onlar yarışların videoyazısına baxırlar. Başqaları pitsa yeyəndə onlar salat yeyirlər.

Başqaları isti yataqlarında xumarlananda onlar hər havada qaçırlar. Və onlar bunu məmnuniyyətlə edirlər. Onlar bu işdə dahilik qazanmaq şansı görürlər. Öz dühalarını gerçəkləşdirmək və liderə çevrilmək şansı.

İstənilən superulduzu götürək. Onların hamısında nəsə ümumi bir şey var. Onların hər biri öz sənətində ustalığını təkmilləşdirmək üzərində on ildən az olmayaraq təkidlə işləyib. Onlar uğurun haqqını ödəyiblər. Onlar zirvəyə qalxmaq üçün zəruri olan hər şeyi ediblər. İndi dünya onları «qeyri-adi», «xüsusi istedadlı» … insanlar hesab edir. Amma bu düzgün deyil! – Anna hisslə dedi.

— Hamının uyğun qabiliyyətləri var, – qadın davam etdi. – Lakin bunu az adam dərk edir, onları inkişaf etdirməyə intizamı çatanlar isə daha azdır. Ona görə də bütün həyatımız boyu ortabablıq bataqlığında ilişib qalırıq. Qəmlidir, elə deyilmi? – Anna, tozun olub-olmamasını yoxlamaq üçün, barmağını masanın üzərinə gəzdirərək soruşdu.

— Çox, – razılaşdım. – İnsan istedadının vəhşicəsinə israf edilməsidir … Bütün bu yeni məlumatlar məni öz işimə yeni bucaq altında baxmağa sövq edir. Bütün bunları sadəcə eşitmək – oteldəki işinizə sizin münasibətinizi öyrənmək – mənim üçün irəli atılmış böyük bir addımdır. İndi başa düşürəm ki, kitab satışının xalis dahisi olmaq potensialına malikəm.

— Özünü gözlə, pələng balası, – Tommi mehribancasına dedi, – məndə belə şübhə yaranır ki, bir çamadan pul ilə Karib adalarına getməkdən ötrü məni pyedestaldan salmaq fikrinə düşmüsən.

— Mən elə bunu fikirləşirdim, – yarızarafatyarıgerçək cavab verdim. – Müharibədən qayıdandan sonra mənim heç bir məqsədim olmayıb. Mən öz işimdə nə bir məna, nə də karyera perspektivləri görürdüm.

Səhər məni yatağımdan qalxmağa, daxilimdə ustalıq və kamilləşmə alovu yandırmağa sövq edəcək heç bir şey görmürdüm. Anna, siz həqiqətən mənə açarı çevirməyə kömək etdiniz – mən bunu tamamilə səmimi deyirəm. Çox sağ olun.

— Bunu eşitmək mənim üçün çox xoşdur, Dahi Bleyk. Ümid edirəm ki, sən də, öz növbəndə, tanıdıqlarının hamısına titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında danışacaqsan. Bunu mütləq et. Bir də yadda saxla ki, bu ideyaları dərhal gerçəkləşdirmək lazımdır – ən yaxşı nəticələri yalnız bu halda əldə etmək mümkündür.

İdeyaları məqsədyönlü və ardıcıl hərəkətlər vasitəsiylə fəallaşdırmırsansa, onlar heç bir dəyərə malik olmur. Əsil lider yaxşı ideyanı canlandırmaq üçün az da olsa bir şey etməmiş onun yanından ötmür. Əla ideyalar adamların çoxunda olur. Lakin usta ona görə usta olur ki, ideyalarını gerçəkləşdirməyə cəsarəti və inamı çatır.

«İdeya keyfin istəyən qədər əla ola bilər, lakin onu gerçəkləşdirməyə qərar verməyənə kimi tamamilə faydasızdır», – Riçard Bax yazırdı. Dahiliyin mənbəyi əla ideyaları gerçəkləşdirmək üçün edilən parlaq hərəkətlərdir. Sadəcə nəyisə başlamaq – istər biznesini yaxşılaşdırmaq üçün yeni təşəbbüs, istər əvvəllər rəqib olduğunuz əməkdaşa kömək etmək olsun – artıq mühüm bir addımdır.

Bəli, ilk addım həmişə ən çətin olur. Lakin onu edə bilsən, sonrakılar yüngülləşir. Atdığın hər növbəti müsbət addım öz ardınca müsbət nəticələr gətirəcək. İşin və həyatın üçün faydalı ola biləcəyini düşündüyün bir şeydən başla.

Mənim başlayanın şücaəti adlandırdığım keyfiyyəti göstər. Başlanğıc doğrudan da ən mürəkkəbidir. Başlanğıc döyüşün yarısıdır. Başlanğıc bütün iradəni və daxili qüvvəni səfərbər etməyi tələb edir.

Sonra hər şey daha sadə olur. Gündəlik kiçik təkanların enerjisi toplanır və keyfiyyətcə yeni bir şeyə çevrilir. Qüsursuz hərəkətlərin ləpələri zaman keçdikcə uğurun fırtınasına çevrilir. Hər bir hərəkətin öz nəticələri var.

Müsbət proseslər yaranır. Qarşında mövcudluğundan xəbərin olmadığı qapılar açılır. Uğuru fərqləndirən enerjili və məqsədyönlü hərəkətlərdir. Uğur böyük ədədlərin oyunudur. Hərəkət çox olduqca nəticə də çox olur.

— Bir dəfə oxumuşdum ki, kosmik gəmilər startdan sonrakı ilk üç dəqiqədə Yerin ətrafında uçduqları bütün qalan zamandan daha artıq yanacaq sərf edirlər, – qeyd etdim.

— Yaxşı bənzətmədir, Bleyk, – Anna şən halda dedi. – Birinci addım həmişə ən mürəkkəbidir. Axı sən köhnə vərdişlər və mənfi təfəkkürün cazibə qüvvəsini dəf etməli olursan. İnsanlar dəyişməyi xoşlamırlar. Biz öncədən görə bilməyi xoşlayırıq.

Bütün yeniliklər daxili sistemlərimizi çaxnaşmaya salaraq bizi qorxudur. Lakin sən hərəkət etməsən və nəyisə dəyişməsən ustalığa nail ola bilməyəcəksən. Bunun üçün Gündəlik Beşlik adlandırdığım əməli alətdən istifadə etməyi təklif edirəm.

Təsəvvür et ki, özünün ən mühüm məqsədlərinə çatmaq üçün gündə beş kiçik, amma vacib hərəkət edirsən.

— Gündə beş kiçik addım atmaq doğrudan da asandır, – etiraf etdim.

— Gündəlik Beşlik ideyası elə buna görə gözəldir, Bleyk. Belə addımları hər bir adam ata bilər. Böyük dəyişikliklər adamı ürküdür. Lakin gündə beş kiçik addımı hamı ata bilər. Bu halda gündəlik yaxşılaşmalar vaxt ötdükcə fövqəladə nəticələrə gətirir.

Ay ərzində sən təqribən yüz əlli hədəfinə çatacaqsan. On iki aya isə min beş yüzünə. On dörd aydan, iki min hədəfə çatdıqdan sonra, özünə inamının hansı səviyyəyə çatacağını təsəvvür et. Özü də bu, təkcə işə yox, sağlamlığa, münasibətlərə və həyatın digər sahələrinə də aiddir.

— Bütün həyatım dəyişəcək, – mən razılaşdım.

Eşitdiyim məni möhkəm ruhlandırdı. Mən buna qadirəm.

— Doğrudan da dəyişəcək, Bleyk. Sən uğurlu və xoşbəxt yaşamağa layiqsən. Sən doğrudan da həm həyatda, həm də işdə özünün ən yüksək potensialını gerçəkləşdirməyə və insanlara lazım olduğunu hiss etməyə layiqsən. Bu isə bizi rəvan şəkildə IMAGE sözündəki A hərfinə yaxınlaşdırır.

— Bu hərfin mənası nədir?

— Əsllik (Authenticity). Artıq qeyd etdiyim kimi liderliyin köhnə modeli böyük dərəcədə vəzifənin verdiyi hakimiyyətə və titulun verdiyi nüfuza əsaslanırdı – bütün bunlar sənə yaxşı məlumdur.

Lakin biznesdə köklü dəyişikliklərin baş verdiyi indiki zamanda sənin ətraf mühitə təsir etmək bacarığın böyük dərəcədə işlədiyin müəssisənin vəzifə tabelində tutduğun yerdən daha çox şəxsi keyfiyyətlərindən asılıdır.

Etibarlı olmaq heç vaxt indiki qədər əhəmiyyətli olmayıb. Ətrafdakıların sənə hörmət etməsi heç vaxt indiki qədər mühüm olmayıb. İş yoldaşların və müştərilərinə verdiyin sözün üstündə durmaq heç vaxt indiki qədər vacib olmayıb. Həqiqi, əsl olmaq da indiki qədər zəruri olmayıb. Əsllik heç vaxt indiki qədər nəhəng əhəmiyyətə malik olmayıb.

Onu da əlavə etməliyəm ki, əslliyini biruzə vermək heç vaxt indiki qədər çətin olmayıb, cəmiyyət hamı kimi olmaq istəməyənlərə təzyiq göstərir. Kütləvi informasiya vasitələri, ünsiyyətdə olduğumuz insanlar, ümumiyyətlə ətraf mühit dayanmadan bizi öz dəyərlərimiz deyil, onların dəyərlərinə uyğun yaşamağa vadar etmək istəyir.

Əksəriyyətin cazibəsi çox güclüdür. Lakin lider olmaq öz daxili səsini aydın eşitmək üçün bütün bu səslərə kar olmaq deməkdir. Uşaq yazıçısı və illüstratoru Doktor Syuz yaxşı demişdir: «Özün ol və ürəyindəkini de, bunun əleyhinə olan sənə lazım deyil, sənə lazım olan isə bunun əleyhinə deyil».

Əslliyin məğzi və məzmunu məhz bundadır, Bleyk. Bu, öz daxili dünyanda özünü təhlükəsiz hiss etmək və işdə öz dəyərlərini rəhbər tutmaq; daxili səsinə qulaq asmaq və qabiliyyətlərini maksimum gerçəkləşdirmək deməkdir.

Bu, özünün kim və həyat mövqeyinin nədən ibarət olduğunu dəqiq bilmək, yalnız asan olanda deyil, istənilən şəraitdə bunlara uyğun hərəkət etməkdir. Bu, daxili məzmununun zahiri davranışında əks olunması üçün ardıcıl və dəyanətli olmaq deməkdir.

Əsl və özünə sadiq olmaq həm də işləmək və öz potensialını tam gücünlə gerçəkləşdirmək deməkdir, çünki sənin həqiqi məğzin məhz bundadır.

— Hələ dahi amerikalı filosof və şair Ralf Uoldo Emerson – Tommi söhbətə müdaxilə etdi, – deyirdi: «Daim səni dəyişdirməyə çalışan dünyada özün olaraq qalmaq böyük nailiyyətdir».

— Çox düzgün sözlərdir, Tommi, — Anna başını tərpətdi. — Özünü necə hiss edirsən? İndi yaxşısan? — canıyananlıqla soruşdu.

— Əlayam! — Tommi Süngər Boblu məzəli saatına baxaraq cavab verdi.

Anna divanda Tommi ilə yanaşı oturdu. Tommi onun çiynini qucaqldı.

— Boş vaxtlarımda, otel rəhbərliyinin məni göndərdiyi seminarlardan gətirdiyim biznes haqqında kitabları oxuyuram. Cek Uelçin kitablarından birində yazılmış bir ifadə yaddaşıma dəqiq həkk olunub: «Zirvəyə aparan yolda özünü itirmə».

Uorren Baffet də eyni dəqiqliklə deyib: «Heç kim səndən yaxşı sən ola bilməz». Oskar Uayld isə deyib: «Özün ol, qalan şeylər düzələcək». Əsllik titulsuz liderlikdə öz təcəssümünü tapan ən dərin hadisələrdən biridir.

Ətrafdakılara müsbət təsir etmək istəyən lider üçün özünün kimliyini tam qəbul etmək və özünü tam gerçəkləşdirməyi istəməkdən vacib şeylər çox azdır – Anna ehtirasla dedi.

— Deməli, əsl olmaq öz təyinatına və dəyərlərinə sadiq qalmaq və həmişə həqiqəti deməklə eyni şey deyil. Başa düşdüyüm qədər, sizin danışdığınız əsllik, həm də potensialımı gerçəkləşdirməyi və içimdə yaşayan dahini azad etməyi nəzərdə tutur, — mənə öyrətdikləri hər şeyi maksimum mənimsəməyə çalışaraq dedim.

— Bəli, Bleyk. Əsllik sadəcə öz dəyərlərinə sadiq olmaq deyil. Əsllik öz istedadlarına sadiq olmağı nəzərdə tutur. Hər gün işdə öz liderlik potensialını maksimum gerçəkləşdirirsənsə, bu, əslliyin və özünlə razılıqda olmağın ən yüksək təzahürüdür.

— Mən əsl adamı bir mil məsafədən tanıyıram, — Anna davam etdi. Mən səmimiliyi sezir və doğruluğu hiss edirəm. Belə adamlardakı dahi olmaq ehtirası məndə də dahi olmaq ehtirası yaradır. Bu da mənə onlarla dolğun ünsiyyətdə olmaq imkanı verir, Bleyk.

Sən başqa adamların yanında ürəyiaçıq, həqiqi və parlaq olmağı özünə rəva görəndə, onların da sənin yanında ürəyiaçıq, həqiqi və parlaq olmalarına icazə verirsən.

Onlar sənin sadəcə burada olmağından özlərini inamlı, qəhrəman hiss edirlər. Onlar sakitləşir və açılırlar. Sizin aranızda etibar yaranır. Və heyranedici işlər baş verir.

Anna Tomminin fincanından bir qurtum qəhvə içdi və konfetindən dişlədi.

— «Əsllik, ətrafdakılar səni bir başqası kimi görmək istəyəndə belə, özünə sadiq olmağın deməkdir», — dahi basketbolçu Maykl Cordan demişdir. Onun «Daxili impuls» kitabını hələ Buenos-Ayresdə yaşayarkən oxumuşdum. Həyatverici insandır. Yüksək səviyyəli idmançıdır.

Bütün kitab boyu qeyd edir ki, insanlar sənə şübhə edəndə belə, öz təyinatına və dəyərlərinə sadiq ol, daxili liderini maksimum gerçəkləşdir. İnsanlar deyəndə ki, sən uduzacaqsan və ya sənin qüvvənə inamsızlıq göstərəndə daxili tamlığını saxla və onların sözlərinin səni yolundan döndərməsinə imkan vermə.

Artıq heç kim sənə inanmayanda özünə inanmaq liderliyin müstəsna vacib toplananıdır.

— Cordan sizin xoşunuza gəlir? — Argentinadan olan bu gözəl otaq xidmətçisinin basketbol ulduzunun pərəstişkarı ola biləcəyindən bir qədər təəccüblənərək soruşdum.

— Aha, — Anna təbəssümlə başını tərpətdi. — O, Tommidən də bərkgedəndir.

— Çox səfeh zarafatdır, — Tommi acığına gəlməyi təqlid edərək, cavab verdi. O, nümayişkaranə şəkildə vorotnikini düzəltdi və saçlarını tumarladı. Biz Anna ilə bir-birimizə baxaraq gülüşdük.

— U2 qrupunun lideri Bono isə əslliyin əhəmiyyəti haqqında belə deyir: «Öz eqondan imtina et – başqası olma, özün ol. Sən olduğun kimi gözəlsən».

— Əla sözlərdir, — etiraf etdim.

— Sən isə qeyd-şərtsiz gözəlsən, Anna, — Tommi müdaxilə etməyə tələsdi.

— Sağ ol mənim sevincim, — qadın nəvazişlə cavab verdi. — Ən əsası, Bleyk, yadında saxla ki, bəzən əzəli mənini yaddan çıxarmaq hesabına olsa belə, ətrafdakıların təqdirini, qazanmaq üçün özünün yaratdığın və sənin süni bir hissən olan eqonu nə qədər yedirirsənsə, o, o qədər acgöz olur.

— Deməli, düzgün başa düşürəmsə, eqo bizim ictimai hissəmizdir və biz olduğumuzun ziyanına, dünyanın bizi görmək istədiyi insana çevrilmək üçün nə qədər çox çalışırıqsa, o da bir o qədər artır, — dedim.

— Tamamilə doğrudur Bleyk. Əla deyilib! Mənim yadıma tələbə və onun qonşuluğunda yaşayan müdrik qoca haqqında əhvalat düşür.

Cavan adam qonşusunun nailiyyətləri və xarakterinin gücünə heyran imiş. Bir dəfə müdrik qocanı küçədə görəndə soruşur ki, onun da nalayiq fikirləri olurmu, həyatımızı titul və ictimai mövqe kimi ucuz tələ yemlərinin ardınca qaçmağa sərf etməyimizi istəyən eqonun çağırışları onu da yoldan çıxarırmı.

Qoca cavab verir: «Əlbəttə, mənim də nalayiq fikirlərim olur. Eqo, tanrının hər günü, məni yolumdan sapdırmağa çalışır. Axı mən insanam. Lakin bundan başqa mənim təbiətimin əsl tərəfi — əslində nəyəmsə o da var.

Mənim bu hissəm alicənab və cəsarətli fikirlər yaradır, məndə olan ən yaxşı şeyləri dayanmadan gerçəkləşdirməyə kömək edir. Mənim içimdə sanki iki köpək boğuşur. Məni arzuma çatdırmağa çalışan yaxşı köpək və məni ideal yoldan sapdırmağa çalışan pis köpək».

«Və hansı köpək qalib gəlir?» – cavan soruşur. «Cavab sadədən sadədir, – müdrik qoca cavab verir, – hansını yaxşı yemləyirəmsə, o».

— Çox hikmətli əhvalatdır, — liderlikdə kamilliyə çatmaq üçün əslliyin nə dərəcədə vacib olduğunu daha dərindən anlayaraq cavab verdim.

— Titulsuz liderlər hər səhər işə gələndə eqolarını qapının çölündə qoyurlar. Onlar cəmiyyətin bizdən istədiyi kimi yüksək vəzifə və böyük pullar dalınca qul kimi qaçmaq əvəzinə, öz diqqətlərini bütövlüklə işlərini ən yaxşı yerinə yetirmək üzərində cəmləyirlər.

Əməkdaşların və müştərilərin həyatına müsbət təsir göstərməyə, müəssisələrini daha yaxşı etməyə çalışırlar. Onlar öz uğurlarını aldıqlarının vasitəsilə deyil, verdiklərinin vasitəsilə müəyyən edirlər.

Bu, təkcə ətrafdakıların hörmətini təmin etmir, həm də onlara məmnunluq və xoşbəxtlik hissi verir. Çünki onlar həyatlarının ləyaqətlə – mühüm məqsədə can atmaqla keçdiyini anlayırlar.

Anna saatına baxmaq üçün ara verdi.

— Üzr istəyirəm, Dahi Bleyk, amma mən tezliklə işimə qayıtmalıyam. Ona görə də icazə ver IMAGE qısaltmasında şifrlənmiş son iki qayda haqqında danışım.

G hərfinin mənası Cəsarətdir (Guts). Lider olmaq üçün titul lazım deyil, amma möhkəm xarakter zəruridir. Titulsuz liderlik etmək üçün son dərəcə inadkar və cəsarətli olmaq lazımdır. Özünü adi adamlardan qat-qat qətiyyətli aparmalı və daha tez-tez risk etməli olacaqsan.

Amma bu, göründüyü qədər də çətin deyil. Bizim hər birimizin ürəyində cəsarət mənbəyi var, sadəcə ondan istifadə etməyi öyrənmək lazımdır. Hər birimiz bu və ya digər tipli ifratqəhrəman olmaq istəyirik. Ətrafdakıların hamısı təslim olanda, irəli getməyə imkan verən keyfiyyətlərə malik olmaq istəyirik.

Bilirsənmi, Bleyk, uğur həqiqətən də ədədlərin oyunudur. Öz işində ən yaxşı və ən parlaq liderlər məğlubiyyət fikrini özünə yaxın qoymayanlar olur. Çoxları ilk çətinliklər yaranan kimi, yeni ideyanın onların müəssisəsinə xeyir verə biləcəyinə və ya yeni taktikanın komandanı daha səmərəli edəcəyinə inamını itirir.

Lakin liderliyin təbiəti belədir: arzuların nə qədər nəhəng, ustalığın nə qədər yüksəkdirsə, qarşına çıxan çətinliklər də o qədər böyük olur.

Ehtirasla imkan zirvələrini axtaranda rahatlıq dərəsindən nə qədər uzaqlaşırsansa, dağa qalxan yolda o qədər çox maneələrə rast gəlirsən. Teztez sürüşüb geri düşürsən. Uğursuzluğa düçar olursan. Rəqiblərin səni yıxmağa çalışır. Yaxınların belə əl-qolunu soyudurlar. Tapdaq yollara adət etmiş və dəyişikliklərdən qorxan adamlar xorla səni tənqid edəcəklər.

Onlar qışqıracaqlar ki, sənin hərəkətlərin səhvdir, sən ümumi qayığı ləngərlədirsən və ümumiyyətlə anormalsan. Özü də bütün bunlar tərtəmiz həqiqətdir.

— Doğrudan?

— Tam dəqiq. Əgər başqalarının ancaq çətinliklər gördüyü yerdə imkanlar görməyə, başqalarının mövcud vəziyyəti razılıqla seyr etdiyi halda şəraiti yaxşılaşdırmağı özünə təsəvvür etməyə cəsarətin çatırsa, deməli görücüyə çevrilmisən. Əksəriyyətimiz bu istiqamətdə inkişaf etmək üçün çox qorxağıq.

İnsanların çoxu vərdiş etdiyi yoldan kənara çıxmaqdan, gerçəklik haqqında təsəvvürlərinin ən gözəl variantını gerçəkləşdirmək üçün zəruri olan dəyişikliklərdən qorxur. Onlar köhnəlmiş biliklərindən imtina etmək, şeylərin adət etdikləri vəziyyətindən əl çəkmək gücündə deyillər.

Ona görə də özləri kimi fikirləşməyən və hərəkət etməyənlərin hamısına «anormal» yarlığı yapışdırırlar. Axı sən daha yaxşı olmaq, daha çox etmək üçün yuxarı qalxmağa çalışanda, doğrudan da qayığı ləngərlədirsən, adamların əksəriyyəti isə özünü belə aparmır.

Ona görə də kütlə daha yaxşı olmaq və daha səmərəli hərəkət etmək imkanı axtarmağa cəsarət edən insanı alqışlamaq əvəzinə, onu qınayır. Söz deməyə imkan vermir. Amansızcasına lağa qoyur. Gur səslə tənqid edir.

Həqiqətsə budur ki, bütün bunlar inkişaf qarşısındakı qorxuya bəraət qazandırmaq üsullarıdır. Qınamaq – qorxaq adamların özlərini dəyişikliklərdən qorumaq üçün istifadə etdiyi müdafiə üsuludur.

— Oho! Əla fikirdir, Anna! — heyranlıqla bildirdim.

— Buna şübhə yoxdur. Hesab edirəm ki, əsl liderin tənqidçilərin diqqətini (və qınağını) özünə cəlb etməsi qaçılmazdır. Onlar sənin yeni təfəkkür səviyyən haqqında təhqiramiz sözlər deyəcəklər. Bəziləri sənin qeyri-adi hərəkətlərinə mane olacaqlar.

Bəzilərinə isə sənin ən yüksək nəticəyə istiqamət götürməyin xoş gəlməyəcək. Çoxları sənə paxıllıq edəcək. Lakin Fulton Şinin*bir vaxtlar dediyi kimi – «paxıllıq sıravilərin dahilərə ödədikləri xəracdır».

». ».

— Bravo, Anna! — mən vəcdlə qışqırdım.

— Ən yaxşı nəticələrə nail olmaq üçün gücün çatan hər şeyi edəndə qarşında maneələr yaranması qaçılmaz olur.

Ətrafındakıların adət etdiyi standartlardan daha yüksəyinə istiqamətlənərək, kütlədən yuxarı qalxanda tərəddüd dövrlərinin olması da qaçılmazdır. Lakin dünyanı daha yaxşı etmək qabiliyyətinə inamın qorxuna üstün gələcək.

Artıq qeyd etdiyim kimi, öz arzuna qızğın sədaqəti qorumaq və səndə olan ən yaxşı keyfiyyətləri gerçəkləşdirmək üçün özündə qüvvə tapmaq lazımdır. Bunun üçünsə güclü xarakter lazımdır. Qoçaqlıq lazımdır. Bütün dahi kişi və qadınlara xas olan dönməz qətiyyət zəruridir.

Bleyk, bunların hamısı səndə var. Bu faktı anlamaq və qəbul etmək vaxtı çatıb.

— Tamamilə razıyam. Anna, bu məsələdə sizinlə tam həmrəyəm. Bəs IMAGE sözündəki E hərfinin mənası nədir? — dörd müəllimimdən birincisi ilə görüşümün sona yaxınlaşdığını hiss edərək soruşdum.

Biz yalnız bu gün səhər tanış olsaq da anlayırdım ki, alicənab ruhlu, uzun qara saçlarına zərif çiçək taxılmış bu məğrur və gözəl qadın üçün darıxacam.

— Etika (Ethics), – qadın ilıq, eyni zamanda qətiyyətli səslə dedi. – Bizim coşqun və sürətli zəmanəmizdə biznesmenlərin çoxunun bu anlayışı yaddan çıxarmasına yalnız təəssüf etmək olar. Çoxları imkan düşən kimi kəsə getməyə, ciblərini pulla doldurmağa çalışırlar. Yalnız özləri haqqında düşünürlər.

— Adi ədəb qaydaları hara itib? Etik normalar necə olub? Niyə əksəriyyət biznesdə düzgün olmağın biznesin xeyrinə olduğunu unudub? — Anna hisslə soruşdu.

Burada Tommi yenidən söhbətə qoşuldu:

— Mənim cavan dostum, düz hərəkət etsən, heç vaxt səhv etməzsən. Heç vaxt. Mən uğurlu liderlik haqqında bir şey bilirəmsə, bu da odur ki, liderlik ustalıqla düzlüyün birləşdiyi yerdə gerçəkləşir.

— Mənim babam tez-tez düzlük haqqında mülahizə yürüdərdi. O deyirdi ki, düz, etibarlı, punktual olmaqdan və insanlara onların sənə göstərməsini istədiyin münasibəti göstərməkdən vacib heç nə yoxdur… mən indiyə qədər də onun sevimli atalar sözünü xatırlayıram:

«Yatağını necə salarsan, elə də yatarsan». Yəqin ki, o, həyatımızın xırdalıqlara necə münasibət bəsləməyimizdən asılı olduğunu nəzərdə tuturdu. Öz vicdanına qarşı etdiyin ən kiçik xəta belə toxunduğun hər şeyi çirkləndirə bilər.

— Sənin baban müdrik adam olub, Bleyk, — Anna hörmətlə dedi. İşdə öz dəyərlərinə sadiq olmaq və təmiz adının qayğısına qalmaqdan qiymətli heç nə yoxdur. Desəm ki, reputasiyan sənin hər şeyindir, mübaliğə olmaz.

Ona görə də məsləhətimi qəbul et: titulsuz lider kimi yaratdığın əsərin əslliyini ləkələyə biləcək heç nə etmə. Ətrafdakıların sənə yaxınlaşacağı və ya səndən qaçacağı son hesabda sənin reputasiyandan asılıdır.

Biz qəribə bir dünyada yaşayırıq. Əvvəllər belə şey olmayıb. İndi ən adi insan belə ətrafına çoxlu sayda tərəfdaş toplaya bilər. Müştərilər klaviaturaya bir neçə dəfə toxunmaqla bütün dünyaya sənin kim olduğunu, nə etdiyini, sənin həyati dəyərlərinin nədən ibarət olduğunu danışmaq imkanındadırlar.

Belə vəziyyətdə adının və ticarət markanın təmizliyinin qayğısına səylə qalmaq, yəni etika qaydalarından bir addım da kənara çıxmamaq vacibdir. Bilirsənmi, mən ömrünün qırx ilini təmiz ad və əla biznes yaratmağa sərf etmiş, sonra isə bir səfeh addımla… bir neçə saniyə ərzində edilmiş ağılsız hərəkətlə onu darmadağın etmiş insanlar haqqında oxumuşam.

— Bleyk, qüsursuz dərəcədə düz ol. Qoy sənin sözün məramından, işin isə sözündən fərqlənməsin. Fanatikcəsinə sadə ol. Ən çox valeh olduğun insanların göstərdikləri dərəcədə səylə işləyəcəyinə and iç. Düzlük həmişə artıqlaması ilə mükafatlandırılır.

Qoy həmişə inamına uyğun hərəkət etməyə cürətin çatsın. Qoy sənin videosıran audiosıranla üst-üstə düşsün. Sözlərimə inan, Bleyk. İnan, zəhmət olmasa, — qadın vurğu ilə dedi.

Anna divandan qalxdı, mənə yaxınlaşdı, qollarını geniş açaraq məni mehribancasına qucaqladı. Sonra isə hər yanağımdan bir dəfə öpdü.

— Bleyk, səninlə tanışlıq çox xoş oldu, — Anna tələsmədən Tommi ilə məni şıltaq yaz günəşinin işıqlandırdığı dəhlizdən küçəyə ötürərək dedi. — Sən əla cavan oğlansan və mən şübhə etmirəm ki, həyatında və karyeranda çoxlu yaxşı şeylər edəcəksən.

Lider olmaq üçün sənə titul lazım deyil fikrini ürəyində daşı. Hər bir kəs liderlik edə bilər. Hər şey səndən, sənin gücün çatan müəyyən seçim və həllərdən başlanır.

Müəllimimin porşesinin arxasınca Soxonun izdihamlı küçələri ilə gedəndə Annanın vida sözləri təkrar-təkrar qulaqlarımda səsləndi. Bu zaman varlığımın dərinliklərində köklü dəyişikliklərin – şəxsiyyətimin tam çevrilməsinin getdiyinə şübhəm yox idi.

Mən əsl liderliyin nədən ibarət olması haqqında bilikləri canıma hopdururdum. Bu əməli məqsədlərə çatmaq və ya şöhrət qazanmaq naminə yarışı udmaq üçün hərdənbir işlətdiyimiz ələkeçməz vərdiş deyil. Liderlik daha böyük bir şeydir. Bu özünün ən yüksək insani potensialını gerçəkləşdirmək üsuludur.

Hər birimizin içində yaşayan daxili lideri üzə çıxartmaqla biz təkcə özümüzün deyil, həm də əməkdaşlarımızdan xidmət etmək şərəfinə nail olduğumuz müştərilərə qədər, bütün ətrafdakıların həyatını yaxşılaşdırırıq.

Mən tamamilə yeni səviyyədə anlamağa başladım ki, liderlər dünya səviyyəli bütün müəssisələrin ən mühüm ehtiyatı, bütün dahi nailiyyətlərin yaradıcısı və həyatdakı ən yaxşı şeylərin mənbəyidir.

Mən ürəkdən istəyirdim ki, mümkün qədər çox adam titulsuz liderlik fəlsəfəsi ilə tanış olsun. Mən bu idealı gerçəkləşdirmək üçün mümkün olan hər şeyi etməyi özümə söz verdim.

Titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında birinci söhbət:

LİDER OLMAQ ÜÇÜN SƏNƏ TİTUL LAZIM DEYİL

IMAGE (SİMA) sözündə şifrlənmiş beş qayda:

Innovation (İnnovasiya)

Mastery (Ustalıq)

Authenticity (Əsllik)

Guts (Cəsarət)

Ethics (Etika)

Təxirəsalınmaz addım

Növbəti iyirmi dörd saat ərzində özünün peşə və şəxsi həyatında baş verənlərə görə məsuliyyətdən qaçaraq, özünü qurban kimi göstərdiyin sahələrin siyahısını tut.

Sonra, yaxın yeddi gün üçün, müsbət dəyişikliklərin həyata keçirilməsini nəzərdə tutan liderlik hədəflərinin «Gündəlik beşliklərini» titulsuz liderə münasib olan qaydada yaz.

http://www.robinsharma.com internet səhifəsində təklif edilmiş resurslarla tanış olun.

Liderlik haqqında yadda saxlamalı iqtibas:

Ağıllı, prinsipial, enerjili və israrlı olmaqla müqayisədə pul, nüfuz və vəzifə heç nədir.

Orison Svett Marden

Fəsil 5
LİDERLİK HAQQINDA İKİNCİ SÖHBƏT: COŞQUN ZAMANLAR DAHİ LİDERLƏR YARADIR

Mən uğur qazanana qədər geri çəkilməyəcəm. Mən dünyaya uduzmaq üçün gəlməmişəm və damarlarımda uğursuz adam qanı axmır. Mən çobanın qışqırığını gözləyən qoyun deyiləm.

Mən şirəm. Qoyunlarla birgə danışmaq, gəzmək və yatmaq mənə layiq deyil.

Mən uğur qazanana qədər geri çəkilməyəcəm.

Oq Mandino*

Ağrı gəlir və gedir. Amma ondan əbədi qaçmaq olar.

Lens Armstronq**

Mən artıq sənin növbəti görüşünün dadını hiss edirəm, – Tommi maşınını Tribekin cah-cəlallı rayonlarından birində dayanacağa qoyaraq dedi. – Bu müəllim çox özünəməxsusdur, Bleyk. Əlbəttə ki, Anna da müstəsna maraqlı insandır.

Amma bu, tamam başqadır. O, parlaq, oynaq, spontandır (öngörülməzdir), amma bununla bərabər son dərəcə ağıllıdır. Sizin söhbətiniz zamanı o, titulsuz liderlik fəlsəfəsinin İkinci Prinsipi haqqında danışacaq. Birinci Prinsip artıq sənə məlumdur, – Tommi sanki sual verirmiş kimi mənə baxdı.

— Əlbəttə məlumdur. Lider olmaq üçün sənə titul lazım deyil, – qürurla bəyan etdim.

— Əla. Deməli indi İkincini mənimsəməyin vaxtıdır.

— Bir qədər dəqiqləşdirsək? — özümü sual verməkdən saxlaya bilmədim.

— Coşqun zamanlar dahi liderlər yaradır, – Tommi cavab verdi. – Sadəcə yadında saxla ki, çətin zamanlar başa çatır, ruhun gücü isə qalır. Çətinliklər qəhrəmanlıq göstərmək üçün verilmiş şansdan başqa bir şey deyil.

Biznesin və həyatının sınağa çəkildiyi zamanlar isə pis işləri uğura çevirmək üçün əla imkandır, – müəllimim təbəssümlə dedi. – Əslində problemlər və ağır günlər sənə ancaq xeyir gətirib, mənim dostum.

— Çətin günlər? Belə olsaydı nə var idi ki! Mənim ağır onilliyim olub, – istehzalı təbəssümlə cavab verdim.

Tommi məni başdan ayağa süzdü və diqqətlə gözlərimin içinə baxdı. Sonra hər ikimiz mənim qeydimə ürəkdən güldük.

— Əla, Bleyk! Sənin tərzin mənim xoşuma gəlir. Görürəm keyfin də yerindədir. Bu məni sevindirir. İndi səninlə nəsə gözəl bir şey baş verir. Gələcəyin çox nikbin görünür, — Tommi ürəkdən gülümsədi.

Biz döngə ilə addımladığımız müddətdə Tommi Rollinq Stounzun «biz istədiyimizi həmişə almırıq, lazım olanı isə həmişə alırıq» mövzusunda köhnə mahnısını zümzümə edirdi. Hiss edirdim ki, müəllimim bu mahnı ilə məni gələcək dərsə hazırlayır.

— Bleyk, bu sözlərdə böyük həqiqət var. Biznes, elə həyatın özü də, hərdən bir, xüsusən də iqtisadiyyatın dayanıqsız olduğu indiki zamanda, öncədən görülə bilməyən olur. Sən gələcəyi tamamilə aydın gördüyünü düşünürsən, lakin birdən rəqib və ya hər hansı yeni texnologiya meydana çıxır və sənin sənayeni tamamilə dəyişir.

Bir müddət sonra, işlərin nəhayət yoluna düşdüyünü hesab etdiyin vaxt, müəssisələrin birləşməsi baş verir və sənin işlədiyin müəssisə tanınmaz dərəcədə dəyişir. Yeni şəraitə təzəcə öyrəşməyə başlayırsan ki, üzərinə yeni dəyişikliklər dalğası tökülür.

Tommi sağa-sola baxdı və biz sürətlə küçəni keçdik.

— Mən demişdim ki, sənin yeni müəlliminlə görüşünün dadını artıq hiss edirəm? — Tommi soruşdu.

Görünür illər hər halda onun yaddaşını bir qədər zəiflətmişlər.

— Bəli, Tommi, — astadan cavab verdim.

Biz qədim, əllə düzəldilmiş «Tay Slounun xizək mağazası» lövhəli kiçik mağazaya daxil olduq. İçəri təəcübləndirəcək qədər işıqlı idi. Xizək geyimləri və digər idman avadanlıqları vitrinlərdə səliqə ilə düzülmüşdü.

Divarlardan asılmış böyük çərçivələrə saçını sarıya rəngləmiş kişinin xizək üstündə böyük ağ-qara şəkilləri salınmışdı. Fotolardan əlavə «Öz qorxunu sev», «Kamillik ardınca» və «Öz Everestini fəth et» yazılmış plakatlar da var idi.

Piştaxtanın arxasında yaşı əllidən bir az artıq olan, idmançı bədənli, hündür, gündən qaralmış kişi dayanmışdı. O, təzə Icebreacer sviteri, sürtülmüş cins şalvar geyinmiş, Persol şirkətinin dəbli günəş eynəyini taxmışdı.

Tommi ilə məni görcək geniş gülümsəyərək və cəld eynəyini çıxararaq qabağımıza qaçdı. Bu hərəkət dost münasibətin ən yaxşı təcəssümü idi.

— Salam, dostum! — küy qaldıraraq, Tommini özünün ayı ağuşuna elə aldı ki, müəllimimin ayaqları döşəmədən iki düym ayrıldı. — Səni görməyə şadam, qardaşım. Kitab biznesində işlər necədir? İllik mükafatlarınızın hamısını vaxtıyla sənə verdiyimiz liderlik fəndləri vasitəsilə hələ də qamarlayırsan?

— Əlbəttə, Tay. Mən də səni görməyimə çox şadam — Tommi də səsində sevgi ilə cavab verdi. Hə, işimdə hər şey əladır. Uşaqlar, siz ideyalarınızı bölüşməklə doğrudan da mənə uğur qazanmağa kömək etdiniz. Mənə etdiklərinizin borcundan çıxmaq mümkün deyil.

Sizinlə görüşənə qədər mənim həyatım başdan ayağa bədbəxtlik idi, o gündən sonra isə hər şey dəyişdi. Tamamilə. Mənə ötürdüyünüz fəlsəfə sehrli açar kimi işləməyə başladı. Sağ ol, Tay. Sağ ol, – Tommi böyük səmimiyyətlə dedi.

— Dəyməz, qardaşım, — kişi sevinclə cavab verdi. — Sənə görə çox şadam! Bu isə haqqında mənə danışdığın cavandır, eləmi Tommi?

Mən əlimi uzatdım, lakin əllə görüşmək əvəzinə məni də ayı ağuşu gözləyirdi. Bir neçə saniyə nəfəs də çəkə bilmədim.

— Mənim adım Tay Boyddur. Tanışlığımıza şadam, qardaşım, — mağaza sahibi suyumu çıxararaq küylədi.

— Tay, bu Bleykdir. Bleyk, bu Tay Boyddur. Ad sənə tanışdır? — Tommi dalğın şəkildə öz Mikki Mauslarını didərək soruşdu.

— Yox. Ayıb da olsa, bu ad mənə tanış deyil. Çox təəssüf edirəm, Tay.

— Tərləmə, Bleyk. Hər şey qaydasındadır. Bu mənim vecimə də deyil. Mən ümumiyyətlə adi adamam. Eqomu əl arabasında qabağımca gəzdirmirəm. Əslində çoxdan əmin olmuşam ki, eqo nə qədər şişirdilirsə, gerçək iş o qədər az olur.

Bunları niyə dediyini o qədər də yaxşı anlamırdım.

— Tay slalom üzrə beşqat dünya çempionudur, — Tommi gənc, qəşəng idmançı oğlanın çəkildiyi fotonu göstərərək müdaxilə etdi. — Bir bu fotoya bax. Burada dostumuzu iş başında görürük. Səhv etmirəmsə, Nyu-Meksiko ştatının Taos*şəhərinin yaxınlığında çəkilib.

— Səhv etmirsən, dostum. Taos biz qar tazıları üçün dünyanın ən yaxşı yerlərindən biridir. Bu yeri həmişə sevmişəm. Əsl ləzzətdir.

— Deməli siz peşəkar xizəkçisiniz? — soruşdum.

— İdim, dostum. Dünyanın bütün yamaclarında sürüşürdüm, lakin otuz yaşımdan bir az keçmiş, Avstriyadakı yarışda dizimi zədələdikdən sonra, böyük idmandan getməli oldum.

Sonra bir neçə il Kanadanın Uistler, Fransanın Val-d-İzere, Yeni-Zelandiyanın Kornet-Pike kimi ən təmtəraqlı xizək kurortlarında və bizim – ABŞ-ın Kolorado ştatının Aspen şəhərində idman təlimatçısı işlədim. Sonra isə hansısa bir yolla bu səsküylü daş cəngəlliyə çəkildim.

Nəyə görəsə fikirləşdim ki, Nyu-Yorkda da xizəyin lazım ola biləcəyi bir-neçə nəfər tapılacaq. O vaxtdan da burada məskən saldım.

Yayda dağ velosipedləri satıram. Özün görürsən ki, mağazamda o qədər də qələbəlik deyil. Açıq etiraf edim ki, qardaşım, burada böyük kapital toplaya bilməzsən. Əvəzində könlüm istəyən işlə məşğulam. Xizəkçilər arasında belə bir deyim var idi: «Varlı olmasam da zəngin həyat yaşayıram».

İnsanlara bu gözəl idmanın dadını hiss etməyə yardım etməklə mən özüm də enerji ilə yüklənirəm. Eyni zamanda da biznesim məni qarın dadını yaddan çıxartmağa qoymur: təchizatçılarla ildə bir neçə dəfə xizək gəzintisinə çıxıram. Mən xoşbəxtəm. Məncə həyatda ən mühümü də elə budur.

— Məni heyran etdiniz, Tay. Sizinlə tanış olmaq mənim üçün böyük şərəfdir, — dabanlarımı əsgər sayağı bir-birinə vurdum.

— Xeyr, xeyr! Bu mənim üçün şərəfdir! Tomi deyirdi ki, sən İraqda bizim üçün döyüşmüsən, elədir?

— Hə, bəli… –Annanın mənim hərbi keçmişimdən minnətdarlıqla danışması məni bir qədər ümidləndirsə də, Tayın bu fakta necə münasibət bəslədiyinə tam əmin olmadan dedim.

— Elə isə, ardınca gəldiyin şeyi sənə verməzdən əvvəl, gəl səni bir daha qucaqlayım, qardaşım!

Mən Taya yaxınlaşdım və o məni bir daha dostcasına qucaqladı.

— Mən siz əsgərlərin nələrdən keçməli olduğunuz haqqında çox oxumuşam. Sizə — döyüşçülərə qarşı mənim ürəyim həmişə açıqdır. Bilirəm ki, sizlərdən — İraq və Əfqanıstanda döyüşənlərdən çoxu cəbhədən qayıdandan sonra posttravmatik gərginlikdən əziyyət çəkir.

Bunun nəticəsində arvadlarınız, sevgililəriniz və uşaqlarınızla münasibətlərdə böyük çətinlikləriniz olur. Mən hamınıza görə çox məyus oluram. Mən bilirəm ki, təşəkkürümün sənə nə istisi, nə də soyuğu var, amma yenə də sənə sağ ol demək istəyirəm.

Sənə və sənin cəsur yoldaşlarına bizim hamımız üçün etdiklərinizə görə minnətdaram.

Bilmirdim nə cavab verim. Çoxdan idi ki, orduda xidmətimə görə mənə belə hörmət göstərən olmamışdı. Nəhayət mənə qarabasma kimi gələn hadisələrin əslində həyatımın yalnız bir epizodu olduğunu xüsusi kəskinliklə hiss etməyə başladım.

Mənim, titulsuz lider kimi, düşdüyüm şəraitə öz qiymətimi vermək kimi əzəli qabiliyyətim var. Öz təcrübəmi müsbət və faydalı təfsir etmək imkanı taparaq, açarı qurban mövqeyindən lider mövqeyinə çevirirəm.

Qismən də bu çevirmə Tommi ilə görüşə qədər olan qibtəedilməz vəziyyətimi təmizə çıxarmaq üçün bəhanə axtarışından əl çəkməkdən, orduda xidmət müddətimin mənim bir şəxsiyyət kimi inkişaf dövrüm olduğunu qəbul etməkdən və başıma gələnləri gələcək inkişafım üçün təməl kimi istifadə etməkdən ibarət olacaqdır.

Mən o çətin təcrübəni qazanmasaydım indi başladığım dəyişiklikləri etməyə hazır olmazdım. Ümumiyyətlə, bütün keçmiş problemləri gələcək liderliyə hazırlıq kimi qəbul etmək olar. Bundan başqa, orduda xidmətimin köklü surətdə yenidən dəyərləndirilməsinin uzun illərdən bəri duymadığım ölçüdə xoşbəxtlik və enerji gətirdiyini hiss etdim.

— Xeyr, sizin sözləriniz mənim üçün çox əhəmiyyətlidir. Sizin təşəkkürlərinizi qəbul edirəm və xidmət göstərməyə hazıram, — Taya sakitcə cavab verdim.

— Hə, lap yaxşı, Bleyk, buyur keç, — Tay əli ilə mağazanın dərinliyindəki stula işarə etdi. — Bəlkə də həyatında baş verən dəyişiklikləri dərinləşdirməyə kömək edəcək bəzi güclü ideya və üsulları sənə verməklə qismən borcundan çıxa biləcəyəm.

Tommi bura gələcəyinizi əvvəlcədən bildirmişdi, ona görə də mən bir miqdar salyami və pendirli buterbrod tədarük etmişəm. Onu Anna ilə artıq tanış etmisən? — Tay Tommidən soruşdu.

— Əlbəttə, — Tommi sevnclə cavab verdi. — O, əvvəlki kimi əladır.

— Bax bu, qadındır! Elədir, Bleyk? Gözəldir, ağıllıdır, mehriban qəlbli insandır, — Tay məmnuniyyətlə sadaladı.

— Bəli, qeyri-adi şəxsiyyətdir, — mən razılaşdım. — Bu səhər mən ondan bir neçə vacib şeylər öyrəndim. Məsələn, Titulsuz liderlik fəlsəfəsinin Birinci Prinsipini: lider olmaq üçün sənə titul lazım deyil. Görüşümüz məni dəyişdi, buna heç bir şübhəm yoxdur. İndi özümü tamam başqa adam hiss edirəm

— Afərin, qardaşım. Elə isə gərək mən də geri qalmayım. Deməli indi sən titulsuz liderin nə olduğunu öyrənirsən. Artıq öyrənmisən ki, liderlik elə bir idmandır ki, onunla təkcə direktorlar, marşallar və prezidentlər deyil, istənilən adam məşğul ola bilər.

Əladır, elə deyilmi? Bu bilgi sənin həyatını kökündən dəyişdirə bilər, əgər özün bunu istəsən. İstərdim ki, bizim metodumuzu mümkün qədər çox adam bilsin. Onda hər bir biznes nəinki daha gəlirli, həm də yaşamaq üçün daha rahat olacaq.

Dünyamızdakı bütün insan cəmiyyətləri daha yaxşı olacaq. Mənim dostum, bilirsənmi, hər bir insanın bütün işlərində lider olmaq, tam gücü ilə yaşamaq kimi ona xas olan, qabiliyyətini anlamasını nə qədər çox istəyirəm!

— Artıq bu fəlsəfənin mənə çox böyük təsir göstərdiyini bilmək, yəqin ki, sizə xoş olar. Mən artıq dedim ki, daxili dəyişikliklər hiss edirəm. Şübhə etmirəm ki, indiyə qədər öyrəndiklərimin sayəsində, bundan sonra LBM və PEL kimi işləyəcəyəm, — təbəssümlə qeyd etdim.

— Eşidirsən, Tom, cavan oğlan artıq üyüdür. O artıq mənim xoşuma gəlir, — Tay Tommiyə tərəf dönüb qızğınlıqla dedi. — Düzgün ideyaların gücü də elə bundadır, qardaşım.

Tamamilə yeni oyuna girmək üçün sənə lazım olan yeganə şey yaxşı bir ideyadır.

Güclü bir ideya öz daxilində sənin qarşına çıxa biləcək bütün maneələri dağıdan qədər partlayıcı daşıyır.

Bircə dənə nurlanma səni inqilabi həllə və tamamilə yeni hərəkət tərzinə ruhlandıra bilər.

Pərəstişkarı olduğum Oliver Uendell Holms demişdi: «Əgər şüur bircə dəfə yeni ideya üçün açılıbsa, heç vaxt əvvəlki vəziyyətinə dönməyəcək»

— Beləliklə, qulaq as, — Tay qara çörəkdən düzəldilmiş qalın buterbrodu və soyuq su butulkasını mənə uzadaraq, diqqətlə davam etdi. — Sənin Titulsuz liderlik incəsənəti müəllimin kimi bu gün mənim vəzifəm… səni əyləndirməkdir!

Bu sözlərlə o, ayağa sıçradı, divara söykənmiş xizəyi götürdü, gitara kimi tutub, bütün səsiylə Aerosmithin «Bu nə arvadabənzər kişidir» mahnısını bağırmağa başladı. Tommi qəhqəhə çəkdi.

Mənim çaşqın sifətimi görüb, Tay da özünü gülməkdən saxlaya bilmədi. Sonra xizəyi yerinə qoyub, əli ilə Tomminin yuxarı qaldırılmış əlinə toxundu. Bu iki nəfərin möhkəm dost olduqları görünürdü. Bir-birinə hörmət etdikləri də şübhəsiz idi.

— Yox, Bleyk, mən sadəcə zarafat edirəm. Keyfimizi qaldırıram. Hər bir işi həvəslə etməyi öyrən. Ciddi desəm, mənim vəzifəm səni əyləndirmək deyil, hərçənd ki, ünsiyyətimiz müddətində sənin qəm çəkməyəcəyinə də ümid edirəm.

Mən doğrudan da hesab edirəm ki, müştərilərə bizimlə işləmək xoş və sevindirici olsun deyə, biznesdəki peşəmizdən asılı olmayaraq hamımız şoumen olmalıyıq.

İstənilən biznes şou biznesdir. Biz işə gələndə səhnəyə çıxırıq. Biz oynamalı, tamaşaçıları heyran etməliyik. Bu günün bizim üçün yaxşı gün olmaya biləcəyi heç kimi maraqlandırmır. İnsanlar sadəcə verdikləri pulun əvəzinə şou görmək istəyirlər.

Lakin mənim əsl məqsədim liderlik fəlsəfəmizin İkinci Prinsipini səninlə bölüşməkdir ki, daxili liderin yuxudan daha tez ayılsın və sən öz potensialını daha parlaq təzahür etdirə biləsən. Bu Prinsipi beş sadə sözlə ifadə etmək olar: təlatümlü zamanlar dahi liderlər yetişdirir.

İş belə gətirib ki, xizək idmanı bu ideyanı sənə çatdırmaq üçün əla bənzətmə rolunu oynaya bilər. Ona görə də sən bu gün, burada mənim qonağımsan.

— «Təlatümlü zamanlar dahi liderlər yaradır». Tay, bu sözlər mənim xoşuma gəlir. Nədəsə köhnə atalar sözü ilə səsləşir: «İş gücə düşəndə, güclü işləyir».

— Hə-ə, — Tay barmaqları ilə saçlarını darayaraq, razılığını bildirdi. — Bax… Mən biznesi idarə edirəm. Sən də biznesdə işləyirsən… bu gün biznes dünyasında ağlasığmaz şeylər baş verir. Tam xaosdur. Hər şey daim dəyişir.

Kəskin mənfiliklə birləşmiş mütləq qeyri-müəyyənlik şəraitidir. Hər an yeni oyun qaydaları peyda olur. Son dərəcə yüksək rəqabət var. Texnologiya bizim iş tərzimizi dayanmadan dəyişir. Qloballaşma da oyun meydançasını elə hamarlayıb ki, bir azdan iş başında ancaq büsbütün titulsuz liderlərdən təşkil olunmuş müəssisələr qalacaq.

Qardaşım, bu bizim əksəriyyətimiz üçün başdan ayağa gərginlik, qarabasma və qarmaqarışıqlıqdır! – Tay əllərini dramatik şəkildə qaldıraraq, qışqırdı.

— Tay, sizinlə razılaşmağa məcburam. Hətta mən də kitab mağazamızda daha sürətlə hərəkət etməli oluram… heç vaxt belə olmamışdı. Cəmisi iki ay ərzində ətrafda hər şey kökündən dəyişir. Rəhbərlik dəyişir, qeydiyyat üsulları dəyişir.

Bizim kompüter və elektron sistemlərimiz daim dəyişir. Bizdən də bütün bunların ardınca yetişəcəyimizi və daha yaxşı işləyəcəyimizi gözləyirlər. Demək olar ki, başımı itirirəm.

— Səni anlayıram, — Tay razılaşdı. İndi o, düşüncəli və ciddi idi. — Özü də biznesin bütün sahələrində baş verən dərin dəyişikliklər sürətini azaltmaq fikrində deyil, dostum, o ancaq sürətlənir.

Dəyişikliklər uçqununun yanından keçəcəyi ümidi ilə başını masanın altına soxsan, dağda qarın altına düşmüş hazırlıqsız bədbəxtlər kimi boğulacaqsan. Yaşamağa heç bir ümidin qalmayacaq.

Biznesdə sürətli dəyişikliklərin baş verdiyi şəraitdə fəaliyyət göstərməklə bağlı olan bu bənzətmə məni sarsıtdı. Tay isə davam edirdi:

— Bütün bunlara müqavimət göstərməyə başlasan, problemlərdə batıb qalacaqsan, oğlan. Bu üzü aşağı sürüşdüyün, ürəyinin isə yuxarı — boğazına doğru qalxdığı, qarlı yamacla mübarizə etmək kimi bir şeydir.

Bu enişi aşağısına kimi keçməyin yeganə yolu, düşmə trayektoriyasına tabe olmaqdır, onu rədd yox, qəbul etməkdir. Təhlükəsizliyə aparan yeganə yol, özünü yamaca etibar etməkdir.

— Özünü düşmə trayektoriyasına tabe etmək? — tanış olmayan termindən yapışıb təkrar sual verdim.

— Bunun cəmi bir mənası var; mürəkkəb çətin yamacla aşağı sürüşəndə məhz ən istəmədiyin şeyi etmək lazımdır.

— Yəni nəyi? — maraqlandım.

— Geriyə, səni yıxılmaqdan qoruyacağını güman etdiyin təhlükəsiz bərk hissəyə doğru yox, qarşındakı sərt enişə doğru əyilmək lazımdır. Geri çəkilmək əvəzinə qorxu mənbəyinə doğru getməlisən. Bəli, bu, instinktlərə və intuisiyaya ziddir.

Lakin sən bu texnikanı mənimsəməsən, başın daim dərddə olacaq. Hamı evlərinə gedəndən sonra, növbətçi xilasedicilər sənin donmuş bədənini trassanın yanındakı qar topalarından birində tapacaq

— Sizin bənzətməniz bilavasitə mənim kitab mağazasındakı iş tərzimə aiddir, eləmi Tay? Əgər mən qabağa, mənə qarşı şütüyən dəyişikliklərə tərəf əyilməsəm, özümü müdafiə etmək ümidiylə geriyə, özümün köhnə həyat tərzimə tərəf yıxılmağa çalışsam, obrazlı desək, mənim donmuş cəmdəyimi qar yığınında tapacaqlar.

Mən, sadəcə, sizin dediyiniz dəyişikliklər uçqunu altında boğulacağam, elədir?

— Bəli, qardaşım, tam belədir. Lakin tanımadığın yamacla şütüyəndə səni çulğayan bütün qorxuları qəbul edib sakitləşən kimi (mən dünyanın ən məkrli yamacları ilə sürüşəndə belə edirdim) sehrli bir şey baş verir.

Orada — ülgücün dəhşətli narahatlıq hiss etdiyin tiyəsində, bütün məhdudlaşdırıcı inancların beynini qorxu qışqırtıları ilə didəndə, trassanın sonuna salamat çata bilməyəcəyini düşünəndə, məhz orada sən həqiqətən yaşayırsan. Sənin həqiqi inkişafın da məhz orda baş verir

Öz imkanlarının hüduduna çatanda dəf etdiyin qorxu bu hüdudları genişlənməyə məcbur edir.

Bu yeni, genişlənmiş sərhədlər təkcə sənin işinə yox, həyatının bütün başqa sahələrinə də yayılır, oğlan! Təbiətinin qəbul etmək istəmədiyi şeyləri özündən kənara itələmək əvəzinə, onlara doğru təkid və ardıcıllıqla can atırsansa, özünə inamın daha da artır.

Bu, təkcə biznesə aid deyil. Sən ümumiyyətlə həyatda güclü olursan və nə qədər güclü olduğunu aydın görməyə başlayırsan.

Səni qorxudan imkanları qəbul etmək üçün özündə qoçaqlıq və qabiliyyət tapanda, bu qorxunun özündən belə enerji alır və öz qüvvələrinin yolunu açırsan.

Nitsşenin dediyi kimi: «O şey ki, bizi öldürmür, bizi daha qüvvətli edir».

— Heyrətamiz fikirlərdir, Tay. Onlar şübhəsiz ki, mənim peşə və şəxsi inkişafım üçün faydalıdır. Beləliklə, dəyişiklik əslində yaxşı şeydir.

— Şübhəsiz. Çətin şərait sənə öz vərdişlərini inkişaf etdirməyə, gizli istedadını tapmağa, oyunda önə keçməyə kömək edir. Misal üçün xizək idmanını götürək. Asan trassada hamı peşəkar kimi görünür. Özünün həqiqi qabiliyyətini ancaq çətin enişdə yoxlaya bilərsən.

Öz texnikanın nə qədər yaxşı olduğunu ancaq bu halda görə bilərsən. Sənin bir xizəkçi kimi səviyyən yalnız burada görünür. Bu, biznesə də aiddir. İqtisadiyyat yüksəlişdə, rəqabət zəif, müştərilər sadiq olanda, istənilən adam ulduz kimi parlaya bilər.

Yalnız çətin zamanlar sənin hansı xəmirdən yoğrulduğunu, və həqiqətən lider oluğunu açır.

Tay buterbrodunu dişləmək üçün ara verdi. Çörək qırıntıları kiçik dolu dənələri kimi sviterinin üstünə töküldü. Sonra bir böyük udum su aldı və özünün xizək bənzətməsini inkişaf etdirərək, biznes haqqında coşqun mühazirəsini davam etdirdi:

— Sənin müqavimət göstərdiyin şey güclənir; barışmaqla isə onu aradan qaldırırsan. Bax, xizək trassasında relyef dəyişəndə, gərək sənin texnikan da dəyişsin. Uyğunlaşmağın zəruridir, yoxsa yıxılıb şikəst olarsan.

Tapdanmış cığırla sürüşəndə özünü dərin, təzə qarın üstündəki kimi aparmaq olmaz. İndiki zamanda eyni şey iş tərzimizə də aiddir. Yeni şərait yeni texnika tələb edir. Uyğunlaşmaq zəruridir.

— Yoxsa yıxılıb qol-qabırğamı sındıracam, — bütövlüklə bu görkəmli idmançının dərsinə dalaraq, təkrar etdim.

— Tamamilə doğrudur. Və sənin tətbiq edə biləcəyin ən yaxşı texnika titulsuz liderlikdir. Biz gələcəyə irəlilədikcə məhz bu sadə ideya biznesdəki ən yaxşı şeyləri aradan çıxmalı olanlardan ayırmağa kömək edəcək.

Bütün səviyyələrdə lider tərbiyə edən istənilən təşkilat təlatümlü dövrümüzün yaratdığı dəyişikliklərdən uğurla keçəcək. Bizim indiki mürəkkəb dövrümüz titulsuz lider fəlsəfəmizi qəbul edən hər müəssisə üçün əsil xeyir-dua olacaq, qalanları isə iflasa uğrayacaqlar.

— Xeyir-dua?

— Bəli. Təkrar edirəm: isti şitillik şəraitində istənilən adam işləyə bilər. Beləliklə, biznes mühiti təhlükəsiz və öngörülən olanda istənilən müəssisə pul qazanmağı və genişlənməyi bacarırdı. Lakin indi biz çətin qar üzərində özü də çox sərt enişlə sürüşməyə məcburuq.

Burada yüksək səviyyəli texnikasız heç nə etmək mümkün deyil. Belə texnikaya isə titulsuz liderlik daxildir. Bunu anlayan müəssisələr bizim təlatümlü zəmanəmizdə rəqiblərinin azaldığını, imkanlarının isə qat-qat artdığını görəcəklər.

Liderlərdən təşkil olunmuş şirkətlər innovasiyaları intensiv tətbiq etməklə öz artımını sürətləndirəcək, rəqiblər isə geridə qalacaq;

lider şirkətlər pullarını insanlara qoyaraq öz komandalarını daha da gücləndirəcək, onların rəqibləri isə əməkdaşlarının təliminə ayrılmalı vəsaiti ixtisar edəcək; birincilər ən istedadlı adamları işə qəbul etdikləri halda, ikincilər əməkdaşlarını işdən çıxarmalı olacaqlar.

Beləliklə dinamik şirkətlər görəcəklər ki, sakitlikdən uzaq olan bu zaman sanki onlara hədiyyədir – rəqiblərini qat-qat geridə qoymaq üçün əla bir şansdır.

— Əla fikirdir, — qeyd etdim.

— Bleyk, bu mürəkkəb dövrə uyğunlaşmaq üçün sənə xaosla dostlaşmağı təklif edirəm. Təhlükəni alqışla. Ağıllı riskə get. Bu barədə fikir səni qorxudursa belə, özünün ən yaxşı qabiliyyətlərini ən cəlbedici imkanlar üzərində cəmləməyə cürətin olsun.

İrəli, öz qorxularına tərəf nə qədər çox əyilir və çətinliklərə qarşı nə qədər cürətlə şütüyürsənsə, səni o qədər də böyük mükafat gözləyir. Etməyi qorxduğun şeyi nə qədər çox edirsənsə, o qədər də gerçək liderlik nümayiş etdirirsən. Bu coşqun dəyişikliklər arasında özünü işinə və həyatına nə qədər çox həsr edirsənsə, o qədər çox alırsan.

— Həyat ədalətlidir, — Tay filosofcasına qeyd etdi. — Sən verdiyinə tam uyğun olaraq alırsan. Dünyada baş verən bütün kəskin dəyişikliklər (kataklizmlər) səni heyranedici nailiyyətlərə gətirəcək. Bütün bunlar böyük bir hədiyyədir.

— Bizim söhbətimizdən bir şeyi anlamalısan: coşqun zamanlar dahi liderlər yaradır, – Tay davam etdi. – Ən yaxşı xizəkçiləri ən çətin trassalar tərbiyə edir. Məhz ən mürəkkəb vəziyyətlər filizi əridib ən yaxşı liderləri ayıran putalar*olur.

Bizim bugünkü söhbətimizin məğzi bundadır, qardaşım. Lakin biz trassanın adət etdiyimiz cığırını tərk etməkdən qorxduğumuzdan, çox vaxt bunu etmirik, bununla da özümüzün gizli potensialımızı gerçəkləşdirmək üçün əlimizə düşmüş gözəl fürsəti itiririk.

İnsan daim narahatlıq zonalarından kənarda durmağa çalışırsa, güman etmək olar ki, bu qarışıq zamanda öz təhlükəsizliyini ən yüksək səviyyədə təmin etməyə çalışır, Əslində isə belə davranış ən təhlükəlisidir. Mən məhz ən aldadıcı yamacları və ən dərin qarları sevdiyim üçün yüksək dərəcəli xizəkçi olmuşdum.

Mən çox tez başa düşmüşdüm ki, ifrat mürəkkəb trassaların ustası olmağın yeganə yolu, müntəzəm olaraq ifrat mürəkkəb trassalarla aşağı sürüşməkdir. Məhz buna hazır olmağım öz potensialımı gerçəkləşdirməyə və dünya çempionatlarında qalib gəlmək üçün təcrübə yığmağa kömək etmişdi.

— Hə, eyni zamanda da gözəllərin qəlbini fəth etmək üçün, — Tommi mənə göz vuraraq, söhbətə müdaxilə etdi. — Bleyk, sən Tayın danışa biləcəyi bəzi əhvalatlara yəqin ki, inanmazdın. Bu oğlan həyatında heç nəyi əldən qaçırmırdı. Amma bu barədə biz bir başqa vaxt danışarıq.

— Bir başqa vaxt, — Tay razılaşdı. — dostunu çox yükləmək istəməzdim, Tom. Sənə anlatmaq istədiyim odur ki, Bleyk (bağışla ki, təkrara yol verirəm, lakin keyfiyyətli təlim uğur qanunlarının təkrarlanmasını tələb edir) biznes üçün çox mürəkkəb olan zamanımız hər birimizə görkəmli lider olmaq və daha gözəl biznes qurmaq üçün qeyri-adi imkanlar vəd edir.

Çətinliklər başlayanda insanların çoxu öz qınına çəkilir, bomba sığınacağında gizlənirlər. Onların rahatlıq zonasından azca da olsa kənara çıxan hər şeyi rədd edirlər. Bununla da onlar özlərinin artma, ustalaşma və ciddi uğur qazanma imkanlarından imtina edirlər.

Döyüşçü meydandan qaçmır. Bunu heç vaxt yaddan çıxarma, qardaşım. Döyüşçü, qorxu onu udmamış, özü qorxusunu udur.

— Döyüşçü meydandan qaçmır, – bu qiymətli aforizmi yaddaşıma həkk etmək üçün onu təkrar etdim.

— Yeni Zellandiyada sürüşdüyüm yadıma düşür. Bu, hələ peşəkar olub, bütün vaxtımı xizəyə sərf etmək imkanım olmayan zamanlar idi. Xizək məktəbinin rəhbəri, dünya səviyyəli usta Maykla dairədəki ən yüksək zirvələrin birinə qalxdıq.

Yuxarıdan açılan mənzərənin qarşısında dərin bir sitayiş hiss etdim. Göllərin qiymətli qaşlar kimi yerləşdirildiyi Cənubi Alp silsilələri üfüqə qədər uzanıb gedirdi. Yeni Zellandiya gözəldir… mənim hansısa bir hissəm eniş perspektivi qarşısında qorxu hiss edirdi.

Lakin mən bilirdim ki, geriyə ayaqla qayıtmaq kamilliyin və özünə inamın yeni səviyyəsindən imtina etməkdir. Çünki, Bleyk, əvvəldə dediyim kimi, sən hüdudlarının lap yaxınlığına gələndə, hüdudların genişlənir. İndi tap görüm mən nə etdim?

— Siz öz qorxunuzu uddunuz və trassa ilə şütüdünüz, — ona diqqətlə qulaq asdığımı göstərmək üçün, Tayın bəzi sözlərini təkrar edərək, cavab verdim.

— Bəli. Mən daxilimdə qışqıran qorxunun səsini lap aşağı həddə qədər azaltdım və yamacla şütüdüm — o vaxta qədər mənim belə uçuşum olmamışdı. Mən bu enişə o vaxt malik olduğum bütün ustalığımı qoydum.

Mən, sözün hərfi mənasında, bu dağla birləşdim, bütün bacarığımı səfərbər etdim və tamamilə yeni şəxsi yüksəkliklərə nail oldum. Qardaşım, o səhər mən özümün daxili Everestimi fəth etdim. Mənim xizəkçi ustalığım yeni səviyyəyə qalxdı. Özümə inamım artdı. Qardaş, hər bir insanın ürəyində şəxsi Everesti var. Sən də hər gün təkidlə yuxarı dırmanmalısan.

Yadında saxla ki, cəhd etməsən nə qədər yuxarı qalxa biləcəyini heç vaxt öyrənməyəcəksən. Risk etməyi və qorxunu udmağı öyrənməyincə heç vaxt həqiqətən diri olmayacaqsan, – Tay özünün böyük olmayan mağazasında vargəl edərək, qızğıncasına bildirdi.

— Titulsuz liderlər intuitiv olaraq hiss edirlər ki, çətinliklər insanın açılmasına kömək edir, – Tay davam etdi. – Onlar dəqiq anlayırlar ki, çətin vəziyyətlər, nə qədər qorxulu görünsələr də, bizi gümrahlaşdırır. Bir də anlayırlar ki, mürəkkəb zamanlar liderlik üçün ən yaxşı imkanlar açır.

Şərait nə qədər sərtdirsə, liderlər də o qədər böyük ehtirasla həm özlərini dərindən anlamaq, həm də ən yüksək səviyyədə göstərmək imkanı axtarırlar. Belə ki, dostum, narahatlıqdan qaçmaq əvəzinə ona doğru get.

Məhz belə işləyib yaşadıqları üçün nə vaxtsa liderlərə narahatlıq gətirmiş şeylər vaxt keçdikcə tamamilə rahat şeylərə çevrilirlər. Əladır, hə?

Vaxtını rahatlıq zonasından kənarda nə qədər çox keçirirsənsə, narahatlıq zonası o qədər kiçilir.

Bu isə o deməkdir ki, sən öz sərhədlərini nə qədər genişləndirirsənsə, nə vaxtsa səni qorxudan daha çox şey adi və normal görünməyə başlayır.

— Buna xüsusi fikir ver, Bleyk, — Tommi müdaxilə etdi.

— Mürəkkəb xizək trassalarının mənə verdiyi daha bir şey var: onlar qüsurlarıma işıq saldılar. Əvvəl dediyim kimi, sadə məsələlərin həllində hər bir kəs ulduz təsiri bağışlaya bilər. Zəif yerlərin çətin yamacdan sürüşəndə üzə çıxır.

Mürəkkəb trassa duruşunun düzgün olmadığını, tarazlıq problemlərini, hətta ağaclarını səhv tutmağını belə son xırdalıqlarına qədər açıb göstərir. Bu, sənin texnikan üçün sınaqdır. Burada daha bir əlverişli imkan gizlənir, çünki təkmilləşmək üçün nəyin üzərində işləməli olduğunu görməlisən.

— Bütün bunlar eyni dərəcədə də biznesdəki çətin vaxtlara aiddir, — əlavə etdim. — Mürəkkəb şərait bizim nöqsanlarımızı açıb göstərir, elədir?

— Elədir. Çətin vaxtlarda özünün zəif yerlərini görə və əl-qolunu nəyin bağladığını anlaya bilərsən. Müəssisə səviyyəsində də həmin şeydir: coşqun dəyişikliklər çatışmazlıqları üzə çıxarmağa, hərəkət istiqamətini cəld dəyişməyə, səmərəlilik və mənfəətliliyi artırmağa kömək edir.

Ağıllı iş adamları çətin vəziyyətləri özlərinin pulsuz məsləhətçilərinə çevirir, daha dinamik və uğurlu olurlar.

— Gözəl baxış bucağıdır, Tay. Beləliklə sən mənə narahat şəraitdə özümü rahat hiss etməyi öyrənməyi, qorxmuş xizəkçinin kürəyini nəhəng dağa söykəməyə çalışaraq geri əyilməsi kimi, köhnə təfəkkür və davranış üsullarına bağlanıb qalmaq əvəzinə, ətraf dünyanın bütün kataklizmlərinə tərəf yönəlməyi məsləhət görürsən, eləmi?

— Yalnız o halda ki, sən doğrudan da bir lider və şəxsiyyət kimi boy atmaq və qat-qat səmərəli olmağı istəyirsən.

Səni ən çox qorxudan şeylər liderliyə açılan ən yaxşı qapılardır.

Yüksək səviyyəli liderlərin gündəlik praktikalarından biri elastikliklərini daha da artıran və sərhədlərini genişləndirməyə imkan verən nəsə bir şey etməkdir. Qarnının bu özünəməxsus qıdıqlanması və bədəninin narahatlıq hiss etməsi olmadan boy atma və inkişaf mümkün deyil.

Lap uşaqlıqdan cəmiyyət bizi öyrədir ki, narahatlıq hissi pisdir və hər vəchlə ondan qaçmaq lazımdır. Ona görə də biz dayaz suda çabalayırıq. Bizə etibarlı və öyrəncəli görünən gündəlik işlərdən uzaqlaşmağa cürət etmirik.

Elə bu – tanış limandan uzaqlaşmamaq istəyinə görə də həyatımızda macəralara yer olmur. Biz yeni torpaqlara yiyələnmirik. Öz zirvələrimizə dırmanmırıq.

— Sonradan xizəklə aşağı sürüşmək üçün, — mən təbəssümlə əlavə etdim.

— Xizəklə aşağı sürüşmək üçün, qardaş, — Tay sözümü təkrar etdi. — Mümkün dəyişikliklər şansından imtina etmək adəti yeknəsaq bir həyat təmin edir. Bir də yeknəsəq ölüm.

Tay bir neçə saniyəlik susdu, sonra davam etdi:

— Mənim atam məhz belə öldü. Ömrü boyu gündə on iki saat zavodda işləyirdi. Özü də hiss edirdi ki, bu həyat deyil, tüstülü közərmədir və axşamlar bu ağrıdıcı hissi alkoqolla boğurdu. Mən bilirdim ki, o, qəlbinin dərinliklərində çox yaxşı insandır.

O, səmimi olaraq bizim hamımıza yaxşılıq arzu edirdi, lakin öz cığırından heç cür çıxa bilmirdi. O, daxilindəki lideri bircə dəfə də aşkar edə bilmədi. Ona görə də günbəgün eyni şeyi — işləməyi və içməyi davam etdirirdi.

Axtarmırdı, risk etmirdi, inkişaf etmirdi. Öləndə cəmi altmış iki yaşı var idi. Sakitcə öldü. Bunu demək olar ki, heç kim hiss etmədi. Sanki onun bütün həyatının heç bir əhəmiyyəti yox idi. Sanki onun yaşamağı lazım da deyildi.

Hamısı da ona görə ki, qorxuya üstün gəlib, onu qorxudan şeylərə doğru qaçmağa qərar verə bilmirdi. Ona görə ki, özünün rahatlıq zonasını tərk etməyə cürəti çatmırdı. Ona görə ki, ancaq özünün cəsarətsizliyinin səsinə qulaq asırdı.

Filosof Seneka deyirdi: «Cürətimizin çatmamasının səbəbi qarşımızdakı çətinliklərin çox böyük olmasında deyi, çətinliklərin yaranmasının səbəbi cürətimizin çatışmamasındadır».

Mən indiyə qədər də atam haqqında tez-tez düşünürəm. Bir gün də olmur ki, onu xatırlamayım. Hər dəfə də onun səhvlərini təkrar etməməyi özümə söz verirəm.

— Atanızın həyatının belə olmasına çox kədərlənirəm, — astadan dedim.

— Kədərlənmə, qardaşım. Ağır uşaqlıq dövrü məni bərkitdi. Atamın nümunəsi isə xəbərdarlıq oldu: necə yaşamaq lazım olmadığını möhkəm mənimsədim. Belə ki, bu, yalnız həyatın verdiyi bəxşişlərdən biri idi. Mən mövcudluqla yaşamaq arasındakı fərqi anladım.

Adi həyatla yaşamaq qısamüddətli perspektivdə daha cəlbedici görünsə belə, adilikdən çox-çox yuxarı qalxmağı seçməyin nə dərəcədə zəruri olduğunu başa düşdüm. İstənilən halda yadından çıxartma: rahatlıq zonasından kənarda nə qədər çox vaxt keçirirsənsə, rahatlıq zonan o qədər genişlənir.

Bu, işdə sənə çox kömək edəcək. Əllərini ürəyinin üstündə çarpazla görüm, — Tay buyurdu.

Mən tabe oldum.

— Hə, əli çarpazlanmış dayanmaq necədir?

— Heç bilmirəm. Normaldır. Mən tez-tez belə edirəm. Ümumiyyətlə isə başa düşmürəm ki, bu tapşırıq nəyə lazımdır, — dedim.

— Narahat olma, indi anlayarsan. İndi isə əllərini həmişə olduğu kimi yox, əksinə çarpazla.

Mən özümü sağ əlimi sol əlimin üstünə qoymağa vadar etdim. Mən heç vaxt belə etməmişdim. Vərdiş etmədiyim bir hiss əmələ gəldi.

— Bir qədər qəribədir, — etiraf etdim.

Tommi bu səhnəni böyük maraqla izləyirdi. Görünürdü ki, baş verənlər onu məzələndirir.

— Qəribə də olmalıdı, Bleyk, — Tay dedi. — Sən hər dəfə yeni bir şey edəndə bu, qəribə olur. İctimai rəy bizi inandırmağa çalışır ki, özünü qəribə hiss edirsənsə, deməli səhv edirsən. Bu kütlənin mentallığıdır: nədənsə özünü narahat hiss edirsənsə, tez adət etdiyinə qayıt.

Mən isə istəyirəm ki, sən bunu yadda saxlayasan: dəyişiklik və inkişafa doğru hərəkət edirsənsə, həmişə özünü qəribə hiss edirsən. Bu, sadəcə sənin rahatlıq zonasını tərk etdiyini göstərən yaxşı bir işarədir. Yeni təfəkkür və davranış formaları həmişə qəribə görünür.

Axı sən yeni bilik növlərini mənimsəyirsən. Sənin şəxsi sərhədlərin genişlənir. Bu isə qəribə olsa da gözəldir.

— Deməli qəribəliklər yaxşıdır? — gülərək soruşdum.

— Əlbəttə yaxşıdır! Əgər sən söhbəti gedən narahatlığı hiss etmirsənsə, deməli dəyişmirsən. Boy atmırsan. Sadəcə, vaxtını boş yerə sərf edirsən.

Mənim əllərim hələ də sinəmdə qəribə şəkildə çarpazlanmışdı. Sonrası daha maraqlı olmağa başlayırdı.

— Bilirsənmi ki, narazılıqlar da daxil olmaqla, keçmişində baş vermiş hər şey, nəhayət cana doyaraq, liderliyə (axı, sən həqiqətən lidersən) sıçrayış edəcək hala gəlməyin üçün zəruri hazırlıq idi. Dostum, sənin həyatında baş verən hər şey əladır, — Tay inamla bildirdi.

— Tay, indi mən bunu anlamağa başlayıram, — dedim.

Mən yenidən İraqdakı xidmətim haqqında fikirlərimə qayıtdım. Cəbhədə heç kim səngərdə otura-otura nəsə dəyərli bir şey etmir. Çətin vəziyyətdən yayınmaq cəhdləri də heç kimi qəhrəman etməyib. Bizim bölük yalnız o hallarda nəyəsə nail olurdu ki, qızğın döyüşdə, bütün təhlükələrə rəğmən, qələbəyə doğru fədakar sıçrayışla bitən strateji planımızı qüsursuz həyata keçirirdik.

Özü də risk nə qədər böyük idisə, mükafat da o qədər böyük olurdu. Tay bu dəqiqə mənimlə məhz bu barədə danışırdı. Ağır zamanlar sadəcə pis kimi görünürlər. Əslində onlar bizə yaxşı bir xidmət göstərirlər. Bizi daha möhkəm edirlər.

Daxilimizdə mürgüləyən potensialı fəallaşdırmağa yardım edirlər. Bəli, onlar bizdə narahatlıq hissi yaradırlar. Bəli, beynimizdə çaxnaşma yaradır, ürəyimizdə qorxu oyadırlar. Lakin ən çətin vəziyyətlərin bizi ən böyük inkişafa, ən böyük nailiyyətlərə gətirməsi faktdır.

Tay, mənim fikirlərimi oxuyurmuş kimi dedi:

— Dahi liderlər belə bir fikri dərindən anlayırlar: sənin şəxsi inkişafına və böyümənə kömək edən şey yaxşıdır. İndiki təlatümlü dövrümüzdə isə salamat qalmağın ən yaxşı taktikası böyüməkdir — insan və lider kimi böyümək.

Bundan başqa, hər şeyi yenidən, əvvəlkindən qat-qat daha yaxşı inşa edə bilməyin üçün adət etdiyin aləmin tam dağılması çox vaxt sadəcə zəruri olur.

Səddin üstündən aşmaq cəhdin uğursuz olmayıbsa, onu yarıb keçməyəcəksən. Bu, adamı qorxudur, çünki olduğundan olacağına, köhnə iş tərzindən yenisinə keçəndə bir müddət qeyrimüəyyənliyin yapışqan qarına düşürsən.

Qeyrimüəyyənlik isə içindəki məhdudlaşdırıcı inancları və böyük qorxuları yenidən oyadır. Sən özünə inamsızlıq divarına çırpılırsan. Öz şübhələrinlə üz-üzə qalırsan.

Bu dövrdə sənə lazım olan ən əsas şey şəxsiyyət kimi inkişaf və dərin dəyişikliklər istiqamətində atdığın hər bir addımda qorxularının şüurunun səthinə çıxacağını anlamaqdır. Bu, sadəcə yeni bacarıqların yaranması və sənin anadangəlmə liderlik potensialının inkişafı prosesinin bir hissəsidir.

Sən köhnə mövcudluq üsulundan canını qurtarır və yenisinə doğru gedirsən. Sənin əvvəllər üzərində dayandığın təməl xırdalanıb toza çevrildiyindən özünü çox narahat hiss edirsən. Lakin yadında saxla ki, bu yalnız narahatlıq hissidir. Burada pis bir şey yoxdur.

Sənin köhnə təməlin və ənənəvi strukturlar dağıdılmalıdır ki, onların yerində yeni, daha yaxşı bir şey inşa edilsin. Dəyişikliklər məhz belə baş verir. Lakin təlaşdan həmişə aydınlıq doğur. Xaosdan nizam yaranır.

Sən dəyişikliklər prosesini qorxmadan qarşılayırsansa mütləq yeni, keçid dövrü başlanana qədər olandan daha təkmil nizama gəlib çıxırsan.

— Hə, deməli üstdən aşa bilməmək, yarıb keçməyə gətirib çıxarır, — ifadəni bir qədər dəyişdirdim.

— Bəli. Təslim olma. Sadəcə daha böyük ağıllı riskə gedərək narahatlıq zonasının daha da dərinliklərinə daxil ol. Onda sənin qorxuların birbirinin ardınca əriyəcək.

Səni qorxudan şeyi hər gün et, tədricən qorxunu gücə çevirəcəksən.

Məhz bu yolla sən özünə inamını artırır və məğlubedilməz olursan. Sadəcə, sənə narahat və qorxulu görünən şeyləri təkidlə et. Risk et. Dəyişiklikləri qəbul et. Ən parlaq imkanları gerçəkləşdir. Hər dəfə belə edəndə sənin daxili liderin yeni enerji alacaq. Tezliklə sən hər şeyin mümkün olduğu hala çatacaqsan.

Mənim xizək bənzətməmə qayıdaq: enişin başı, burada nəhəng qorxu hissi keçirsən də, əslində müasir biznes üçün ən təhlükəsiz yerdir. Razıyam ki, orada – yuxarıda dayananda dəyişiklikləri qəbul etmək, özünün varlığının mərkəzini hiss etmək və əvvəllər nə idinsə onların hamısını kənara qoymaq çox çətindir.

Lakin bura liderin doğulduğu yeganə yerdir. Dostum, bura, həm də sənin azad olduğun yerdir. Yeri gəlmişkən, sənin bir lider və şəxsiyyət kimi inkişafını buxovlayan bütün qorxular, özünə söylədiyin yalanlardan başqa bir şey deyildir. Onlara inanma! Həyat o qədər ucuz deyil ki, onu qəpikquruşluq oyunlara sərf edəsən.

— Tay, sizin indicə dediyiniz sözlər mənim xoşuma gəlir. Onlar məni ruhlandırır.

— Məni də, — Tommi ilhamla söhbətə qarışdı. — Yaşlandıqca sən açıq-aşkar daha yaxşı olursan.

Tay gülümsədi və coşqun vaxtların böyük liderlər yaratması haqqında mülahizələrini davam etdirdi.

— Bax, Bleyk. Titulsuz liderliyin ən vacib şərtlərindən biri eləmək lazım olduğunu bildiyin, amma etməkdən utandığın və ya çəkindiyin şeyi təkrar-təkrar etməkdir. Qorxu – dalandır. Bəxtli adamlar öz uğurlarını elə-belə qazanmırlar.

Bəxtlilər uğuru yaradırlar. Onlar bunu riskə getmək və əlverişli imkandan yararlanmaqla edirlər. Sən peşəkar xizəkçi olmaq istəyirsənsə, başlayanlar üçün olan trassalarda sürüşmək axmaqlıqdır. Daim məsələni mürəkkəbləşdirmək lazımdır. Bu zaman tez-tez narahatlıq hiss edəcəyinə də şübhən olmamalıdır.

— Bu, boy atmanın qaçılmaz bir hissəsidir, elə deyil?

— Tamamilə doğrudur. Narahatlıq yoxdursa — inkişaf da yoxdur. Məhz buna görə deyirəm ki, ən sıldırım eniş ən etibarlısıdır.

— Lakin bu belədirmi? — şübhəm tam səmimi idi.

— Əlbəttə. Çünki sadə trassalara olan meyl, keyfiyyətsiz xizəkçi olmağa aparan ən asan yoldur. Sən artmayacaqsan. Bəli, təzə başlayanlar üçün trassalar təhlükəsizdir, lakin orada sən adilikdən yuxarı qalxa bilməyəcəksən. Ona görə də, qarşına potensialını maksimum gerçəkləşdirmək məqsədi qoymusansa, onlar o qədər də təhlükəsiz deyil.

— Bu bənzətmə işdə liderliyə də tamamilə aiddir, eləmi, Tay? Təhlükəsizliyini təmin etmək üçün rahatlıq zonasında qalmaq naminə dəyişmək və boy atmaqdan, öz müəssisəni inkişaf etdirməkdən imtina etmək doğrudan da təhlkəsiz taktika deyil. Çünki nəticəsi karyeranın tam iflası olacaqdır.

— Əslində, iqtisadi sabitlik olmayan zamanda özünü bu cür aparmaq, çox güman ki, işdən çıxarılmağın ilə nəticələnəcək. Belə ki, sən haqlısan: dəyişiklik və boy atmadan imtina etmək seçə biləcəyin ən təhlükəli taktikadır, — Tay razılaşdı.

— Hə, belə şeylər yaddan çıxan deyil: sıldırım enişin başında dayananda öyrənəsən ki, ən çətin vəziyyətlərdə ən təhlükəsiz taktika dərin dəyişiklikləri qəbul etməkdir. Başdan ayağa paradoksdur, — səmimiyyətlə bildirdim və buterbrodu dişimə çəkdim.

— Bəli, qardaşım, bu, dəyişikliklər paradoksudur. Muzdlu işçi və müəssisələrin əksəriyyəti dəyişikliklərdən qaçırlar. Onlar dəvəquşu kimi başlarını quma soxaraq, ümid edirlər ki, hər şey öz-özünə qaydasına düşəcək. Bu adamlar özlərini inandırırlar ki, bizneslərini əvvəlki qaydayla aparsalar hər şey yaxşı olacaq.

Amma belə olmayacaq. Köhnə qaydalar keçmişdə qaldı. İndi biznesi adi qaydada aparmamaq adi işə çevriləcək. İndi adilik qələbənin əsas düşməninə çevrilib. Ən təhlükəsiz və ağıllı davranış ən sıldırım yamacları axtarmaqdan ibarətdir. Dəyişiklikləri sevməkdən. Onları öz xeyrin — liderlik potensialını inkişaf etdirmək üçün istifadə etməkdən.

Dostum, bu mürəkkəb trassalar mənim xoşuma gəlir. Onlar özümü diri hiss etməyə kömək edir. Onlar dahi kəndirbaz Papa Vallendanın sözlərini mənim yadıma salır: «Mən yalnız kəndirin üstündə olanda yaşayıram. Qalanı sadəcə gözləməkdir».

Əsil həyat ancaq orada, inkişafımızın baş verdiyi sıldırım enişlərdədirsə, necə olsun? Dostum, niyə onlardan uzaq dayanaq?

— Ağıllı sözlərdir, — cavab verdim və buterbroddan daha bir dişlək aldım.

— Avtomobil yürüşçüsü Mario Andretti bir vaxtlar demişdi: «Hər şey tam nəzarətin altındadırsa, deməli çox asta gedirsən». İndi mən daha bir şeyi təkrarlayacam, çünki bu çox vacibdir: binanı yenidən tikmək üçün əvvəlcə onu uçurtmaq lazımdır.

Dərin dəyişikliklər özünəməxsus təmizlik təmin edir. Bəli, onlar sənin təfəkkürün və davranış tərzinin əsaslandığı təməli toza da çevirə bilər. Amma bu köhnə təməli dağıtmaq yeni, daha möhkəm olana yer boşaltmaq üçün zəruri də ola bilər.

Köhnə qurğuların dağıdılmasından yenilərinin qurulmasına qədər davam edən bu keçid doğrudan da gərginlik və tərəddüd dövrüdür.

Bu proses müəyyən mənada tırtılın kəpənəyə çevrilməsinə bənzəyir. Özü gözəl görünməsə də, nəticədə gözəl bir şey yaranır. Yazıçı Riçar Bax deyib: «Tırtılın dünyanın sonu adlandırdığı şeyi, usta kəpənək adlandırır». Tam iflas adətən nəhəng islahatların carçısı olur. Yeni və yaxşıya yer açmaq üçün bütün köhnə və lazımsızdan azad olmaq lazımdır.

Mən babamı xatırladım. Mən kiçik olanda danışırdı ki, uşaq vaxtı kəpənəkləri müşahidə etməyi xoşlayırmış. Bir dəfə o, kəpənəyin pupdan çıxdığını görür. Ona elə gəlir ki, kəpənəyin buna gücü çatmır. Kəpənəyə kömək etmək məqsədiylə cib bıçağını açıb pupun qalıqlarını səliqə ilə təmizləyir.

Lakin kəpənək tezliklə qanadlarını düzəldib uçmaq əvəzinə ölür. Sonra babama söyləyirlər ki, tırtılın mükəmməl kəpənəyə çevrilməsi üçün o, var gücü ilə pupdan azad olmağa çalışmalıdır. Babam kəpənəyin işini yüngülləşdirməklə uçmaq şansını onun əlindən almışdı.

Tayın sözlərindən çıxırdı ki, hər bir biznesə də çətin vaxtlar və mübarizə dövrləri zəruridir, çünki onlar müəssisəyə qanadlarını bərkitməyə və daxilində olan ən yaxşı şeyləri üzə çıxarmağa kömək edir.

— Xizək təlimatçısı işlədiyim vaxtları xatırlayıram, — Tay davam etdi. — Tutaq ki, kurorta gəlmiş adam xizəyin üzərində kifayət qədər yaxşı dayana bilir. Sonra o, vərdişlərini artırmaq üçün mənim dərsimə yazılır.

Mən ona nəzəriyyəni tədris edir və daha mükəmməl sürüşmə texnikasını göstərirəm. Tap görüm, mənim keçdiyim ilk dərslərdən sonra müştərinin xizəklə sürüşməsinin keyfiyyəti necə dəyişirdi?

— Yəqin ki, yaxşılaşırmış, — cavab verdim.

— Tamamilə əksinə. Pisləşirdi.

— Ola bilməz. Ciddi deyirsiniz?

— Bəli. Amma uzun müddətə yox, adam yeni vərdişləri mənimsəyənə qədər. Bleyk, yadında saxla ki, dəyişmə və boyatma prosesi, müəyyən dərəcədə, bildiyin və bacardığından can qurtarmaqdan ibarətdir ki, onları daha yaxşı şeylərlə əvəz edəsən. Xizək idmanı yenə də yaxşı bənzətmə ola bilər.

Müştəri bu yeni və gözəl vərdişləri mənimsəyəndə keçdiyim dərsə qədər bildiklərinin hamısından imtina etməli idi. O, slalom incəsənətində yeni kamillik səviyyəsinə qalxmaq üçün əvvəlkindən fərqli fikirləşmək və hərəkət etməyi öyrənməli idi. Ona görə də o, labüd olaraq vərdişlərin pisləşməsi və təlaş dövründən keçməli idi.

— Keyfiyyət itkisi, — müdaxilə etdim.

— Elədir. Onun texnikası pisləşir və parçaparça olurdu. Bu, məqbul görünmürdü. Bəzi öyrəncilər hətta ruhdan da düşürdülər. Təslim olmaq, köhnə təfəkkür formasına və eniş tərzinə qayıtmaq istəyi yaranırdı. Çünki əvvəllər heç bir problem yaranmırdı. Hər şey normal idi.

Əslində isə onlar səbrlərini toplamalı və dəyişikliklər prosesinə qoşulmalı idilər. Bu prosesi sona çatdırmalı idilər. İnsan öyrənməkdə təkid göstərirdisə, qısa bir zamanda onun ustalığının fantastik dərəcədə artmasının şahidi olurduq.

— Deməli dəyişikliklər dövrü öz təbiətinə görə xaotikdir. Lakin təkid və səbr göstəririksə arzu etdiyimiz keyfiyyət keçidinə gəlirik?

— Bəli. Ən mürəkkəb dövr dəyişikliklərin ortasıdır. Adama elə gəlir ki, ümumiyyətlə heç nə alınmır və heç bir şey baş vermir. Lakin təkidlə öyrənir və məşq edirsənsə, durmadan keyfiyyət keçidinə yaxınlaşırsan. Dəyişikliklər etmək üçün təkid və səbr zəruridir.

Mənim müştərim öyrətdiyim eniş üsullarını səbrlə məşq etdikdə onun texnikası mütləq yaxşılaşırdı. O, tədris kursunun sonunda əvvəlkindən dəfələrlə daha yaxşı sürüşürdü.

— Mən dəyişikliklərin bizim hər birimiz və bütöv təşkilatlar üçün nə dərəcədə mühüm olduğunu heç vaxt anlamırdım, — qeyd etdim.

— Bir şərtlə ki, sən dəyişikliklərin sənə xeyir gətirməsinə icazə verəsən, – Tay düzəliş etdi. – Bu, həmişə seçim məsələsidir. Sən həmişə qurbanlıq rolunu seçə və dəyişikliklərin sənə təsir edə bilmədiyin hansısa xarici qüvvə tərəfindən sırındığını hesab edə bilərsən.

— Ya da mən özümün anadangəlmə titulsuz lider olmaq qabiliyyətimi gerçəkləşdirə bilərəm, – onun sözünü kəsdim.

— Sən hər şeyi düzgün başa düşmüsən, qardaşım… Onda sən qurban vəziyyətindən lider mövqeyinə keçəcəksən — bu, hər şeyi dəyişən seçimdir. Elə bir təfəkkür tərzi qazanacaqsan ki, o sənə bütün dəyişiklik və çatışmazlıqları öz xeyrinə çevirməyə kömək edəcəkdir.

Sən mürəkkəb vəziyyətləri özünün liderlik qabiliyyətini inkişaf etdirmək üçün istifadə edəcəksən. İstər titulun təmin etdiyi formal nüfuzun olsun, istər olmasın, onları öz müəssisənin inkişafına töhfə vermək üçün istifadə edəcəksən.

Hər bir dəyişiklik özünü daha dolğun gerçəkləşdirməyinə, bu zaman əzəmət və xoşbəxtlik qazanmağına kömək edəcəkdir.

— Gözəl baxış bucağıdır, Tay.

— Çətinliklər biz onları problemə çevirəndə problem olur. Qurban «Niyə mən?» deyə ağlayır, lider isə «Buna mənim gücüm çatar!» deyir, — burada Tay mənə şövqlə göz vurdu. — Sonra isə fəal surətdə imkanlar axtarıb, özünü tamamilə bu imkanların gerçəkləşdirilməsinə həsr edir.

Ralf Uoldo Emersonun dediyi kimi: «Nə edəcəyini bilirsənsə, hər zaman olduğu kimi, indinin özü də fəaliyyət göstərməyin əsl vaxtıdır».

— Oy! — o, əlini alnına vurdu. — Az qala unutmuşdum. Mən axı sənə özümün beş qaydamı verməliyəm. Bunlar məğzi coşqun zamanlar dahi liderlər yaradır olan dərsimdən əməli fayda götürmək üçün, bu andan başlayaraq əməl etməli olduğun beş tövsiyyədir.

Bildiyin kimi, Bleyk, bu, titulsuz liderlik fəlsəfəsinin Beş Prinsipindən ikincisidir. Sənin üçün akronimlərim var.

— Amma akronimlərə yaman vurulmusunuz ha, uşaqlar, — mehribancasına qeyd etdim.

— Elədir, qardaş, akronimləri sevirik. Bunun da müəyyən səbəbi var: zəhlətökən şlyagerlər kimi, akronimlər də adamın şüurunun dərinliyinə nüfuz edir. Ümid edirik ki, hər birimizin sənə ötürməyə çalışdığımız qaydalar akronimlər vasitəsilə şüurunun dərinliyinə nüfuz edəcək. Sən də onları heç vaxt yaddan çıxarmayacaqsan.

— Lap yaxşı, Tay. Akronimin nədən ibarətdir?

— QIĞILCIM (SPARK), – qısaca cavab verdi. – Titulsuz liderlik etmək, müəyyən mənada, bizim qaranlıq və tufanlı dünyamızda məşəl olmaq deməkdir. Bizim sürətli zamanımızda mənfiliklər həddindən artıq çoxdur.

Hamı çox həyəcanlıdır, hamını dərin qorxu çulğayıb – gələcəkdə onları nə gözlədiyi haqqında heç bir anlayışları yoxdur. Bu dəqiqə biznesdə lazım olan şey parlaq işıq saçan insanlardır. Başqalarına təmiz ümid yolu göstərə bilənlərdir. Etdikləri bütün işlərdə əsl qığılcıma çevrilə bilənlərdir.

— Bu akronim mənim könlümcədir, — səmimiyyətlə dedim.

— Xoşuna gəldiyinə görə çox şadam, qardaşım. Ona görə gəl birbaşa işin məğzinə keçək. SPARK sözündəki S hərfi Səmimi Danışmaq (Speak with Candor) mənasındadır. Titulsuz lider öz fikirlərini təmiz, düzgün və ilhamla çatdırmağı bacarmalıdır.

Bu çətin dövrdə insanların çoxu bütün gücləri ilə səmimiyyətdən qaçaraq, heç bir mənası olmayan, yalnız status-kvonu saxlamağa imkan verən yuvarlaq ifadələrdən istifadə edirlər; bu sözlər ən yaxşı halda şəxsi fəzanızı başqalarının müdaxiləsindən qorumağa yaraya bilər.

Lakin belə ünsiyyətin problemi insanlar arasında inamsızlıq yaratmasındadır.Ətrafdakılar gerçəklikdən yayınmaq üçün istifadə edilən amorf şüarlardansa, işlərin vəziyyəti barəsində həqiqəti eşitmək istəyərdilər.

Bu yerdə sənə bir sual verim: «nə hansı strategiya və metodların öz səmərəliliyini itirdiyi, nə bizim bir komanda kimi götürməli olduğumuz istiqamət, nə də bütün təşkilatımızın hərəkət etməli olduğu yol haqqında açıq danışmırıqsa indiki dəyişikliklərin daxilində olan imkanlardan necə istifadə edə bilərik?»

— Bu mümkün deyil, — mən asanlıqla razılaşdım.

— Doğrudur. Deməli bu növ ünsiyyətin liderliyə heç bir dəxli yoxdur. Artıq qeyd etdiyim kimi, müasir biznesin nümayəndələri vəziyyəti olduğu kimi deyən adamlarla işləmək istəyirlər. Səmimi adamlarla. Açıq danışan adamlarla. Son dərəcə düzgün adamlarla.

Əsl həqiqəti deyəndə ətrafdakıların etibar və hörmətini qazanırsan. Müştərilər bilir ki, sən onlara kələk gəlməyəcəksən. Həmkarlarına məlum olur ki, pərdəarxası oyunlar oynamırsan. Sən də bilirsən ki, özünü ləyaqətli və cəsarətli aparırsan.

İndiki vaxtda belə cəsarətli ünsiyyət nadir olsa da, insanlar qeyri-müəyyən dövrlərdə etibarlılıq və düzgünlüyü yüksək qiymətləndirirlər. Onlar ən çətin vəziyyətlərdə belə öz rəyini deməyə iradəsi və cürəti çatan adamları yüksək qiymətləndirirlər.

Titulsuz lider zəif adamların yayındığı çətin danışığa həmişə hazırdır. O, həmişə təəccübləndirici dərəcədə gerçək, heyrətləndirici dərəcədə gerçək şeylərdən danışır. Səsi titrəsə, ovucları tərləsə də özünün həqiqətini birinci deyir.

— Titulsuz lider, dağın yamacında olduğu kimi, çətinliklərə doğru getməlidir, – Tayın bənzətməsini yada salaraq, bildirdim.

— Tommi, bilirsən bu oğlan nə qədər xoşuma gəlir, — idmançı dedi. — Yeri gəlmişkən, deyəcəyin sözlərin müsahibinin xoşuna gəlməyəcəyinə və ya səni axıra qədər başa düşməyəcəyinə əminsənsə belə, bu, düz sözü deməmək üçün əsas ola bilməz.

Liderin mühüm xüsusiyyətlərindən biri, ətrafdakıların onu təqdir edib-etməyəcəyindən asılı olamayaraq, həqiqəti deməkdir.

Bu yerdə Tay həycanla dostuna baxdı. Tomminin bənizi yenidən ağardı. Görünürdü ki, qocaya nəfəs almaq çətindir. Onu öskürək tutdu. Mən möhkəm narahat oldum. Cəmi bir neçə saat ərzində müəllimimin halı artıq ikinci dəfə xarab olurdu.

Tommi ilə kitab mağazasında tanış olduğumuz vaxt o, ahıl yaşlarına baxmayaraq, tamamilə sağlam təsiri bağışlayırdı. Lakin indi, Tay Boydun xizək mağazasında Tommi çox zəif görünürdü. Həm də xəstə.

— Tommi, hər şey qaydasındadır? — mən qayğılı soruşdum.

— Bleyk, nə baş verdiyini tam anlamıram, — o, tərəddüdlə etiraf etdi.

Tay təşvişə düşdü:

— Tommi, ehtiyac varsa söhbətimizi kəsə bilərik.

— Yox, sağ olun, cənablar. Qayğıkeşliyinizə görə sağ olun, amma hər şey qaydasındadır. Tay, mən istəyirəm ki, Bleyk artıq bu gün ona lazım olanların hamısını öyrənsin.

Məndə belə bir hiss var ki, o, TLE fəlsəfəsinin köməyi ilə həqiqətən parlaq nəticələr əldə edə biləcək… o bizim hələ az tanınmış üsulumuzu gərəyi olanların hamısına ötürəcək. O, söz verib. Belə ki, dayanmayın, — bu çox vacibdir.

— Tommi, mən söz adamıyam. Orduda verdiyin sözü tutmağın nə dərəcədə vacib olduğunu çox yaxşı mənimsəmişəm. Bizim razılaşmamızı unutmayacağam, — mən təsdiqlədim.

— Bilirəm, dostum. Sadəcə çalış ki, titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında mümkün qədər çox adam bilsin. Onlar onun vasitəsilə təkcə daxili liderlərini oyatmaycaq, həm də maksimal sayda insanı ruhlandıra biləcəklər. Ona görə, davam edin. Mən yaxşıyam.

Tay başını tərpətdi.

— Beləliklə, təşkilatda olan mühit əməkdaşları fikirlərini səmimi bildirməkdən çəkindirirsə, deməli bu insanlar ilğım və xəyallar aləmində yaşayırlar. Artıq bildirdiyim kimi, heç kim səmimi olaraq işin yaxşılaşdırılması haqqında bir şey demirsə, səmərəli şirkət qurmaq mümkün deyil.

Bu, çətin dövrlərdə xüsusilə doğrudur – indi sadəcə tamqiymətli ünsiyyət yox, izafi ünsiyyət zəruridir. Səhmdarlarla izafi ünsiyyət. Əməkdaşlarala izafi ünsiyyət. Tədarükçülərlə izafi ünsiyyət. Müştərilərlə izafi ünsiyyət. İnsanların rəy və hisslərinə diqqətlə qulaq as.

Bu, şayiə və qeybətlərin yaranması və yayılmasının qarşısını alır. Ətrafdakılarla qüsursuz münasibətlər saxlamağa imkan verir. Problem və anlaşılmazlıqların yaranması üçün əsas qoymur. İnsanlar hiss edirlər ki, onların özləri və qayğılarına laqeyd deyilsən. Yeri gəlmişkən, bununla bağlı «üz vaxtı» xüsusi əhəmiyyət qazanır.

— Üz vaxtı? — soruşdum.

— Bəli. İnsanla üzbəüz görüşə bilərsənsə, heç vaxt elektron məktub göndərmə. Oturduğun yerdən qalx və hər hansı məsələni müzakirə etmək və ya qısa söhbət üçün həmkarına yaxınlaş. Müştərilərlə mümkün qədər tez-tez nahar et və ya sadəcə ünsiyyətdə ol.

Üz-üzə danışmaq mümkündürsə texnologiyaların arxasında gizlənmə. Ünsiyyət və səmimiyyət haqqında deyəcəyim yekun sözüm budur: sənin üçün qiymətli olan adama mühüm olan şey, sənin özün üçün də mühüm olmalıdır.

— Tay, bu fikir mənim xoşuma gəlir. Nə isə bir şey mənə qiymətli olan adam üçün mühümdürsə, o mənim özüm üçün də mühüm olmalıdır.

— Bu, çox mühüm prinsipdir, qardaşım. O burada, mağazada işimə çox kömək edib. Mənim elə müştərilərim var ki, artıq iyirmi ildən çoxdur bu mağazaya gəlirlər. Bəziləri buna maşınla bir saat vaxt sərf edir. Müştəri sadiqliyi bax buna deyirlər…

Bu və ya başqa şəkildə, mən sənə izah etmək istəyirəm ki, indiki kimi zamanlarda ünsiyyət heç vaxt həddindən artıq olmur. Titulsuz liderin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri, bu mürəkkəb və qorxuducu günlərdə, dəqiq məlumatları, qəlbinin istisini və yaxşı duyğuları insanlarla bölüşdürməkdir.

Qoy ünsiyyət sənin peşənə çevrilsin. Hesab et ki, sənə bunun üçün əlavə maaş verirlər.

— Hərdən özümdən soruşuram: görəsən tam səmimi danışsam mağazamızın əməkdaşları və müştərilərinin xətrinə dəymərəm ki? — Tayın sözləri barəsində düşünüb, sual verdim.

— Səmimilik və kobudluq müxtəlif şeylərdir, Bleyk. Əlbəttə danışmazdan qabaq fikirləşmək lazımdır. Bir şeyi yadında saxla: hörmətlə deyirsənsə, hər şeyi demək mümkündür.

— Daha bir gözəl aforizm, — heyranlığımı bildirdim.

— Həm də buna riayət etmək işdə fövqəladə nəticələr verir, — hansısa xizək jurnalını vərəqləyən Tommi müdaxilə etdi. Deyəsən vəziyyəti bir qədər düzəlmişdi.

— Bu doğrudur, — Tay davam etdi. — Sözlərin hörmətcildirsə və müsahibinin heysiyyətinə toxunmursa, sən səmimi ola və istədiyin adama istədiyin şeyi deyə bilərsən. Bu çox əhəmiyyətlidir. Sözlər yaralaya bilər. İnsan ünvanına deyilmiş təhqiramiz sözləri illərlə yadından çıxarmır.

Sözlər nəhəng qüvvəyə malikdir. Lakin əksəriyyətimiz bunu unuduruq. Bəzən biz çox sərt danışır və ətrafdakıları öz dilimizlə ilan kimi çalırıq. Pis şeylər yazır və təhqiramiz bənzətmələrdən istifadə edirik.

Görkəmli liderlər özlərini belə aparmırlar. Onlar ünsiyyət zamanı həmişə insanların yadına onlarda olan ən yaxşı şeyləri salır, onları daha yaxşı olmağa ruhlandırırlar.

Əsil liderlər başqalarını böyük işlərə ruhlandırmaq üçün həvəsləndirən, dəstək verən sözlərdən və tərifdən ustalıqla istifadə edirlər. Sən sadəcə Jon Kennedi, Qandi, Mandela və Martin Lüter Kinq kimi dahi adamların ən adi sözlərin gücü ilə nələr etdiyini yadına sal.

— Sözlərin gücə malik olması haqqında heç vaxt fikirləşməmişdim.

— Özü də necə gücə! Sənin sözlərin insana onun ağlına belə gəlməyən imkanlarını göstərə bilər. Sənin sözlərin insanın özüylə fəxr etməsinə səbəb ola bilər. Sənin sözlərin insana məhdudlaşdırıcı davranış modelindən imtina etməyə və ən gərgin günlərdə də əla işləməyə kömək edə bilər.

Bleyk, yadına sal ki, həddindən çox səhv edən adamlara adətən «Sən o qədər də yaxşı işləmirsən, düzəlməyə çalış» deyirlər. Bəli, səmimi və aydın danışmaq lazımdır.

Amma niyə «Sənin işə can yandırmağını çox qiymətləndirirəm və işini daha yaxşı görə bilməyin üçün bir neçə imkanı göstərmək istərdim» deməyəsən.

Adamların çoxu biznesdə mənfi tondan həddindən artıq istifadə edirlər. Onlar hesab edirlər ki, müsbət nəticələrə nail olmaq üçün ciddi olmaq zəruridir. Amma bu, yanlış fikirdir. İnsanı ruhlandırmaqla qat-qat daha artığına nail olmaq olar.

Sən mehriban sözlərdən istifadə etməklə lazım olan şeylərin hamısını deyə bilərsən. Hər şey ifadə formasından asılıdır. Ünsiyyət ustası bunu anlayır. Onu da qeyd edim ki, seçdiyin sözlər sənin öz əhvalına da təsir edir.

— Doğrudan?

— Əlbəttə. Ağzından çıxan sözlər sənin hisslərini müəyyən edir. Çətin vəziyyəti «qəza» adlandırmaqla sən özündə müəyyən hissi reaksiya oyadırsan. Bu reaksiya vəziyyəti «əsaslı təkmilləşdirmələr üçün səbəb» adlandıracağın halda yaranacaq reaksiyadan köklü surətdə fərqlənir.

Pis hadisəyə fəal nikbinlik, yoxsa fəaliyyətsizlik ilə reaksiya verəcəyimiz hadisəni necə adlandıracağımızdan çox asılıdır. Bir də yadda saxlamaq lazımdır ki, sənin nitqin fikirlərinin sözə çevrilməsindən başqa bir şey deyil. Nitq inancların ötürülməsi vasitəsidir.

— İnanclar isə, öz növbəsində, bizim fəaliyyətimizin nəticəsini müəyyən edən davranışımıza rəhbərlik edir, — əlavə etdim.

— Bəli. Titulsuz liderlər sözlərlə qüsursuz davranırlar. Onlar qeybət etmirlər. Şikayət etmirlər. İttiham etmirlər. Heç vaxt söyüş söymürlər. Onlar çalışırlar ki, bütün sözləri insanları ruhlandırsın, sövq etsin və ilhamlandırsın.

— Özü də təkcə ətrafdakıları yox, özlərini də.

— Tamamilə doğrudur, — Tay təsdiq etdi. — Ona görə də hər sözünə diqqət et. «Liderlik lüğəti»nin sənin enerji səviyyəni, kamilliyə olan ehtirasını, yenilikləri tətbiq etmək qabiliyyətini, ümumiyyətlə oyunu oynamaq tərzini nə dərəcədə yüksəldəcəyinə təəccüb edəcəksən.

Sənin dodaqlarından qopan sözlər səni əhatə edən insanların dodaqlarından qopan sözlərə də forma verir, çünki sən öz nümunənlə hamıya təsir edirsən. Sözlər sirayətedicidir. Ona görə də sən liderlik dilindən istifadə etməyə başlayanda təşkilatındakı mühit dəyişir – onun mədəniyyəti yaxşılaşır.

Bir də qeyd etmək lazımdır ki, sən haqqında danışdığın hər bir şeyin içərisinə qüvvə qoyursan. Məsələn, daim donquldanmaq, işdəki gərginlik və mənfi dəyşikliklərdən şikayət etməklə öz şüurunda bu gərginliklərə və dəyi-şikliklərə daha artıq yer ayırırsan.

Üstündə diqqətini cəmlədiyin şey böyüyür. Sözlərini yönəltdiyin yerə enerji axını da yönəldirsən. Beləliklə, hər hansı şey haqqında danışanda sən öz hafizəndə bu hadisənin rolunu artırırsan, çünki onu öz diqqətin və psixi enerjinlə qidalandırırsan.

Müasir psixologiyanın atası Uilyam Ceymsin dediyi kimi: «Bizim təcrübəmiz üzərində diqqətimizi cəmlədiklərimizdən ibarətdir». Bu sözlərə fikir ver, dostum. Dəyərli sözlərdir. Həmkarın haqqında pis danışmaqla sən, özünün şüurunda, müzakirə edilən mənfi xüsusiyyətləri gücləndirirsən.

Karyeranda və ya şəxsi həyatında alınmayan şeylərin hamısı haqqında daim deyinirsənsə, bununla öz diqqətini onların üzərində cəmləyirsən və məhz canını qurtarmaq istədiyin şeyləri daim öz qarşında görürsən.

Sən danışdıqlarının hamısını gücləndirirsən, – söhbət hadisələrin böyüməsinə maya (acıtma) kimi təsr göstərir. Sözlər gücə malikdir.

— Deməli, lider üçün lider lüğətini inkişaf etdirmək vacibdir — bu həqiqəti daha dərindən mənimsəmək üçün onu təkrar etdim.

— Vacibdir, Bleyk. Çox vacibdir. Qoy düzgün nitq sənin ali məqsədin olsun. Bu da məni SPARK (QIĞILCIM) qısaltmasındakı P hərfinə gətirir. P Prioritetlər (Prioritize) deməkdir.

Bizim təlatümlü zəmanəmizdə öz təyinatını, arzunu, dəyərlərini və məqsədlərini yaddan çıxarmaq çox asandır. Ətrafda hər şeyin dağıldığı təəssüratı yarananda bizdə tez-tez seçilmiş istiqamətdən sapmaq istəyi yaranır. Lakin titulsuz liderlər şəraitin onları yolundan sapdırmasına imkan vermirlər.

Onlar diqqətlərini özləri üçün həqiqətən vacib olan şeyin üzərində qüsursuz olaraq saxlayırlar. Onların intizamı yetir ki, öz təməllərindən kənara çəkilməsinlər. İşdə də, həyatda da onlar sadə bir ideyanı rəhbər götürürlər:

Diqqəti ən vacib olanın üzərində toparlamaq, qalan şeylərə etina etməmək. Təkcə bu prinsipə riayət etmək onların fövqəladə uğurlarının başlıca sirlərindən biridir.

Bu ideyanı başqa cür də ifadə etmək olar: lider olmaq çox şeylər haqqında az bilmək, az şey haqqında isə heyrətləndirici dərəcədə çox bilmək deməkdir. Özü də lider üzərində fikrini cəmlədiyi az şeyi fanatikcəsinə yaxşı bilir. Toparlanmaq. Toparlanmaq. Toparlanmaq. Dəli-divanəliyə qədər.

— Amma, divanəlikdə sağlam bir şey yoxdur, elə deyil? — soruşdum.

— Əgər bu sağlam divanəlikdirsə, xeyr. Potensialını maksimal gerçəkləşdirmək imkanı verdiyi üçün öz işini əla görməyi ehtirasla istəməyin çox sağlam hadisədir. Başqaları üçün əla məhsullar istehsal edən və ya onlara əla xidmət göstərən yüksək səviyyəli müəssisə qurmaq divanəliyi gözəl şeydir.

Öz qorxularını qələbəyə, zəifliklərini isə gücə çevirməyə inadla səy etməyin çox müsbət xüsusiyyətdir. Beləliklə, sənin üçün birinci dərəcəli əhəmiyyətə malik olan şeylər üzərində dəlicəsinə toparlanmaqda qeyrisağlam heç nə yoxdur.

Məhz belə divanəlik həddindən artıq seçim və həddindən çox məlumat olan bu dünyada qalib gəlməyə imkan verir.

— Mən işdə tam diqqətsizəm, — etiraf etdim. — Fikrimi nəyinsə üzərində uzun müddət saxlaya bilmirəm. Bütün bu telefon zəngləri, elektron məktublar və ən müxtəlif məlumat axınları da… Qısası, hər axşam məlum olur ki, mən bütün günü nə iləsə məşğul olmuşam, amma əməlli-başlı heç nə edilməyib. Bu, adamı ruhdan salır.

— Yadında saxla ki, sadəcə məşğulluqdan gerçək olaraq nəyisə etməyə keçsən belə, bu, hələ böyük işlər görməklə eyni şey deyil! İndiki coşqun vaxtımızda özünü sadəcə nə iləsə məşğul etməklə vaxt keçirənlərin sayı o qədərdir ki… İndi çoxları əvvəlkindən qat-qat sürətlə qaçırlar, lakin daha az gerçək nəticələrə nail olurlar.

Xaotik mürəkkəblikdən zərif sadəliyə keçməyə çalışmaq lazımdır.

İndi dünyada hər şey elə sürətlə və köklü dəyişir ki, insanın yol göstərən işarələrini itirməsi, məhsuldar işləyərək ağıllı nəticələr əldə etmək əvəzinə fəaliyyət göstərmək naminə fəaliyyət göstərməsi çox asanlaşır. Faydasız işlərlə səhərdən axşama qədər məşğul olmağın nə xeyri var?

Yalnız hər dəfə lazım olmayan yerə çıxdığını anlamaqdan ötrü niyə hər gün təkrartəkrar zirvəyə dırmanasan. Bu, sadəcə sənin ən qiymətli lider ehtiyatlarının – vaxt, istedad və ən başlıcası enerjinin boş yerə sərfidir.

Şəxsi enerji müasir biznesin ən qiymətli aktividir. Sən dahi ola, ən gözəl imkanlara və onları gerçəkləşdirmək üçün planlara malik ola bilərsən, lakin enerjin çatmırsa, heç nə edə bilməyəcəksən.

Ətraf aləmdə belə sürətli dəyişikliklər gedəndə isə çaşıb qalmaq çox asandır! Onda da vaxtını tamamilə mənasız sərf etməyə başlayırsan. İkinci dərəcəli şeylərin əhəmiyyətini şişirdirsən. Bu da, öz növbəsində, sənin enerjini israf edir. Məhsuldarlığa və gerçək nəticələrə istiqamətlənmək qat-qat daha ağıllı işdir.

— İnandırıcı səslənir, Tay.

— Ən yaxşı liderlər məhz diqqətlərini Ən Vacib İşlər üzərində saxlamaq kimi heyrətamiz xüsusiyyətə malik olurlar. Onlar diqqətlərini qətiyyətlə, demək olar ki, hərbi qaydada ən perspektivli işlərə cəmləyir və özlərinə qüvvələrini səpələmək imkanı vermirlər. Onlar fanatik bir intizamla qüvvələrini öz məsələlərinə verir, qalan bütün şeylərə «yox» deyirlər.

Öz prioritetlərini dəqiq müəyyənləşdir. Sonra bütün qalan şeyləri kənar etmək üçün öz şüur və ağlını səfərbər et. Anlayıram ki, bunlar böyük şirkətin direktorunun boşboğazlığı kimi səslənir, hərçənd ki, mən sadə bir adamam. Lakin mən daim biznes haqqında kitablar oxuyur və bu oyunu ürəkdən sevirəm. Bu, idmana çox bənzəyir.

Ondan da az cəlbedici deyil. İstənilən halda, Bleyk, sənə sadəlik naminə mürəkkəblikdən imtina etməyi məsləhət bilirəm. Həqiqi səmərəli fəaliyyət üzərində dəlicəsinə toparlanmaq üçün bütün aşağı məhsuldarlıqlı işlərə «yox» de.

— Çox faydalı məsləhətdir, — razılaşdım.

— Mən biznes haqqında təkcə cild-cild kitab yox, həm də çoxlu sayda bioqrafiya oxumuşam. Tarixin dahi insanlarının qafa tasına girmək xoşuma gəlir. Nəticədə anladım ki, liderlik və uğur əksəriyyətə məlum olmayan özünəməxsus gizli şifr vasitəsilə verilir.

Bütün ən uğurlu insanlar, onların görkəmli nəticələrini müəyyən edən bir sıra standart hərəkətlər edirlər.

— Siz bu şifri açmısınız, — bir udum su alıb, gümanımı bildirdim.

— Tam dəqiq! — mənim replikamdan məmnun olmuş Tay cavab verdi. — Dahi heykəltəraş Mikelancelo haqqında oxuduğum kitab yadımdadır. O, öz şedevrləri üzərində işləyərkən çox maraqlı bir texnikadan istifadə edirmiş: əvvəl mərmər parçasından yonacağı heykəlin mükəmməl obrazını beynində yaradır, sonra isə artıq olan şeyləri daşdan ayırırmış.

Eyni üsul titulsuz liderin işində də tətbiq oluna bilər. Bütün adi və ikinci dərəcəli olanları kənara qoy və diqqətini öz biznesinin məğzində cəmlə. Vaxtının hər dəqiqəsini yalnız səni müəyyən etdiyin məqsədə yaxınlaşdıran işlərə sərf et. Az et, amma yaxşı et, Bleyk. Çünki hər şeyi əldə etməyə səy göstərən adam, yekunda heç bir şey etmir. Toparlanma.

Toparlanma. Toparlanma, – deyərək, Tay bu amilin vacibliyini vurğuladı.

— Bir də 80/20 qaydasını yaddan çıxarmamağı tövsiyə edirəm: nailiyyətlərinin 80 %-i hərəkətlərinin 20 %-inin nəticəsidir, — o davam etdi. — Ona görə də nəticələrin əksəriyyətini təmin edən bu qiymətli hərəkətlərə xüsusi diqqət yetir. Uyğun vərdişlərdə xüsusi ustalıq qazanmağa səy göstər.

Öz fəaliyyətində son dərəcə rasional olmağa çalış — qeyri-adi nəticələr alacaqsan. Titulsuz liderlər özlərinin Həyati minimumları ilə yaşayır və nəfəs alırlar.

— Həyati minimumları? – Tayın bu ifadəni açacağına ümid edərək onu təkrar etdim.

— Həyati minimumun səni öz işində liderlik ustalığının nadir formasına gətirib çıxarmaq üçün ən böyük potensiala malik olan bir neçə mühüm hərəkət və vərdişdir, — idmançı izah etdi.

— Şəxsi həyatında da, Bleyk, — Tommi müdaxilə etdi. — Şəxsi həyat və iş həmişə qarşılıqlı surətdə bağlıdır. Qandinin dediyi kimi: «Həyatın bir sahəsində hər şeyi düzgün, digərində isə səhv etmək mümkün deyil. Həyat tam və bölünməz vahiddir». Sənin şəxsi həyatın həmişə peşə həyatına nüfuz edir və əksinə.

— Tommi haqlıdır, Bleyk. Mən bilirəm ki, qalan iki müəllimlə söhbətlərindən də həyatında tarazlıq haqqında bəzi vacib ideyaları mənimsəyəcəksən… Amma indi istəyirəm ki, səni prioritet hesab etdiyin məqsədlərə maksimal yaxınlaşdıra biləcək minimal hərəkətlər üzərində toparlanmağın nə dərəcədə mühüm olduğunu anlayasan.

Mən dediyim kimi işlə, həyatında gərginlik qatqat az olacaq, günlərin sadə və məhsuldar keçəcək. Daha az iş görmək lazım gəldiyinə görə onları daha yaxşı edəcəksən və təbii olaraq çoxlu vaxtın boşalacaq.

— Bununla bağlı, — Tay növbəti dəfə buterbroddan dişləyib davam etdi, — sənə əməli bir məsləhət vermək istəyirəm. Hər səhər, ətraf aləmə çıxmazdan qabaq, bir neçə dəqiqə özünlə təklikdə qal. Fikirləşmək üçün özünə vaxt ver.

Bütün dünyanın yatdığı vaxt sakitlikdə fikirləşmək bütün işlərdə nəticələri yaxşılaşdırmağın əla üsuludur. Özünütəhlil təfəkkürün aydınlığına kömək edir. Diqqətini özünün ən yaxşı imkanların və ən vacib addımların üzərində nə qədər çox toparlayırsansa arzu etdiyin zirvələrə də o qədər tez çatırsan.

Təkcə bu texnikanın özü sənə gərəksiz məşğulluqdan dərk edilmiş nəticələrin ustalıqla əldə edilməsinə keçməkdə böyük kömək edəcək. Bundan əlavə, bu səhər düşünmələri zamanı qarşıdan gələn gündə nəyin sənin üçün daha mühüm olduğunu fikirləşmək və buna uyğun köklənmək lazımdır.

Hər gün öz qarşına məqsədlər qoymaq son dərəcə faydalı vərdişdir. Anna sənə Gündəlik Beşlik haqqında danışmışdı, Bleyk?

— Bəli. Əla alətdir. Bu gün öyrəndiyim liderlik taktikalarının ən yaxşılarından biridir.

— Çox gözəl. Mən sənə hər gün Gündəlik Beşliyi kağıza yazmağı məsləhət görürəm. Bu sənə diqqətini öz prioritetlərin üzərində toparlamağa kömək edəcək. Qarşına məqsədlər qoy və öz məramını kağıza yaz ki, onlar sənin başındakı cansız ideyadan gerçək və gözlə görünən bir şeylərə çevrilsinlər.

Bu hərəkət, öz prioritetlərinə daha artıq məsuliyyətlə yanaşmağı öyrətməklə bərabər, səni müsbət enerji ilə yükləyər və sən nəticələri daha tez əldə edərsən.

— Bəs, A hərfinin mənası nədir? — Tayın «Coşqun zamanlar dahi liderlər yetirir» Prinsipini həyata keçirməyə kömək edəcək SPARK (QIĞILCIM) qısaltmasının növbəti hərfinə keçməyə hazır olduğunu hiss edərək soruşdum.

— Bu, «Pis hadisələrdə imkanlar gizlənib» (Adversity Breeds Opportunity) mənasını daşıyır. Səninlə bölüşə biləcəyim ən yaxşı həqiqətlərdən biri budur ki, hər pis iş öz daxilində daha böyük faydalı imkanlar daşıyır. Hər lənətləmədə bir xeyir-dua var.

Hər lənətləmədə bir xeyir-dua var. Hər uğursuzluqda bir bəxşiş, çətinliklər yaranana qədər ağlına belə gələ bilməyəcək uğura aparan yolu öz arxasında gizlədən bir qapı var.

Köhnə atalar sözündə deyilir ki, «Qaranlığın o şeyi yaxşıdır ki, ulduzları görməyə imkan verir». Yadında saxla: «hər bədbəxtlik öz daxilində yeni rifah mənbəyi daşıyır». Hər bir solmuş arzunun yerinə təzəsi çiçəklənir. Sadəcə şüurunu elə məşq etdirmək lazımdır ki, gerçəkliyi lazımi qaydada qəbul etsin.

Əslində, problemlər daha böyük və möhtəşəm imkanlar üçün təməldən başqa bir şey deyil. Əslində, heç bir şərait nə yaxşı, nə də pis deyil. Onlar neytraldır. Onları bizim qavrayışımız «yaxşı» və ya «pis» edir. Bununla bağlı isə mənim çox xoş bir xəbərim var: biz özümüzün qavrayışımızı idarə edə bilirik.

— Qapının biri bağlananda mütləq başqası açılır? — mən öz fikrimi səsləndirdim.

— Elə də demək olar. Amma, dostum, burada iş sadəcə onda deyil ki, yıxılmısansa yanında mütləq xilasedici bir qapı açılır. Məslənin duzu ondadır ki, bu yeni açılan qapı yıxılarkən itirdiyindən dəfələrlə artığına nail olmağa şans verir. Böhran özüylə müstəsna imkanlar gətirir.

Yaddan çıxartma ki, ən güclü və imkanlı liderlər mübarizə və problemlərdə bərkimişlər. Çətinliklər bizim hər birimizdə olan nəcib cəsarəti azad edir, əlbəttə biz buna imkan veririksə.

Qanayana qədər əzişdirilmiş sifət, yıxılma və peşmanlıq bizim köklü dəyişikliklər zamanımızda bizneslə məşğul olmağın qaçılmaz toplananlarıdır. Məsələ sənin problemlərlə üz-üzə gəlibgəlməyəcəyində deyil, bu, mütləq olacaq.

Məsələ onlara necə reaksiya verməkdə, nə dərəcədə tez ayağa qalxmaqdadır. Bunu anlamağa çalış ki, zülmət dərəsindən keçməli olmamısansa, işıqlı zirvəni fəth etmək sənə xüsusi şadlıq verməyəcək.

— Sən haqlısan, Tay. Əldə etmək üçün böyük qurbanlar verdiyim şeylər məni həmişə daha çox sevindirib. Mən bilirəm ki, çətinliklə qazanılmış qələbə daha qiymətlidir.

— Çətinliklər doğrudan da daha böyük nailiyyətlərə və xoşbəxtliyə qalxmağa kömək edən uçuş aparatı ola bilərlər. Helen Keller yazır: «Dünyada təkcə sevinc olsaydı, biz heç vaxt igidliyi və səbr etməyi öyrənə bilməzdk».

Liderlik yolun çətin hissələrinin öhdəsindən gəlməyi və onları özümüzün xeyrimizə çevirməyi nəzərdə tutur. Hər bir maneədə gizli xeyir-dua görmək lazımdır.

Özündə belə təfəkkür yaratmaq üçün təcrübə lazımdır.* Amma mən bilirəm ki, Bleyk, sən bunu bacaracaqsan. Buna əminəm.

— Sağ ol, Tay. Mən doğrudan da artıq qurban rolunu oynamaq istəmirəm. Əminəm ki, bu gündən bunu etməyəcəyəm. Çoxdandır ki, bugünkü qədər ruh yüksəkliyi hiss etməmişdim. Ümidim, gücüm və gümrahlığım geri qayıtdı. Həyatım məqsəd və məna qazandı. Mən bilirəm ki, titulum yoxdursa belə, lider ola və öz işimlə çox şeyi dəyişə bilərəm.

Lakin hər ikinizlə səmimi olacağam. Bu gün öyrəndiklərim çox məntiqlidir. Adama elə gəlir ki, sizin danışdıqlarınızın hamısını həyata keçirmək mümkündür. Amma birdən sabah səhər, subay mənzilimdə yuxudan oyananda, sən dağın başında durarkən beynində qışqıran qorxunun qulaqbatırıcı səsi mənim də içimdə səslənərsə necə olsun?

Mən titulsuz liderliyi həyata keçirməyə başlayanda insanlar adətləri üzrə mənə gülsələr necə olsun? Bəs sizin təklif etdiklərinizi həyata keçirməyə başlasam, lakin müharibədən qayıdandan məni izləyən xatirələrdən canımı qurtara bilməsəm necə olsun?

— Səmimiliyinə görə sağ ol, qardaşım. Səmimilik cəsarət tələb edir. Bəlkə də sənin gücün özünün inanmaq istədiyindən dəfələrlə çoxdur. Özünə güvənmədiyini etiraf etmək üçün böyük iradə lazımdır. Öz qorxularını dərk edib söylədiyin an onlar sənin üzərindəki hakimiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə itirir.

Sənin sualına cavab kimi, birinci növbədə özgəsinin rəyi ilə oturub-durmamağı məsləhət görürəm. İkincisi isə İDE — Tay mənə yeni tapmaca verdi.

— İDE?

— İrəliləməyi Davam Et. İDE. Hər dəfə gücüm qurtaranda bunu özümə deyirəm. Çətin vaxtları adlamağın sirri məhz irəliləməyə davam etməkdədir.

Müğənni Coan Beyz bu barədə çox dəqiq deyib: «Fəaliyyət ümidsizliyin dərmanıdır». Problemlərlə üz-üzə qalanda hərəkət etməyi dayandırma. Mümkün olan ən yaxşı qərarları qəbul et və maksimum fəaliyyət göstər. Sadəcə irəli hərəkət et.

Nə qədər çətin olsa da, özünə batıb qalmağa imkan vermə. Xoş olmayan vəziyyətin sərhədlərindən kənara çıx. Yadında saxla ki, hər bir müsbət hərəkət, müsbət nəticələr verir, başlanğıcda onları görməsən də. Bu, təbiətin qanunudur, dostum.

Mənfi şəraitdə edilən qüsursuz hərəkətlər, yekunda, qaçılmaz olaraq, qüsursuz nəticələrə gətirir.

— Çox faydalı məsləhətdir…çox, çox faydalı. Qəlbinə şübhələr dolanda və özünə xəyanət etmək istəyi yarananda sadəcə hərəkətini davam et, – öz-özümə dedim.

— Bəzən uğur qazanmağın üçün düzgün qərar qəbul etməyin mütləq deyil, nəsə bir qərar qəbul edib, cəld və qürurla onun gerçəkləşməsinə doğru hərəkət etmək lazımdır, — Tay davam etdi və əllərini kənara açaraq dərindən nəfəs aldı.

Fikirləşdim ki, bu onun peşəkar idmanla məşğul olduğu vaxtlar öyrəndiyi enerjini artırmaq təmrinlərindən biridir.

— Faktik olaraq, qərar qəbul etməkdən, uyğun olaraq da hər hansı hərəkət etməkdən yayınmaq özü də bir qərardır. Sürətli dəyişikliklərin ortasında dirək kimi dayanmaq da qərardır. Heç nə etməmək — qərardır. Həmişə hərəkətdə ol. Özünə bataqlıqda ilişib qalmağa imkan vermə. Əla bir yapon atalar sözü var: «Yeddi dəfə yıxıl, səkkiz dəfə dur».

Səni peşmanlıq bürüyəndə, təslim olmaq istəyəndə irəliləməyi davam et. İDE. Addım-addım – hara getdiyini tam anlamasan da. İrəliyə hərəkət öz-özlüyündə qüvvəyə malikdir. Köklü dəyişikliklər zamanı heç nə etməmək ağıla gətirilə biləcək şeylərin ən pisidir. Dayan – o dəqiqə ölüm səni buzlu ağuşuna almağa başlayacaq. İnan mənə.

— Qismən sizin məsləhətiniz ondan ibarətdir ki, çətin vaxtlarda və problemlərlə üzləşəndə mətin olmaq lazımdır, elədir, Tay?

— Bəli. İnadcıllıq və səbr. Bunlar səni mürəkkəb dəyişiklər dövrlərindən keçirəcək iki lider keyfiyyətidir.

Xizək təlimatçısı olarkən qazandığım təcrübəni səninlə bölüşən zaman dediyim kimi, bu iki keyfiyyət dəyişikliklərin öhdəsindən gəlmək və oyunda tutduğun mövqedən tutmaq istədiyin mövqeyə keçmək üçün zəruridir. Təkcə təslim olmaqdan imtinanın özü səni qeyri-adi yüksəkliklərə qaldıra bilər.

Məğlubiyyətin sənin üçün məqbul olmadığına qərar ver. Sadəcə, məğlub olmaqdan imtina etmiş adam ol. Uinston Çörçil deyib: «Heç vaxt geri çəkilmə. Heç vaxt, heç vaxt, heç vaxt, nə kiçik işdə, nə böyükdə, nə mühüm, nə də əhəmiyyətsizdə… olsa-olsa şərəf və sağlam məntiq mülahizələrinə güzəştə getmək olar.»

Yeri gəlmişkən, böyük məqsədlərə doğru uçuşda yanıb yerə çırpılmaq, həyatının ən yaxşı günlərini künc-bucaqda televizorun qarşısında keçirməkdən dəfələrlə yaxşıdır.

— Tay, bunu yazmaq lazımdır, — təbəssümlə dedim. Daxılın üstündən kağız parçası və qələm götürüb, bu qeyri-adi sözləri doğrudan da yazdım.

— Bizneslə məşğul olanda, — Tay davam etdi, — mən həmişə dəqiq bilirdim ki, yeddi dəfə yıxılsam, səkkiz dəfə ayağa qalxmalıyam. Bu düstur mənə çətinliklərə qarşı dayanmağa kömək edir. Yeddi dəfə yıxılsan, səkkiz dəfə qalx. Mənim üçün mühüm olan məqsədə aparan yolda divar belə olsa məni saxlaya bilməz.

Üstündən aşacam. Ya da yanından keçəcəm. Ya da altından lağım atacam. Ya da birbaşa yarıb içindən keçəcəm. Mən təslim olmuram, qardaşım! Bəli, yıxılıram. Üz-gözüm qançır olur, amma sonra onu silir və məni məqsədimdən ayıran divarı keçmək üçün yeni cəhd göstərirəm.

İndiki vaxtda biznesdə uğurlu olmaq istəyirsənsə, sən də belə olmalısan.

— Həqiqətən? — soruşdum.

— Bəli, Bleyk. Mən dəqiq bilirəm ki, haradasa özünü səfeh yerinə qoysan, özünü bir neçə dəqiqlik narahat hiss edəcəksən; lakin özünü şübhə və qorxunun hakimiyyətinə versən bütün ömrün boyu narahat olacaqsan.

Tanrıya and olsun ki, insanların işdə və həyatda nə dərəcədə dayaz oynadıqlarını görəndə ürəyim partlayır. Məşhur psixoloq Abraham Maslounun sözləri yadıma düşür: «Biz, bir qayda olaraq, özümüzün ən yüksək kamillik anlarımızda özümüzü gördüyümüz kimi olmaqdan qorxuruq».

Məni eşitməyə çalış: daxili dünyanda oyanmağın üçün sənə yalvaran lideri, xarici aləmdə isə sonsuz imkanları görmürsənsə, bu onların olmaması demək deyil.

Mən səmimi-qəlbdən inanıram ki, yolumuzun üstündəki bütün maneələr yalnız məqsədimizə çatmağı nə dərəcədə çox istədiyimizi yoxlamaq üçün peyda olurlar. Uğursuzluqlar sınaqdan başqa bir şey deyil: səni yolun sonunda gözləyən mükafatlara hazırsan? İnsanların çoxu divarı görən kimi təslim olur. Mən – yox.

— Yaxşı, uşaqlar, — Tay bir cüt qaçış xizəyini mumlamağa başlayaraq dedi, — mən bilirəm ki, siz bu gün daha iki müəllimlə görüşməlisiniz, mən isə işimin başına qayıtmalıyam. Belə ki, mən SPARK (QIĞILCIM) qısaltmasını başa vurmaq istəyirəm.

R hərfi sənə bildirir ki, hər bir çətin vəziyyətə, baş verənlərə Reaksiya deyil, Cavab verməlisən (Respond Versus React).

Biznesmenlərin əksəriyyəti problemlərin ilk əlamətlərini görən kimi eyni bir tələyə düşürlər: onlar yanğını bildirən siqnal lampasını odsöndürənlə sulamağa başlayırlar. Bu adamlar səhər yuxudan qalxıb işə gedir və bütün günlərini vahiməli reaksiyalar göstərməyə sərf edirlər.

Xaosdan yuxarı qalxmaq əvəzinə, onun içərisinə baş vurur, vəziyyəti bir qədər də çətinləşdirirlər. Onlar, liderə yaraşan kimi, həllin mənbəyi olmaq əvəzinə, problemin bir hissəsinə çevrilirlər.

İşdə çətinlik baş verəndə əsəbi reaksiya verməkdən çəkin, qardaşım. Belə vəziyyətlərə cavab ustasına çevril. Təzyiq altında zərif işləməyi öyrən. Təsir edə bilməyəcəyin şeylər barəsində narahat olmağı burax, idarəndə qalmış sahələrdəki işlərlə məşğul ol. Təşəbbüsü üzərinə götür.

Təşəbbüskarlıq isə sadəcə onu göstərir ki, komandada işləri başlayan adam sənsən. İnsanları fəaliyyətə sövq et. Başqaları gözləyəndə ki, onları irəli aparsınlar, fəal surətdə nəticələr əldə etməyə çalış. Yadında saxla ki, hər bir liderin ulduz saatı məhz ətrafdakıların hər şeyin dağıldığını zənn etdikləri zaman gəlir.

Lider qorxudan iflic olmuş kimi yerində durmur, sakitcə, vəziyyəti kökündən dəyişən qüsursuz hərəkətlər edir. Mən burada ciddi oyundan danışıram. Mən burada sövq-təbii coşqudan və zamanımızın yayındırıcı küylərini batırmaq qabiliyyətindən danışıram.

Bir də yadında saxla: uğur adlı ulduz sıçrayışını təmin edən zəruri qızışma hərəkətləri gündəlik gərgin əməkdir.

— Mən sövq-təbii coşqunluğun və gərgin əməyin vacibliyinə orduda xidmət zamanı əmin olmuşam. İnsan nə qədər səylə öyrənir və məşq edirsə, döyüşdə bir o qədər böyük səmərə gətirir. Fikirləşirəm ki, insanlar hər hansı bir sahədə nailiyyət əldə etmək üçün müəyyən zaman sərf etməli olduqlarını çox asan yaddan çıxarırlar. Bəs SPARK (QIĞILJIM) sözündəki K hərfinin mənası nədir? – soruşdum.

— O, Tərifi (Kudos) sənin yadına salacaq. Lider olmaq, çox vaxt ən pis işlərə göz yuman dünyaya ruh yüksəkliyi və yüksək standartlar gətirmək deməkdir. K hərfi sənin yadına insanlara işıq bəxş etmək lazım olduğunu salacaq.

O, bizim mürəkkəb və gərgin zamanımızda, müəssisənin ümumi işinə verdikləri töhfə cüzi olsa belə, insanların təşəkkürə və əməklərinin qiymətləndirilməsinə ehtiyacı olduğunu yaddan çıxarmağına imkan verməyəcək.

Bundan sonra və ömrünün axırına qədər səni əhatə edənlərin səylərini təqdir edən, insanlarda ən yaxşı şeyləri görən və hər müsbət hərəkəti, nə qədər kiçik olsa da, alqışlayan nadir fərdlərdən biri ol.

Adamların əksəriyyəti hesab edir ki, liderin ən əsas işi insanlar nəyi isə düzgün etməyəndə onları təshih və tənqid etməkdir. Lakin bu belə deyil. Əsil liderlik insanlar yaxşı bir şey edəndə onları mütləq tərifləməyi nəzərdə tutur.

Bundan başqa, əməkdaşlarını tərifləməyə başlayanda yaddan çıxartma ki, onların çoxu sənin səmimi təqdirini necə qəbul etməli olduqlarını bilməyəcəklər. Lakin dediyin tərifi sənin istədiyin kimi qəbul etməsələr belə, bu, tərif etməyin lazımsız olduğunu göstərmir.

— Gözəl fikirdir, Tay. Mən hərdənbir bu tələyə düşürəm: qəbul edilməyəcəyindən qorxduğum üçün minnətdarlığımı bildirməkdən çəkinirəm. Bu qorxuya üstün gəlmək lazımdır, — etiraf etdim.

— Doğrudur, Bleyk. İstənilən halda özündə başqalarının yaxşı işinə uca səslə məftun olmaq vərdişi tərbiyə et. Kamilliyi təriflə. Keyfiyyətli işi təqdir et. Ustalığa hörmət et. Bunu sənin menecerinin edəcəyini gözləmə. Bunu özün et. Titulsuz liderlik et. Titulsuz liderlik et, dostum!

Titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında ikinci söhbət:

COŞQUN ZAMANLAR DAHİ LİDERLƏR YETİŞDİRİR

SPARK (QIĞILCIM) sözündə şifrlənmiş beş qayda:

Speak with Candor (Səmimi danış)

Prioritize (Prioritetləri Düzgün Sırala)

Adversity Breeds Opportunity (Xoşagəlməz İşlərdə İmkanlar Yatır)

Respond versus React (Reaksiya yox, Cavab ver)

Kudos for Everyone (Ətrafındakıları təriflə)

Təxirəsalınmaz addım

Əvvəlcə öz gündəliyinə iş yerində müsbət dəyişikliklərin lideri olmaq üçün ən böyük imkanı qeyd et. Sonra, bu imkana niyə müqavimət göstərdiyini təsvir et. Sonra, özünə qalib gələrək dəyişikliklərin təşəbbüskarı olacağın halda alacağın üç ən şirnikdirici mükafatın adını yaz.

Liderlik barəsində yadda saxlamalı iqtibas:

Həyat sənin rahatlıq zonan qurtaran yerdən başlanır.

Nil Donald Uolş

Fəsil 6
LİDERLİK HAQQINDA ÜÇÜNCÜ SÖHBƏT: SƏNİN LİDERLİK UĞURUN İNSANLARLA QARŞILIQLI MÜNASİBƏTLƏRİNİN DƏRİNLİYİNDƏN ASILIDIR

Uğur düsturunun ən mühüm toplananı insanlarla yola getmək bacarığıdır.

Teodor Ruzvelt

Sən başqalarına ən yaxşısını verəndə, onlardan da ən yaxşısını alırsan.

Harri Fayerstoun

Xizək mağazasından çıxan kimi, Tayla görüşümüzü təşkil etdiyi üçün müəllimimə təşəkkür etdim. Uzun çəkməyən ünsiyyətimiz müddətində bu slalom üzrə keçmiş dünya çempionu mənə çox güclü təsir göstərdi.

Tay da, Anna da mənimlə elə bir şeylər etdilər ki, bunlar məndə dərin çevriliş yaratmalıydı. Bu qeyri-adi adamlarla söhbət edəndə aydın surətdə başa düşdüm ki, titulsuz liderin əsas məqsədi dünyanı dəyişmək, özündən sonra hər şeyi gəlib gördüyündən daha yaxşı vəziyyətdə qoymaqdır.

Bizim növbəti məntəqəmiz Nyu-Yorkun şəhər kitabxanası idi. Tommi ilə, tələsmədən maşına doğru hərəkət edərək, liderliyin məzmunu və onun gerçəkləşdirilməsi üsulları haqqında söhbətə dalmışdıq.

Biz danışırdıq ki, indi bugünkü dünyada yaşayan hər bir kəsin titulsuz lider olması zərurətə çevrilmişdir, hər bir insan hər gün yorulmadan qurban mövqeyindən lider olmaq mövqeyinə can atmalıdır.

Biz bahalı otel nömrəsində, bir fincan qəhvə arxasında, gözəl və ağıllı Annanın nəql etdiyi «Lider olmaq üçün sənə titul lazım deyil» fəlsəfi konsepsiyasını bir daha müzakirə etdik.

Bir daha İMAGE (SİMA) akronimində şifrlənmiş Beş Qaydanı yada saldıq. Bu qaydalar qazandığım bilikləri təcrübədə nə qədər ardıcıl həyata keçirdiyimi izləmək üçün mənə kömək edəcəklər. Bundan sonra Tommi ilə «Coşqun zamanlar əla liderlər yaradır» prinsipinin müfəssəl müzakirəsinə keçdik.

Biz tez-tez həyati güc olan SPARK-ı (QIĞILCIM) mənə hədiyyə etmiş və hər bir adamın, dünya zülmətə bürünəndə parlaq işıq saçması üçün, bu akronimin beş qaydasını necə təcrübədən keçirə biləcəyini izah etmiş unudulmaz qar ilahı Tay Boydun adını təkrarlayırdıq.

Mən öz müəllimimə şübhələrimi bir daha etiraf etdim: müəllimlərimlə söhbət nəticəsində daxilimdə dərin bir dəyişiklik hiss etsəm də, qorxurdum ki, sabahdan həyatım yenə də əvvəlki qaydasıyla davam edəcək. Mən də indicə aldığım bu qiymətli hədiyyələri itirəcəyəm.

— Sən geri çəkilməyəcəksən, — Tommi söz verdi. — Sadəcə kiçik, uşaq addımlarından başla ki, irəli getməyə vərdiş edəsən. Bu, əvvəllər heç vaxt keçmədiyin meşə cığırı ilə getməyə bənzəyir.

Əvvəlcə özünü inamsız hiss edir, aza biləcəyindən qorxursan. Lakin nə qədər irəli gedirsənsə, meşə o qədər tanış gəlir. Bir azdan isə anlayırsan ki, meşədə gözüyumulu da gəzə bilərsən. Titulsuz liderlik sənin ikinci təbiətinə çevriləcək.

Yadında saxla ki, hər gün baş verən kiçik yaxşılaşmalar vaxt keçdikcə fövqəladə nəticələrə çevrilir. Dəyişikliklər işin əvvəlində həmişə daha çətin olur. İrəli getdikcə asanlaşır. Bir azdan sonra isə, Dahi Bleyk, özünü daha inamlı hiss edəcəksən, – Tommi nikbinliklə sözünü bitirdi.

— Sağ olun, mən həqiqətən də sizə minnətdaram. Bundan sonra da sizin dəstəyinizə bel bağlaya bilərəm, elədir? Axı artıq siz mənim müəllimimsiniz, — tərəddüd etmədən bildirdim.

Tommi bir müddət susdu.

— Sənə kömək etməyə çox şad olaram. Gücüm yetənə qədər. Mənim yetmiş yeddi yaşım var. Kim bilir sabah başıma nə gələcək. Amma sən narahat olma dostum. Hər şey yaxşı olacaq.

Mən Tomminin nəyi nəzərdə tutduğunu tam anlamırdım. Lakin o, yenə də qayğısız gülümsədi və mən də o dəqiqə bu mövzunu yaddan çıxartdım. Biz onun maşınına oturub kitabxanaya getdik.

— Daha iki görüş, Bleyk və biz qurtarırıq, — müəllimim porşesini dayanacağa qoyaraq dedi. — Daha iki müəllim və titulsuz liderlik fəlsəfəsinin dörd prinsipinin hamısı sənə məlum olacaq.

O vaxt sən, özünün liderlik keyfiyyətlərini maksimal göstərmək üçün lazım olan bütün ideya və üsullara yiyələnmiş halda, mağazadakı işinə və şəxsi həyatına qayıdacaqsan.

Sən ən yüksək dünya standartları səviyyəsində işləyəndə, təkcə Bright Mind Books şirkətində karyeran sürətlə inkişaf etməyəcək, şəxsi həyatında da böyük dəyişikliklər olacaq. Mən Jon F. Kennedinin sözlərini xatırlayıram: «Mən xoşbəxtliyi kamilliyə gedən yolda qüvvələrimi tam gerçəkləşdirmək kimi anlayıram».

Yeri gəlmişkən, indi görüşəcəyimiz müəllim öz karyerasının böyük hissəsini Şanxayda işləyib. O, bir vaxtlar iyirmi beş mindən artıq işçisi olan çoxmilyardlıq texnoloji şirkətin baş direktoru olub. Sizə deyim ki, müstəsna ağıllı adamdır.

Bəzi şeylərdə sənə bənzəyir, – Tommi sözünü yekunlaşdıraraq, «porşe»sinin kiçik dolabından götürdüyü göy şüşəli, fantastik dərəcədə dəbli günəş eynəyini burnunun ucuna taxdı.

Hə-ə, bu qoca əsl incəsənət əsəridir. Nadir adamdır. Mən çox ümid edirdim ki, bizim ünsiyyətimiz bu qeyri-adi gündən sonra hələ uzun müddət davam edəcək. Mən hiss edirdim ki, Tommi təkcə titulsuz liderin necə olduğunu göstərən nümunəvi ulduz deyil, həm də gözəl və mehriban bir insandır.

Biz Nyu-York şəhər kitabxanasının nəhəng pilləkanları ilə qalxıb onun əsas holluna girəndə təxminən saat üç idi. Hündür tavanlar, böyük dəhlizlər və əlbəttə ki, növbəti görüş yerinə tələsərkən yanlarından keçdiyimiz saysız-hesabsız kitablar. Orada özümü çox rahat hiss edirdim. Təkcə Tommiyə görə yox, həm də yenidən kitablarla əhatə olduğuma görə.

— Mən səni lap yuxarı aparıram. Mərc gələrəm ki, sən heç vaxt orada olmamısan.

— Bəli. Heç vaxt olmamışam, — razılaşdım. Boynuma alıram ki, orada diqqətəlayiq nəsə olduğunu heç vaxt bilməmişəm.

— Var, mənim dostum, özü də necəsi, — Tommi işkəncə verici dərəcədə asta hərəkət edən liftin tavanına təbəssümlə baxaraq, müəmmalı cavab verdi.

Liftdən çıxanda gördüklərimə mat qaldım. Bu, təəcübdən daha çox pərəstiş idi. Biz Nyu-Yorkun mənzərəsi açılan şüşə damın altındakı terrasda idik. Oranjereyada. Bu başdan o başa qədər uzanan ləklərdə səliqə ilə parlaq çiçəklər böyüyürdü.

Bitkilərin çoxunun yanında onların adını və mənşəyini bildirən kiçik lövhələr var idi. Bundan əlavə, məkanı postamentlərində heroqliflər qazılmış daş heykəllər bəzəyir, divarlarda isə təzə səhləb çiçəyinin çələngləri görünürdü. Hava təsviredilməz ətirlə dolu idi.

Elə bil möcüzə idi. Səsgücləndiricilərdən klassik musiqi eşidilirdi. Mən oyaq ikən heç vaxt belə şəraitə düşməmişdim. Sanki gerçəkliyin hüdudlarından kənarda idim.

Birdən içərisində tanımadığım bitki əkilmiş nəhəng ağac çəlləyin arxasından bir adam çıxdı. Mən çaşıb qaldım. Onun üzündə «Opera Kabusu» filmindəki eyniadlı personajın taxdığına bənzər plastik maska var idi. Naməlum adam, səhər zikrini yerinə yetirən rahib kimi, təkrar-təkrar eyni sözləri uzadaraq söyləyirdi.

— Hər şey insandan asılıdır. Hər şey insandan asılıdır. Hər şey insandan asılıdır!

Mən əməlli-başlı narahat oldum və Tommini heç nəyin təhdid etmədiyinə əmin olmaq üçün ona baxdım. Kim bilir, bu dəlidən nə gözləmək olar?

— Gedək burdan! — dedim.

— Yox. Getməyək, — Tommi soyuqqanlıqla cavab verdi.

Tommi həyəcanlı deyildi. O, güllərin arasında əlləri qoynunda sakitcə dayanaraq gülümsəyirdi.

— Yaxşı, yaxşı, Cekson! Yeni şagirdimizi niyə qorxudursan? — soruşdu.

Tanış olmayan adam dayandı və üzündəki maskanı yavaş-yavaş kənara çəkdi. Bu, yaşı altmışdan bir qədər artıq olan, nəcib simalı bir kişi idi. O bir qədər Şon Konneriyə, bir qədər də Konfutsiyə bənzəyirdi.

Anlayıram ki, bunu təsəvvür etmək üçün adamın bütün təxəyyülünü cəmləməsi lazım gəlir, amma o məndə məhz bu təəssüratı yaratmışdı. Eyni zamanda da üzündən mehribanlıq oxunurdu.

— Bu, yəqin ki, kitab mağazasından olan həmin məşhur Bleykdir, — kişi mehribanlıqla dedi.

O, bəzən peşəkar siyasətçilərin etdiyi kimi iki əli ilə əlimi sıxdı. Mən onun üçüncü müəllim olduğunu dərk edib sakitləşməkdən əlavə, indicə söylədiyi sözlərdən bir qədər də burnumu qaldırdım. Sanki o, bütün diqqətini yalnız mənim üzərimdə cəmləmişdi.

Elə bil ki, ətrafdakı dünyanın onun üçün heç bir əhəmiyyəti yox idi. Mən insanlara özlərini son dərəcə əhəmiyyətli hesab etməyə kömək etmək kimi müstəsna qabiliyyətə malik adamlar haqqında eşitmişdim. Görünür bu müəllim də onlardan idi.

— Bleyk, Cekson Çenlə tanış ol. O mənim daha bir yaxın dostumdur.

— Keç, Bleyk. Mən səni qorxutmağa hazırlaşmırdım. Sadəcə istəyirdim ki, sənin ürəyin bir qədər daha tez-tez döyünsün. Bir qədər də səni şənləndirmək istəyirdim, axı insanların çoxu üçün bu dünya son dərəcə darıxdırıcıdır. Adamların əksəriyyəti çox ciddi həyat yaşayırlar.

Onların başı hər şeyi nəzarətdə saxlamağa yaman qarışıb. Bizə tez-tez sakitləşmək və şənlənmək lazımdır. Belə ki, mən sadəcə səni güldürmək istəyirdim. Həddi bir qədər aşdımsa, məni bağışla. Sənin elə narahat görünüşün var idi ki, sanki bədbəxtlik baş verib — Cekson səmimi olaraq özünü təmizə çıxarmağa çalışırdı.

— Heç bir problem yoxdur. IDE, — sövq-təbii olaraq Tayın liderlik dərslərindən birini tətbiq edərək cavab verdim. Həmin gün öyrəndiklərimdən çoxunu bu dərəcədə yaxşı mənimsədiyimə özüm də təəccüb etdim. Bəlkə də Tommi mənə məlumatı fantastik dərəcədə tez mənimsəməyə imkan verən xüsusi tədris üsulu tətbiq etmişdi.

Bundan başqa həm Anna, həm də Tay deyirdilər ki, akronimlər qaydaları beyinə aydın həkk etməyə kömək edir. Bizim birinci görüşümüz zamanı Tommi də bildirmişdi ki, tədris «avtomatik» baş verəcəkdir. İndi bunun doğru olduğuna inandım.

— Aha, indi görürəm ki, o, artıq xizəkçi ilə görüşüb, — Cekson sevinclə dedi.

— Hə. Biz birbaşa onun yanından gəlirik. Bizə vaxt ayıra bildiyin üçün sağ ol, — Tommi yüngül təzimlə bildirdi.

— Mən buna sevinirəm. Tayın kefi necədir? Bleyk, tam ciddi deyirəm, sən xizək mağazasında problemləri heyranedici nailiyyətlərə çevirən dahi ilə tanış olmusan. Həm də o, sadəcə yaxşı insandır, — Cekson ilıq səslə bildirdi.

— Tay əla formadadır. Həmişəki kimi ideya ilə dolu və ehtiraslıdır, — Tommi cavab verdi. — Sənə salam söyləməyi xahiş etdi və dedi ki, bu yaxınlarda səninlə görüşməyə hazırlaşır.

— Nə gözəl olardı, — Cekson məmnuniyyətlə dedi. — Beləliklə, Bleyk, mən eşitmişəm ki, sən veteransan. Söhbətə başlamazdan qabaq sənə sağ ol demək istəyirəm. Etdiklərinə görə sənə çox minnətdaram, — bu sadə sözləri maksimum minnətdarlıq hissi ilə dedi.

— Sağ ol, Cekson, — səmimi cavab verdim.

— Sizi nəyə qonaq edim? — Cekson nəzakətlə soruşdu. — Qəhvə, çay və mineral suyum var. Bir də, indicə şokoladlı peçenye hazırlamışam — o qədər dadlıdır ki, adamın ağlını başından çıxarır, — xəyalpərəstcəsinə əlavə etdi; belə intonasiyaları böyük şirkətin baş direktorundan yox, birinci sinif şagirdindən gözləmək olardı.

— Şirnikləndirici səslənir, — cavab verdim.

Bizim qonaqpərvər ev yiyəsi avtomatik açılıbörtülən qapının arxasına keçdi və bir dəqiqədən sonra anamın yeməklərini xatırladan peçenye sinisi ilə qayıtdı. Bu gözəl rayihə məni qəmləndirdi. Anam üçün çox darıxırdım.

— Deməli siz burada belə yaşayırsınız, bütün günü bu sehrli terrasda gəzinir və peçenye xırtıldadırsınız, — qəmli fikirləri qovmaq üçün zarafat etdim.

— Bəli-bəli, — Cekson peçenyeni dişləyib, gözüyumulu çeynəyərək cavab verdi.

— Bleyk, o burada bağban işləyir. Zir-zibillə dolu beton meydançanı öz himayəsinə götürüb onu nağıla çevirmiş dahi görücü. İnsanların çoxu buranı yalnız lazımsız şeylərin zibilliyi kimi görürdülər, Cekson isə burada vadi gördü. Amma ən mühümü odur ki, Cekson xəyallarına uyğun olaraq hərəkət etdi və indi sənin gördüyün heyrətamiz nəticələrə nail oldu.

Bağ möhtəşəm idi. Əgər Cekson biznesmen kimi də bu qədər istedad göstəribsə, öz sahəsində ulduz olduğuna şübhə qalmır.

— Adamı heyran edir, — təsdiq etdim. — Ömrümdə buna bənzərini görməmişəm.

— Bir neçə il əvvəl baş direktor vəzifəsini tərk edib Ştatlara qayıtdım. Şanxay əla şəhərdir, lakin Nyu-York üçün darıxırdım. Məni evə çəkirdi. Biznesdə karyeram son dərəcə uğurlu olduğuna görə qazanc haqqında düşünməyə və məni həmişə özünə cəlb edən şeylə — bağçılıqla məşğul ola bilərdim.

Bu kitabxananın rəhbərlərindən biri olan dostum bir səhər şəhəri göstərmək üçün məni buraya gətirəndə elə bil oyandım. Evrika! Bu məkanı şəhərimizin indiyə qədər görmədiyi bir bağa çevirmək qərarına gəldim.

Bleyk, bu, mənim həyatımın ən böyük qələbələrindən biri oldu. Tezliklə bu oranjereyanı publika üçün açmaq fikrindəyik. Onda hamı, indi bizə və bir neçə xoşbəxtə müyəssər olan bəxşişlərdən ləzzət ala biləcək.

— Siz də bütün qonaqları bu maskanızda qarşılayacaqsınız, hə? — zarafat etdim. — Etiraf edim ki, qorxudan az qala ödüm partlamışdı!

Cekson mənim şad əhvalımı təqdir edərək gülümsündü.

— Tommi, bu oğlan mənim xoşuma gəlir. Onu bura gətirdiyin üçün sağ ol. Mən həmişə mehriban, ehtiraslı və müsbət insanlarla ünsiyyətdə olmağa çalışmışam. Onlarla özünü xoşbəxt hiss edirsən.

Görürəm ki, Bleyk də bizim qəbilədəndir. Nə olar, onda bir başa işə keçək, — Cekson söhbətin istiqamətini qəfildən dəyişərək dedi. — Sənin titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında artıq çox şey öyrəndiyinə şübhə yoxdur. Tommi bizim ən yaxşı şagirdlərimizdən biridir və öz yolun üstündə ona rast gəlmək sənin böyük uğurundur.

— Açığı yollarımızın kəsişməsi üçün əsas işi Tommi görüb, — bildirdim və Tommiyə baxdım. Cavabında o, böyük barmağını yuxarı qaldırdı.

— Bu da yaxşıdır. İstənilən halda mənim bugünkü vəzifəm səni titulsuz liderlik fəlsəfəsinin Üçüncü Prinsipi və bu prinsipi həyata keçirməyə kömək edəcək beş əməli qaydanın şifrlənmiş olduğu akronimlə tanış etməkdən ibarətdir.

— Bəs bu nə prinsipdir? — səbirsizliklə soruşdum.

— Hə… Çox təəssüf ki, bizim sürətli texnologiya əsrimizdə bizneslə məşğul olarkən bu prinsipi çox tez-tez unuduruq. O isə bundan ibarətdir: bir lider kimi uğurun insanlarla qarşılıqlı münasibətlərin dərinliyindən asılıdır.

Biznesdə ən əsas şey ünsiyyət qurmağı və insanları qiymətləndirməyi bacarmaqdır. Bu incəsənət həm karyera, həm də ümumiyyətlə həyatın zəngin və dolğun olması üçün çox əhəmiyyətlidir.

Digər müəllimlərlə də ünsiyyət zamanı fikir vermişdim ki, onlar mənimlə işdə lider olmaqla bağlı ideyaları bölüşsələr də, hər biri şəxsi həyatımın da dolğun və xoşbəxt olmasının vacibliyini özünəməxsus formada vurğulayırdı. Bu mənə tamamilə təbii görünürdü.

Mən bazar ertəsindən titulsuz lider olmaq və işdə öz potensialımı maksimum gerçəkləşdirməyi qərara almışdım. Ruh yüksəkliyim aşıb-daşırdı və mən var gücümlə oynamağa hazır idim. İndi isə şəxsi həyatımı da kökündən dəyişməli olduğumu anlamağa başlamışdım.

Mənim üçün müharibədən qayıdandan sonra normal həyata qoşulmaq çox çətin idi. Sevdiyim qızla yad adamlar olmuşduq. Sağlamlığım şıltaqlıq edirdi. Əhvalım da tez-tez o qədər də yaxşı olmurdu. Nəhayət mən hər şeyi yaxşıya doğru dəyişməyə hazır idim. Həm də mən bunu etməyə kömək olacaq ideya və alətlər almışdım.

— Biznesdə doğrudan da ən əsas olan insanlardır, Bleyk. Axı əslində biznes insanları, öz istedadlarını gerçəkləşdirmək və gerçək dəyərlər yaratmağa ruhlandıran müəyyən gözəl arzunu həyata keçirmək naminə birləşdirən müəssisədir.

Biznes dünyasını tir-tir titrədən bütün bu texnologiya, böhran, rəqabət və dəyişikliklər çoxlarını oyunumuzda əsas şeyin insanlar arasında qarşılıqlı münasibət və əlaqələr olduğunu yaddan çıxarmağa vadar edir.

Həyatın indiki sürətində insanların nəticə ardınca qaçıb münasibətlərə etina etməməsi təəccüblü deyil. Amma paradoks ondadır ki, əməkdaşlar və müştərilərlə əlaqələrin nə qədər möhkəmdirsə, o qədər də yaxşı nəticələrə nail ola bilirsən.

Burada yada salmaq istəyirəm ki, biznesin əsas məsələsi insanlara xeyir verməkdir. Sənə elə gələ bilər ki, mən məsələni sadələşdirirəm, amma biznes kifayət qədər sadədir. Ən uğurlu biznesmen və müəssisələr işi mürəkkəbləşdirmək yerinə sadə və etibarlı əsaslara söykənirlər.

Biznes ətrafdakılara kömək etmək alətidir. Sən işçiləri cəlb edirsən ki, onlar özlərinin insani potensialını gerçəkləşdirə bilsinlər. Müştərilərə isə istədiklərini almağa kömək edirsən.

— Çox inandırıcı səslənir, Cekson. Biznesin başqa adamlara kömək aləti olmasını nəzərdə tuturam.

— Həqiqət həmişə inandırıcı səslənir, –bağban sakitcə cavab verdi.

Mən bu sözləri beynimə həkk etdim. Sonra dedim:

— Mənə elə gəlir ki, cəmiyyətdə biznesin ancaq pul qazanmaqdan ibarət olması fikri daha çox yayılıb.

— Düzgün müşahidədir. Lakin sənə ümidverici xəbərim var: sən daxili liderini oyadıb, səndən gözlədiklərindən daha artıq dəyərlər yaratmağa başlayanda insanlar mütləq sənə doğru gələcəklər.

Sən yaxşılıq etməyin mənasını dərindən duyacaq, insanların həyatını yaxşıya doğru dəyişdiyini bilməyindən daxili məmnunluq hiss edəcəksən. Bundan başqa, müəssisənin gəlirlərinin nə qədər artdığına özün də təəccüblənəcəksən.

 Yatırım pul gətirir. Əməkdaşlardan müştərilərə qədər, ətrafdakılar üçün nə qədər çox dəyər yaradırsansa müəssisənin gəliri o qədər artır. Bu da sənin karyerana öz müsbət təsirini göstərir.

— Deməli mənə lazım olan şey diqqətimi insanlara yaxşı münasibət bəsləmək və hər cür yardım etməkdə cəmləməkdir. Onda mən mütləq uğur qazanacam?

— Ümumi götürsək, bəli. Axı mən demişdim ki, biznes mürəkkəb iş deyil. Biz özümüz özümüzə əlavə çətinliklər yaradırıq. Ağıllı biznesmenlər üçün hər şey kifayət qədər sadədir.

— Çox, lap çox inandırıcıdır. Lakin yenə də maraqlıdır ki, görəsən bu ağıllı fəlsəfə müasir dünyada niyə bu qədər az yayılıb?!

— Bleyk, sağlam təfəkkür son zamanlar ümumiyyətlə o qədər də çox yayılmayıb. Lakin hər şey dəyişir. Özü də sürətlə. Bizneslə məşğul olmağın bu yeni prinsiplərini anlamayan iş adamları birazdan geridə qalacaqlar. İnsanların öz işlərində istiqamət götürdükləri köhnə dəyərlər artıq yaramır.

Onlar indiki şəraitdə sadəcə işləmir. Qabaqcıl texnologiyalar, qloballaşma və coşqun sosial dəyişikliklər tamamilə yeni biznes kainatı yaratmışdır. Kökündən dəyişmiş dünyada köhnə taktikalardan istifadə etməyin mümkünlüyünü düşünmək tam dəlilik olardı.

Dəyişikliklərə müqavimət göstərən və köhnədən uzaqlaşa bilməyənlər, bir vaxt dinozavrlarla olduğu kimi ölüb gedəcəklər. İndi təşəbbüs bütün səviyyələrdə titulsuz liderləri təşviq edən, insanları və onlar arasında münasibətləri birinci yerə qoyan şirkətlərin əlinə keçəcək.

Məhz bu müəssisələr daha güclü və məşhur olmağa başlayacaqlar.

Mən gözəl bağı nəzərdən keçirərək Ceksonun sözlərini düşünürdüm.

— İstənilən halda bəyan edirəm ki, biznesdə öz potensialını tam gerçəkləşdirmək fikrin ciddidirsə insanlara son dərəcə diqqətlə və xeyirxahlıqla yanaşmaq lazımdır. Müştərilər üçün bütün mümkün olan və olmayanı etməyə hazır ol. Həmkarlarının qabiliyyətlərinin artmasına bütün qüvvənlə kömək et.

— Məgər ixtisasın artırılmasının qayğısına mənim menecerim, ya da kadrlar şöbəsindən olan uşaqlar qalmamalıdır? — sadəlövhcəsinə soruşdum.

— Bu gün tanış olduğun liderlik modeli çərçivəsində yox. Titulsuz liderlik etmək istəyirsənsə də. Qalib gəlmək istəyirsənsə, ətrafındakılara da qalib olmaqda kömək et. Bunun üçün isə öz şirkətində ən yüksək səmərəlilik mühitini yaratmaq lazımdır.

Hər bir adamın öz işində şəxsi kamilliyə çatdığı mühiti. Ona görə də özlərindəki dahiliyi hələ də görməyən insanlarda dahiliyi aşkar etmək sənin vəzifənə daxildir, — Cekson ruh yüksəkliyi ilə dedi.

O, qızılgülü iyləmək üçün ara verdi, sonra davam etdi:

— Dinozavr olma, yoxsa məhv olarsan! — onun səsi sərt, lakin əvvəlki kimi hörmətlə səslənirdi. — Titulsuz liderlik et. Axı sən artıq anlamısan: lider olmaq üçün sənə titul lazım deyil.

Öz əməkdaşlarında olan ən yaxşı şeyləri oyatmaq və bununla da müəssisənin ümumi mühitinə və mədəniyyətinə müsbət təsir göstərmək üçün menecer olmaq mütləq deyil. Sizin məhsulları xoşlamaları və xidmətlərinizi tərifləmələri üçün müştərilərlə gözəl münasibətlər qurmaq üçün direktor olmağına ehtiyac yoxdur.

Sadəcə, hər gün işdə özünün ən yüksək potensialını gerçəkləşdirmək və ətrafdakıların həyatını yaxşıya doğru dəyişmək üçün hər bir şansdan istifadə etmək qətiyyəti lazımdır. Bleyk, bu sənə lazım olan yeganə şeydir.

Bu işə marağı olan, qabiliyyətlərinin maksimumu səviyyəsində işləyən yaxşı adamlarla əhatə olunmusansa sənin müəssisən çiçəklənəcək, özü də təkcə coşqun iqtisadi inkişaf zamanında yox, çətin dövrlərdə də.

Birləşmiş Ştatlardakı ən yaxşı şirkətlərə nəzər yetirsən əmin olarsan ki, onların hər birinin təkcə məhsuldarlığının zirvəsində işləyən yox, həm də heyranedici insani münasibətlərlə bağlı olan komandası olmuşdur.

Bilirsənmi, Bleyk, biznes özünəməxsus söhbətdən başqa bir şey deyil. Əgər müəssisəndəki mədəni mühit bu söhbətin sərbəst getməsinə və adamlar arasında insani əlaqələrin yaranmasına kömək etmirsə, söhbət qısa müddətdən sonra kəsiləcək. Biznes də məhv olacaq.

Cekson kiçik tumbaya yanaşdı və siyirmələrdən birini çəkib oradan zərf çıxartdı. Bu vaxt Tommi zalda gəzir, pəncərələrin qarşısındakı göydələnlərə baxır və ekzotik gülləri nəzərdən keçirirdi.

— Aç, zəhmət olmasa, — Cekson zərfi mənə uzadıb nəzakətlə dedi.

Mən elə də etdim. Zərfdə toxumlar var idi.

— Bleyk, indi mənim bütün həyatım bağçılıqla bağlıdır. Bu kiçik, cansız tumları götürüb, bir qədər qayğı və səbr göstərərək, gözəl bitkiyə çevirə bilməyim faktı məni hələ də təəccübləndirir. Bu ideya indi sənə söylədiyim prinsipin də əsasında durur.

Əgər sən, istər əməkdaşlar, istər müştərilər olsun, insanlar arasında qarşılıqlı münasibətləri becərməyi özünün ən birinci vəzifən etsən, bu, mütləq səni işində və şəxsi həyatında nəhəng uğura gətirəcəkdir. Bu da, bağbanlıq kimi böyük səy və səbr tələb edir.

Qarşılıqlı münasibətlərini daim suvarmaq və gübrələmək lazımdır, nədən danışdığımı anlayırsansa. Nəticələr çəkilən zəhmətə dəyər. Qədim atalar sözünü yadına sal: «Nəyi əkərsən, onu biçərsən».

— Bu çox maraqlıdır, Cekson. Mən bu gün anladım ki, müxtəlif bəhanalərin dalında özümözümdən gizlənirmişəm. Deyirdim ki, titulum olmadığı üçün uğur qazana bilməmişəm, kollektivimizi səfərbər etmək və mağazamızda xidmət mədəniyyətini artırmaq üçün səlahiyyət və nüfuzum yoxdur.

Şikayət edirdim ki, ətrafımdakılara daxili liderlərini oyatmağa və özlərini gerçəkləşdirməyə kömək etməyə vaxtım yoxdur, çünki onsuzda çox məşğulam. Qabiliyyətim çatan işləri görmək əvəzinə xarici amillərdən gileylənirdim. Özümü məyus, aciz və köməksiz qurban kimi aparırdım.

— Digər işçilər necə, səni ruhlandırırdılar? Dəstək verirdilər? Sənin iş gününü rəngarəng etməyə çalışırdılar?

— Məncə yox, — bir qədər fikirləşib, cavab verdim. — Mən daim özümü yad hiss etmişəm. Özümü komandanın bir hissəsi hiss etməmişəm. İşdə heç kəslə yaxınlaşmamışam.

— Bu təəccüblü də deyil. Sən başqaları ilə qarşılıqlı münasibətlərini inkişaf etdirməyə səy göstərmirsən. Bu günə qədər sən bu fikirlə mübahisə edə bilərdin. Deyə bilərdin ki, əməkdaşlarla dərindən ünsiyyət qurmaq üçün sadəcə vaxtın yoxdur.

Mən isə təklif edirəm ki, vaxtının böyük hissəsini keçirdiyin adamlarla qarşılıqlı münasibətlər qurmağa vaxt ayırmaya bilməyəcəyini başa düşəsən.

Bir düşün, Bleyk: sənin ən yaxşı illərinin ən yaxşı günlərinin ən yaxşı saatları əməkdaşlarla ünsiyyətdə keçir. Doğrudanmı bu adamları yaxından tanımaq və onlarla sıx əlaqələr yaratmağın mənası yoxdur? Sənin dostların yaranar.

Tənha olmazsan. Ətrafında sənə dost münasibət bəsləyən adamlar olar. Əməkdaşlar onlara dəstək olmağa çalışdığını hiss edən kimi qarşılıq verməyə başlayacaqlar.

Qarşılıq vermək qanunu insanların münasibətlərində ən güclü amillərdən biridir. İnsanlara səmimi kömək edirsənsə, onlar da səmimi olaraq sənə kömək etməyə çalışırlar. Əməkdaş üçün zəhmət çəkirsənsə, o da sənin üçün zəhmət çəkir.

İnsanın təbiəti belədir. İnsanın uğur qazanmasına kömək et, o da sənə uğur qazanmaqda yardım göstərəcək. Lakin adam sənə əlini uzatmazdan əvvəl onun ürəyinə yol tapmağı bacarmalısan.

Yadında saxla: titulsuz liderlər insanlara kömək etməlidirlər ki, komanda şəklində birləşəndə təklikdə nail ola biləcəklərindən daha artığına nail olsunlar. Bu, əsas məqamdır. Bir də yadında saxla: birinci addımı həmişə titulsuz lider atır. Kiminsə sənə tərəf addım atacağını gözləmə. Körpünü sən salırsan.

— Mən özüm dünyada görmək istədiyim dəyişiklik olmalıyam, — mağazada ilk tanışlığımız zamanı Qandinin Tommidən eşitdiyim fikrini bir qədər başqa sözlərlə ifadə etdim.

— Doğrudur. Həmişə başqalarına özünün ən çox almaq istədiyin şeyi ver. Bu, mənim sənə öyrədə biləcəyim ən qiymətli qaydalardan biridir. Kömək görmək istəyirsənsə, başqalarına kömək et. Hörmət görmək istəyirsənsə, birinci özün hörmət göstər. Onda, hörmət bol-sulu çay kimi sənə qayıdacaq. Bəxşiş ver, bəxşiş alacaqsan.

— Möhtəşəmdir, — mənim ilk fikrim və ilk cavabım belə oldu.

— Bir də «əməkdaşlarında anadangəlmə lider potensialını oyatmağın ən yaxşı üsulu onlar üçün liderlik nümunəsi olmaqdır» ideyasını daim gözünün önündə saxla. Əminəm ki, bu nəsihəti bu gün dəfələrlə eşitmisən, amma təkrar etməyə məcburam, çünki o çox vacibdir.

Liderlik nümunəsi olmaq insanlara müsbət təsir etməyin ən güclü alətlərindən biridir.

Dəyişmək tövsiyəsi heç kimin xoşuna gəlmir. Kənardan olan nəzarətə müqavimət göstərmək bizim təbiətimizdədir. İnsanı öz potensialını gerçəkləşdirməyə vadar etmək cəhdləri bütün hallarda onun qapanmasına gətirir.

Ona elə gəlir ki, sən onun şəxsi azadlığını məhdudlaşdırılmağa çalışırsan. Lakin sən ətrafı özünün ən yüksək potensialının parlaq nuru ilə işıqlandıranda, insanlar səndə öz imkanlarının təsvirini görürlər.

Atdığın hər bir addımda liderə çevriləndə, sənin nümunən başqalarını da öz güclərini oyatmaq və sənin kimi parlamağa ruhlandırır. Nəyə nail ola biləcəyin haqqında əfsanəni həvəslə yenidən yazmağın, başqalarını da liderlik potensialları, ümumiyyətlə insan potensialı haqqında əfsanələrini yenidən yazmağa sövq edir.

Cekson özünün ehtiraslı nitqinə ara vermədən alətləri götürdü. Bitkiləri budamağa və onların dibini boşaltmağa başladı. Tez-tez dayanaraq güllərin ətrini qoxulayırdı. Dodaqlarında təbəssüm oynayırdı. Bu adam təbiəti açıq-aşkar sevirdi.

— Siz burada xoşbəxtsiniz, elədir? — soruşdum.

— Bu, nirvanadır, — cavab verdi. — Bizneslə məşğul olmaq da çox xoşuma gəlirdi. Hərçənd başlanğıcda karyeramın bu səviyyəyə çatacağına ümidim yox idi. Gündəlik atdığın kiçik müsbət addımlar vasitəsilə müəyyən vaxtdan sonra böyük şeylərə nail olmağın mümkünlüyünə təəccüb etməyə bilmirsən.

İnsanların əksəriyyəti heyrətamiz karyera etməyə qadirdir. Sadəcə, çox az adam kamilliyə çatmaq istəyinə sədaqətini uzun müddət saxlaya bilir. Əminəm ki, Tommi sənə mənim həyatım, əla kişi və qadınlarla yan-yana işləyərək böyütdüyüm şirkət haqqında bəzi şeyləri danışıb.

— Amma mən eşitmişdim ki, siz baş direktor olmusunuz, elə deyil? — Ceksonun sözlərindən bir qədər karıxmış halda soruşdum. Bu sözlərdən belə nəticə çıxarmaq olardı ki, o, böyük texnoloji müəssisənin sıravi işçilərindən biri olub.

— Bəli, elədir. Amma heç vaxt yaddan çıxarmırdım ki, sadəlik dahiliyin yoldaşıdır. Dahi caz ustası Uinton Marsalis deyirdi: «Yalnız sadə adamlar kamilləşə bilir». Heç bir görkəmli iş təklikdə görülmür. Arzun nə qədər böyükdürsə, silahdaşlarının kimlər olacağı o qədər mühümdür.

Yadımdadır ki, riyaziyyatın dahisi ser İsaak Nyuton demişdi: «Mən yalnız nəhənglərin çiynində durduğuma görə digərlərindən uzağı görmüşdüm». Mən nə olmuşamsa mənimlə işləyənlərin sayəsində olmuşam. Biz bu dağa birlikdə dırmaşır və şirkətimizi qururduq.

Mən heç vaxt yaddan çıxarmırdım ki, onlar mənimlə birlikdə işə bütün qüvvələrini qoymaq üçün hər gün rahat ev və ailələrini tərk edirdilər.

Bizim başgicəlləndirici uğurumuzdan yazan jurnalistlər hər şeyi mənim adımla bağlamağa çalışanda, sirrimizi onlara təkrar etməkdən yorulmurdum: biz buna yalnız kollektivdə əla qarşılıqlı münasibətlər yaratmaq sayəsində nail olmuşuq.

Başqa sözlə biz böyük qələbələri yalnız yekdil işləməklə qazanmışıq. Biz uğurumuza görə əməkdaşlıq ruhuna və birlik mühitinə borcluyuq. Hamı bir-birinə kömək edirdi.

Anla ki, sarsılmaz şirkət, müəssisənin müxtəlif səviyyələrindəki insanların sıx qarşılıqlı münasibətlərinə söykənən struktur üstəgəl hamının vahid məqsəd üzərində həvəslə toparlanmasından başqa bir şey deyil.

Bağban suyun səthində ağ zanbaqların durduğu hovuza tərəf getdi. O əlini cibinə salıb oradan dəmir pul çıxartdı. Suyun üzərinə əyilib güllərdən birinin ətrini qoxuladı, sonra mənə yaxınlaşıb pulu ovcuma qoydu.

— Pulu suya at. Amma əvvəlcə ürəyində bir arzu tut. Bu gün sənin xoşbəxt günündür.

Mən elə də etdim. Tommi zalın o biri başından mənə baxırdı. O, ilk dəfə mağazada tanış olduğumuz kimi bir qədər səliqəsiz görünürdü. Elə həmin köhnə jaket və sürtülmüş şalvarda idi, qolunda da elə həmin Kvadrat Tumanlı Süngər Boblu saat.

Lakin indi mən onun qeyri-adi zahirinin arxasında əsl lider və mehriban insan gizləndiyini açıq-aydın görürdüm. Mənə etdiyi, harada işləməyim və keçmişimdən asılı olmayaraq usta və lider ola biləcəyimi anlamaq bəxşişi üçün ona minnətdar idim.

Bununla bərabər qəlbimi narahatlıq sıxırdı. Mən Tomminin qoca olduğunu getdikcə daha aydın hiss edirdimŞüurumda istər-istəməz onun nə qədər yaşaya biləcəyi sualı yaranırdı. Bu fikirlərdən qəmgin olurdum.

— Bleyk, atdığın təkcə bir puldan gölməçənin səthində necə dairələr yayıldığını gördün? — Cekson soruşdu.

— Görürəm, — sakitcə cavab verdim.

— Təşkilatın daxilindəki qarşılıqlı münasibətlərdə də eyni şey baş verir. Hər bir adam əhəmiyyətlidir və komandanın hər bir üzvünün hərəkəti hesaba alınır. Bütün qarşılıqlı münasibətlər zəncirvari qaydada şirkətdəki mühitə təsir edir.

İnsanlar kimlərinsə yaxşı münasibətlərini görür, onun haqqında danışır və bir-birinə bir qədər daha yaxşı münasibət göstərməyə başlayırlar… su üzərindəki dairələr effekti yekunda bütün şirkətdə qarşılıqlı münasibət mədəniyyətinin dəyişməsinə, sonra isə müəssisənin işində yeni nailiyyətlərə gətirir.

Gənclikdə, universiteti qurtarandan sonra ilk işimə düzələndə bizim şirkətdə treninqlər keçirilirdi. Onları heç vaxt unutmayacam.

— Onlar nə səbəbdən belə yadınızda qalıb? — soruşdum.

— Möhkəm, dərin, qarşılıqlı etibara əsaslanan münasibətlərin şirkət üçün nə dərəcədə vacib olduğunu o zaman anladığıma görə. Treninqin sonunda kursun əsas ideyalarını nə dərəcədə dərindən mənimsədiyimizi öyrənmək üçün bizi sınağa çəkdilər.

Son tapşırıq şirkətin xidmətçisinin — hər axşam ofisdə yır-yığış edən qoca kişinin adını deməkdən ibarət idi. Mən vicdanla cavab verdim ki, bilmirəm. Mən iş vaxtından sonra ofisdə qalanda onun otaqları tozsoranladığını və zibilləri topladığını görürdüm, lakin onunla tanış olmaq ağlıma da gəlmirdi.

Bunu lazım hesab etmirdim. Axı o, cəmi-cümlətani xidmətçi idi. Mən həmin sınaqdan keçə bilmədim! Zaçotu ancaq bu suala düzgün cavab verən alırdı.

Onda aldığım dərs indi də yadımdan çıxmayıb. Müəssisənin hər bir işçisi mühümdür.

Əgər müəssisənin öz sahəsində liderlik etməsini doğrudan da istəyirsənsə, əməkdaşların hər biri özlərinin işə cəlb edildiyini, bir-biri ilə əlaqələrini hiss etməlidir, çünki təşkilatın keyfiyyəti onun əməkdaşları arasındakı qarşılıqlı münasibətlərin keyfiyyəti ilə ölçülür. Gözəl münasibətlər gözəl şirkət deməkdir.

— Bəs xidmətçinin adı nə idi? — soruşdum.

— Tim, — Cekson dərhal cavab verdi. — Tim Törner. O hadisədən sonra onunla tanış oldum. Məlum oldu ki, o vaxta qədər mənim boş yer hesab etdiyim bu adam özünün demək olar ki, bütün boş vaxtını əlil uşaqlara xidmət etməkdə keçirir.

Onun fəlsəfədən oxuduğu kitabların sayı mənim ömrüm boyu əlimə aldığım kitabların sayından çoxdur, özü də rast gəldiyim ən maraqlı müsahiblərdən biridir.

— Hər bir insan, titulundan və xarici görünüşündən asılı olmayaraq nə vaxtsa kiminsə oğlu və ya qızı olub. Hər bir insanın qulaq asmağa layiq tarixçəsi var. Hər bir şəxs götürməyə layiq dərs verə bilər.

— Hə-ə-ə, — deməyə başqa söz tapmadım.

Cekson susdu.

— Tommi güman ki, bu barədə sənə danışmayıb, amma mən bir neçə il qabaq arvadımı itirmişəm. Rakdan, — demək olar ki, pıçıltıyla bildirdi.

— Bu barədə eşitmək çox kədərlidir, Cekson. — canıyananlıqla dedim.

— Sağ ol. Mən şirkətimizin əsil lokomotivi olsam da, şirkətə çox güc sərf etsəm də, arvadımla münasibətlərə heç vaxt etinasız yanaşmamışam. Heç vaxt olmayıb ki, ən çox sevdiyim adamı olmalıymış kimi qəbul edim.

Onunla qarşılıqlı əlaqələrimin nə dərəcədə vacib olduğunu heç vaxt unutmamışdım. İndi o yoxdur, amma mən heç nəyə təəssüf etmirəm. Heç nəyə. Hə, onun üçün çox darıxıram. Amma təəssüf hissi yoxdur. Çünki öz işimdə insanları birinci yerə qoyduğum kimi, arvadımla qarşılıqlı münasibətlər də həyatımın birinci prioriteti olub.

Yadında saxla ki, ən başlıcası insanlardır, qalanı isə demək olar ki, öz-özünə düzəlir. Amma biz liderliyin bu birinci həqiqətini faktik olaraq unutmuşuq. Biznes dünyası əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər sarmaş-dolaşdır, amma etiraf edək ki, biznesmenlər də heç vaxt bir-birindən indiki qədər uzaq olmayıb.

Bizim əvvəlki nəsillərin yuxusuna belə girməyən texnologiyalarımız var, lakin insanpərvərliyimiz heç vaxt bu qədər az olmayıb. İndi insanlar heç vaxt olmadıqları qədər savadlı və ağıllıdırlar. Lakin hesab edirəm ki, müdrikliyimiz heç vaxt indiki qədər az olmayıb.

Onu demək istəyirəm ki, biznesdə dahilik insanlara diqqət göstərmək bacarığına söykənir. Onları maraqlandırmağa, onlarla əlaqə yaratmağa, onlara xidmət etməyə və onlara heyran olmağa söykənir.

Sən doğrudan da biznesdə uğur qazanmaq həvəsindəsənsə, kömək etmək xoşbəxtliyinə nəsib olduğun hər bir insana münasibətdə müsbət enerji, kamillik və xeyirxahlığın gəzən, danışan, canlı şüalandırıcısı ol.

— Nə qədər də əla deyilib, Cekson. Öz biliklərinizi mənimlə bölüşdüyünüz üçün çox sağ olun. Mən sizinlə tam razıyam. Deyəsən insanlar daha bir-birləri ilə əməlli-başlı söhbət etmirlər. Onlar qulaqlarını qulaqcıqlarla tıxaya və dodaqlarını telefonun arxasında gizlədərək sanki birbirlərindən gizlənirlər.

Mənim valideynlərim, qoy torpaq onlara qu tükü olsun, varlı deyildilər. Lakin hər axşam ailəvi şam yeməyinə yığışardıq. Biz masanın arxasında oturar və günümüzün necə keçdiyini bir-birimizə danışardıq. Məzuniyyət zamanı və ya bazar günləri başımıza gələn birgə macəraları dönə-dönə ləzzətlə söyləyərdik. Gülüşərdik. Bir- birimizə dəstək olardıq.

Bir-birimizə açıq idik. Bu, son dərəcə vacibdir. Cekson, sizin kimi uğurlu adamdan insan münasibətlərinin dəyərli olmasının təsdiqini eşitmək çox sevindiricidir, — böyük müəssisənin baş direktoru olmuş bu xarizmatik insanın mənimlə bölüşdüyü fikirlərə heyranlığımı gizlətmədən dedim.

— İndi mən sadəcə bağbanam, — o, həqiqi bir itaətlə cavab verdi. — Amma istənilən halda sağ ol. Mənim bu mənzərəli terrasda günbəgün gözəl çiçəklər becərdiyim kimi, sən də bütün iş yoldaşların və müştərilərinlə qarşılıqlı münasibətlər becərə bilərsən.

Onda hər şey yaxşı olacaq. Əməkdaşlarınla əlaqədar yadında saxla ki, qarşılıqlı münasibətləri inkişaf etdirərkən insanın şəxsiyyət kimi böyüməsinin qayğısına qalmaq lazımdır.

Bitkinin sağ qalması və tam inkişafı üçün torpağın vəziyyətinin nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu anlayan bağban kimi, titulsuz lider də həmişə insanların ən yaxşı cəhətlərini görür və onların çiçəklənməsinə ən çox kömək edən mühit yaratmağa çalışır. – Cekson fikrini bitirdi. Onun səsində təcrübəli rəhbərin inamlı vurğuları aydın eşidilirdi.

— Bir də yadında saxla ki, insanlar biznesi xoşlarına gələn adamla qururlar. İnsanlar biznesi inandıqları adamla qururlar. İnsanlar biznesi onlara təkrarsız olduqlarını hiss etməyə kömək göstərən adamla qururlar. Başqalarına VİP*-ə yanaşan kimi yanaş.

Sən öz lider potensialını işlədiyin mağazanı kökündən dəyişməyə istifadə edə bilərsən. Əməkdaşlar səni buna görə sevəcəklər. Alıcılar da sənə doğru gələcəklər. Onlar hamısı sənin fanatik ardıcılların olacaq.

— «Fanatik ardıcıllar» fikri mənim xoşuma gəlir, — peçenyedən dişləyərək dedim.

Cekson ara verdi və bağı gözdən keçirdi.

— Biz hər ikimiz məşğul adamlarıq və mən günün axırına qədər burada bəzi işlər görməliyəm. Lakin mən beş çox qiymətli qaydanı səninlə bölüşmək istəyirəm. Onlar sənə titulsuz liderlik fəlsəfəsinin bu gün məndən öyrəndiyin Prinsipini təcrübədə tətbiq etməyə kömək edəcək.

— Sizin prinsipiniz aşağıdakından ibarətdir: sənin liderlik uğurun insanlarla qarşılıqlı münasibətlərinin dərinliyindən asılıdır — elədir? – tam aydın olması üçün soruşdum.

— Doğrudur. Əvvəlki iki müəllim kimi mənim də qaydaları yadda saxlamağı asanlaşdıran akronimim var.

— Onu səbrsizliklə gözləyirəm. Bu akronimlər artıq xoşuma gəlməyə başlayıb, — növbəti peçenyeni yeyə-yeyə sevinclə dedim.

— HUMAN (İNSAN), – Cekson gözəl ağac skamyaya oturaraq dedi.

Mən güldüm.

— Məgər o qoçaq deyil? — pəncərənin yanında, günəşin şüaları altında hind palıdından düzəldilmiş skamyada oturmuş Tommi qışqırdı. Onun ayağının yanına ağ zanbağın ləçəkləri tökülmüşdü.

H hərfi Faydalılıq (Helpfulness) deməkdir, – Cekson sözünə davam etdi. – Sənə artıq dediyim kimi, hər bir biznes, əhəmiyyətli dərəcədə, insanlara fayda gətirməyin ətrafında qurulur. Ona görə də, liderliyə çatmaq üçün sənə təklif edə biləcəyim ən vacib ideyalardan biri budur:

həmişə sənə haqqı ödənəndən daha artığını et. Sənin mükafatın mütləq və birbaşa qoyduğun paydan asılıdır. Mağaza və ya restorandan qayıdıb, oranın bütün işçilərinin laqeyd və faydasız olduqlarından şikayət etdiyin bütün halları yadına sal.

Həqiqətən fayda verməyə çalışmaq nadir haldır – insanların əksəriyyəti özünəməxsus trans vəziyyətindədir. Onlar qapıdan girən müştərilərin görkəminə o qədər öyrəşiblər ki, onları mebel kimi qəbul etməyə başlayıblar.

Onlarda artıq canlı insan görmürlər və anlamırlar ki, onları məhz bu adamlar yedirir. Faydalılıq sadə, amma çox mühüm sözdür. Onu DNK səviyyəsində qəbul etdirmək lazımdır ki, sənin qəlbində canlansın, özünü işində və həyatında göstərsin. Ətrafdakılara fayda ver. Hələ bundan da artığına – tanıdığın adamların ən faydalısı olmağa çalış.

— Əladır, — başqa söz tapa bilmədim.

Ceksonun sözləri məndə fikir və hisslərin bütöv bir uçqununu yaratdı. Məlum olurdu ki, liderliyə mənim düşündüyümdən daha artıq şeylər daxildir.

Bu, təkcə hər bir adamın hər bir təşkilatda – istər kommersiya müəssisəsi, istər icma, istərsə də bütöv bir ölkə olsun – başqalarını onlarda olan ən yaxşı şeyləri ortaya qoymaq kimi əzəli qabiliyyətlərini açmağa həvəsləndirmək üsulu deyil, həm də hər birimizin öz potensialımızı tam gerçəkləşdirmək və ətraf aləmdə gerçək dəyərlər yaratmağımızın yoludur.

— Bilirsənmi, Bleyk bu insana xasdır bir yanğıdır və bunu anlasaq da anlamasaq da, insan vücüdunun özülündə oturub. Hər birimiz öz potensialımızı gerçəkləşdirdiyimizi və bir şəxsiyyət kimi inkişaf etdiyimizi bilmək istəyirik. Hamı bilmək istəyir ki, fəaliyyət növündən asılı olmayaraq, hansısa bir şəkildə ətraf aləmə təsir göstərir.

Hər bir adam elə yaşamaq istəyir ki, ömrünün sonunda həyatını havayı yaşadığına təəssüf etməsin. Heç kim ölüm yatağından keçmiş günlərə baxıb, özündən sonra yaxşı bir şey qoymadığını görmək istəmir.

Bu sözlərdən üşündüm. Dərindən nəfəs aldım. Necə yaşadığım haqqında fikirləşdim. Anladım ki, həyatımı elə indicə kökündən dəyişməsəm, gələcəyim də keçmişim kimi olacaq. Həyatımın son günündə eyni bir ili sadəcə səksən beş dəfə yaşadığımı anlamaq istəmirdim.

— Bu isə bizi HUMAN sözündəki U hərfinə gətirir. O, Anlamanın (Understanding) rəmzidir. İnsanlarla yüksək səviyyəli münasibətlər qurmaq üçün sən təkcə fayda verməli deyilsən, həm də onları dərindən anlamalısan. Bunun üçünsə səndən liderin ən vacib keyfiyyətlərindən biri – diqqətlə qulaq asmaq bacarığı tələb olunur. Az danış, çox dinlə.

Belə güman etmək olar ki, dinləmək incəsənəti zəif vərdişlər* adlandırılan sinfə daxildir. Lakin, mənim dostum, bu belə deyil. Bu vərdiş zəif və sadədirsə nəyə görə indiki zamanda bütün vücüdü ilə qulaq asmağı bacaran adamlar nadir tapılır?

Söhbətləşdiyin zaman dediyin sözləri məftunluqla dinləyib, sonra nə deyəcəyini gözləməklə sanki dünyanın dayandığını sənə hiss etdirən adamları çoxmu tanıyırsan? Müsahibinə sanki sözlər arasındakı fasilələrə belə fikir verirmiş kimi diqqətlə qulaq asan çox adam tanıyırsan?

— Heç kimi. Birini də yadıma sala bilmirəm, — o dəqiqə cavab verdim.

— Onlar doğrudan da azdır. Bu, kütlədən yuxarı qalxmağın və özün üçün əla titulsuz lider şöhrəti yaratmağın ən yaxşı üsullarından biridir. Bu, doğrudan da sənə böyük üstünlük verər, Bleyk. Belə addım atmağa çox az adam hazırdır.

Əksəriyyət üçün insana qulaq asmaq müsahib sözünü qurtarana kimi gözləmək və artıq beynində hazır olan cavabı verməkdir. Eqo onların daxilində elə ucadan bağırır ki, ətrafdakıları sadəcə eşitmirlər. İnsanların əksəriyyəti əməlli-başlı dinləməyi bacarmır.

— Bu niyə belədir? — liderliyin, qismən də, dinləmək bacarığından ibarət olduğu fikrinə heyran qalaraq soruşdum.

— Bir sıra səbəblərə görə. Birincisi, çoxumuzda kollektiv diqqət qıtlığı sindromu var. Hər gün üzərimizə o qədər xəbərlər və reklam elanları tökülür ki, başımız gicəllənir. İnsanları heç vaxt indiki qədər lazımsız yerə işdən ayırmayıblar. Bunların hamısı şüurumuza nizamsızlıq gətirir və enerjimizi yeyir.

Nəticədə, diqqət son dərəcə nadir və qiymətli nemətə çevrilir. Bundan başqa, işimiz o qədər çoxdur ki, bizə müraciət edən bütün adamlara diqqət edə bilmirik. Bu çox pisdir, çünki onlar bunu hiss edirlər. Başa düşülmək yanğısı ən böyük insani ehtiraslardan biridir.

Hər birimizin içərisində bir səs var və biz istəyirik ki, o özünü göstərsin və ifadə etsin. Kimsə səsimizə səmimi olaraq qulaq asmağa və onu eşitməyə hazır olanda biz bunu hiss edir, belə adama qarşı taybatay açılır, ona etibarımızı, hörmətimizi və minnətdarlığımızı bəxş edirik.

— Bu isə dərin münasibətlərin qurulması deməkdir, — əlavə etdim.

— Doğrudur. Diqqətlə dinləmək əsil liderin ən gözəl və ən nadir incəsənətlərindən biridir. Bu incəsənət son dərəcə mühümdür. Bilirsənmi, Bleyk, sənin mağazadakı işinin böyük bir hissəsi insanları tapdalamağa çalışan dünyada onları ucaltmaqdır.

Bunu etməyin ən yaxşı üsulu isə ətrafında əməkdaşların və müştərilərinin daxil ola biləcəyi dinləmə fəzası yaratmaqdır. İnsana dinləmə bəxşişi verməklə sən ona əsl ehtiram göstərirsən, – Cekson fasilə verdi, nə haqqındasa fikirləşərək qızçiçəyini qopardı və onun saplağını barmaqları arasında fırlatmağa başladı.

— Dinləməyi çətinləşdirən səbəblərdən biri də eqomuzdur, — bağban söhbətini davam etdi.

— Eləmi?

— Şübhəsiz. Əksəriyyətimizin özümüzə güvənmədiyimiz faktdır. Ona görə də, işə gələndə istəyirik ki, ətrafdakılar bizi son dərəcə ağıllı, güclü və səliqəli hesab etsin. Bu, tər-təmiz eqoizmdir. Biz hamıdan çox danışan, ucadan qışqıran və heç vaxt heç kimi dinləməyənin ən bərkgedən lider olduğu hesab edilən köhnə liderlik modelinə adət etmişik.

Biz səhvən hesab edirik ki, adam çox danışırsa, deməli bütün sualların cavabını bilir. Səhvdir. Liderlik — dinləmək və başqalarına onların eşidildiyini göstərmək qabiliyyətidir.

Bunun üçün çox dərin şəxsiyyət olmalısan. Bəziləri dinləməni zəif vərdiş hesab edirlər. Əslində isə bu, çox güclü vərdişdir. Öz eqonun küyünü susdurub müsahibinin səsini eşitmək üçün nəhəng daxili qüvvə lazımdır.

Başqalarına qulaq asmağa və onların ideyalarını diqqətlə nəzərdən keçirməyə imkan verən səssizliyi əldə etmək üçün çox böyük güc və özünə güvən lazımdır.

Cekson yaxınlaşıb Tomminin yanında oturdu.

— Bleyk, gəl bura, bir qədər günün altında oturaq.

Manhetten üzərindəki günəş artıq enməyə başlamışdı. Səmada bir dənə də bulud yox idi. Qüllələrin pəncərələri parıldayırdı. Bizdən çox aşağıda olan küçədən maşınların səsi gəlirdi. Cekson və Tommi ilə yanaşı oturanda bu günün nə qədər gözəl olduğunu bir daha dəyərləndirdim.

— Daha bir şey deyəcəm. Anlamaq və diqqətlə dinləmək incəsənətinə yiyələnəndə, insanlara indiki zamanda çox nadir olan bir hədiyyə bəxş edirsən. İnsanların əksəriyyəti, mən bunu tam ciddi deyirəm, bütün ömrü boyu onlara əsl dinləmə ustalığı göstərən adama rast gəlmir.

Nə üçün? Çünki biz hamımız möhkəm məşğul və özümüzə dalmış adamlarıq… Əlbəttə ki, bütün bunlar ancaq bəhanədir. Lakin sən dinləyəndə, dinləmək isə heç də eşitməklə eyni şey deyil, müsahibində belə bir hiss yaranır ki, onu anlayırlar.

Başa düşülmək yanğısı da sönməyə başlayır. İnsana rahatlıq gəlir, o özünü təhlükəsizlikdə hiss edir. Sənə etibar yaranır. Bilirsən, sonra nə baş verir?

— Təsəvvür belə etmirəm, Cekson, — maraqla müsahibimə tərəf əyilərək cavab verdim.

— İnsan özünü təhlükəsizlikdə hiss etdiyi üçün hər səhər rahat evdən bu qəddar və fani dünyaya çıxan zaman geydiyi müdafiə qılaflarını soyunmağa başlayır. Bizə maraqlı olan adamların əksəriyyətinin bizə ancaq dərin pərişanlıq gətirdiyi bu dünyada ağrılardan qaçmaq üçün hamımızın daşıdığı zirehi üstündən atır.

İnsan görür ki, sən ona səmimi maraq və qayğı göstərirsən. İnsan görür ki, sən ona yaxşılıq diləyirsən. İnsan görür ki, sən onun maraqlarının qayğısına qalırsan. O da sənin üçün bacardığının ən yaxşısını etməyə hazır olur.

— Möhtəşəmdir, — dedim.

— Doğrudan da. Bu baş verəndə isə münasibətlər uğur səviyyəsinə yüksəlir. İndi siz bir komandasınız. Əməkdaşlar sənin dayandığın torpağa belə xeyir-dua edirlər. Onlar sənə dəstək verir, səni həvəsləndirir, sənə lazım olanda hər an köməyinə gəlməyə hazır olurlar.

Müştərilər isə sənin könüllü səfirlərinə çevrilirlər: onlar sənin xeyirxah adını — olduqları hər küçədə və hər evdə — qulaq asmağa hazır olan hər bir adama elan edirlər.

Biz birlikdə gülüşdük. Ceksonun ehtirası demək olar ki, maddi idi. Liderlik, qarşılıqlı münasibətlərin gücü və adamlarda dahini oyatmaq haqqında danışmağı xoşladığı görünürdü.

— HUMAN sözündəki M hərfi Təbii Ünsiyyətin (Mingle) zəruri olduğunu sənin yadına salacaq. Öz əməkdaşların və müştərilərinlə ən müxtəlif məsələləri müzakirə etməyə hazır ol. Məlumatın dövr etməsi əla şeydir. Birlikdə biznes qurduğun adamlarla ünsiyyətə hazır olmağın tamamilə qeyri-adi nəticələrə və gözlənilməyən qələbələrə gətirir.

İnsanlar sənin üzünü tez-tez görəndə onların yadında qalırsan. Onlar səni daha yaxşı tanıyırlar. Sənə rəğbət bəsləyirlər. Yadında saxla: insanlar biznesi rəğbət bəslədikləri adamlarla qurmağı xoşlayırlar.

— Bu nə qədər də doğrudur, Cekson. Mənim mağazadakı daimi müştərilərim kitablara olan sevgimə rəğbət bəsləyirlər. Buna görə də onlar təkrar-təkrar yanıma gəlirlər.

— Bizim yüksək rəqabət dövründə münasibətlərin təmizliyi və möhkəmliyinin qayğısına qalmaq çox vacibdir. İndi öz qınında gizlənməyin vaxtı deyil. Biznesmen üçün elektron məktubların divarları arxasında oturmaq vaxtı deyil.

İnsanların arasına çıxmaq, onlara istədiklərinə nail olmağa yardım göstərərək, həmkarlar və müştərilərinlə aranda körpü salmaq lazımdır. Həmkarlarınla qəhvə iç. Müştərilərinlə nahar et. Hansı həyəcanların gecələr onları yatmağa qoymadığı, bu təlatümlü vaxtlarda özlərini biznesdə necə hiss etdikləri ilə maraqlan…

Göstər ki, onlara laqeyd deyilsən, özü də bunu təkcə hər şeyin yaxşı olduğu deyil, çətin olduğu vaxtlarda da et. Onlar bunu yaddan çıxarmayacaq və loyallıqla cavab verəcəklər.

— Çox maraqlıdır, — dedim. — Bəs HUMAN sözündəki A nə məna daşıyır?

— Əylən (Amuse), – Cekson mehribanlıqla cavab verdi. – Çoxumuz hesab edirik ki, guya ciddi olmaq lazımdır. Qorxuruq ki, yeri düşəndə gülsək, zarafat etsək və ya oynasaq, ətrafdakılar düşünər ki, vaxtımızı boş yerə sərf edirik, bu isə məhsuldarlığa mənfi təsir göstərir.

Əslində isə hər şey tərsinədir. İşini sevinc və coşqunluqla görürsənsə məhsuldarlıq ancaq artır. Şadlıq öz işinin içində əriməyə imkan verir. Şadlıq əməkdaşlıq ruhu oyadır. İnsanlar sevinclə işləyirlərsə, müəssisənin enerjisi daha yüksək səviyyəyə qalxır.

İnsanlar işdə sevinirlərsə, daha az stress hiss edirlər, qeyri-standart qaydada işləməyə, müştərilərin gözlədiyindən artığını etməyə daha meylli olurlar və ümumiyyətlə, iş onlara çətin gəlmir.

Ona görə də hər səhər mağazaya gələndə gördüyün işə sevinc və maraq dolu münasibət bəsləməyin üstünlüklərini yadından çıxartma. Əməkdaşlarını əyləndirmək və maraqlandırmağı yadından çıxartma, axı sən bu gündən titulsuz lidersən.

Cekson yenidən saatına baxdı və diqqətini məndən və dərsimizdən yayındırmadan bir qədər daha sürətlə danışmağa başladı.

— HUMAN sözündəki N hərfi, Bleyk, səni liderliyin ən çox sevdiyim ideyalarından biri ilə bağlayacaq, – bağban Nyu-Yorkun biz-biz duran göydələnlər və möhtəşəm abidələri görünən məşhur üfüqünə qürub edən günəşin göründüyü pəncərənin qabağında oturaraq davam etdi. – Bu Qayğıkeşlikdir (Nurture).

Biz artıq danışdığımız kimi, əvvəllər biznes mənə istiqamət götürmüşdü, mən, mən, mən və məndən başqa heç nə. Amma indi, ən məşhur şirkətlərin iflası ilə müşayiət olunan məlum fəlakətli sarsıntılardan sonra diqqət bizə çevrilib.

Biznesin köhnə aparılma üsulu bütövlüklə almağa istiqamətləndirilmişdi. Onun məğzi mümkün qədər az vermək, bununla bərabər, ən qısa zamanda mümkün qədər çox pul qazanmaq idi.

Belə şəraitdə sənin müştərilər və əməkdaşlarla münasibətlərinin dərinliyi və məzmunu xüsusi məna kəsb etmirdi. Müştərilər xırda pul hesab edilirdilər. Sözünü tutmadığın, yalan danışdığın və ya xaltura etdiyin üçün birini itirsən də faciə deyil, başqalarını taparsan.

Əməkdaş onu dəyərləndirmədiyindən və ya ona qarşı ədalətsizlik etdiyindən narazıdırsa, bunda da qorxulu bir şey yoxdur – insan ehtiyatları tükənməzdir.

Amma indi biznes əvvəlki kimi deyil. Texnoloiyaların sayəsində məlumat elə dəli sürətlə yayılır ki, bir narazı müştəri belə yol verilməyəcək israfçılıqdır. Tək bircə adam, çox istəsə, sənin nüfuzunu tapdalayıb beş qəpiklik edər.

Digər tərəfdən, gördüyün işə həqiqətən heyran olmuş bir müştəri, heç bir çətinlik çəkmədən, sənin məziyyətlərin haqqında minlərlə adama danışa bilər.

Əməkdaşlara gəlincə, yeni dünyada istedad ən böyük dəyərdir. İndi insanlara yeri doldurula biləcək ehtiyat kimi yanaşmaq olmaz, çünki bu belə deyil. Əla əməkdaşını itir, səni öncədən görülməsi mümkün olmayan ziyan gözləyə bilər.

Ona görə də deyirəm: qayğıkeş ol. İnsanlarla son dərəcə həssas ol. Həssaslıq zəiflik deyil. Xeyirxahlığı zəifliklə qarışdırma. Titulsuz lider canı yananlıqla tələbkarlığı özündə ustalıqla birləşdirir. Onun insani münasibətləri birinci yerə qoyduğuna şübhə yoxdur.

Lakin bu o demək deyil ki, ən yüksək məhsuldarlığı, işə nəhəng sədaqəti və ən parlaq nəticələri tələb etmir. O, eyni zamanda həm yumşaq, həm də sərt olmağı bacarır.

Bu keyfiyyətlərin ideal tarazlığına nail olmaq çətindir. Lakin öz üzərində gərgin işləsən alınacaq. Ancaq xeyirxahlıq bu qədər açıq-aşkar bir strategiyadırsa, onu niyə bu qədər az adam tətbiq edir?

Özündə heç bir yaxşı şey görməyən insanı olduğu kimi qəbul edib, artıq olmaq istədiyinə çevrilmiş kimi, hörmət və xeyirxahlıqla davranmaq çox böyük ustalıq tələb edir.

İşdə, çiynində milyon qayğı ola-ola, qarşılıqlı münasibətlərin inkişafı, mehriban təbəssüm, ruhlandırıcı söz, qayğıkeş hərəkət üçün vaxt oğurlaya bilirsənsə, bu heç də zəiflik əlaməti deyildir. Bu, güclü liderin təzahürüdür. İnsanları düşün. Heyranedici dərəcədə qayğıkeş ol.

Qeyri-adi dərəcədə xeyirxah. Qoy yollarınızın kəsişdiyi hər bir adam əvvəlkindən bir qədər daha mükəmməl, xoşbəxt və həvəsli olsun. Bunun sənin karyerana necə təsir edəcəyini sonra görəcəksən.

— Sənin həyatına da, — Tommi terrasdakı heykəllərdən birini nəzərdən keçirə-keçirə əlavə etdi.

— Bleyk, sənə demək istədiklərim bu idi. İnsanların qayğısına qal, pul özü sənə tərəf gələcəkdir. İnsanlara məqsədlərinə çatmağa kömək et, insanlar da sənə məqsədinə çatmağa kömək edəcəklər. Biznes qurduğun insanları uğura apar, onlar da səni uğura çatdıracaqlar. Qarşılıqlıq qanunu liderliyin və insan təbiətinin ən mühüm qanunlarından biridir.

— Bunu yadımda saxlayacam, Cekson, — minnətdarlıqla bildirdim.

— Çox gözəl. Ən başlıcası, yadından çıxarma ki, bu qanun sadəcə insanlarda onlara xeyirxahlıq və kömək etmiş adamlara qarşı sövq-təbii minnətdarlıq hissinin, onlara yaxşılıq etmiş adamlara əvəzini vermək istəyinin yaranması faktını əks etdirir.

Bizə yaxşılıq etmiş insanlara yaxşılıqla cavab vermək kimi əzəli meylimiz mövcuddur. Başqa insanlar üçün dəyər yaratmaq və onlara kömək göstərməyə hazır olmaq, onlarda da bunun cavabında yaxşı bir şey etmək istəyi oyadır. Əlbəttə ki, bu hallarda sənin məramın təmiz olmalıdır.

İnsanlara xeyirxahlığı sənə borclu olduqlarını hiss etdirmək üçün yox, yaxşı iş olduğu üçün et. Əvəz gözləmədən başqasına kömək etmək özü artıq bir bəxşişdir. Bundan kiçik olan heç bir şey, nə sən, nə də ətrafdakılar üçün bəxşiş deyil. Bu bəxşişi məhz belə — alicənablıqla və təmənnasız versən, səni gözqamaşdırıcı müsbət nəticələr gözləyir.

— Mən sizi dinlədim və anladım, — sadə bağban paltarı geymiş bu gözəl biznesmen və mütəfəkkirlə ünsiyyətimin bu qədər tez bitməsinə təəssüf hissi ilə dedim.

Cekson əlini cibinə saldı, oradan içərisində toxumlar olan daha bir zərf çıxarıb mənə uzatdı.

— Bleyk, bunlar bənövşənin nadir afrika növünün toxumlarıdır. Qoy onlar insan becərmək incəsənətini yadına salan xatirə olsun. Onlara inan. Onlara qayğı göstər. Qulluq et. Sula. Onlara verə biləcəyin ən yaxşı şeyləri ver və necə cücərdiklərini müşahidə et.

Mən anlayıram ki, bunlar çox sadəlövh səslənir. Lakin bu obrazın daxilinə doğrudan da ən vacib liderlik həqiqəti qoyulub: biznesdə uğurun əsası insanlardır.

Liftin qapısının yanında Cekson çiyinlərimdən tutdu.

— Hə, dostum, bunu sənə olan sevgimin rəmzi kimi qəbul et, — dedi və məni qucaqladı. — Səninlə tanışlığa çox şad oldum. Sənin yaxşı insan olduğuna əminəm. Bu isə indiki zamanda ən əsasıdır… əsl olmaq əvvəllər heç vaxt bu qədər əhəmiyyətli olmayıb.

Mənim heç bir şübhəm yoxdur ki, səndən əla titulsuz lider olacaq və sən çoxlu sayda insanların həyatına müsbət təsir edəcəksən. Hə, verdiyim toxumları əkməyi də yadından çıxartma. Əminəm ki, sən onlara vurulacaqsan.

Titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında üçüncü söhbət:

SƏNİN LİDERLİK UĞURUN İNSANLARLA MÜNASİBƏTLƏRİNİN DƏRİNLİYİNDƏN ASILIDIR.

HUMAN (İNSAN) sözündə şifrlənmiş beş qayda:

Helpfulness (Faydalılıq)

Understanding (Anlama)

Mingle (Səmimi ünsiyyət)

Amuse (Əyləncə)

Nurture (Qayğıkeşlik)

Təxirəsalinmaz addim

Sənə ən böyük təsir etmiş adam haqqında fikirləşməyə beş dəqiqə vaxt ayır. Hansı üç xüsusiyyəti onu sənin həyatında bu dərəcədə əhəmiyyətli edib? Bu fəsildə təsvir edilən inanclar və davranış modellərini günü bu gündən özünün evdəki və işdəki həyatına necə tətbiq edə bilərsən?

Liderlik haqqında yadda saxlamalı iqtibas:

Hər şeyi özü etmək və ya edilmiş hər şeyi öz adına yazmaq istəyən adam lider ola bilməyəcək.

Endryu Karneqi

Fəsil 7
LİDERLİK HAQQINDA DÖRDÜNCÜ SÖHBƏT: DAHİ LİDER OLMAQ ÜÇÜN ƏVVƏLCƏ DAHİ ADAM OL

Hamı özündən məmnun qalsaydı, dünyada qəhrəman olmazdı.

Mark Tven

Tommi ilə özünün caz klubları və dəbli butikləri ilə məşhur olan Meat-packing Districtə çatanda artıq axşam düşürdü. Tommi sakit və fikirli idi.

— Bleyk, mənim dostum, — biz birinci dərəcəli VuDu restoranına doğru gedəndə dedi. – İndi sən dörd müəllimdən axırıncısı ilə tanış olacaqsan. Səni titulsuz liderlik fəlsəfəsinin dördüncü və sonuncu prinsipi ilə tanış edəcək daha bir qeyriadi adamla.

Onda, daxili liderini oyatmaq və imkanlarının ən yüksək həddində hərəkət etmək üçün zəruri olan hər şeyin olacaq. Ondan sonra biz ayrılacağıq. – Müəllimim susdu. Onun baxışları kənara yönəlmişdi. O, köksünü ötürdü.

— Amma biz hər gün işdə görüşəcəyik, Tommi. Bazar ertəsi günü işə qayıdanda özümü necə apardığımı görəcəksiniz. Görəcəksiniz! Mən artıq özümü başqa adam hiss edirəm. Əminəm ki, mən mağazamızın rok-ulduzu ola biləcəm, — ehtirasla səsləndim.

Tommi buna heç bir cavab vermədi. O, sadəcə ayaqlarının altına baxırdı. Biz restoranın qapısından girib, zirzəmiyə endik. Zirzəmidən həmişə nəsə bir səliqəsizlik gözləyirsən, amma bura işıqlı və rahat idi. Divarlardan qara metal çərçivəli müasir rəsmlər asılmışdı.

Biz məmnunedici musiqinin sədaları altında dəhlizlə addımlayır və teztez qara geyimli gözəl və məğrur insanlarla rastlaşırdıq. Güman etmək olardı ki, hansısa meditasiya zalına gedirik…

Qısası, üstündə «Amber sağlamlıq və istirahət salonu», ondan bir qədər aşağıda isə «Cet Brisli, müalicə masajı» sözləri oyulmuş yaşıl rəngli qeyri-şəffaf şüşədən düzəldilmiş qapıya çatana qədər Tomminin fikrinin nə olduğunu və məni hara apardığını bilmirdim.

— Ey Dahi Bleyk, özünün son müəllimin ilə görüşməyə hazır ol, — müəllimim mehribanlıqla dedi. — Lakin biz növbə tutmalı olacağıq. Gördüyün kimi bu oğlan kifayət qədər populyardır, o, dəblə geyinmiş bir neçə adamın oturduğu qəbul otağını nəzərdən keçirərək dedi.

— Bu müəllim müalicə masajı ustasıdır? — soruşdum.

— Hə, öz sahəsində ən yaxşılardan biridir. Biz daha tez-tez görüşəndə bəzən məni də masaj edirdi və bundan sonra özümü nə dərəcədə yaxşı hiss etdiyimi sözlə təsvir etmək mümkün deyil. Cet sadəcə sehrbazdır. Bleyk, səni nə vaxtsa masaj ediblər?

— Yox. Heç vaxt.

— Hə, nə olar, bunun necə olduğunu sınayarsan.

— O məni masaj edəcək?

— Bəxtin gətirsə, — Tommi cavab verdi. — Bəxtin möhkəm gətirsə. Şübhəsiz, Cet NyuYorkun ən məşhur masajçısıdır. Uoll-stritdən olan bütün oğlanlar gərginliyi atmaq və yenilənmək üçün buraya axışırlar. Bu növbədə kino ulduzları və supermodellər də dayanırlar.

Eşitdiyimə görə, Britaniya kral ailəsinin bəzi üzvləri belə təyyarəylə Cetin yanına gəlirlərmiş ki, onların kürəklərini düzəltsin. O öz işinin əsl dahisidir. Mənim də ən yaxşı dostlarımdan biridir.

— Onda biz niyə növbədə dayanmalıyıq? — tam səmimi təəccübümü bildirdim.

— Çünki o, ədaləti hər şeydən üstün tutur, — müəllimim cavab verdi. — O, vicdanlı adamdır… bu gün görüşdüyün digər müəllimlərin kimi.

O, düzgün hərəkət etməsi ilə yaşayır, amma bu, soyuq və darıxdırıcı düzgünlük deyil, güzəştsiz düzlüklə sehrli dərəcədə şən xasiyyətin qüsursuz, tarazlaşdırılmış qatışığıdır. Şairanə səslənir, eləmi? — Tommi mənə göz vurub əliylə çiynimi döyərək, dedi.

Otuz dəqiqədən sonra biz artıq Nyu-Yorklu masaj ulduzu Cet Brislinin otağında idik. Müəllimimi görəndə onun üzünə geniş bir təbəssüm yayıldı.

— Salam, Tommi. Çoxdandır mənə baş çəkmirsən, mən artıq darıxmışam da. Səni görməyə çox şadam. Çox, çox şadam.

Dostlar bir-birini bağrına basdı, sonra isə zarafatyana boks döyüşünə başladılar. Görünür bu onların arasındakı özünəməxsus dostluq mərasimi idi. Mən təbəssümlə bu iki centlmenin birbirini məktəb uşağı kimi yumruqlamasına baxırdım. Çox məzəli mənzərə idi. Həqiqətən unudulmaz gün idi.

— Mərc gələrəm ki, bu, kitab mağazasından olan Bleykdir, — Cet əlimi sıxaraq dedi. — Səninlə tanış olmağa şadam, — həqiqi bir mehribanlıqla əlavə etdi.

— Cet, bu mənim üçün şərəfdir, — cavab verdim. — Görürəm ki, siz çox populyarsınız, bura da demək olar ki, ziyarətgahdır.

— Münasibətlərinə görə insanlara minnətdaram. Eyni zamanda onu da etiraf edim ki, mən bunu qazanmışam. Mən indiyə qədər də həyatda rast gələcəyin insanların əksəriyyətindən daha çox işləyirəm. Arzu, ümid və sevincləri gerçəkləşdirmək üçün qan, tər və göz yaşları tamamilə zəruridir.

İnsanlara, titulsuz liderlik edə bilmələri üçün, sağlam olmağa kömək etmək bizim ailəvi ənənəmizdir. Mən dördüncü nəsil masajçıyam. Bu peşə mənim üçün əsl incəsənətdir. İşim mənə böyük ləzzət verir, çünki daxili həyatlarında əlçatmaz yüksəkliklərə qalxa bilməyən insanların öz işlərində də zirvələrə qalxa bilməyəcəklərinə əminəm.

Özün enerji ilə dolu deyilsənsə, başqalarını enerji ilə yükləmək mümkün deyil. Özünü əla hiss etmirsənsə, başqalarının əhvalını yüksəltmək mümkün deyil. Ona görə də mənim məqsədim hər gün inkişaf etməkdir ki, daha çox insana gümrahlıq və güc verə bilim.

Amma özüm haqqında nə qədər çərənləmək olar, sənə diqqət yetirmək lazımdır, Bleyk, birincisi… eşitdim ki, sən İraqda xidmət etmisən.

— Olub, olub elə bir şey. Sizə deyim ki, dəlicəsinə bir təcrübə idi. Tərxis olunandan sonra da asan olmadı, mülki həyata daxil olmaq çox çətin idi. Son zamanlar mən, faktik olaraq, çaşbaş halda yerimdə sayırdım.

Lakin titulsuz liderlik haqqında bu gün öyrəndiklərimdən sonra bu təcrübə mənə başqa yöndən görünür. İndi anlayıram ki, orduda xidmət mənim xeyrimə olub. Mən müharibədə öyrəndiyim hər şeyi hər bir işimdə yeni liderlik və ustalıq səviyyəsinə qalxmaq üçün tətbiq edəcəyəm.

— Düzgün qərardır, Bleyk. Verdiyin bütün itkilərə görə sənə minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Sən və silahdaşların amerikalılar üçün çox şey etmisiniz. Sağ olun.

— Buyurun, Cet, — minnətdarlıqla dedim. — Siz çox qonaqpərvərsiniz.

— Onda birbaşa Tomminin səni bura gətirdiyi məqsədə — dərsə keçək. Yaxşı?

— Çox gözəl.

— Sən artıq gözəl Anna ilə görüşmüş və TLE fəlsəfəsinin Birinci Prinsipini öyrənmisən.

— Lider olmaq üçün mənə titul lazım deyil, – hazırcavablıq etdim.

— Afərin. Bundan başqa sən xizək idmanının əfsanəsi, bizim mehriban və cazibədar dostumuz Tay Boydla görüşmüsən, o da səninlə İkinci Prinsipi bölüşüb. O sənin yadındadır? – Cet maraqlandı.

— Əlbəttə. Coşqun zamanlar dahi liderlər yetirir.

— Əla, — Cet gülümsəyərək əl çaldı. — Tommi sən bizə əla şagird gətirmisən. Hər şeyi göydə tutur.

— Bilirəm, — divardakı şəkilləri nəzərdən keçirən Tommi dedi. — Mən onunla fəxr edirəm.

— Titulsuz liderlik fəlsəfəsinin Üçüncü Prinsipi isə belədir: sənin liderlik uğurun insanlarla münasibətinin dərinliyindən asılıdır. Əminəm ki, mənim dostum, dahi görücü və bağban Cekson bu dərsi sənə çox gözəl keçib.

— Bu toxumlar da deyiləni təsdiq edir, — zərfi cibimdən çıxararaq dedim.

— Cekson əla insandır, Cet yenidən gülümsədi. — İndi isə növbə mənimdir. Bleyk, mən axırıncı Prinsipin mühafizəyəm. Mənə elə gəlir ki, o, prinsiplərin ən vacibidir. Mən bunu tam iddiasız, eyni zamanda da tam əminliklə deyirəm. Bu prinsip əvvəlkilərin söykəndiyi təməldir. Bu son dərsi mənimsəyə bilməsən, titulsuz liderlik də edə bilməyəcəksən.

— Bəs axırıncı prinsip nədən ibarətdir? — səbirsizliklə soruşdum.

— Əvvəlcə sənə bir sual versəm olar? — Cet nəzakətlə soruşdu.

— Əlbəttə.

— Müxbirə məşqləri buraxmağı və sağlam həyat tərzindən əl çəkməyi qərara aldığını, bununla belə, bundan sonra da azarkeşləri idman meydanlarında göstərəcəyi yüksək nəticələrlə sevindirəcəyinə əmin olduğunu bildirən peşəkar idmançı haqqında nə fikirləşərdin?

— Fikirləşərdim ki, başı xarab olub, — düzünə cavab verdim.

— Doğrudur, — Cet başını tərpətdi. — Tam səfehlikdir, eləmi? Amma, Bleyk, icazə ver bir şeyi də soruşum.

Biznes meydanının oyunçularının hansı hissəsi, işə çıxmazdan və özünü əsil oyunda göstərməzdən qabaq, şəraitin zərbələrinə dözmək qabiliyyətlərini gücləndirmək, qan-qan deyən sıravilərin qarşısında yaradıcılıqla hərəkət etmək, gərginliyin təsiri altında müsbət əhvalruhiyyəsini saxlamaq üçün ağlının və bədəninin gərgin məşqlərinə vaxt ayırır?

— Güman edirəm ki, çox az hissəsi, — səmimi etiraf etdim.

— Doğrudur. Bununla belə, onlar birinci dərəcəli nəticələrə ümid edirlər. Onlar hazırlığa güc sərf etmədən yarışda qalib gəlməyə ümid edən başdanxarab idmançımızdan heç nə ilə fərqlənmirlər.

Beləliklə, titulsuz liderliyin sonuncu prinsipi daxili liderimizi dayanmadan inkişaf və məşq etdirməyin nə qədər vacib olduğunu yadımıza salır – yalnız bu halda sən özünü işdə yüksək səviyyədə göstərə biləcəksən. Özündə elə bir daxili qüvvə yaratmalısan ki, ən dərin dəyişikliklər və daimi təzyiq şəraitində məğlubedilməz olasan.

— Heyranedici obrazdır, Cet. Mən məktəbdə futbolla məşğul olmuşam və ümumiyyətlə idmanı sevirəm, belə ki, sizin bənzətməniz mənə yaxındır. Mənim indiki vəziyyətimə də birbaşa aidiyyəti var.

Axı mən də kitab mağazasında özümü ən yaxşı şəkildə göstərmək üçün heç bir qüvvə sərf etmirəm, amma özümdən soruşuram ki, görəsən mənim vəzifəmi niyə artırmırlar. Mən sadəcə öz fəaliyyətimlə bağlı məsuliyyəti öz boynuma götürmürəm! Özü də bu, mənim qurbanlıq quzu rolunu oynadığım yeganə vəziyyət deyil.

— Dahi lider olmaq üçün əvvəlcə dahi insan ol. Hər şey bu qədər sadə və aydındır. Yüksək səviyyəli təşkilat, sadəcə, gördükləri hər bir işdə öz qabiliyyətlərini ən yüksək səviyyədə gerçəkləşdirən insanların birliyidir.

Sən və sənin bütün əməkdaşların içinizdəki liderləri oyadanda və tam gücünüzlə oynayanda, bütün şirkətiniz özünün ən yüksək potensialını gerçəkləşdirir. Məntiqlidir? – Cet şövqlə soruşdu.

— Çox, — cavab verdim.

— Zahiri əzəmət daxildə yaranır, — masajçı əlavə etdi. — Ümumiyyətlə can qoymağı bacarmırsansa, işə can qoymağın mümkün deyil. Sənin daxili gücün ümumiyyətlə yoxdursa, rəqiblərlə mübarizədə güclü ola bilməzsən. Daxilində olan ən yaxşı şeyi kəşf etməmisənsə, əməkdaşlarında olan ən yaxşı şeyləri oyatmağa heç bir imkanın yoxdur.

Sənin bugünkü son dərsin şəxsi liderliyin məğzi haqqındadır. Özün üçün lider ol. Yalnız bu halda sən başqalarının da lideri olmaq səviyyəsinə yetişə biləcəksən. Təkidlə daxilən o qədər güclü olmağa çalış ki, xaricən də məğlubedilməz olasan.

Daxilində gizlənmiş sərvətin ətraf aləmə tam açılması üçün öz üzərində səylə işlə. Liderlik potensialın və imkanlarının sərhədləri haqqında mənfi inanclar və yalançı təsəvvürlərdən təmizlən. Mürgüləyən potensialın, ən şöhrətpərəst istəklərin və ən yüksək məqsədlərinlə təmas qurmaq üçün özünüdərki inkişaf etdir.

Xarakterinin zənginləşdirilməsi, məramlarının təmizlənməsi və fəaliyyət miqyasının böyüdülməsinə yönəlmiş daxili işini yerinə yetir. Bədənini məşq etdir, qoy o enerji ilə dolu olsun və həyat qüvvəsi şüalandırsın. Uğur enerjili insanların nəsibidir.

— Mən bunu artıq çox yaxşı anlamışam.

— Özün üçün dahi adam və lider olmaq yolunda atılmalı addımlardan biri, bütün köhnə incikliklərdən, ümumiyyətlə keçmiş illərin mənfi baqajından azad olmaq vasitəsilə daxili həyatının hissi ölçüsünü təmizləməkdən ibarətdir. Bütün bu zir-zibil səni yalnız ləngidir və öz dahiliyini tam şəkildə üzə çıxarmağa mane olur.

Bir də, Bleyk, özünün Ali Mənin ilə rabitə kanallarını inkişaf etdirməklə öz varlığının ruhi sferası üzərində çalış. Ali Məninin köməyi ilə sən ən məhsuldar illərini ölümdən sonra da yaşayacaq əməllərə sərf edə biləcəksən.

— Ölümdən sonra?

— Hə, Bleyk. Həyat cəmi bir andır. Qısa bir işartıdır. Özündən sonra nə qoyacağını, insanların səni necə yadda saxlayacaqlarını fikirləşmək lazımdır. Özü də bunun haqqında Yer üzündə yaşayacağın son gün deyil, indidən düşünmək lazımdır. Yalnız bu yolla öz həyatına yenidən baxa və onun sonunun yaxşı olmasının qayğısına qala bilərsən.

— Bu barədə heç vaxt düşünməmişdim, — Cetin hər birimiz «yaxşı sonumuz» haqqında düşünməliyik fikrindən çaşmış halda mızıldandım. Bu fikirdən bədənimdən soyuq bir gizilti keçdi.

— Təəssüf ki, insanların əksəriyyəti işin və həyatın əslində nə olduğunu ancaq qocalıb, bir şey dəyişmək üçün gücü qalmayanda anlayır, — Cet davam etdi. — Çox adam yaşamağı ancaq ölmək vaxtı çatana öyrənə bilir.

Çoxumuz ömrümüzün ən yaxşı illərini ayaqüstü komada keçiririk və anlamırıq ki, həyatda doğrudan da vacib olan lider olmaq, öz potensialını gerçəkləşdirmək, özünün işi və şəxsiyyət kimi inkişafı ilə dünyanı daha da yaxşılaşdırmağa töhfə verməkdir.

Bu lunatiklər yalnız qaçılmaz sonun astanasında həyatının zahiri bər-bəzəyini kənara edib, daha dərinə nüfuz etməyə çalışırlar.

Onda məlum olur ki, anadan gələndə onlara heyrətləndirici istedadlar və qiymətli bəxşişlər, eyni zamanda da həyatı müddətində bu dühanı cilalamaq və gerçəkləşdirmək, bununla da ətrafdakıların həyatını daha yaxşı etmək məsuliyyəti verilib.

Lakin onların bunu anladığı vaxt, nəyisə dəyişmək artıq çox gec olur. Elə gerçəkləşməmiş də ölürlər.

Mən Cetin hər bir sözünü canıma çəkirdim. Onun dərin müdrikliyə malik insan olduğu hiss edilirdi.

— Bizim başdan ayağa materialist və merkantil dünyamızda insanlar dahiliyi titul, dəbdəbəli avtomobil və bankda böyük pul hesabı arxasınca qaçmaq yoluyla əldə etməyə çalışırlar. Əslində isə, artıq bizim həqiqətən istədiyimiz hər şeyimiz var.

Can atdığımız kamillik və xoşbəxtlik bizim daxilimizdədir. Biz isə onları, hədər yerə, harada gəldi – vəzifə, ictimai status, kapital və s. — də axtarmağa çalışırıq. Axı hər birimiz qısa bir müddətdən sonra toza çevrilirik. Həyəti süpürən xidmətçini də direktorla qonşuluqda basdırırlar.

Titul, prestij, diplom… Sonun yaxınlaşanda bunlar hamısı çox əhəmiyyətsiz görünür. Əhəmiyyətli olan daxilinə qoyulmuş potensialı tam mənasında gerçəkləşdirə, insanların həyatına müsbət təsir etmək yoluyla özünü bir lider kimi göstərə bilib-bilməməyindir.

Bütün bunlar isə sənin daxilindən başlayır. Sənin işığın tam gücü ilə yalnız daxilindən parlaya bilər.

— Cet, siz «İstədiyimiz hər şeyimiz var» ifadəsi ilə nə demək istəyirsiniz? Mən bundan sonra tərəddüd etmədən titulsuz liderliyə can atmaq və öz işimə var qüvvəmi sərf etmək fikrindəyəm. Lakin etiraf edim ki, daha yaxşı mənzil, yeni avtomobil və daha bir neçə şeylər istəyirəm.

İndi bu şeylərim yoxdur. Mən anlayıram ki, əsl liderlik bunları əldə etməyə kömək edəcək, amma indi bu şeylərim yoxdur.

— Bleyk, bütün hörmətimə baxmayaraq sənə etiraz etməyə məcburam. Mən əmin deyiləm ki, sən bütün bunları doğrudan da istəyirsən.

— İstəyirəm.

— Yox, istəmirsən, — Cet sözümü mehribancasına, amma qətiyyətlə kəsdi. — Güman edirəm ki, sən daha çox bu şeylərə malik olmaqdan gözlədiyin hissləri — məmnunluq, minnətdarlıq, daxili rahatlığı istəyirsən.

Mən bəyan edirəm ki, sən özünün daxili həyatın üzərində məqsədyönlü çalışmaq vasitəsilə zahiri həyatında da bir sıra təəccübləndirici nəticələr əldə edəcəksən. Əvvəlcə özün üçün lider ol, – Cet bir daha təkrar etdi.

— Çox maraqlıdır, — mən fikirli-fikirli cavab verdim.

Bir qədər fikirləşəndən sonra anladım ki, Cet haqlıdır. İndiki dünyamızda uğurun ölçüsü bizim necə adam olduğumuz yox, malik olduğumuz şeylərdir. Həyatda nə qədər irəli getdiyimizi insanlara verə bildiyimiz fayda ilə ölçmək əvəzinə, qazancımız və vəzifədə irəli getməyimizlə ölçürük.

Mənə belə gəldi ki, bizim cəmiyyətimiz yalançı dəyərlərə istiqamət götürüb.

Təəssüf ki, biz əsl uğurun nə olduğunu yaddan çıxarmışıq. Ona görə də əksəriyyətimizin bədbəxt olması təəccüblü deyil.

Təəccüblü deyil ki, dünyada bu qədər çox insan öz ağrısını izafi şeylərlə – çox yemək, televizor, yatmaq və s. — lə ovutmağa çalışır. Bizə heç vaxt xoşbəxtlik gətirməyəcək şeylərin dalınca başılovlu qaçmaqla yalançı dəyərlərə yönəlirik.

— Yaxşı şeylərə malik olmaqda pis heç nə yoxdur, — Cet mineral su butulkalarını Tommi ilə mənə uzadaraq izah etdi. — Mən estetəm. Bunun nə olduğunu bilirsən, Bleyk?

— Yox, bilmirəm.

— Estet gözəlliyi sevən adamdır. Ətrafımda gözəl şeylərin olması xoşuma gəlir. Salonumdakı mebel ən yüksək səviyyəlidir. Yalnız ən əla keyfiyyətli ərzaqla qidalanıram. Paltarlarım Soxonun ən dəbli mağazalarındandır. Mən çoxdan qərar vermişəm ki, həyatımda hər şey yüksək səviyyədə olmalıdır. Elə özümü varlı hiss etdiyim üçün də varlı olmuşam.

— Deməli, siz varlı adamsınız? — Masajçının çoxlu pulunun haradan ola biləcəyinə təccüblənərək soruşdum.

— Bəli, Bleyk. Mənim burada kifayət qədər böyük köməkçilər komandam, şəhərin müxtəlif rayonlarında beş filialım var. Bundan başqa, insanların sağlamlığının qayğısına qalmağı özünə peşə etmək istəyən insanları da öyrədirik. Bu salon və bütövlükdə biznesim mənə maliyyə sərbəstliyi verib.

Belə ki, özümü gözəlliklə əhatə etməyə cibimin gücü çatır… bəli, mən hər şeyin ən yaxşısını xoşlayıram. Gözəl musiqidən həzz alıram. Məzuniyyət zamanı ən gözəl yerlərə səyahət edirəm. Əla çaxırlar içirəm.

— Həyat pis çaxır içmək üçün çox qısadır, — Cet göz vuraraq davam etdi. Amma bunun açarı ondadır ki, özümü bu şeylərlə eyniləşdirmirəm. Mən onlara bağlanmıram. Mən onlara sahibəm, onlar mənə yox. Bəli, mən insanam və yaxşı şeylər mənə sevinc gətirir.

Zahiri gözəlliyə can atmaqda pis bir şey olmadığı tam dəqiqdir. Belə istək həyatımızı yaxşılaşdırır. Lakin mən özümü öz əşyalarımla müəyyən etmirəm. İnsan özünü və dünyadakı yerini əmlak vasitəsilə müəyyən edəndə bu onun üçün problemə çevrilir.

— Niyə?

— Çünki əmlakını itirmək onun özünü itirməsi deməkdir. Mən bu dünyanın bizə təklif edə biləcəyi yaxşı şeyləri və cismani ləzzəti xoşlayııram. Lakin mən onların qulu deyiləm. Mən hər gündən mümkün olan hər şeyi alır və həyatı, üstündə əsiləcək qədər, sevirəm. Mənim nəyim olduğu yox, kim olduğum mühümdür.

Öz nümunəmlə əməkdaşlarım, müştərilərim və yaxın adamlarıma göstərdiyim təsir qazandığım pullardan qat-qat vacibdir. Yeri gəlmişkən, Bleyk, bütün fikrini pul qazanmaq üzərində cəmləmək işin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir, pulu isə məhz əla iş gətirir.

— Paradoksdur, — qeyd etdim. — Həm də çox maraqlıdır.

— Sözüm ondadır ki, əsl titulsuz liderə çevrilmə prosesi qeyri-adi insan olmaq istəyindən başlayır. Yaxşı xəbər ondan ibarətdir ki, insanın daxilən boy atmasının, zahirən boy atması ilə müşayiət olunmaması sadəcə mümkünsüzdür. Ona görə də, sənin bir nömrəli məsələn öz üzərində işləməkdir.

Bu adamın, lider keyfiyyətlərinin artırılması üçün bir təməl kimi daxili inkişafa bu dərəcədə böyük əhəmiyyət verməsi bir qədər qəribə görünürdü. Biznes haqqında kitabların əksəriyyətində daxili dünya haqqında yalnız ötəri danışılır, ona görə də bunun karyera üçün vacib olması haqqında heç vaxt düşünməmişdim.

— Özünün anadangəlmə liderlik potensialına yol tapandan, onun oyanmasına imkan verəndən sonra toxunduğun hər şey dəyişir. Özünün əsl təbiətini daha dərindən anladıqca, özünə daha çox güvənən bütöv və yaradıcı adama çevrildikcə ətrafdakılarla münasibətin və işgörmə tərzin yeni dahilik səviyyəsinə keçməyə bilmir.

— Bu aydındır, — təsdiq etdim. — Öz qabiliyyətimə nə qədər çox inanıramsa, qarşıma qoyduğum məqsədə nə qədər qorxmadan can atıramsa, sinəmdəki od nə qədər gur yanırsa, öz işimi o qədər yaxşı yerinə yetirir və o qədər də çox şeyə nail oluram. Bu məntiqlidir. Nə qədər yaxşı insan oluramsa, etdiklərim də o qədər daha yaxşı alınır.

— Bəli. Amma, müəyyən mənada, sənin əsas məqsədin daha yaxşı olmaqdan ibarət deyil, Bleyk. Əsl məqsəd təkmilləşmək yox, xatırlamaqdır.

— Sizi anladığıma əmin deyiləm.

— Sən olduğun kimi də mükəmməlsən, — Cet təkrar etdi. Özü üçün lider olmaq özünü təkmilləşdirmə deyil, çünki sən elə belə də qaydasındasan. Söhbət daha çox xatırlamaq haqqındadır.

Daxili liderini yada salmaq, sonra isə onunla olan qarşılıqlı münasibətlərini hər gün möhkəmləndirmək. Özü üçün lider olmaq nə vaxtsa olduğun insanla – özünün əsl təbiətinlə əlaqəni bərpa etmək deməkdir.

— Elə isə, Cet, mənim əsl təbiətim necədir?

— Sən uşaq olanda bu barədə bilirdin. Sən körpə olanda cəmiyyət hələ sənə arzularından imtina etməyi, öz dühanı məhdudlaşdırmağı və ehtirasını boğmağı öyrətməyi çatdırmamışdı. Onda sən risk etmək, yenini dərk etmək və özünü utanıb-çəkinmədən olduğun kimi qəbul etməkdən qorxmurdun.

Uşaqlıqda sən özünün anadangəlmə liderlik potensialını dərindən hiss edirdin. Sən həyatın Yer üzündə öz izini qoymaq, böyük əməllər etmək və həyatını gözəl macəraya çevirmək çağırışına açıq idin. Lakin böyümə prosesində dəhşətli bir şey baş verdi: ətraf dünya səni korladı.

Valideynlər, yaşıdların və ümumiyyətlə cəmiyyət tərəfindən proqramlaşdırılma səni ən yüksək potensialına aparan yolu tədriclə bağladı. Kütlənin səsi sənə irəli soxulmamağı, arzularını boğmağı, günlərinin qızılını mis qəpiklərə xırdalamağı öyrətdi.

— Səninlə razılaşmalı olacam, Cet, — həyəcanla dedim. — Mən anadangəlmə qüvvəmi qaytarmaq istəyirəm. Özümün liderlik etmək, dünyaya təsir etmək və toxunduğum hər şeyi azca da olsa daha yaxşı etmək bacarığımı qaytarmaq istəyirəm, — Annadan eşitdiyim sözlərdən istifadə edərək əlavə etdim.

— Daxildən xaricə gedən və sənin dahiliyini üzə çıxaran şəxsi liderlik hər bir dayanıqlı varlığın DNK-sıdır, Bleyk. Təssüf ki, artıq dediyim kimi, bu dəyər dünyamızda praktik olaraq itirilib. Biz unutmuşuq ki, liderlik ustalığına aparan ən vacib addım daxili dünyamızın ustası olmaq bacarığıdır.

Biz yaddan çıxarmışıq ki, bu və ya digər təşkilatın daxilindəki bütün insanlar fikirləşmək, duymaq və fəaliyyət göstərməyin ən yüksək dünya standartları səviyyəsinə qalxsalar, bu təşkilat özü də ən yüksək dünya standartları səviyyəsinə qalxacaq.

İndi biz ancaq zahiri mükafatlar — titul, pul və əşyalar haqqında düşünürük. Özü də mümkün qədər çox. Hər şey özümüzün Ali Mənimiz deyil, həmtayfalarımızın rəğbətini qazanmağa yönəlib. Vaxt və istedadımızı nə qədər boş şeyə sərf edirik!

— Amma özünüz deyirsiniz ki, titul almaqda, pul qazanmaqda və ya əla əşyalar almaqda pis bir şey yoxdur, elə deyil? — dəqiqləşdirmək üçün soruşdum.

— Bəli, Bleyk, bunlarda pis bir şey olmadığını demişəm və bu doğrudur. Axı titulsuz liderlik fəlsəfəsi heç də iddia etmir ki, təşkilatlar titulsuz keçinməlidirlər. Bu xaosa gətirərdi.

Biznesin ən əsas məsələlərindən birinin öz fəaliyyətindən ən yüksək gəlir götürmək olduğunu etiraf edənlərdən birincisi olmağa hazıram… amma bundan başqa bir sıra özgə prioritetlər də var, — Cet dilucu bildirdi.

Bu yerdə masajçı qabdan alma götürdü və ondan bir dişlək aldı.

— Qonaq olun, uşaqlar! — söhbətini davam edə-edə dəvət etdi. — Eqoist istəklər, son nəticədə, nə sənin təşkilatına, nə də şəxsən özünə xoşbəxtlik gətirmir. And içərəm ki, gətirmir. Mənim salonuma bir-neçə milyarder gəlir. Zegna kostyumunda, qolunda Patek Phillippe saatı.

Söhbət edirik. Bir azdan sonra insanlar ürəklərini açırlar. Mənim ünsiyyətdə olduğum son dərəcə varlı adamların əksəriyyəti o qədər də xoşbəxt deyil. Pul qalağı sadəcə onlara məxsus olan bir əşyadır. Fikir versən, əslində onlar kasıbdırlar.

Kasıblıq pulun yox, hər şeyin çatışmamasıdır. Söhbət etmək imkanım olmuş böyük kapital sahiblərinin çoxuna özünəhörmət, əmin-amanlıq, fiziki sağlamlıq və daxili məmnunluq hissi çatışmır.

— Çox dəyərli müşahidələrdir, Cet, — almadan dişləyərək, qeyd etdim.

— Məhz buna görə də deyirəm: dahi lider olmaq üçün əvvəlcə dahi adam ol. Özün üçün lider ol, Bleyk. Yalnız bu halda özgələr üçün də lider ola və öz nümunənlə ətrafdakılara təsir edə biləcəksən. Yalnız zahiri şeylərə pərəstiş edən dünyamızda daxildən başla.

Yadında saxla ki, dahilik xarici aləmdə nəticələrə gətirən daxili hadisədir. Özündə daxili lideri oyada bilsən, xarici uğurun təmin edilib.

Cet bir dəqiqəlik fikrə daldıqdan sonra dedi:

— Dünən mən valideynləri ilə yuxarıdakı restorana gəlmiş bir oğlan uşağı gördüm. Onun idman köynəyində nə yazıldığını bilirsən?

— Nə yazılmışdı?

— «Mən doğuluşdan möhtəşəməm». Bu gözəl deyilmi, Bleyk? «Mən doğuluşdan möhtəşəməm». Sıravi iş və fərasətsiz həyat əksər insanların öz möhtəşəmliklərini yaddan çıxarması kimi təəssüf ediləcək faktın nəticəsidir, – Cet almasını yeyib qurtararaq fikrini tamamladı.

— Tamamilə doğrudur, — Tommi təbəssümlə qeyd etdi.

— Hal-hazırda yaşayanların hər biri daxili əzəmətə malikdir. Sadəcə bizdə olan istedadların üstünü aça bilsək, hər şey nur saçar. Planetdə artıq adamlar yoxdur. Sən də, Tommi də, ətrafdakı bütün adamlar da liderlik və möhtəşəmlik üçün doğulub.

Lakin bizdə dühamıza şübhə təlqin edərək beynimizi yuduqları, cürətli fikirləri özümüzdən uzaq tutmağı və qabağa soxulmamağa adət etdirdikləri üçün biz kim olduğumuzu anlamaq qabiliyyətini itirmişik. Özümüzün əsl təbiətimizlə əlaqəmizi itirmişik.

Özümüzü qalın şübhə və qorxu qatı altında dəfn etmişik. Biz doğuluşdan möhtəşəmik. Bu həqiqəti dərk et! — Cet əllərini qaldıraraq, ucadan dedi və sonra əlinin içini mənim yuxarı qaldırdığım əlimin içinə şappıldatdı.

Biz gülüşdük. Bu adamlarla birlikdə olmaq çox xoşuma gəlirdi. Onlar o qədər müsbət, inamlı və gerçəkdirlər ki. Güman edirəm ki, liderliyin böyük bir hissəsi məhz bundan – insanlara özünə hörməti qaytarmaqdan ibarətdir. İnsanlara o oğlanın idman köynəyində yazılmış – biz hamımız doğrudan da möhtəşəmik həqiqətini xatırlatmaqdan ibarətdir.

— Belə ki, daxilindəki liderlə tanışlıq əlaqələri yarat. İşdə və şəxsi həyatında uğurun əsl sirri bundadır. Biznesmenlərin çoxunun özü üçün liderə çevrilmədən, özgələri üçün lider olmaq istəyi məni sadəcə təəccübləndirir.

Nəticədə onlar, istər-istəməz, məhdudlaşdırıcı inanclar, mənfi davranış modelləri və daxili maneələr ilə öz səylərinə sədd qoyurlar. Hara gedirsən get, özünü özünlə götür. Lakin özünün özünə hörmətin və xarakterinin gücü çatmırsa, qorxursansa nə qədər çalışırsan-çalış yaxşı heç nə alınmayacaq.

Səndə ideal olmayan hər şeydən canını qurtarmağa başlayacaqsansa, fövqəladə nəticələr gözlə.

Bleyk, öz üzərində işi elə bu gündən başla. Çünki həyat heç kimi gözləmir. Onun ardınca çatdın-çatmadın, sevinclə öz yolu ilə şütüyür. Bu gün zəruri olanı sabaha təxirə salma. Sabahkı gün gəlməyə də bilər.

Gerçəklik belədir. Bu da bizi birbaşa liderlik haqqında bugünkü dördüncü və son söhbətin məğzini təşkil edən Beş Qaydanın şifrlənmiş olduğu akronimə gətirir.

— Bunun nə olduğunu səbirsizliklə öyrənmək istəyirəm, — şadyana dedim.

— SHINE (PARLA) — Cet sakitcə bildirdi. – şəxsi liderlik və özünə hakim olmaq beş fundamental hərəkətə əsaslanır.

— Çox gözəl.

— Bu beş ideyanı hər gün işlə, içindəki lideri oyadacaq və daxili həyatını zənginləşdirəcəksən. Peşəkar idmançı gündəlik məşqlər hesabına yüksəldiyi kimi, sən də gündəlik praktika sayəsində özündə olan ən yaxşı şeyləri gerçəkləşdirəcəksən. Ən çətini birinci qırx gün bu qaydalara riayət etməkdir.

— Nə üçün?

— Çünki bu, yeni vərdişlərə alışdığın keçid dövrüdür. Sən şəxsi ustalığa ucalmağına kömək etməyən, vərdiş etdiyin hərəkət tərzindən və davranış modellərindən azad olursan. Bu qırx gündə sən, sözün hərfi mənasında, öz beynini yenidən proqramlaşdıra və özünün daxili idarəetmə mərkəzini yenidən kökləyərək yeni vərdişlər yaradırsan. Bu, gərginlik və narahatlıq dövrüdür.

Sənə çətindir, sənin üçün qeyri-adidir. Təbii ki, sən nəyin isə qaydasında getmədiyini fikirləşəcəksən. Əslində isə səbəb başqadır. İş ondadır ki, sən dəyişir, böyüyürsən. Hər şey qaydasındadır. Yeni davranış modelləri yaranmazdan əvvəl sənin keçmiş əqli və məişət vərdişlərin dağılmalıdır.

— Tay mənə bu barədə artıq deyib. O izah etdi ki, dəyişikliklər dağılma ilə müşayiət olunacaq, lakin mən boy atmaq və əsl lider olmaq istəyirəmsə dağınıtılar qaçılmazdır.

— Tamamilə doğrudur. Sən şəxsi inkişaf prosesində özünün köhnə «mən»inin dağılması prosesindən keçirsən. Lakin bu dağılma doğrudan da əla və həyati vacib bir şeydir.

— Eləmi?

— Bəli. Yeni, daha müsbət təfəkkür və davranış modellərinin özünü təsdiq etməsi üçün, mövcudluğun köhnə obrazını dağıtmaq lazımdır. Daha yaxşı şeylərə yer boşaltmaq üçün xeyir gətirməyən hər şeyi atmaq lazımdır.

— Tay da bunu öyrədir. O mənə demişdi ki, qarşıda bizi gözləyən yaxşıya keçid yalnız bizə məhdudiyyət qoyan köhnə strkuturların dağılmasından keçir.

— Hə, bizim xizək ustamız tərifə layiqdir. Özündə yeni, təkmilləşdirilmiş inanclar və davranış modelləri yaratmazdan əvvəl köhnə və lazımsızları parçalamaq, dağıtmaq lazımdır. Belə ki, səbrli ol: mənim beş qaydamın sənə təbii görünməsi üçün ən azı qırx gün lazım olacaq. Bu qırx gün ərzində isə bütün sınaqları ehtiras və təkidlə qarşıla.

— Bu mənim xoşuma gəlir. Qırx günlük sınaq.

— Bu, hər gün kamilliyə doğru kiçik lakin təkidli addımlar atmaq zərurəti ilə yanaşı, köklü və dayanıqlı dəyişikliklərin əldə edilməsi üçün açar şərtlərdən biridir. Nəhəng sıçrayışlarla hərəkət etmək cəhdlərin, çox ehtimal ki, səni məğlubiyyətə gətirər.

— Zaman keçdikcə gündəlik, kiçik təkmilləşmələrdən möhtəşəm nəticələr yaranır, — qürurla dedim.

— Doğrudur, — Cet gülümsədi. — Sən hər şeyi düzgün başa düşmüsən. Kiçik qələbələr zaman keçdikcə nəhəng uğurlara çevrilirlər.

— Yaxşı, bəs SHINE (PARLA) akronimi nə deməkdir?

— S hərfi Aydın Baxışın (See Clearly) zəruriliyini yadına salacaq. Liderlik olduğun şərait və vəziyyəti aydın qavramağı nəzərdə tutur.

Hər bir adamın gerçəkliyə baxışı xüsusi, özünəməxsus olur. Dünyanı qavramaqda məhdudlaşdırıcı inanclar və kor ləkələrin olması hər birimizə xasdır. Biz, çox vaxt, baş verənlərə imkan prizması əvəzinə qorxu prizmasından baxırıq. Bu qavrama qüsurları da ona gətirir ki, adilikdə batıb qalırıq.

Başqa sözlə, hər birimiz üçün elə həyat sferaları var ki, gördüyümüz haqqındakı fikirlərimiz, gerçəkliyə heç cür uyğun olmur.

Gerçəkliyi qavrayarkən buraxdıqları səhvləri görə bilmək üçün, öz üzərində – özünüdərki inkişafı etdirmək istiqamətində – kifayət qədər daxili iş görmüş adamların sayı çox azdır. Biz özümüzün kor ləkələrimizə koruq. Ətrafa baxanda biz dünyadan çox özümüzü görürük. Nəyi bilmədiyimizi də bilmirik.

— Siz ciddi deyirsiniz? İnsanların əksəriyyəti gerçəkliyi aydın görmürlər? — təəccüblə soruşdum.

— Buna şübhə yoxdur. Əgər sən qorxu və tərəddüdlə dolusansa, hər gün işə gələndə özünün daxili dünyanın vəziyyətini ətraf dünyanın hadisələrinə proyeksiya edirsən. Bununla da kitab mağazasında böyümə və inkişaf etmə imkanını qaçırırsan.

Özünün ətrafdakılara təsir etmək və nəyisə yaxşılığa doğru dəyişmək bacarığına şübhə edirsən. Sən çiçəklənmək deyil, sağ qalmaq naminə işləyirsən.

Bütün bunlar isə, əslində, iş yerində şəraitin bu və ya başqa cür olması deyil, sənin daxili dünyanın müəyyən xüsusiyyətlərə malik olması səbəbindən, gerçəklik haqqında məlumatları özünün dünyanı qavramaq çərçivələrin daxilində emal etdiyindən baş verir.

Danışdığımı yaxşı anlamaq üçün vitraj pəncərəsini yadına sal. Bizim hər birimiz ətrafdakı gerçəkliyi sanki vitraj şüşəsindən görürük. Bu, hər birimizin öz xarici təcrübəmizi buraxdığımız özünəməxsus süzgəclərdir.

— Cet, bizim daxili vitrajlarımız nədən düzəldilib? — bu adamın dediklərinə heyran qalaraq soruşdum.

— Valideynlərin, müəllimlərin, yaşıdlarının və anadan olandan bəri sənə təsir etmiş bütün başqa adamların öyrətdikləri inanclar, qaydalar və mövcudluq modellərindən. Vitrajlar sənin apardığın söhbətlərdən, ünsiyyətdə olduğun insanlar və şəxsi təcrübəndən formalaşıb.

Bütün bunların əsasında da dünyanın necə fəaliyyət göstərdiyi və burada özünü necə aparmalı olduğun haqqında fərdi əfsanən formalaşıb.

Yadda saxla ki, biz dünyanı onun olduğu kimi yox, özümüzün olduğumuz kimi görürük. Beləliklə, sənin vitrajın sayadırsa, yoxsuldursa, həyatın da saya olacaq. Əgər vitrajında «titulun yoxdursa lider ola bilməzsən» inancı yazılıbsa, sənin bütün hərəkətlərin bu inanca cavab verəcək və sənə titul verməsələr, doğrudan da liderlik edə bilməyəcəksən.

Sənin vitrajında «adamların çoxuna inanmaq olmaz» və ya «işlərin çoxu darıxdırıcı və mənasızdır» yazılıbsa, özünü elə aparacaqsan ki, ətraf dünyada bu «həqiqətlərin» təsdiqini tapasan. Amma, Bleyk sənə belə bir sualın üzərində düşünməyi təklif edirəm. Bəs sənin özünə danışdığın əfsanə tamamilə yalandırsa necə olsun? – Cet rahat kresloya əyləşərək soruşdu.

— Buna inanmaq çox çətindir, — mübahisə etdim.

Cet halını pozmadı.

— Sadəcə belə bir ideyanı qəbul etməyə hazır ol ki, liderlik özünüdərkin yüksək səviyyədə inkişaf etdirilməsi və müntəzəm olaraq təfəkkürünün doğruluğu haqqında düşünməyi nəzərdə tutur. Gündəlik fikirlərinin sənin qavrayışını formalaşdırmış valideynlər, yaşıdlar, müəllimlər və digər bu kimi amillər tərəfindən beyninə yerləşdirilmiş inanclar sisteminin inikası olduğunu güman etməyə özünə icazə ver.

— Çox inqilabi ideyalardır! Belə çıxır ki, cəmiyyət məni müəyyən təfəkkür tərzinə kökləyib. Biz müəyyən inanclar dəstinə proqramlaşdırılmışıq; onlar fikirlərimizdə o qədər tez-tez peyda olur ki, biz artıq onların həqiqət olduğuna inanmışıq, — mülahizə yürütdüm.

Cet cəld yerindən qalxdı, Tommiyə yaxınlaşdı və onun çiyinlərini masaj etməyə başladı.

— Sağ ol, qardaşım. Mənə elə bu lazım idi, — Tommi razılıq etdi.

Cet masajı dayandırmadan söhbətə davam etdi:

— Əksər insanların düşüncəsi əslində düşüncə də deyil, uşaq vaxtından beyinlərində çeynədikləri fikirlərin şüursuz təkrarıdır. Təəssüf doğursa da, əksəriyyətimiz gerçəkliyi ümumiyyətlə görmürük. Ona görə də ortabab işləyir və ortabab da yaşayırıq. Sən dahiyanə fikirləşib, dünyaya imkanlar prizmasından baxmaq üçün doğulmusan, bəsit fikirləşib, qorxu prizmasından baxmaq üçün yox.

— Heç vaxt düşünməmişdim ki, mənim təfəkkürüm və ətraf şəraiti qavramam bu qədər səhvdir, — mənim dünyadakı hadisələrə baxışımın işlərin gerçək vəziyyətinin deyil, özümün özümə danışdığım müəyyən daxili psixi süzgəcin və şəxsi əfsanənin əksi ola biləcəyi fikrindən heyrətə gələrək, cavab verdim.

— Bu bizim əksəriyyətimizə xasdır, Bleyk. Təfəkkürün nə dərəcədə mühüm rol oynadığını anlamaq lazımdır. Təfəkkür sənin gerçəkliyini yaradır. Sən fikrini nəyin üstündə cəmləyirsənsə, onu da alırsan.

Sənin hərəkətlərinə də fikirlərin rəhəbərlik edir. Liderlikdə və həyatda bizi ləngidən ətraf mühitin şəraiti deyil, bu şəraitə cavab olaraq istifadə etdiyimiz daxili təfəkkür modelləri və davranış qəlibləridir (şablonlarıdır). Sən özünün bu, məğlubiyyətə aparan, proqramlarını silib-atmalısan.

Əsl liderlik, şüurunun qoyduğu məhdudiyyətləri yarıb-keçərək, öz ruhunun ən böyük güc fəzasına girməyi nəzərdə tutur.

— Bəs, şüurun qoyduğu məhdudiyyətləri yarıb-keçməyi nədən başlamaq lazımdır?

— Hər şeydən əvvəl qalib kimi fikirləşməyə başla. Beynində baş verənlərin hamısı üçün məsuliyyəti öz üzərinə götür. Bu isə o deməkdir ki, sənin beynində bir dənə də mənfi fikrə yer yoxdur. Biznesmenlər bəzən müsbət təfəkkür ideyasına istehza ilə yanaşırlar.

Onlar onun əhəmiyyətini kiçildir və biznesdə bu konsepsiyaya yer olmadığını bildirirlər. Səhvdir! Biznesdəki hər bir nailiyyət müəssisənin işçilərinin hər birinin davranışının nəticəsidir. Sənin hər bir davranışının əsasında bu və ya başqa fikir durur.

Mən təkid edirəm ki, sənin təfəkkürün davranışını, davranışın isə nəticələrini müəyyən edir. Ona görə də, yüksək səviyyəli iş yüksək səviyyəli təfəkkürün nəticəsidir.

— Çox sadə görünür, — Cetin söylədiyi ideyanı getdikcə daha dərindən qəbul edərək, bildirdim.

— Bircə mənfi fikir belə, yeni viruslar törədən virus kimidir. Bir göz qırpımında görəcəksən ki, təfəkkürün artıq yoluxub. Baxış aydınlığını itirmisən. Fikirləşmə ardıcıllığını itirmisən. Yaxşını yox, pisi görürsən.

Xəstəlik səni imkanları yox, ancaq problemləri görməyə vadar edir. Xəstəlik sənə yenilikləri tətbiq etməyə, özünün kamilliyini göstərməyə və dahiliyini gerçəkləşdirməyə mane olur. Sən özünü lider yox, qurban kimi aparırsan.

Əgər titulsuz liderlik yolunu ciddi olaraq seçmisənsə, özünə bir dənə də zəhərli fikir rəva görə bilməzsən.

— Deməli, siz mənfi təfəkkürün xəstəlik olduğunu iddia edirsiniz?

— Əlbəttə, Bleyk. Bu, xəstə şüurun aşkar əlamətidir. Şüurun sağlamdırsa vitrajların təmizdir. Sən öz dühanı və dünyaya yayacağın nuru aydın görürsən. Müsbət təfəkkür konsepsiyasına istehza edən insanlara idman ulduzları, əfsanəvi çempionlar haqqında daha çox şeylər öyrənmək ziyan etməzdi.

Şüurun durumunun nə dərəcədə mühüm olduğunu onlar hamıdan yaxşı bilir. Onlar şüurlarını qüsursuz idarə edir, fikirlərini yalnız qələbə üzərində toparlayır, maneələr və çətinliklərdən qorxmurlar. Yıxılanda belə bu hadisəni bir bəxşiş kimi qəbul edirlər.

Başqa adamın uğursuzluq gördüyü yerdə çempion yalnız daha güclü olmaq və yenidən başlamaq imkanı görür. Belə münasibət nəticəsində vəziyyət doğrudan da əvvəlkindən daha yaxşı olur. Təkrar edirəm: öz beyninə bircə mənfi fikir buraxan kimi, ona yeni-yeni mənfi fikirlər cəzb olunur.

— Bir bakteriyanın digərini yaratdığı və nəticədə qızdırmaya gətirdiyi kimi.

— Bəli, Bleyk. Burada Qandinin sözlərini yada salmağın yeridir: «Heç kimə imkan vermərəm ki, çirkli çəkmələri ilə mənim ağlımda gəzsin». Hər dəfə sənin ağlın mənfi fikirlərə meyl edəndə onu ehmalca liderlik və kamilliyi təmin etdiyi müsbət halına qaytar.

Şüurun çətinliklər üzərində cəmlənəndə onu imkanlar haqqında fikirlərə qaytar. Yadda saxla ki, sənin gözləntilərin gerçəkləşir. Başqa sözlə sənin işdə və şəxsi həyatındakı gözləntilərin öz-özünə gerçəkləşən peyğəmbərliklərdir. Bunu yadda saxlamaq fövqəladə dərəcədə əhəmiyyətlidir.

Əməkdaşların sənə dəstək olmayacaqlarını və çətin məqamda arxandan qaçacaqlarını düşünürsənsə, özünü bu inanca uyğun aparacaqsan. Sən hər şeyə şübhə ilə yanaşacaq və müdafiəyə hazır olacaqsan. Sən təkbaşına işləyəcək və əməkdaşlıqdan qaçacaqsan.

Belə davranışı görən ətrafdakılar səni soyuq, rəqabətə meylli və az etibarlı hesab etməyə başlayacaqlar. Təbii ki, sənə dəstək verməyəcəklər. Beləliklə sənin gözləntilərin özləri özlərini gerçəkləşdirəcək. Onlar çox gerçəkdirlər.

Bleyk, başqa misal gətirim. İşlədiyin mağazada heç vaxt ulduz ola bilməyəcəyini hesab edirsənsə, heç bir halda özünü yüksək uçuşa lazım olan kimi aparmayacaqsan. Bizim hərəkətlərimiz həmişə özümüzü dərk etməmizə uyğun olur. İnsan öz gözləntilərinə zidd olan hərəkətlər etmir.

— Öz vitrajlarındakı obrazlara, — əlavə etdim.

— Tamamilə doğrudur, — Cet sözlərimi təqdir etdi. — Sənin hər bir fikrin gerçəklik yaradır. Sən özünə bir dənə də mənfi fikir rəva görə bilməzsən, çünki sənin hər bir fikrin ətraf dünyada nəsə yaradır, bu və ya digər nəticəyə səbəb olur. Fikir həmişə bu və ya başqa nəticə yardır.

— Mən heç vaxt öz təfəkkürümə xüsusi diqqət ayırmırdım. Onu özbaşına buraxırdım. Hesab edirdim ki, mən öz fikirlərimi idarə etmirəm. Onlar sadəcə beynimdə yaranır, vəssalam.

— Bleyk, insanların çoxu da sənin kimi fərz edir. Biz eyni bir şey haqqında o qədər qədimdən fikirləşirik ki, bu fikirlər beynimizə dərin kök salan vərdişə çevrilib. İnanmışıq ki, onları idarə edə bilmirik. Biz öz köhnə əfsanəmizi və psixi proqramlarımızı beynimizdə ilbəil o qədər təkrar etmişik ki, onlar artıq avtomatik və sövq-təbii olub.

Lakin bu, onların bizə tabe olmaması demək deyil. O demək deyil ki, onları liderlik potensialımızı gerçəkləşdirməyə imkan yaradacaq əqli vərdişlərlə əvəz edə bilmərik. Bilərik, özü də necə!

Fikirlər bizim tam tabeliyimizdədir. Hər bir fikrin üçün boynuna nə qədər çox şəxsi məsliyyət götürürsənsə, o qədər də güclü mütəfəkkir və lider olursan. İnsanları heyvanlardan fərqləndirən cəhətlərdən biri öz təfəkkürü haqqında fikirləşə bilmək qabiliyyətidir.

Elə bu an, bu dəqiqə sakitcə oturub şüurunu məskunlaşdıran inancları və fikirləri götür-qoy edə bilərsən. Bu səssiz tədqiqata kifayət qədər vaxt sərf etsən, öz fikirlərini daha yaxşı anlamağı öyrənəcəksən. Fikirlərini anlayıb, hansılarının sənə xeyirli olmadığını başa düşəndə isə, öz seçimini dəyişə bilərsən.

Daha yaxşı fikirləri seçməklə mütləq həyatda daha yaxşı nəticələrə nail olacaqsan. Biliyin itilənməsi, hərəkətlərin dəqiqləşdirilməsinə gətirir.

— Deməli mənim fikirlərim yaradıcı qüvvəyə malikdir?

— Hə. Motown records səsyazma studiyasının əfsanəvi yaradıcısı Barri Qordi nə vaxtsa demişdi: «Qalib, hələ qalib gəlməmişdən qalib olur». Qüsursuz fikirləşməyi öyrən, onda öz dahiliyinə inanıb, fikirləşdiyini sözün birbaşa mənasında yaradacaqsan.

Böyük dövlət adamı Bencamin Dizraelinin nə dediyinə qulaq as: «Qəhrəmanlığa inam qəhrəmanlar yaradır». Beynini zəncirlərdən azad etsən, səni fantastik hadisələr gözləyir.

— Çox gözəldir. Bir də «səssiz tədqiqata» hər gün müəyyən vaxt ayırmaq haqqında fikir çox xoşuma gəldi.

— Əgər daxili liderini oyatmaq və həyatda ulduz nəticələrə nail olmaq fikrin qətidirsə, bunları tövsiyə edirəm: hər səhər indikindən bir saat əvvəl oyan və bu altmış dəqiqəni özünü inkişafa sərf et. Bu sənin səhər yenidən köklənmə mərasimin — yeni günə hazırlıq və daxili praktika saatın olacaq.

Peşəkar idmançılar, idman meydanında qalib gəlmək üçün, hər gün məşq etdikləri kimi, işə gəlib biznes meydanına qədəm qoyanda əla formada olmağın üçün praktika və təmrinlərə vaxt ayırmalısan.

Hava laynerlərinin pilotları uçuşdan qabaq məcburi mərasim keçirirlər. Onlar uçuşun planını öyrənir, sonra isə təyyarələrinin bütün qovşaq və cihazlarının işləməsini yoxlayırlar. Pilot yalnız bundan sonra özünü uçuşa hazır hesab edir. Titulsuz liderə də buna bənzər bir şey etmək lazımdır.

Dühanın uçması və parlamasını istəyirsənsə, səhər hazırlığı mərasimi zəruridir. Bu həyata qoşulmaq üçün lazım olan vaxtdır. Gün ərzindəki uçuşlarının planını təhlil etmək üçün. Əsas dəyərlərini xatırlamaq üçün. Yenilənmək, bərpa olmaq, yerlə birləşmə üçün.

Bu, ağlını gümrahlaşdırmaq, bədənini möhkəmlətmək, hissləri oyatmaq və ruhunu qidalandırmaq üçün vaxtdır. Təkcə bu – hər səhərlik intizam sənin karyera və şəxsi həyatında möcüzələr yaradacaq. Səndə motivasiya oyadacaq. İşdə, elə həyatda da tarazlığı bərpa edəcək. O səni ehtirasla dolduracaq və yenidən həyata heyran nəzərlərlə baxmağa kömək edəcək.

Yadında saxla: özünü əla hiss edəndə və daxili həyatın harmoniyada (ahəngdar) keçəndə toxunduğun hər bir şey sənin şəxsi ustalığının enerjisi ilə dolur.

Sonra Cet məni masaj otaqlarından birinə apardı. Tommi də arxamızca gəldi.

— Hə, Bleyk, indi səni ilahi ləzzət gözləyir, — müəllimim geniş gülümsəyərək bildirdi.

— Bleyk, səni nə vaxtsa masaj ediblər? — Cet masaj masasına yeni mələfə örtərək soruşdu.

— Yox, — məni gözləyən təcrübədən bir qədər karıxmış cavab verdim.

— Onda icazə ver bu səhvi düzəldim. Bilirəm ki, bu günün çox gərgin keçib və yaxşı masaj sənin sakitləşməyinə kömək edəcək.

— Məmnuniyyətlə, — deyib, masaj masasına uzandım. Cet mənim boynumu və kürəyimi masaj etməyə başladı. Məndə belə bir hiss yarandı ki, bədənim uzun illər ərzində toplanmış gərginlikdən azad olur. Tommi haqlı imiş. Cetin sehrli əlləri var.

— Bleyk, hər səhər, özünün «şəxsi liderlik saatında» yeddi praktikanı yerinə yetirməyi məsləhət görürəm. Onların hamısını hər gün yerinə yetirmək vacib deyil, hətta demək olar ki, mümkün də deyil. Lakin onlardan heç birinə etinasız yanaşmaq olmaz, çünki onlar mənim «Liderin şəxsi alətlər dəsti» adlandırdığım şeyi təşkil edir.

Bu əla praktikalar — yeddi özül — öz daxili liderini oyatmaq və işini yüksək səviyyədə görməyə ciddi can atan hər bir insan üçün zəruri olan alətlərdir. Onları səhərlər müntəzəm olaraq təcrübədən keçirsən səni kitab mağazasındakı işində, eləcə də həyatın bütün başqa sahələrində heyrətamiz nəticələr gözləyir.

Və əksinə, bu yeddi özüldən birinə belə etinasız yanaşsan «sıravilik» adlanan düşmən sənin ruhuna yol tapacaq və daimi şərikin olacaq.

Cet mənim kürəyimi daha möhkəm ovxalamağa başladı

— Bleyk, sən çox gərginsən. Mən sənə müntəzəm olaraq masaj olunmağı məsləhət görürəm. İndikindən qat-qat daha gümrah və sağlam olacaqsan. Həm də daha şən.

— Deyilmiş hər sözün altına imzamı qoymağa hazıram, — divarın yanında dayanıb saçları ilə oynayan və tez-tez Kvadrat Tumanlı Süngər Bobun şəkli olan saatına baxan Tommi qızğınlıqla təsdiq etdi.

— İşinin keyfiyyəti dünya səviyyəsindən aşağıdırsa deməli sən bu yeddi özüldən hansınasa etina etmirsən, – Cet davam etdi.

— Nəhayət deyin görək yerinə yetirməli olduğum bu praktikalar nədən ibarətdir, — masanın üstündə uzanmış halda, az qala yalvardım.

— Budur, — Cet dedi, — onları sənin üçün qalın kağız parçası üzərinə yazmışam. Özünlə götürərsən. Hər səhər, özünün şəxsi liderlik saatında, onlardan bir neçəsini yerinə yetir. Yeri gəlmişkən, sənə özünü inkişaf saatını səhər saat beşdə başlamağı təkidlə tövsiyə edirəm.

Artıq dediyim kimi, yeni vərdişin yaradılmasına qırx gün lazım olur. Qırx gün ərzində erkən oyanmaq sənə çətin gələcək. Sən yorğun və narazı olacaqsan.

Özün üçün «Bu, açıq-aşkar mənə ziyan edir», və ya «Bu mənim genetik quruluşuma ziddir» kimi bəhanələr fikirləşəcəksən, – Cet güldü. – Amma bu, tamamilə normaldır. Yeni vərdişin normal böyümə və formalaşma prosesi belədir. Qırx gündən sonra daxili işi görmək və şəxsi boy atma üçün səhər saat beşdə oyanmaq sənin ikinci təbiətinə çevriləcək.

— Saat beşdə? — şübhə ilə yenidən soruşdum. Adamın yadına döyüş hazırlığını salır.

— Bleyk, bu elə döyüş hazırlığıdır. İdeal liderin döyüş hazırlığı.

Cet otaqdakı işığı artıranda qalın kağıza baxdım. Orada bunlar yazılmışdı:

Liderliyin yeddi özülü

1.Öyrənmə. Səni ruhlandırmağa, xarakterini möhkəmlətməyə, təfəkkürünü stimullaşdırmağa qadir olan, habelə dahi adamların həyat və fəaliyyəti haqqında kitablar oxu. Bundan başqa biznes, komandada işləmək, innovasiyalar, sağlam həyat tərzi, qarşılıqlı münasibətlər, şəxsi inkişaf, motivasiya mövzularında audiokitablara qulaq as.

2.Zikrlər (affirmasiyalar). Məhdudlaşdırıcı inanclar və şüurun məğlubiyyətə aparan proqramlarından canını qurtarmağın ən yaxşı üsullarından biri, əldə etmək istədiyin liderlik keyfiyyətləri və həyata keçirmək fikrində olduğun nailiyyətlər haqqında müsbət rəylərin müntəzəm təkrar edilməsidir.

Məsələn günün əvvəlində «Mən bu gün etdiyim bütün işlərdə son dərəcə diqqətli, qüsursuz və qarşısı alınmaz dərəcədə ehtiraslıyam» zikrinin dəfələrlə təkrar edilməsi sənə bütün gün ərzində qələbəyə kökləyəcəkdir.

3.Təsəvvür etmə (vizuallaşdırma). Şüur şəkillərlə işləyir. Nyu-Yorkun ən uca göydələnlərindən Amerikanın Edison və Bencamin Franklin kimi dahilərinin heyrətamiz ixtiralarına qədər bütün böyük nailiyyətlər yaradıcıların şüurundakı obrazlardan başlayıb.

Ətraf mühitdəki bütün nailiyyətlərin rüşeymi şüurdadır. Tərəqqi – yaradıcı təxəyyülün gözə görünməz məhsullarının görünən təcəssümüdür.

Ona görə də özünün şəxsi liderlik saatında gözlərini yumub öz məqsədlərinə çatdığını, potensialını tam gerçəkləşdirdiyini və daxilindəki lideri oyatdığını mümkün qədər canlı təsəvvür etməyə müəyyən vaxt ayır. Yeri gəlmişkən, bütün böyük idmançılar bu üsuldan istifadə edirlər.

4.Gündəlik tutmaq. Gündəlik tutmaq – özündə təfəkkür aydınlığı və özünüdərki inkişaf etdirmək, eləcə də qarşına qoyduğun məqsədləri dəqiqləşdirməyin əla üsuludur. Səhər şəxsi inkişafına sərf etdiyin saatda öz ideya, hiss, ümid və arzularını yaz.

Bundan başqa peşmanlıqlarını da yaz və qorxularını təhlil et. Qorxunu etiraf etməklə sən onu buraxırsan. Özünü, və içində gizlənmiş və azad ediləcəklərini gözləyən bütün istedadlarını qavra.

Gündəliyin, həm də əldə etdiyin hər şeyə görə taleyə minnətdarlıq etmək, eyni zamanda da ömür səyahətini təsvir etmək üçün uyğyn yerdir. Sənin həyatın bəxşişdir. Yazılmağa layiqdir.

5.Hədəflərin qoyulması. Hədəflərin müntəzəm olaraq qoyulması və onlara nail olmağın sonrakı təhlili uğurun ən qiymətli alətidir. Karyerada, bütövlükdə həyatın özündə də dəqiq müəyyənləşdirilmiş hədəflər yayınmadan irəliləməyə imkan verir.

Hədəflər ümid və müsbət enerji verirlər. Bəd bir şey baş verəndə, bu isə hərdənbir hamıda olur, dəqiq qoyulmuş hədəf coşqun suları keçib sakit limana yan almağa kömək edən bələdçi ulduz rolunu oynayır. Bundan başqa, hədəf bizə reflektor və nizamsız yox, şüurlu və məhsuldar işləməyə kömək edir. Özünü gəzəyən komadan gözlə.

6.Fiziki hərəkətlər. Mən istənilən işdə ən yüksək məhsuldarlığa nail olmaq üçün fiziki formanı qorumağın nə dərəcədə vacib olduğu haqqında sonra müfəssəl danışacam, indi isə sadəcə yadında saxla ki, fiziki hərəkətlər beynin funksiyalarını stimullaşdırır, səni enerji ilə doldurur, gərginliyi səmərəli surətdə aradan qaldırmağa və oyunda mümkün qədər daha çox qalmağa kömək edir.

7.Qidalanma. Sənin hər bir fəaliyyətinin səmərəliliyi qidalanma ilə birbaşa bağlıdır. Liderlik etmək qabiliyyəti dietadan asılıdır. Qalib qidalanması sənə enerji və əla əhval verir. Bir də yadında saxla: artıq yemək işə mənfi təsir göstərir.

— Gözəl tövsiyələrdir, Cet, — minnətdarlıqla dedim.

Biz dəblə sahmana salınmış qəbul otağına qayıtdıq. Masajdan sonra özümü əla hiss edirdim. Liderliyin Cetin verdiyi yeddi qaydası məndə işgüzar əhval yaradırdı. Gün ərzində dünya standartları səviyyəsində işləyə bilməyim üçün hər səhər şəxsi liderlik saatında tətbiq etməli olduğum təmrinlərin siyahısı artıq cibimdə idi.

Bir də qəti qərara almışdım ki, hər səhər saat beşdə oyanacam. Hiss edirdim ki, təkcə bu vərdiş mənə özünəgüvən, özünənəzarət və əhvalruhiyyə baxımından möcüzəli nəticələr əldə etməyə imkan verəcəkdir. Mən səhərlər durmaq qərarımı Cetə dedim, o da mənim qətiyyətimdən razı qaldı.

— Bu, titulsuz liderin özünə edə biləcəyi ən qiymətli bəxşişlərdən biridir. Səhər saat beşdə durmaq əsl xeyir-duadır. Ən yaxşı liderlərin əksəriyyəti bu rejimi qəbul edib. Günü necə başlayacaqsansa, elə də keçirəcəksən. Oyanandan sonrakı birinci saat səni gün ərzində ya qələbəyə, ya da məğlubiyyətə kökləyir.

Birinci saatı liderlik potensialının inkişafına həsr et. Bir də, oyanandan sonrakı ilk və yatmazdan qabaqkı son fikrin onların arasında baş verən bütün hadisələrə nəhəng təsir göstərir, – Cet mənalı-mənalı bildirdi.

— Möhtəşəmdir, — dedim. — Dediklərinizin hamısı çox faydalıdır. Hissi həyatımda səliqə yaratmaq fikriniz isə ümumiyyətlə düz hədəfə dəydi. Mən uzun müddət həyatdan narazı qalmışam. Mənim hissi həyatımı qaydasına salmağa konkret olaraq nə yardım edəcək?

— Bleyk, birinci növbədə bağışlamalı olduğun insanların hamısını bağışla. İnsanların çoxu, keçmişdəki haqsızlıq və qədimdə baş vermiş satqınlıq səbəbindən ağrı-acı və qəzəblə dolu olduğundan çox güclü mənfi enerji sahəsi ilə əhatə olunub.

Özünün liderin olmaq üçün bu incikliklərdən azad olmaq lazımdır. İnsanları bağışlamaq və indiyə qədər də sənin qiymətli yaradıcılıq potensialının qabağını alan mənfi hadisələri boş buraxmaq lazımdır. Keçmişdə batıb qalmısansa, gözəl gələcək qurmaq mümkün deyil. Bütün bu peşmanlıqlar sənin enerjini yeyir.

Onlardan canını qurtarsan, böyük ölçüdə enerji, ehtiras və imkanlar kütləsini azad etmiş olacaqsan, — Cet stəkanına limonlu su tökərək dedi.

— Bəs liderlik potensialımı gerçəkləşdirmək üçün öz keçmişimdən konkret olaraq necə can qurtara bilərəm? — soruşdum.

— Sadəcə qərardan başlamaq lazımdır, Bleyk. Təəccüblüsü odur ki, insanı tam çevrilmədən ayıran təkcə qərardır. Elə bu dəqiqə səni pərişan etmiş adamları bağışlamağa və bütün mənfi təcrübəni boş buraxmağa qərar ver. Təmizlənmə prosesi bağışlamağa səmimi hazırlıq fəzasına daxil olduğun andan başlayır.

Bir də yadında saxla ki, sənin xətrinə dəyənlər, həyatdakı şəxsi səyahətlərinin həmin mərhələsindəki vəziyyəti özəl qavramalarından çıxış edərək, ən yaxşı qaydada hərəkət etməyə çalışıblar. Onlar daha yaxşı variantlar görsəydilər, daha yaxşı hərəkət edərdilər. Nəhayət bunu da anla ki, yalnız incidilmiş adamlar başqalarını incidirlər.

— Başqalarını yalnız incidilmiş adamlar incidirlər?

— Əlbəttə. Zəngin daxili həyata malik əsl görkəmli şəxsiyyətlər başqalarını incitməyə sadəcə qadir deyillər. Onlar özünəhörmət, xeyirxahlığa inam, ilham, ətrafdakılarda yalnız ən yaxşı şeyləri görməyə hazır olmaq və hər şeydə əzəmət görmək ehtirası ilə o qədər dolu olurlar ki, başqa adamı təpikləmək fikri onlara ümumiyyətlə yad olur.

Kiməsə ziyan vermək bacarığı onların funksiyalar dəstinə daxil olmur. Bu onların içində yoxdur. Yalnız ağrının, o nə qədər dərində gizlənmiş olsa da, iztirab verdiyi və kim tərəfindənsə möhkəm xətrinə dəyilmiş adam başqalarını incidə bilər.

— Mən sənə təkidlə məsləhət görərdim ki, hər səhər malik olduğun yaxşı şeylərə görə taleyə minnətdarlıq edəsən, Bleyk. Minnətdarlıq qorxunun ən yaxşı dərmanıdır. Narahatlıq və minnətdarlıq, bir fəzada mövcud ola bilmirlər. Sən hər hansı şeyə görə minnətdarlığını bildirəndə, o sənə daha artıq sevinc gətirməyə başlayır.

Əgər özünün səhər saatından həyatında olan yaxşı şeylərə görə minnətdarlıq etməyə heç olmasa beş dəqiqə vaxt ayırsan, bu sənə açıqaşkar xoşbəxtlik hissi gətirəcək. Nə qədər ibtidai səslənsə də, xoşbəxt adamlardan xoşbəxt liderlər alınır. Xoşbəxt liderlər isə təkcə öz işlərini daha yaxşı yerinə yetirmirlər, onlarla iş görmək də xoş olur.

— Çox qiymətli məsləhətdir, Cet.

— Çox gözəl. Onda icazə ver SHINE (PARLA) sözündəki H hərfinə keçim. Vaxt gedir və mən bir azdan işə qayıtmalı olacam. Bleyk, səninlə ünsiyyətdə olmaq mənə ləzzət edir, amma müştəriləri də unutmaq olmaz. Mən onlara doğrudan da lazımam.

— Əlbəttə. Mən bunu çox yaxşı anlayıram, — cavab verdim.

— H hərfi sənə xatırlatmalıdır ki, «Sağlamlıq var-dövlətdir» (Health is Wealth). Bir qədər əvvəl mən fiziki gimnastika ilə məşğul olmaq və özünü formada saxlamağın nə dərəcədə vacib olduğunu qeyd etmişdim. Sağlam bədən çadırın orta dirəyidir – həyatının hər şeyi onun üzərində durur.

Sağlamlığını ən yaxşı vəziyyətdə saxla, mürəkkəb şəraitdə aydın fikirləşməkdən, məhsuldarlıq və əhvalına qədər bütün başqa sahələr də yüksək səviyyədə olacaq. Sağlamlıq, onu itirənə qədər, öz-özünə var olmalı kimi qəbul etdiyimiz şeylərdən biridir. Sağlamlığını itirdikdən sonra isə insan bütün vaxtı və qüvvəsini onun bərpasına sərf etməyə məcbur olur.

Sağlamlığını itirsən, hərçənd ürəkdən inanıram ki, belə olmayacaq, sənin üçün onu bərpa etməkdən vacib heç nə olmayacaq. Bir atalar məsəli yadıma düşür: «Gənclikdə sağlamlığımızı vardövlətə qurban veririk. Yaşlı və müdrik olandan sonra isə, bir gün sağlam bədənlə yaşamaq üçün bütün varımızı verməyə hazırıq».

Mənə inanmırsansa, evə gedəndə yolda istənilən xəstəxananın yanında dayan. Ölümcül xəstələr bölməsinə gir və bu insanların hər hansı birindən həyatlarını davam etdirmək üçün nələrdən keçməyə hazır olduqlarını soruş.

Cəmi bir gün sağlam bədənlə yaşamaq üçün nə verə biləcəyini soruş. Əminəm ki, hər birindən «bunun üçün hər şeyimi verərdim» cavabını eşidəcəksən.

Sağlamlığını itirəndə hər şeyini itirirsən. Səninlə belə olmasına yol vermə.

Mən susurdum. Müharibədən qayıdandan sonra sağlamlığımın qayğısına qalmırdım. İdmanla məşğul olmağı buraxmışdım. Hər zir-zibili yeyirdim. Az istirahət edirdim. Bu yüksək səriştəli masajçıya baxanda anladım ki, sağlamlığıma ciddi yanaşmağa başlasam və əla fiziki formamı bərpa etsəm, praktik olaraq həyatımın bütün sahələrində işlərim yaxşıya doğru gedəcək.

Mən işimə daha böyük enerji sərf edə biləcəm və şeylərə ümumiyyətlə daha müsbət yanaşacam. Mənim həyatım yəqin ki, yaradıcılıq və ehtirasla dolacaq. Mən daha güclü və inadkar olacam, şübhə yoxdur ki, bu da bizim mağazadakı dəyişikliklər dövründə çox faydalı olacaq.

Evdə də divanda daha az uzanıb qalacam, daha çox öyrənəcəm və əylənəcəm. Mənim özümün özümə verdiyim qiymət artacaq, həyatım isə daha zəngin olacaq.

— Sağlamlıq sağlam adamın başında olan və yalnız xəstə adamın görə bildiyi tacdır, — Cet xüsusi vurğu ilə dedi. — Bircə demə ki, fiziki təmrinlərə sadəcə vaxtın yoxdur. Kim hər gün bədən tərbiyəsi ilə məşğul olmağa vaxt ayıra bilmirsə, həmin vaxtı müalicə prosedurlarına sərf etməyə məhkumdur.

Cetin məsləhətləri sadə, ancaq son dərəcə lazımlı idi. Mən onların hər birini beynimə yazdım.

— Daha bir məsələ. Yadında saxla ki, sənin sağlamlığın öz obrazından birbaşa asılıdır. Özünün anadangəlmə liderlik potensialına, öz əzəmətinə ürəkdən inanmağa başlayanda sağlamlığına olan münasibətin köklü surətdə dəyişir. Hər şey daxildən başlanır, – Cet qeyd etdi.

— Çox məntiqlidir. Mən özüm haqqında yüksək fikirdə deyiləmsə, qayğıma da o qədər az qalıram.

— Tamamilə doğrudur, — mənim şərhimdən açıq-aşkar razı qalmış Cet cavab verdi.

— SHINE (PARLA) sözündəki I hərfi isə İlham Vacibdir (Inspiration Matters) mənasını verir, – Tommi müdaxilə etdi.

— Bəli, — Cet dedi, — əgər sənin günün ilhamsız keçibsə, hesab et ki, onu lazımi qaydada yaşamamısan. Öz ilham mənbəyini hər gün doldurmaq lazımdır, çünki həyatın çətinlikləri onu hər gün tükədir. İlhamın və enerjin yoxdursa, öz işçilərini işə, müştərilərini isə almağa necə ruhlandıra bilərsən? Titulsuz lider olmaq məramın varsa, ilham mənbəyinin heç vaxt tükənməməsinin qayğısına qalmaq lazımdır.

— Əla səslənir, Cet. Hansısa əməli məsləhətlər verə bilərsən?

— Ruhlanmaqla əlaqədar mənə məlum olan ən yaxşı üsullardan biri musiqiyə qulaq asmaqdır. Bir də maraqlı — qeyri-adi, yüksək mənəviyyatlı və orijinal insanlarla söhbət etmək. Belə insanlarla söhbət səni şövqlə doldurur və öz liderlik potensialını gerçəkləşdirməyə sövq edir.

Yaradıcılıq yanğısını saxlamağın bunlar qədər səmərəli olan başqa bir üsulu da təbiətlə təmasda olmaqdır. Mən şəhər kənarına getmək imkanını heç vaxt əldən vermirəm. Meşədə təklikdə gəzmək gərginlikdən azad olmağın sehrli dərmanıdır.

Mən meşədən həqiqətən yenilənmiş çıxıram. İnsanların əksəriyyəti hesab edir ki, təbiət qoynunda gəzmək, ümumiyyətlə yaradıcı ehtiyatların yerinin doldurulmasına yönəlmiş hərəkətlər vaxtın boş yerə sərfidir. Yəni sən konkret bir şey etmirsənsə, deməli heç nə etmirsən.

Lakin bədənin, hisslərin və ruhun təzələnməsi sənin çətinliklər qarşısında gücünü artırır. Əgər sən həmişə var gücünlə işləyirsənsə potensialın qısa müddətdə tükənir – sən sadəcə daxildən yanıb qurtarırsan.

Həqiqətən çoxlu faydalı işlər görənlər, maksimal məhsuldarlıq zirvələrini daxili yenilənmə dövrləri ilə növbələşdirməyin zəruriliyini bilirlər. Daxilindəki lider enerji ilə yüklənəndən və ruhlanandan sonra, işə yeni qüvvə və əla əhvalla qayıdacaqsan.

Sənə məsləhət gördüyüm bütün hərəkətlər daxili lideri oyatmağı yönəlmişdir. Onlar bizim ehtirasımızı alovlandırır və rifahın bütün bağlı qapılarını qarşımızda açırlar.

— Bəs, SHINE (PARLA) sözündəki N hərfi? — soruşdum.

— Ailənə etinasız yanaşma (Neglect Not Your Family). Qohum və yaxınların çox əhəmiyyətlidir. Son nəticədə tək qalacaqsansa biznesdə uğur qazanmağın (mən hiss edirəm ki, səni böyük uğurlar gözləyir) nə mənası var? Bizim görüşün əvvəlində söhbətini etdiyim milyarderlərin çoxu həyatının böyük hissəsini özlərinin zəngin malikanələrində təklikdə keçirirlər.

Tam mənasızlıqdır! Yaxınların və dostlarınla ünsiyyət sənə çox böyük sevinc gətirə bilər. Bleyk, ömrünün qürub çağında xoşbəxtlik üçün o qədər də çox şey tələb olunmur: fəxr edə bildiyin iş, masanda kifayət qədər yemək, möhkəm sağlamlıq və sevdiyin adamların cəmiyyəti. Evdə etibarlı arxan varsa, işdə də özünü dəfələrlə daha parlaq göstərirsən.

Yaxınlarının səni sevdiyi, sənin qayğına qaldığını hiss etmək peşəkar və şəxsiyyət kimi böyüməyin çox güclü sürətləndiricisidir.

— Bu da məni birbaşa E hərfinə gətirir. Akronimdəki E hərfi sənə beşinci liderlik qaydamı xatırladacaq: Həyat Tərzini Təkmilləşdir (Elevate Your Lifestyle). Biz həyat tərzi haqqında o qədər də tez-tez danışmırıq, amma bu, müstəsna dərəcədə vacib amildir.

Hər gün həyat tərzini təkmilləşdirmək üçün bir şey et. Hər şeyinin yüksək səviyyədə olmasına can at. Ömür bir dənədir, ondan niyə tam ləzzət almayasan?

— Amma, səhv etmirəmsə, deyirdiniz ki, əsl liderlik əşya almaq deyil, eləmi Cet?

— Bu, doğrudan da titulsuz liderin başlıca prioriteti deyil. Amma yadında saxla: yaxşı şeyləri istəmək təbiidir, insana xas xüsusiyyətdir. Onlara malik olmağından niyə utanmalısan? Öz işini gözəl yerinə yetir, daxilindəki lideri oyat və özünü tam gücünlə göstər. Bu, istədiyin bütün şeyləri əldə etmək, eyni zamanda da onların quluna çevrilməməyin açarıdır.

İndi isə biz söhbətimizin son bəndinə gəlib çatdıq.

Cetin sifəti ciddiləşdi. O, bir anlığa baxışlarını yerə dikdi. Tommi ayağa qalxıb, bizə yaxınlaşdı.

— Yaxşı şeyləri olmaq çox yaxşıdır. Əla həyat tərzinə malik olmaq da çox yaxşıdır. Lakin, bir şəxsiyyət kimi, sənin kim olacağın bundan qat-qat mürəkkəb məsələdir. Həyatın əsas mənası öncədən sənin üçün nəzərdə tutulmuşları gerçəkləşdirməkdən ibarətdir.

Əslində lider kimi həyata keçirəcəklərin, hətta necə adam olacağından da mühümdür. Həyatının və işinin başlıca məqsədi sənin verəcəyin faydadır.

— Mən bu barədə daha təfsilatı ilə eşitmək istərdim, — Cetin titulsuz liderliyin nədən ibarət olması barədə söhbətini yekunlaşdırmaqda olduğunu hiss edərək, bildirdim.

— Bleyk, uğur sənin aldığınla müəyyən edilmir. Uğur sənin verdiyinlə müəyyən olunur. Artıq qeyd etdiyim kimi, ən uzun ömür belə kainatın sonsuzluğunun önündə qısa bir gəzintidir. Tolstoyun «İnsana çoxmu torpaq lazımdır?» adlı gözəl bir hekayəsi var.

Bu hekayənin əxlaqi nəticəsi ondan ibarətdir ki, bütün ömrümüz boyu arxasınca qaçdığımız şeylər son nəticədə o qədər də vacib deyil. Həyat sona çatanda bizə lazım olan şey üç arşın uzunu bir arşın eni olan torpaq parçasıdır. Həqiqətən mühüm olan isə özümüzdən sonra nə qoyub getdiyimizdir.

Ona görə də, təkidlə məsləhət görürəm ki, öz mirasın haqqında düşünəsən. Ölümündən sonra insanların yaddaşında necə qalmaq istədiyin haqqında düşün. Filosof Monten demişdir: «İnsanın ən dahi və şərəfli mirası şüurlu həyatıdır».

Titulsuz liderlik etmək və özündə olan ən yaxşı şeyləri ətrafdakılara bəxş etməklə bağlı çağırışlara məhəl qoymasan, bu, dünya üçün böyük itki olacaq. Titulsuz liderlər hər gün öz mirasları haqqında düşünürlər. Öləndən sonra insanların yaddaşında necə qalacaqları onları narahat edir.

Onlar gələcək nəsillərə müsbət təsir edə bilmək üçün nəyə nail olmalı olduqlarını düşünürlər. Fikirləşirlər ki, yaddaşlarda kamillik, ağıllılıq və qüvvətlilik nümunəsi kimi qalmaq üçün necə insan olmaq lazımdır.

Özün üçün bu suallara cavab tapsan, hər şeyi lazım olduğu kimi etsən, nəhəng və şərəfli bir miras qoyacaqsan. Sən dünyada olmayanda insanlar sənin kitab mağazana gələcək, divarda sənin adın olan lövhəni görəcək və deyəcəklər:

«Aha, deməli titulsuz lider olan və bacardığı yaxşı şeylərin hamısını insanlara verən kitab satıcısı burada işləyirmiş».

Hisslərim dolub-daşırdı.

— Belə ki, Bleyk, yadından çıxartma: bu gün də və son saatına qədər gəlib keçəcək hər gün də qəhrəman olmaq üçün yeni imkandır. Yeganə sual budur: bu imkandan istifadə etməyə və biznesin dumanlı dünyasında təkrarolunmaz dahilik işığı ilə parlamağa cəsarətin çatacaqmı?

Bunu etməklə sən öz əməkdaşlarının, müştərilərinin və yaxınlarının həyatını zənginləşdirəcəksən. Səndən sonra gələnlərin fəxr edəcəkləri canlı dahilik heykəli qoyacaqsan. Valeh olacaqları və ilham alacaqları bir heykəl.

Otağa səssizlik çökdü. Tommi hərəkətsiz dayanmışdı. Cet də. Sanki bu dəqiqə onun gözlərindən yaş axacaqdı. Özümü necə aparacağımı bilmirdim. Bu dramatik məqamda müəllimim əlini qaldırdı və Cetin kürəyinə toxundu: — Yaman təsirlənmisən ha, oğlan. Sakit ol, qardaşım, — Tommi güldü.

— Bilirəm, bilirəm, — Cet də gülərək mızıldandı.

Bir saniyədən sonra üçümüz də qəhqəhəylə gülürdük. Bu fantastik bir məqam, unudulmaz bir an idi. Gülüş birdən kəsildi: Tommi yenidən öskürməyə başladı.

Əvvəlcə öskürək tutması zəif idi, amma vaxt keçdikcə müəllimimin vəziyyəti pisləşirdi. Oskürəklə birgə onun ağzından qan gəlir və o titrəyirdi. Cetlə mən kömək etmək üçün ona tərəf atıldıq.

— Mənim vaxtım gəldi, — Tommi ancaq bunu pıçıldaya bildi. — Budur mənim də vaxtım gəlib çatdı.

Titulsuz liderlik fəlsəfəsi haqqında dördüncü söhbət:

DAHİ LİDER OLMAQ ÜÇÜN ƏVVƏLCƏ DAHİ ADAM OL.

SHİNE (PARLA) sözündə şifrlənmiş beş qayda:

See Clearly (Aydın baxış)

Health is Wealth (Sağlamlıq sərvətdir)

Inspiration Matters (İlham Vacibdir)

Neglect Not Your Family (Ailənə etinasız yanaşma)

Elevate Your Lifestyle (Həyat Tərzini Təkmilləşdir)

Təxirəsalınsmaz addım

Daxili liderinizi qidalandırmaq, ağıl, bədən, hiss və ruhunuzu yeni kamillik səviyyəsinə qaldırmq üçün dərhal edilməli olan beş işi gündəliyinizdə sadalayın. Sonra yaxın bir həftə ərzində bu beş işi nöqsansız yerinə yetirmək üçün vaxt ayırın. Siz işə dərhal başlamaqla ani həmlə impulsunu öz müttəfiqiniz edəcəksiniz.

Liderlik haqqında yadda saxlamalı iqtibas:

İnsan arzunun onu çağırdığı yerə inamla gedir və təxəyyülünün təsvir etdiyi həyatla yaşamağa səy göstərirsə, o, gözlənilməz uğurlar qazanır.

Henri Devid Toro

Fəsil 8
FİNAL

Titulsuz liderlik fəlsəfəsinin mənə agah olduğu o unudulmaz gündən sonra öz müəllimimi bir də görmədim. Mən fikirləşirdim ki, bazar ertəsi günü Tommini yenidən mağazada görəcəyəm.

Güman edirdim ki, hələ uzun illər yan-yana işləyəcəyik və onun dəyərli liderlik dərslərindən öyrəndiklərimi praktikada tətbiq edərək, gördüyüm bütün işlərdə, möhtəşəm nəticələr əldə etdiyimin şahidi olacaq. Lakin bu ümidlər doğrulmadı.

Müəllimlərə baş çəkdiyimiz günün səhəri öyrəndim ki, Tommi vəfat edib. Sən demə bir müddətdir ki, xərçəng xəstəliyi ilə mübarizə aparırmış, amma bu barədə susurmuş. Anna dedi ki, müəllimim insanların onun barəsində narahat olmalarını sadəcə istəmirmiş.

Bir də son günlərini insanlara kömək etməkdə keçirmək istəyirmiş. O, uzun illər bundan əvvəl həyatını kökündən dəyişmiş titulsuz liderlik fəlsəfəsini yayırdı.

— O, həmin günü səninlə keçirmək üçün bütün qüvvəsini toplamışdı, — mütəəssir olmuş Anna mənə danışırdı. — Bu onun sənə vida bəxşişi idi.

Matəm mərasimində Anna, Tay, Cekson və Cet növbə ilə onun nə qədər yaxşı adam olduğundan, nə qədər yaxşı işlər gördüyündən danışdılar. Öyrəndim ki, o, yoxsulluqda böyüyüb. Sonra özünün uşaqlıq rəfiqəsi ilə evlənib. Onlar bir yerdə əlli dörd il ömür sürüblər.

Arvadı Tommidən bir neçə il əvvəl vəfat edib. Öyrəndim ki, o hər cür şokoladı xoşlayırmış. Bütün əmanətlərini də uşaq evlərinə verib. Matəmə o qədər adam gəlmişdi ki, çoxları kilsənin qapısından bayırda dayanmışdılar.

Onlar səbrlə gözləyirdilər. Çünki hamısı əsl titulsuz lider olan və gördüyü işə canını qoyan bu sadə kitab satıcısına dərin hörmət bəsləyirdilər.

Mərasimdən sonra hələ də göz yaşları qurumamış Anna mənə bir zərf verdi. Tay, Cekson və Cet də qadının yanında idilər. Onların da yanağından göz yaşları süzülürdü.

— Bleyk, bu sənin üçündür. Tommi tapşırmışdı. O səninlə qürur dyurdu. Ölkəmiz üçün etdiyinə görə sənə hörmət bəsləyirdi. Qurbanlıq mövqeyindən liderlik mövqeyinə keçmək dəvətimizi qəbul edərək, özün üçün etdiklərinə görə də.

Açığı, mənə elə gəlir ki, sən Tommi üçün oğula çevrilmişdin, axı onun övladı yox idi, — Anna göz yaşını silib, saçlarındakı çiçəyi düzəldərək dedi.

— İstənilən halda, bizimlə əlaqəni kəsmə. Biz hər bir halda sənə kömək etməyə hazırıq. Gündüz və gecənin istənilən vaxtında. İndi sən bizlərdən birisən. Biz dostumuzu itirdik, amma hiss edirik ki, təzəsini tapmışıq.

Qadın məni qucaqladı və yavaş-yavaş uzaqlaşdı. Onun ardınca Tay, Cekson və Cet də mənimlə sağollaşdılar. Bu yerdə Anna nəyisə xatırlayaraq dayandı, mənə tərəf döndü və əlavə etdi:

— Titulsuz liderlik etməyi və yolunda rast gələcəyin hər kəslə bu fəlsəfəni bölüşməyi dayandırma. Hazırda yaşayanların hər biri, bu möcüzəli dünyanın harasında yaşaması və işləməsindən asılı olmayaraq, böyük fayda gətirə bilər.

Bunun üçün lazım olan yeganə şey həyatın çağırışına qulaq asmaq və toxunduğu hər bir şeyi əvvəl olduğundan daha yaxşı vəziyyətə gətirən daxili liderini oyatmaqdır. Ümidvaram ki, tezliklə goruşəcəyik.

— Biz şübhə etmirik ki, tezliklə səninlə görüşəcəyik, — hər üç müəllim bir səslə dedi.

— Bir də, yadından çıxarma: sən doğuluşdan möhtəşəmsən, – Cet əlavə etdi.

Bu sözlərlə mənim yeni dostlarım və dahi müəllimlərim kilsədən çıxdılar.

Mən skamyada oturdum və səsgücləndiricilərdən gələn klassik musiqi sədaları altında tələsmədən zərfi açdım.

Günəş vitraj şüşələrində sayrışır, küçənin soyuq havası kilsənin içərisinə daxil olurdu. Xətt aydın olmasa da, nəyə görəsə, hər bir söz asan oxunurdu. Yəqin ona görə ki, müəllimimin sözlərində qüvvət var idi. Məktub belə idi:

Salam, Dahi Bleyk.

İlk növbədə xəstəliyim haqqında sənə demədiyim üçün məni bağışla. İstəmədim ki, mənim şəxsi problemim sənin layiq olduğun bilik bəxşişini qəbul etməyinə və hazır olduğun çevrilməni başlamağına mane olsun.

Mənim yetkinliyim kifayət etdi ki, talenin çağırışını sakitcə qəbul edim və onun özündə müəyyən imkanlar daşıdığını etiraf edim. Əlbəttə heç kim ağır xəstəlikdən şad olmur.

Lakin o məni daha güclü, daxilən daha zəngin və daha müdrik etdi. Ümid edirəm ki, mən də bəzi xalis insani nailiyyətlər və tapıntılarımı sənə ötürə bildim.

Sənin valdeynlərin gözəl insanlar idilər. Onlar yaxşı da oğul tərbiyə ediblər. Mən buna əmin oldum. Keçmişdə insanlara verdiyin və gələcəkdə verəcəyin hər şey üçün sənə hörmət bəsləyirəm. Gözəl bir səhər günü mağazada səninlə tanış olmaq mənim üçün böyük sevinc oldu.

Məni Mikki-Mauslu cib dəsmalı üçün bağışla. Onu toyumuzun birinci ildönümündə arvadım hədiyyə etmişdi… onda biz Disneylendə getmişdik. Bu əşya onun haqqında xatirədir. Kvadrat Tumanlı Süngər Bob şəkilli saatı isə özüm almışam.

Ümid etmək istəyirəm ki, ölümüm səni çox kədərləndirməyəcək. İnanıram ki, bu məktub çatanda sən artıq titulsuz liderliyə aparan yolda ruh yüksəkliyi və qətiyyətlə addımlayacaqsan. Sən özünün daxili liderini azad etməyə və onu gün işığına çıxarmağa tam hazırsan.

Etdiyin hər bir şeydə, bütün maneələri cəsarətlə dəf edərək, öz potensialını tam gerçəkləşdirməyə heç nə mane olmur. Heç bir şübhə yoxdur ki, indi səni tanıyan bütün insanlara gerçəkləşdirilmiş imkanların və kamilliyin parlaq nümunəsi olmaq üçün ideal vəziyyətdəsən.

Bunun məhz belə olacağını bilirəm. Axı sən mənə söz vermisən. Sənin atanla mən isə, indi itirilmiş öz sözünün üstündə durmaq icəsənətinə çox böyük əhəmiyyət verirdik

Bleyk, indi dünya yolundan sapmışdır. Mənim qoca gözlərimin gördüyü qədər, indi cəmiyyət tam çaşqın vəziyyətdədir. İnsanlar əşyaları qarşılıqlı münasibətlərdən qiymətli hesab edirlər. Biz, çox böyük həvəslə, eqomuzu öz ideallarımızın ziyanına bəsləyirik.

Çoxları daxili qorxuları və zərərli inanclarına diqqət yetirmək əvəzinə, bəyan edirlər ki, guya hansısa kənar qüvvələr onlara özlərini gerçəkləşdirməyə mane olur. Təəssüf ki, çox vaxt boş populyarlıq düzlük, cəsurluq və xeyirxahlıqdan yüksək qiymətləndirilir.

Qısası, biz nə vaxtsa mədəniyyətimizə xas olan bir şeyi – liderlərin məsuliyyətini yaddan çıxarmışıq. Biz həyatımızdan daha yüksək olan şeylərə can atmağı unutmuşuq. Biz sağlam prioritetləri tamamilə itirmişik və ətrafdakılara da səmimi kömək etmək əvəzinə, ancaq özümüzün qayğısına qalırıq.

Sən ətrafdakılara xatırlatmalısan ki, biz hamımız anadangəlmə dahiyik. Bu işdə mən sənə güvənirəm. Bir də insanlar beyinlərinə doldurublar ki, guya nəyi isə əldə edə, nəyə isə nail ola bilmirlər, – onlara izah et ki, bütün bunlar yalandır.

Təklif etdiyimiz liderlik haqqında müraciəti yaymaqla sən çoxlarına kömək etmiş olacaqsan. Titulsuz liderlik fəlsəfəsi insanlara həyati dərəcədə zəruridir. Bunu onlara bəyan etməyin vaxtı çatıb.

Mənim həyatımda olmağınla tam səmimi qürur duyuram. Ümidvaram ki, sənə kömək edə və bununla da uzun illər bundan qabaq atana verdiyim sözü yerinə yetirə bilmişəm. Mən həmişə inanmışam ki, heç olmasa bircə adamın həyatını bir qədər daha yaxşı edə bilmişəmsə, deməli havayı yaşamamışam. Mənə bu imkanı verdiyin üçün sağ ol.

Gənc dostum, sənə hər şeyin ən yaxşısını arzulayıram. Cəsarətlə xəyala dal. Gözəl yaşa. Son nəfəsinə qədər titulsuz lider ol.

Sevgilərlə, Tommi.

P.S. «Porşe» sənindir. Ləzzət al!

Mən zərfə baxdım və orada avtomobilin açarlarını gördüm. Tommi vidalaşarkən məni ruhlandırmağa qərar veribmiş. Öz maşınını bağışlayıb. Bununla da arzularımdan birini gerçəkləşdirib. Mütəəssir olduğumu desəm, hesab et ki, heç nə deməmişəm.

İnanmıram ki, etdiklərinə görə nə vaxtsa Tomminin və digər müəllimlərimin borcundan çıxa bilim. Müəllimimlə görüşdən sonra mənim karyeram sürətlə yüksəlməyə başladı. Mən nə qədər çox şeyə nail ola bildiyimə indiyə qədər də təəccüblənirəm.

Ümumiyyətlə, indi mən ən cürətli yuxularımda belə görmədiyim kimi yaşayıram. Tommi üçün çox darıxıram. Amma hiss edirəm ki, onun mənə verdiklərini sizinlə bölüşməklə ona olan borcumu ödəyirəm.

Mən tanışlığımız günü öz müəllimimə verdiyim sözün üstündə durdum. Mən titulsuz liderlik fəlsəfəsini mümkün qədər çox adamla bölüşməyə and içmişdim. Budur, Tommi və dörd müəllimin mənə səxavətlə bağışladıqları təlimi sizə ötürmək üçün bu kitabı yazmışam.

Oxucum, səndən yeganə xahişim bu müraciəti başqalarına ötürməyindir. Sən bununla əməkdaşlarını ruhlandıracaq, müəssisəni yaxşılaşdıracaq və dünyanın çiçəklənməsinə öz töhfəni verəcəksən.

Onda sən son gününü – anadangəlmə liderlik potensialını gerçəkləşdirmək və ətrafdakılara yorulmadan yaxşılıq etməklə – tam gücünlə oynadığını dərk etmiş halda qarşılaya biləcəksən.

Və sənin son günün günlərinin ən yaxşısı olacaq.

Antropoloq Marqaret Mid demişdir:

«Düşünən və həvəsli insanların kiçik bir dəstəsinin dünyanı dəyişə biləcəyinə şübhən olmasın. Əslində bütün dəyişikliklər elə bu cür baş verir».

Bu, doğrudan da belədir.

BİZƏ SƏNİN KÖMƏYİN LAZIMDIR

Bu kitabda nəql edilmiş titulsuz liderlik fəlsəfəsi səni ruhlandırdısa və sən də başqalarına öz daxili liderini oyatmağa yardım etmək istəyirsənsə, bu bir neçə əməli addımı ataraq, dünyada nəyi isə dəyişə bilərsən:

♦ «Titulsuz lider» kitabını əməkdaşlarına, dostlarına, qohumlarına, hətta tanış olmadığın insanlara hədiyyə et. Bu yolla onlar biləcəklər ki, onların təyinatı hər işdə liderlik etmək və dolğun həyat yaşamaqdır.

♦ İnternetdə ünsiyyət zamanı bu kitab haqqında fikirlərini bölüş. Rəy yaz və onu öz bloqunda və ya hər hansı İnternet səhifəsində qoy.

♦ Biznes sahibi və ya menecerisənsə, bu kitabı almaq yaxşı sərmayə qoyuluşu olacaq – kitabları əməkdaşlarına payla ki, onlar da titulsuz liderlik etsinlər və həm işdə, həm də həyatda öz potensiallarını maksimum gerçəkləşdirsinlər.

♦ Yerli kütləvi informasiya vasitələrinə müəllifdən müsahibə götürməyi təklif et ki, o, bütün insanların işdə və həyatda necə liderlik edə biləcəklərini danışsın. Bu, dünyamızı daha yaxşı etməyə kömək olacaq.

Hakimiyyətin 48 qanunu – Robert GreeneFerrarisini Satan Rahib – Robin Sharma

Əvvəlki məqaləTicklingi təcrübədən keçir – BDSM üçün yeni menyu
Növbəti məqaləÜz təmizlənməsi üçün 15 aspirinli maska

Fikirlərinizi bildirin.