Siqareti tərgitməyin asan yolu – Carr Allen

0
0

Siqareti tərgitməyin asan yolu – Carr Allen

Allen Karrın iyirmi il əvvəl bir şüarı vardı: “Dünyanı siqaret çəkməkdən xilas etmək”.

Allen Karr 2 sentyabr 1934-cü ildə çox siqaret çəkən bir atanın övladı kimi İngiltərədə dünyaya gəlib. Atasını ağ ciyər xərçənginə görə itirməsinə baxmayaraq, 16 yaşında ikən siqaret çəkməyə başlayır. Bir neçə il içində gün ərzində 100 ədədə yaxın siqaret çəkir. Bir çox adamlar kimi o da bir neçə dəfə siqareti tərgitməyə çalışır, ancaq bacara bilmir. Əsrin dörddə biri boyunca siqareti əlindən yerə qoymayan Allen Karr 1983-cü ildə özünün siqareti tərgitməsi üçün bir üsul kəşf edir və nəhayət, siqaretdən qurtulur. Bu dəfə siqareti tərgitməsi əvvəlki cəhdlərinə heç bənzəmir.

Çox rahat, asan, ağrısız-filansız və zövqlə siqareti tərgidir. Nə kökəlir, nə də gərgin günlər yaşayır. Bu fövqəladə təcrübəsini ətrafdakı siqaret çəkən insanlarla paylaşmağa başlayır və beləliklə, yavaş-yavaş dünya miqyasında qəbul edilmiş və sınaqdan çıxmış metodunu inkişaf etdirir. Fərdi görüşləri artdıqca qrup seansları verməyə başlayır. Londonda açdığı ilk klinikasındakı seanslara dünyanın hər yerində on minlərlə insan qatılmağa başlayır. Qrup seans tələblərini təkbaşına öhdələyə bilmədiyi üçün həm özü kimi mütəxəssislər yetişdirməyə, həm də siqareti tərgitmək mövzusunda kitab yazmağa başlayır.

Yazıçı olmadığı üçün kitabını yazmağa şübhə və qayğıyla başlayır, ancaq kitab milyonlarla insan tərəfindən oxunur və 25 dilə çevrilir. Dünyada 50-yə yaxın klinikası fəaliyyət göstərir. Allen Karr hələ də mütəxəssis yetişdirir, siqaret və onu tərgitməyə həsr olunmuş konfranslara və televiziya proqramlarına mütəxəssis kimi dəvət olunur. Hazırda müxtəlif mövzularda kitablar yazır.

Siqaretsizliyə bir şans verin

Siqaret çəkərək təkcə sağlamlığımızı çox böyük bir təhlükəyə atdığımızı deyil, eyni zamanda ağzımızdan nə qədər pis qoxu gəldiyini, dişlərimizin nə qədər saraldığını, simamızın nə qədər pis olduğunu, səhərlər ağzımızda axşamdan qalan nə qədər iyrənc bir dadın olduğunu, pillələri çıxarkən nə qədər əziyyət çəkdiyimizi, tənbəlliyə alışaraq özümüzü dinc hiss etməkdən nə qədər uzaqlaşdığımızı bilir, bu bəyənmədiyimiz həqiqətləri fikrimizdən çıxarmağa çalışırıq.

Siqaretsiz yaşamaqdan qorxduğumuz və həyatın siqaretsiz zövq verməyəcəyini sandığımız üçün bütün bu həqiqətlərə qatlaşır, siqareti heç cür tərgidə bilmirik. Cəsarətimizi toplayıb həyatımızı daha gözəl bir hala gətirməyin, ən vacibi də, özümüzü və ətrafımızı zəhərləməkdən imtina etməyin zamanı hələ gəlmədimi?

Bu da sizə bir fürsət: Siqaretin sağlamlığa verdiyi zərərlərin ayrıntılarına əhəmiyyət vermədən siqareti psixoloji təsirlərlə əlinə alan, siqaret düşkünlərini alçaltmamaq yerinə hadisəni onların baxış bucağından anladan bir kitab. İnsanların siqaretə necə başladıqlarını, hansı hallarda, nə üçün siqaret çəkdiklərini, nə üçün siqaret çəkməyə davam etdiklərini, siqareti tərgitməyə nə üçün çətinlik çəkdiklərini və siqaretsiz həyatdan nə üçün hürkdüklərini, qısası, siqaretə aid hər şeyi anladan, sonda da oxucusuna siqaretsiz həyatın zövqünə varmağa kömək edən, nə olursa olsun siqaret çəkən və ya siqaret çəkən bir yaxın adamı olan hər kəsin mütləq oxuması vacib olan bir kitab.

Ön söz

Bu da sonda bütün siqaret düşkünlərinin gözlədiyi möcüzə:

— təsirini dərhal göstərən;

— ən ağır siqaret düşkünlərində də eyni cür uğurlu olan;

— siqaret istəyini azaldan;

— təsiri qalıcı olan;

— güclü bir iradə tələb etməyən;

— şok terapiyası tətbiq etməyən;

— köməkçi maddələrə və lazımsız şeylərə müraciət etməyən;

— kökəlməyə imkan verməyən bir üsul.

Siqaret çəkirsinizmi? Onda oxumağa davam edin. Özünüz siqaret çəkmirsinizsə və bu kitabı sevdiyiniz birisi üçün aldınızsa, o zaman onu bu kitabı oxumağa inandırın. Onu inandıra bilməsəniz, kitabı özünüz oxuyun: son bölmədəki nəsihətlər həm siqaret çəkənlərə vacib notları anlatmaq, həm də öz uşaqlarınızı siqaret çəkməyə başlamaqdan qorumaq üçün sizə kömək edəcək. Uşaqlarınızın siqaretdən diksinəcəkləri haqda yanlış fikrə düşməyin. Bütün uşaqlar siqaret düşkünü olana qədər belə düşünürlər.
Giriş

“DÜNYANI SİQARET DƏRDİNDƏN QURTARACAĞAM”, — dediyim zaman arvadım dəli olduğumu sandı. Çünki təxminən hər iki ildə bir dəfə siqareti tərgitmək üçün etdiyim ciddi cəhdlərimi bilirdi. Hər şeydən də çox son dəfə siqareti tərgitdiyim zaman altı ay əzab çəkdikdən sonra yenə siqaret çəkməyə başladığım üçün balaca uşaq kimi ağladığımı bilirdi.

O gün ağlamağımın səbəbi, bu dəfə də siqareti tərgitmək cəhdimin uğursuzluqla nəticələnəciyi təqdirdə ömrümün sonuna qədər siqaret çəkməyə davam edəcəyimi sanmağım idi. O qədər enerji sərf etmişdim ki, uğursuzluğa düçar olacağım halda bir daha bu işgəncəyə qatlaşmağa gücümün yetməyəcəyini bildirdim. Ən vacibi də yuxarıdakı cümləni son siqareti söndürən kimi söyləməyim idi, təkcə özümü deyil, bütün dünyanı qurtaracağıma inanırdım.

Dönüb geriyə baxdığım zaman bu günə qədərki həyatım sanki siqaret məsələsini həll etmək üçün bir hazırlıqmış kimi görünür. O nifrət etdiyim tələbəlik və maliyyə müşavirliyi illəri də siqaret məsələsini həll etmək nöqteyi-nəzərindən çox dəyərli idi. “Hamını həmişə aldada bilməzsiniz”, — deyirlər, ancaq tütün sənayesi hər kəsi illərlə aldatmağı bacarmışdır. Siqaret tələsinin sirlərini açan ilk insan olduğuma inanıram. Özünü bəyənmiş bir iz buraxdımsa, bunun üçün ağlıma deyil, ancaq həyat tərzimə borclu olduğumu əlavə etməliyəm.

O tarixi gün 1983-cü ilin 15 iyulu idi. O gün sonuncu siqaretimi söndürdüyüm an duyduğum azadlıq hissi hər halda həbsxanadan qaçan birinin yaşadığı duyğudan zəif deyildi. O anda bütün siqaret çəkənlərin fikirləşdikləri bir şeyi — siqareti tərgitməyin asan yolunu kəşf etdiyimi anladım. Bu üsulu yoldaşlarım və yaxın adamlarımda da sınaqdan çıxardıqdan sonra, bu mövzuda bir peşəkar kimi, digər siqaret düşkünlərinə bu bağlılıqdan qurtulmaqda yardımçı olmağa başladım.

Bu kitabın ilk nəşrini 1985-ci ildə yazdım. 25-ci bölümdə haqqında söz açacağım uğursuzluqlarımın birindən çox təsirlənmişdim. Məni ilk dəfə bir qadın ziyarət etdi və iki görüşümüz qarşılıqlı göz yaşlarımızla sona çatdı. O qədər gərgin idi ki, onu söylədiklərimi qavrayacaq qədər rahat edə bilmədim. Birdən ağlıma belə bir fikir gəldi ki, bütün bunları yazsam, nə zaman istəsə oxuya bilər və beləcə önəmli nöqtələri anlaya bilər.

Bu giriş bölümünü kitabın yeni nəşri üçün yazıram. Əlimdəki kitabın üz qabığındakı kiçik qırmızı ox bu kitabın ən çox satılan kitablar siyahısında ən başda yerləşdiyini göstərir. Bu kitabı yazdığım üçün dünyanın hər yerindən təşəkkür məktubları alıram. Çox təəssüf ki, bu məktubların hamısına cavab verə bilmirəm, ancaq hər biri məni sevindirir və əslində bu məktubların biri də bütün bu zəhmətə dəyər.

Siqaret mövzusunda hər gün yeni bir şey öyrəndiyimə görə hələ də çaşbaş qalıram. Yenə də bu kitabın əsas məqsədi heç dəyişmir. Hər şey mükəmməl olmaya bilər, ancaq kitabın asan yazdığım və təsadüfən oxucuların çoxunun ən çox sevdikləri 21-ci bölümündə qətiyyən dəyişiklik etmədim.

Məsləhətçilik sınaqlarımla bərabər artıq kitabın da verdiyi beş illik bir təcrübə yarandı. Kitabın daha dəqiq və anlaşıqlı olması üçün ikinci nəşrində dəyişikliklər etdim. Bu dəyişiklikləri edərkən cəhdlərimin uğursuzluğa uğradığı vaxtları gözümün önünə gətirərək bunun səbəblərini aradan qaldırmağa çalışdım. Bunların çoxu ata-anaları tərəfindən mənimlə görüşməyə məcbur edilən və özləri əslində siqareti tərgitmək istəməyən gənclər idi.

Bunların da dörddə üçündən vaz keçə bilərəm, fəqət bəzən 25-ci bölümdə anlatdığım, siqareti tərgitmək üçün ümidsizcəsinə əlləşən adam kimi deyim ki, həqiqi mənada uğursuzluqlar da olur. Uğursuzluqlar məni çox narahat edir və bəzən gecələr “bu insanlara necə kömək edə bilərəm”, — deyə düşünməkdən gözümə yuxu getmir. Bu halda uğursuzluğun siqareti tərgidə bilməyən adama deyil, tərgitməyin nə qədər asan olduğunu və insanın siqaret əsarətindən azad olaraq yaşamaqdan necə zövq aldığını ona başa sala bilmədiyim üçün mənə aid olduğuna inanıram.

Bilirəm ki, siqaret çəkən adam təkcə asanlıqla deyil, eyni zamanda böyük bir zövqlə siqareti tərgidə bilər, fəqət bəzi insanlar o qədər sabit fikirli olurlar ki, xəyal güclərini çalışdırmır və siqareti tərgitməyin verdiyi qorxuya görə yerlərində sayırlar. Bu qorxunu məhz siqaretin yaratdığını və siqareti tərgitməyin də ən böyük qazancının bu qorxudan qurtuluş olduğunu başa düşmürlər.

Bu kitabın ilk nəşrini siqareti tərgitdirə bilmədiyim adamlara həsr etdim. Seanslarımda uğursuzluq olarsa aldığım pulları geri qaytarmağa zəmanət verirəm. Metodum illərlə araşdırıldı. Ancaq yenə də “metodunuz mənə təsir etmədi”, — deyənlər də olur.

Metodumdan necə istifadə etdiklərini anlatdıqları zamanda isə söylədiklərimin yarısını yerinə yetirmədikləri üzə çıxır və hələ də siqaret çəkdiklərinə məəttəl qalırlar. Həyatınızı bir labirintdə çıxış yolunu axtararaq keçirdiyinizi düşünün. Məndə labirintin xəritəsi var və sizə “indi sola dön, sonra sağa dön və s.”, — deyirəm. Dediklərimin birinə əməl etməsəniz, digərləri də mənasını itirər və labirintdən bayıra heç çıxa bilməzsiniz.

Başlanğıcda bir nəfərlə seans keçirirdim. Ancaq çox ümidsiz olanlar mənim yanıma gəlirdilər. İnsanlar mənə bir dəli kimi baxırdılar. Bu gün artıq insanlar mənim yanıma siqaret tərgitmə sahəsində qabaqcıl bir mütəxəssis kimi gəlirlər. İndiki seanslarım səkkiz nəfərlik qrup halındadır, reklam etmədiyim halda, mənə müraciət edən bütün insanlara kömək edirəm. Adımı bələdçi kitablarda axtarsanız, siqaretlə əlaqəli heç nə yazmadığımı görəcəksiniz.

Hər seansa eyni zamanda əvvəllər alkoqol və ya heroin düşkünü olan, ya da bir neçə şeydən asılılığı olan biri qatılır. Metodumu alkoqol və heroin düşkünlərinə tətbiq etdikdə (əvvəllər başqa qruplara qatılmayıblarsa), onların siqaret düşkünlərindən daha asan müalicə olunduqlarını gördüm. Mənim metodum hər cür asılılıq üçün istifadə oluna bilər. Siqaret düşkünü, heroin və ya alkoqol aludəsi olsun, fərqi yoxdur, məni ən çox üzən şey əvvəllər asılılığı olanların tərgitdikdən sonra yenidən başlamalarıdır.

Ən üzücü məktubları bu kitabı oxumuş və ya video filminin köməyi ilə siqareti tərgitmiş, ancaq sonra yenə başlamış insanlardan alıram. Əvvəl azadlığa qovuşduqları üçün çox bəxtiyar olduqlarını dedikləri halda, yenidən eyni tələyə düşüb bir daha xilas olmağı bacarmayacaqlarını bilirlər. Bu məsələni həll etməyi, siqaretin əsarəti altına düşməmələri üçün köməkçi olmağı, alkoqol, digər narkotiklər və siqaret arasındakı əlaqələri açıqlamağı çox istəyirəm. Fəqət bu mövzunun ayrıca bir kitab əmələ gətirəcəyini başa düşdüm və hazırda onun üzərində işləyirəm.

Ən çox aldığım tənqidi yazılar kitabda bir çox şeyin təkrar olunması haqqındadır. Buna görə üzr istəyirəm. İrəlidə göstərəcəyim kimi, əsl məsələ cismani asılılıqda deyil, beynimizdə kök salmış əsassız inanclardadır, asılılığın təsiri bunun yanında heçə bərabərdir. Nədənsə, bu təkrarlardan ən çox şikayət edənlər uğur qazana bilməyən düşkünlər olur.

Əvvəl də söylədiyim kimi, həm çoxlu tərif, həm də bir az tənqidi yazılar alıram. Başlanğıcda həkimlər mənə şübhə ilə baxırdılar, amma indi mənə ən böyük dəstəyi onlar verirlər. İndiyə qədər aldığım ən gözəl tərif, bir həkimin “bu kitabı, kaş ki, mən yazmış olaydım”, — deməsidir.

1
Siqareti tərgidə bilməyəcək siqaret çəkənə hələ rast gəlməmişəm

Bəlkə əvvəlcə nə üçün özümü belə bir kitab yazmağa uyğun gördüyümü anlatmağım lazımdır. Xeyr, nə həkiməm, nə də psixoloq, mənim şəxsi keyfiyyətlərim buna daha uyğundur. Həyatımın otuz üç ilini davamlı olaraq siqaret çəkməklə keçirdim. Son illərdə bəzi günlər yüz siqaret çəkirdim, ancaq heç vaxt üç qutudan az siqaret çəkmirdim. Siqareti tərgitmək üçün bir neçə dəfə cəhd etdim. Bir dəfə altı ay siqaret çəkmədim və az qala divara dırmanırdım, azacıq tütün tüstüsü uda bilmək üçün qatarlarda siqaret çəkilən vaqonlara minirdim.

Söhbət sağlamlıqdan düşdükdə siqaret çəkənlərin çoxu “səhhətimə təsir etməmişdən əvvəl tərgidəcəyəm”, — deyirlər. Mən elə bir vəziyyətə düşmüşdüm ki, siqaretlə özümü öldürdüyümü çox yaxşı bilirdim. Ara kəsmədən öskürməyin nəticəsi xroniki baş ağrısına səbəb olurdu. Qabarıb alnımın ortasına doğru yüksələn sabit damar atışını hiss edir, başımın içində hər an bir şeyin partlayacağını və beynimə qan sızmasından öləcəyimi sanırdım.

Bu fikir məni narahat edirdi, ancaq yenə də siqareti tərgitməyimə səbəb olmurdu. Daha tərgitməyə cəhd etmirdim də. Əslində siqaret çəkmək mənə ləzzət vermirdi. Siqaret düşkünlərinin çoxu həyatlarında bir zaman siqaretdən zövq aldıqları xəyalına qapılırlar, ancaq məndə heç belə olmadı. Mən onun dadına və qoxusuna hey nifrət etdim, ancaq siqaretin məni rahatlatdığına və mənə cəsarət verdiyinə özümü inandırmışdım. Siqareti tərgitməyə göstərdiyim cəhdlərdə hey pərişan olurdum və siqaretsiz həyat mənə dözülməz kimi gəlirdi.

Axırda arvadım məni bir hipnoz müalicəsinə göndərdi. Etiraf etməliyəm ki, mənə son dərəcə şübhəli görünürdü, çünki o zaman hipnotizma ilə əlaqəli heç nə bilmirdim və qarşıma şeytan qiyafəli, gözləri qaynayan birinin çıxacağını sanırdım. Mən də bütün siqaret düşkünləri kimi müxtəlif baş aldadan şeylər edirdim, ancaq bir şeydən başqa: özümü heç zaman iradəsi zəif insan olaraq görmədim.

Həyatımdakı digər şeylər nəzarətim altında idi. Siqaret məsələsində isə işlər tərsinə idi. Hipnotizmanın iradəyə güc gəldiyinə inanırdım və əleyhinə olmadığım halda (çünki bir çox siqaret aludəçiləri kimi mən də siqareti mütləq tərgitmək istəyirdim), kiminsə məni siqaret çəkməyin lazımsız bir şey olduğuna inandıra biləcəyini sanmırdım. Bütün seans mənə zaman itkisi kimi gəldi. Hipnozçu qollarımı qaldırıb bəzi şeylər etməyimi istədi, ancaq heç bir şey doğru-düzgün getmirdi. Şüurumu itirmədim. Trans halına keçə bilmədim, ya da ən azı təkcə siqareti tərgitmədim, siqaretsizliyə alışma metodlarından da zövq aldım.

İndi bir hipnoz müalicəsinə getməmişdən qabaq bir şeyi açıqlamaq istəyirəm. Hipnoz müalicəsi bir əlaqə vasitəsidir, yanlış bir şey çatdırılarsa, siqareti tərgidə bilməzsən. Yanına getdiyim adamı tənqid etmək istəmirəm, çünki onun yanına getməsəydim, hər halda indiyə qədər çoxdan ölmüş olardım. Ancaq siqareti onun çalışması sayəsində deyil, onun çalışmasının əksinə olaraq tərgitdim.

Hipnoz müalicəsini gözdən salmaq istəmirəm, çünki öz seanslarımda mən də hipnotizmadan istifadə edirəm, belə ki, onun yaxşıya və ya pisə doğru çox qüvvətli yönləndirmə gücü vardır. Birisinin sizə tövsiyə etmədiyi, şəxsiyyətinə hörmət etmədiyiniz və inanmadığınız bir hipnozçunun yanına getməyin.

Siqaret çəkdiyim iyrənc illərdə həyatımın siqaretə bağlı olduğunu sanır və tərgitmək yerinə ölməyi qəbul edirdim. İndi bəzən “ürəyiniz istəmirmi?” — deyə soruşurlar. Cavabım çox açıqdır: “Əsla, əsla, əsla!” Çünki gözəl bir həyatım oldu, siqaret üzündən ölsəydim, yenə də şikayət etməyəcəkdim. Həyatda çox şansım oldu, fəqət başıma gələn ən gözəl şey, bu kabusdan, yəni ömür boyu sistemli olaraq özümə zərər vermək və bunun üçün həm də sərvət xərcləmək əsarətindən qurtulmaq oldu.

Bir şeyə əvvəlcədən aydınlıq gətirək. Mistika dünyasıyla bir əlaqəm yoxdur. Cadugərlərə, pərilərə inanmıram. Elmi düşünən bir beynim vardır və cadu kimi şeylər ağlıma girmir. Hipnoza və siqaretə dair elmi məqalələr oxudum. Oxuduğum heç bir şey bu gerçəkləşən möcüzəyə bir aydınlıq gətirə bilmədi. Daha əvvəllər həftələrlə ağır depressiya keçirdiyim halda, necə oldu ki, birdən-birə bu qədər asan bir şəkildə siqareti tərgidə bildim? Bu sualın cavabını, çox çalışsam da, uzun müddət tapa bilmədim.

Siqareti tərgitməyin nə üçün bu qədər asan olduğunu tapmağa çalışırdım, ancaq məsələ siqaret çəkənlərin onu tərgitməkdə niyə bu qədər çətinlik çəkmələridir. Hey o siqaretsizliyə alışmağın fəlakətlərindən söz edilir, ancaq geriyə baxıb bu fəlakəti anlamağa çalışdığımda onun silinmiş olduğunun fərqinə vardım. Cismani olaraq heç bir şikayətim yoxdur, demək, hər şey tamamilə beyinin məhsulu imiş.

İndi bütün vaxtımı başqa insanlara vərdişlərindən əl çəkmələri üçün yardımçı olmaqla keçirirəm. Mənim sayəmdə minlərlə siqaret düşkünü xilas oldu. Bir məqamı bəri başdan qeyd edək: siqareti tərgidə bilməyəcək siqaret çəkən yoxdur. Siqaretə mənim qədər bağlı olan (ya da ona bağlı olduğunu sanan) bir başqasına rast gəlmədim. Siqareti hamı asanlıqla tərgidə bilər.

Əslində siqaret çəkməyə davam etməyimizin səbəbi, siqaretsiz yaşamağın zövq verməyəcəyi və bir şeydən məhrum olacağımızın qorxusudur. Bunun qədər yanlış bir şey ola bilməz. Siqaretsiz həyat həm eyni şəkildə gözəl, həm də bir çox yöndən daha əyləncəlidir, sağlamlıq, enerji və pul bir çox üstünlüklərin yalnız bir qismidir.

Siqareti hər kəs asanlıqla tərgidə bilər, hətta siz də! Edilməsi lazım olan tək bir şey kitabın davamını açıq ürəklə oxumaqdır. İçindəki fikirlərin nə qədərini başa düşsəniz, siqareti bir o qədər asan tərgidə bilərsiniz. Heç bir kəlmə də anlamasanız belə, söylədiklərimi sözbəsöz tətbiq etsəniz, özünüzü bir şeydən məhrum etdiyiniz duyğusuyla sürüklənib getməzsiniz. Məəttəl qalacağınız tək bir şey, nə üçün bu vaxta qədər siqaret çəkdiyiniz olar.

Əvvəlcədən sizi xəbərdar edirəm. Metodumu uğursuzluğa düçar edəcək iki nöqtə vardır:

1)Söylədiklərimi tətbiq etməmək.

Bəziləri mənim nəsihət üzərində inadla durmağımı cansıxıcı hesab edir. Misal üçün, sizə siqareti azaltmaq üçün çalışmamağınızı və ya siqaret yerinə şəkər, saqqız və sair kimi başqa şeylərdən istifadə etməməyinizi söyləyəcəyəm. Buna heç bir şəkildə haqq qazandırmıram, çünki nə dediyimi yaxşı bilirəm.

Bir sıra taktika ilə siqareti həqiqətən də tərgidən adamların çox olduğunu inkar etmirəm, ancaq onlar siqareti taktika sayəsində deyil, bu taktikaya baxmayaraq tərgitmişlər. Bir yelləncəkdə ayaq üstə sevişən insanlar da var, işin ən asan yolu bu olmasa da… Dediyim hər şeyin bir səbəbi var: sizə siqareti tərgitməyi asanlaşdırmaq və uğura zəmanət vermək.

2)Söylədiklərimi tam başa düşməmək.

Heç bir şeyi zəmanət olaraq fikirləşməyin. Təkcə mənim deyil, öz fikirlərinizi və kütlənin siqaret məsələsində sizə öyrətdiklərini də soruşun. Siqareti təkcə pis bir vərdiş olaraq görənlər iyrənc dadı olan, bir sərvətə qurban gedən və ölümə yol açan bir vərdişdən əl çəkməyin niyə bu qədər çətin olduğunu, başqa vərdişlərdən niyə asanlıqla əl çəkə bildiklərini özlərindən soruşsunlar. Siqaretin bir zövq olduğuna inananlar həyatda bundan daha zövqlü şeyləri etməməyin nə üçün asan olduğunu, görəsən, heç fikirləşmişlərmi? Nə üçün özünüzü bir siqaret yandırmağa məcbur hiss edir və yandırmadıqda təlaş keçirirsiniz?

2
Asan metod

Bu kitabın məqsədi, alışılmış digər metodlarda olduğu kimi, Everest dağına dırmanmaq kimi bir hissə qapılıb həftələrlə “siqaret”, — deyə ölərək siqaret çəkənləri qısqanmaq yerinə elə ilk dəqiqədən etibarən dəhşətli bir xəstəlikdən xilas olmağın verdiyi ruh yüksəkliyini aşılamaqdır. Vaxt keçdikcə siqaretə baxdıqda “mən bunu necə çəkirdim”, — deyə heyrətlənəcək və siqaret çəkənləri qısqanmaq yerinə onların halına acıyacaqsınız.

Siqaret çəkməyən və ya siqareti yeni tərgitmiş bir insan deyilsinizsə, bu kitabı bitirənə qədər siqaret çəkməyə davam edin. Bu sizə indi ziddiyyətli görünə bilər. Siqaretin sizə heç nə qazandırmadığını sonra anladacağam. Çox maraqlıdır, bəzən siqaret çəkərkən siqaretə baxıb nə üçün siqaret çəkdiyimizi özümüzdən soruşarıq. Siqaret — siqaretsiz qaldığımız zaman dəyərli olur.

Xoşunuza gəlsin, ya da gəlməsin, asılı olduğunuza inandığınızı qəbul edərik. Bağlılığınıza əminsinizsə, siqaretsiz heç zaman rahat ola bilməzsiniz, ya da özünüzü toparlaya bilməzsiniz. Buna görə də bu kitabı axıra qədər oxumadan siqareti tərgitməyə çalışmayın. Oxuduqca siqaret çəkmək istəyiniz get-gedə azalacaq. Özünüzdən tam əmin olmadan siqareti tərgitməyin, sonu pis qurtara bilər. Unutmayın, mənim söylədiklərimi tətbiq etməyiniz kifayət edəcək.

Kitabın ilk nəşrindən bəri qazandığım təcrübədə məni, “Zaman seçimi” adlı 28-ci bölüm istisna olmaqla, ən çox üzən şey kitabın axırına qədər “siqaret çəkməyə davam edin” təlimi olmuşdur. Mən siqareti tərgidərkən bir çox yoldaşlarım və yaxın adamlarım sırf mən tərgitmişəm deyə, onlar da siqareti tərgitdilər. Hər halda “o tərgitdisə, biz çoxdan tərgitməliyik”, — deyə düşündülər. Sonrakı illərdə siqareti tərgitməyənləri kiçik mesajlarla azadlığın nə qədər gözəl olduğuna inandırmağı bacardım.

Bu kitab çıxanda hələ siqaret çəkməyə davam edən “diş batmaz” lara bağışladım. Dünyanın ən yorucu kitabı da olsa, “bu yoldaş yazmışdır”, — deyə oxuyacaqlarını sandım. Üstündən aylar keçəndən sonra oxumağa qatlaşmalarından xəbər tutanda çox üzüldüm və məəttəl qaldım. O zaman ki, ən yaxşı yoldaşımın ona hədiyyə etdiyim kitabın imzalı nüsxəsini oxumadan başqasına hədiyyə etdiyindən xəbər tutanda çox üzülmüşdüm.

Çünki siqaret düşkünlüyünün insanda yaratdığı o inanılmaz qorxunu unutmuşdum. Bu qorxu yoldaşlığa da təsir edə bilir. Hardasa ayrılmağa da səbəb olur. Anam bir gün arvadımdan soruşdu: “Nə üçün ya siqaret, ya da mən, — deyib onu təhdid etmirsən?”. Arvadım “o zaman siqareti seçər, ona görə”, — deyə cavab verdi. Utanaraq etiraf etməliyəm ki, o haqlı idi. Siqaretin insanlarda yaratdığı qorxu bu qədər böyükdür.

İndi anlayıram ki, bir çox siqaret düşkünü siqareti buraxmaq məcburiyyətində qalmamaq üçün bu kitabı axıra qədər oxumur. Bəziləri o qorxunc günü gecikdirmək üçün məxsusi olaraq hər gün bir sətir oxuyur. Bildiyimə görə, bir çox oxucu onları sevən adamlar tərəfindən bu kitabı oxumağa məcbur edilir. Belə düşünün: itiriləsi nəyiniz var?

Kitabın axırında siqareti tərgitməsəniz indikindən daha pis bir vəziyyətə düşəcəksiniz. İtiriləsi heç nə yoxdur, qazanılası o qədər çox şey var ki! Bir neçə gün və ya həftədir ki, siqaret çəkmirsiniz və hələ də siqareti tərgidib-tərgitməyəcəyinizə əmin deyilsiniz, kitabı oxuyarkən siqaret çəkməməyə davam edin. Artıq necə olsa, siqaret çəkməyən bir adamsınız. Bir də beyninizlə bədəniniz bir araya sığacaqsa, bu kitabın axırında siqaret çəkməməkdən bəxtiyarlıq duyan bir insan olacaqsınız.

Mənim metodum təməlindən siqareti tərgitməyin alışılmış metodlarının tam əksidir. “Normal metodlar” siqaretin mənfi xüsusiyyətlərini sıralayıb, “kifayət qədər uzun bir müddət siqaretsiz qalsam, axırda siqaret çəkmək istəyim yox olar və tütünün əsiri olmadan həyatdan zövq ala bilərəm” prinsipini müdafiə edir.

Bu, məntiqi bir metoddur. Hər gün minlərlə insan bu metodun dəyişik növü ilə siqareti tərgitməyə çalışır. Ancaq bu metodu uğurlu bir şəkildə tətbiq etmək aşağıdakı səbəblərə görə çox çətindir:

1)Əsl iş siqareti tərgitmək deyil. Hər söndürdüyünüz siqaretlə siqareti tərgitmiş olursunuz. Birinci gün sizə “artıq siqaret çəkmək istəmirəm” dedirdəcək səbəblər ola bilər. Siqaret çəkən hər kəs hər gün bu cür səbəblərlə qarşılaşır və bu səbəblər insanları siqaret çəkməməyə təxminimizdən çox güc gəlir. Əsl iş ikinci, onuncu, ya da on birinci gündədir. Zəif və ya yarısərxoş, ya da güclü bir zamanınızda bir siqaret çəkdiyiniz zaman işin içinə narkotik asılılığı girdiyi üçün ürəyiniz ikinci siqareti də istəyəcək və beləcə yenidən siqaret çəkməyə başlayacaqsınız.

2)Səhhətimizə verdiyi zərərin əslində bizə siqareti tərgitdirəcək bir vəsilə olması lazımdır. Ağlımız “ay qanmaz, əl çək bundan”, — deyərək bir yandan işimizi daha da çətinləşdirər. Misal üçün, əsəbi və həyəcanlı olduğumuz zaman siqaret çəkirik. Siqaret çəkən adama siqaretin onu öldürəcəyini söylədiyinizdə ilk etdiyi iş bir siqaret yandırmaq olur. İngiltərənin məşhur xərçəng klinikası olan “Royal Marsden Hospital” ın qarşısında ölkədəki digər klinikaların qarşısındakılardan daha çox siqaret düşkünü gözləyir.

3)Bizi siqareti tərgitməyə məcbur edən səbəblər, əslində bunu aşağıdakı iki ünsürə görə gücləndirir. Birincisi, insanda fədakarlıq duyğusu yaratmalarıdır. Davamlı olaraq o kiçik dost, dəstək, günah və ya kef — kim necə istəyir yozsun — deyə tanıdığımız şeyi tərgitməyə məcbur oluruq. İkincisi, insanı heç nəyin fərqində olmamağa itələmələridir. Siqaret çəkməyimizin səbəbi tərgitməyimizi vacib edən səbəblərdən çox fərqlidir. Əsl iş nə üçün siqaret çəkmək istədiyimiz və ya buna nə üçün ehtiyac duymağımızdır.

Mənim metodumun təməlində siqareti nə üçün tərgitmək istədiyimizi tamamilə unudaraq siqaret məsələsini ələ alıb aşağıdakı sualları soruşmaq dayanır:

1)Siqaret çəkmək mənə nə verir?

2)Həqiqətən zövq alırammı?

3)Bunu ömrüm boyu ağzıma alıb özümü zəhərləməyə və bunun üçün sərvət xərcləməyə məcburammı?

Siqaretin sizə heç nə vermədiyi məlum həqiqətdir. İcazə verin, bunu yaxşıca izah edim. Siqaret çəkməyin mənfi tərəfləri müsbət tərəflərindən daha çoxdur, demirəm, bunun belə olduğunu hər bir siqaret istifadəçisi bilir. Mən siqaret çəkməyin sizə heç nə vermədiyini deyirəm. Siqaretin bu günə qədər olan tək üstünlüyü bir zamanlar kütlənin siqareti “əlavə xal” olaraq dəyərləndirməsiydi. Bu gün isə siqaret istifadəçiləri də siqaret çəkməyi antisosial bir davranış kimi dəyərləndirirlər.

Siqaret istifadəçilərinin çoxu siqaret çəkdiyinə görə məntiqi bir açıqlama verməyin lazım olduğunu duyur, lakin onun izahı aldatma və yanılmaqdan ibarətdir. Əvvəlcə bu aldatma və yanılmaları aradan qaldıracağıq. Siqareti tərgitdiyiniz zaman əslində heç bir şeydən vaz keçmək məcburiyyətində olmadığınızı görəcəksiniz. Həm tərgitdiyiniz şeyin boş bir şey olduğunu başa düşəcək, həm də siqaret çəkməyən bir insan kimi çoxlu gözəl və müsbət şeylərə qovuşacaqsınız.

Sağlamlıq və pul bunların ancaq ikisidir. Həyatın siqaret olmadan bir daha o qədər zövq verməyəcəyi yanlışlığı yox olar-olmaz, siz siqaretsiz həyatın daha mənalı olduğunu anlayar və siqaret üçün darıxmaq duyğusu itən an sağlamlıq və qənaət edilən pul kimi bir çox haqlı səbəbləri yenidən öz əlinizə ala bilərsiniz. Yuxarıdakı xüsusları qavradığınız zaman əsl hədəfinizə yetişməniz asanlaşacaq və tütünün əsarətindən qurtulub həyatdan zövq ala biləcəksiniz.

3
Tərgitmək niyə çətin gəlir?

Daha öncə ifadə etdiyim kimi, bu mövzuya öz asılılığım üzündən maraq göstərməyə başladım. Tərgitdikdən sonra sanki möcüzə olmuşdu. Daha əvvəlki tərgitmə cəhdlərimdə həftələrlə ağır depressiya yaşadım. Arabir kefim nisbətən düzəlir, sonra yenidən depressiya vəziyyətinə düşürdüm. Sanki sürüşkən bir çuxurdan çıxmağa çalışırsınız: lap yuxarıya çıxıb günəş işığını gördüyünüz zaman ayağınız sürüşür və yenidən aşağı düşürsünüz və ya buna bənzər bir şey. Axırda yenə bir siqaret yandırırsınız, dadı iyrənc gəlir və nə üçün o siqareti yandırmağın gərək olduğunu hiss etdiyinizi anlamağa çalışırsınız.

Siqaret çəkənlərə seanslarımdan əvvəl verdiyim suallardan biri “siqareti tərgitmək istəyirsinizmi?” sualıdır. Bu, çox axmaq sualdır. Bütün siqaret istifadəçiləri onu tərk etməyə can atarlar. Ən qatı siqaret istifadəçisindən də “siqaret çəkməyə başlamazdan qabaqkı zamana dönmək imkanınız olsaydı, indiki ağlınızla yenə də siqaret çəkməyə başlayardınızmı?” — deyə soruşduğunuz zaman “qətiyyən yox” cavabını alarsınız.

Siqaretin sağlamlığa zərər verdiyini qəbul etməyən, sosial təzyiqə əhəmiyyət verməyən və siqaretə pul ayıra bilən (bu günlərdə çox qalmayıb) bir siqaret istifadəçisinə “uşaqlarınızı siqaret çəkməyə təşviq edərsinizmi?” — deyə soruşduğunuz zaman yenə “qətiyyən yox” cavabıyla qarşılaşarsınız.

Bütün siqaret çəkənlər şeytani bir qüvvənin təsiri altında olduqlarını anlayırlar. İlk vaxtlarda insan “yaxın zamanlarda tərgidəcəyəm, bu gün yox, sabah” düşüncəsiylə özünü ovudur. Axırda elə bir nöqtəyə gəlir ki, ya iradəsinin olmadığını, ya da siqaretin həyatdan zövq ala bilmək üçün lazımlı bir şey olduğunu fikirləşməyə başlayir.

Daha əvvəl söylədiyim kimi, məsələ siqareti tərgitməyin nədən asan olduğunu deyil, nədən çətin olduğunu açıqlamaqdır. Əslində həqiqi sual insanların nə üçün siqaret çəkməyə başladıqları və ya bir zamanlar dünya əhalisinin yüzdə altmışından çoxunun nə üçün siqaret çəkməsidir.

Bu siqaret məsələsindən heç baş çıxarmaq olmur. Siqaret çəkməyə başlamağın yeganə səbəbi minlərlə insanın siqaret çəkməsidir. Siqaretə başlamamağı məsləhət görən hər kəs onun pul və zaman itkisi olduğunu söylər. Siqaretdən zövq almadıqlarına bir növ inanmarıq və təcrübəlilərə bənzəmək üçün siqaret asılılığına düşənə qədər xeyli çalışarıq. Sonra həyatımızın qalan hissəsini uşaqlarımıza siqaret çəkməmələrini söyləməklə, özümüzü isə bu asılılıqdan qurtarmağa çalışaraq keçirərik.

Həm də həyatımız boyu bu dərd üçün pul xərcləyərik. Gündə təxminən iyirmi ədəd siqaret çəkən bir adam ömrü boyunca 30.000 pound xərcləyir. Bu pulla nə etmək olar? Pəncərədən bayıra atsaq daha yaxşı olar. Ancaq biz bu pulu sistemli şəkildə ciyərlərimizi xərçəngə yol açan qətranla doldurmaq və damarlarımızı yavaş-yavaş tıxayıb zəhərləmək üçün istifadə edirik. Hər gün bədənimizin orqanlarını daha çox oksigen almaqdan məhrum edərək yaxşıca məst oluruq.

Özümüzü çirkab içində bir həyata, pis qoxulu nəfəsə, saralmış dişlərə, yanıq izlərinə, sönmüş siqaretin o iyrənc qoxusuna məhkum edirik. Həyatımızın yarısını ya kütlənin bizə siqaret çəkməyi qadağan etdiyi yerlərdə (xəstəxanalar, məktəblər, avtobuslar, teatrlar, kilsələr və s.), ya da siqareti azaltmağa və tərgitməyə çalışarkən yaşadığımız çarəsizlik içində keçiririk. Bu, necə hobbidir? Etdiyin zaman “kaş ki, etməyəydim” dedirdən, etmədiyində isə özünü darıxdıran bir iş! Kütlənin həyat boyu cüzam xəstəliyinə tutulmuş birisinə baxmasından da pis olan, onun alçaldılmasına yol açan bir vasitədir siqaret.

İnsan əhəmiyyət vermədən siqaret qutusunun üstündə kiçik hərflərlə yazılmış xəbərdarlığı oxuduğu zaman, siqaret çəkməyən adamlardan ibarət olan bir qrupun içində olduğu zaman, ya da xərçəngə və ya ağız qoxusuna qarşı aparılan bir kampaniya zamanı özünü alçaldılmış hiss edər. Ağlında bu qara ləkələr özünə yer etmişsə, insan bu həyatdan nə zövq ala bilər? Heç nə! Əyləncə? Kef? Rahatlıq? Dəstək? Enerji? Çıxardığınız zaman rahat olmaq duyğusu verdiyi üçün dar ayaqqabı geyməkdən xoşlanan bir insan deyilsinizsə, bunların hamısı baş aldatmaqdır!

Söylədiyim kimi, əsl səbəb, siqaret istifadəçilərinin siqareti tərgitməkdə niyə bu qədər çətinlik çəkdikləri deyil, insanların nə üçün siqaret çəkdiklərini tapmaqdır.

Hər halda “yaxşı bilirik, ancaq alışdıqdan sonra tərgitmək çətin gəlir”, — deyirsiniz. Yaxşı, bəs tərgitmək niyə bu qədər çətindir və niyə siqaret çəkməyə məcbursunuz? Siqaret istifadəçiləri həyatları boyunca bu sualların cavablarını tapmağa çalışırlar.

Bəzisi siqaretin əskikliyini şiddətli bir şəkildə duymaqdan qorxur. Əslində nikotin əskikliyinin yaratdığı darıxmaq duyğusu o qədər zəifdir ki, bir çox siqaret düşkünü ondan asılı olduğunu bilmədən yaşayıb ölür. (6-cı bölüm).

Bəzisi siqaretin böyük bir zövq olduğunu söyləyir. Bu, doğru deyildir. Siqaret pis və iyrənc şeydir. Siqareti təkcə zövq üçün çəkdiyini sanan bir siqaret istifadəçisindən siqareti qurtardığı zaman həmişə çəkdiyi marka siqaret çəkib-çəkmədiyini soruşun. Siqaret düşkünləri heç bir şey çəkməməkdənsə kənaf otunu da çəkərlər. Bunun keflə heç bir əlaqəsi yoxdur. Mən dəniz xərçəngi yeməyi çox sevirəm, ancaq heç zaman gündə iyirmi ədəd xərçəng yeməyin vacibliyini duymadım. Zövq aldığımız başqa şeyləri edə bilmədiyimiz zaman çarəsizlik içində qıvrılırıq.

Bəzisi bu səbəbləri psixologiyanın dərinliklərinə enib Freud sindromu və ya ana qucağındakı körpəlik dönəmində axtarar. Əslində vəziyyət tamam tərsinədir. Siqaret çəkməyimizin əsl səbəbi, yetkin olduğumuzu göstərmək istəməyimizdir. Ağzımıza əmzik alıb adamların qarşısında otursaq, utandığımızdan ölərik.

Bəzisi, tam əksinə, burun dəliklərindən tüstü çıxarmağın matç seyr etmək kimi bir təəssürat yaratdığını düşünür. Bu düşüncənin də mənası yoxdur, çünki siqaret qulaq deşiyində yansaydı, gülünc olardı. Xərçəngə yol açan qətranı ciyərlərə doldurmaq daha gülüncdür.

Bəzisi buna əl vərdişi, bəzisi ağız vərdişi deyir. Elə isə, nə üçün siqareti yandırırlar? Tüstünün ciyərlərə enərkən verdiyi duyğu nə qədər iyrənc duyğudur, adına tıncıxma (nəfəsin kəsilməsi, boğulma) deyərlər. Bir çox adam siqaret çəkməklə darıxmaqdan qurtulduğunu deyir. Bu da bir yanılmaqdır, çünki darıxmaq beyinin məhsuludur.

Mən otuz üç il boyunca siqaretin məni rahat etdiyinə, mənə inam və cəsarət verdiyinə inandım. Eyni zamanda məni öldürdüyünü və mənə bir sərvət hesabına başa gəldiyini də bilirdim. Nə üçün bir həkimin yanına gedib məni rahat edəcək, inam və cəsarət verəcək bir alternativ soruşmadım? Çünki bir alternativ təklif edəcəyini bilirdim. Mənimki bəhanədən başqa bir şey deyildi.

Bəziləri ancaq yoldaşlarına görə siqaret çəkdiklərini deyirlər. Həqiqətən də bu qədər axmaq olub-olmadıqları məni maraqlandırmır. Dua eləsinlər ki, yoldaşları istəyir deyə, ya da baş ağrısından xilas olmaq üçün durub başlarını kəsməsinlər!

Bu mövzu üzərində bir az baş sındıran siqaret düşkünlərinin çoxu sonda bunun bir vərdiş olduğu qənaətinə gəlir. Bu, həqiqi bir izah deyildir, ancaq bütün məntiqi səbəbləri ələdikdən sonra yerdə qalan tək budur. Ancaq bu izahın da yalan olduğundan qorxuram. Ömrümüz boyunca vərdişlərimizi dəyişdiririk. Mənim yemək vərdişlərim siqaret çəkdiyim günlərə gedib çıxır. Səhər və günorta yemək yemir, ancaq axşama yaxın bir dəfə yemək yeyərəm ki, bu da axşam yeməyidir. İstirahətə getdiyim zaman ən çox sevdiyim şey qəhvədir. Ancaq evə gəldiyim zaman heç bir çətinlik çəkmədən normal vərdişlərimə qayıdıram.

İyrənc bir dadı olan, bizi ölümə sürükləyən bir şeyin əsiri olub əslində tərgitməyə can atdığımız və istəsək, bir anda kəsib qurtula biləcəyimiz bu pis və diksindirici vərdişə niyə bu qədər bağlıyıq? Tərgitmək niyə bu qədər çətin gəlir? Ancaq heç də çətin deyil, olduqca asandır. Siqaret çəkməyin həqiqi səbəblərini başa düşən kimi rahatca tərgidəcəksiniz və ən uzağı üç həftə sonra niyə bu illər boyunca siqaret çəkdiyinizə məəttəl qalacaqsınız.

Oxumağa davam edin.

4
Gizli tələ

Siqaret qədər gizli və hiyləgər tələ yoxdur. Ağıla sığmayacaq qədər mükəmməl bir şəkildə düşünülmüşdür. Bizi başlanğıcda bu tələyə salan, tələnin içindəki minlərlə təcrübəlilərdir. Bizə siqaretin böyük məbləğdə pula başa gəldiyini, ölümə yol açan pis, iyrənc bir vərdiş olduğunu söyləmələrinə baxmayaraq, biz onun heç bir zövq vermədiyinə inana bilmirik. Siqaret düşkünlüyünün acınacaqlı tərəflərindən biri də ona alışana qədər çox çalışmağımızdır.

Yemi, pendiri olmayan yeganə tələ siqaretdir. Ağzımızın suyunu axıdan siqaretin xoş deyil, iyrənc olan dadıdır. İlk çəkdiyimiz siqaretin dadı gözəl olsaydı, həyəcan zəngləri çalınar və ağıllı bir insan olaraq təcrübəlilərin yarısının çoxlu pul xərcləyərək özlərini nə üçün zəhərlədiklərini anlaya bilərdilər. Ancaq o ilk siqaretin dadı iyrənc olduğu üçün avam beynimiz heç zaman siqaret düşkünü olmayacağımız qənaətinə gəlir və zövq almadığımız üçün nə zaman istəsək, o zaman tərgidə biləcəyimizi sanırıq.

İnsanı məqsədinə yetişməkdən uzaqlaşdıran yeganə narkotika siqaretdir. Gənc oğlanlar sərt bir imic yaratmağa, Humphrey Boqart ya da Clint Eastvooda etina göstərərək siqaret çəkməyə başlayarlar. Ancaq ciddilik ilk siqaretin verdiyi ən son duyğudur. İnsan tüstünü içinə çəkməyə cəsarət edə bilməz və çox çəkdiyində o əvvəlcə baş gicəllənməsindən, sonra mədə bulanmasından əziyyət çəkər. O anda etmək istədiyi yeganə şey başqalarından ayrılıb, o pis siqaretləri atmaq olar.

Qızlar təcrübəli gənc modern qadın olmaq istəyirlər. Siqaretlərini çəkdikləri zaman nə qədər gülünc olduqlarını hamımız görmüşük. Oğlanlar ciddi, qızlar da təcrübəli və modern görünməyi öyrəndikdən sonra heç siqaret çəkməyən bir adam olmağı istərlər.

Beləcə həyatımız boyunca nə üçün siqaret çəkdiyimizi açıqlamağa çalışırıq. Uşaqlarımızı bu tələyə düşməmək üçün xəbərdar edir və arabir özümüz də onu tərgitməyə cəhd edirik. Tərgidən kimi də sıxıntımız (o qorxunc siqaret üçün darıxmaq) artar, çünki stress zamanı rahat olmaq üçün istifadə etdiyimiz köhnə yoldaşımız artıq yanımızda yoxdur.

Bir neçə gün əziyyət çəkdikdən sonra yanlış bir zaman seçdiyimizə qərar verər, daha az stresli bir anı gözləməyə başlayarıq. O an gəldiyi zamanda isə tərgitmə səbəbimiz aradan qalxır. Təbii ki, o an heç gəlməz, çünki özümüzü həyatımızın get-gedə daha stresli olduğuna bir kərə inandırmışıq. Ata-ana himayəsindən çıxdığımızda həyatımızın təbii axarı ev qurmaq, borclar, uşaq, daha çox məsuliyyət tələb edən vəzifələr və sair olur. Bu da bir yanılmaqdır.

Əslində həyatımızın ən stresli vaxtları, uşaqlığın ilk illəri və yetkinlik dövrüdür. Biz, əsasən, məsuliyyəti streslə qarışdırırıq. Siqaret çəkənlərin həyatları daha çox streslə doludur. Çünki tütün, kütlənin irəli sürdüyü kimi, bizi rahat etmək, ya da sıxıntılarımızı yüngülləşdirmək əvəzinə, daha əsəbi və gərgin olmağımıza səbəb olur. Siqareti tərgidənlər də ( bir çoxu həyatlarında bir və ya bir neçə dəfə buna cəhd edir) çox xoşbəxt yaşadıqları halda, birdən-birə yenidən onun asılılığına düşürlər.

Siqaret məsələsi böyük bir labirintə girməyə bənzəyir. İçinə girən kimi başımız dumanlanar, ağlımız qarışar və həyatımızın qalan hissəsini qurtulmağa çalışaraq keçirərik. Bir çoxumuz bunu bacararıq, fəqət bir müddət sonra yenidən eyni tələyə düşərik.

Siqaret məsələsi böyük bir labirintə girməyə bənzəyir. İçinə girən kimi başımız dumanlanar, ağlımız qarışar və həyatımızın qalan hissəsini qurtulmağa çalışaraq keçirərik. Bir çoxumuz bunu bacararıq, fəqət bir müddət sonra yenidən eyni tələyə düşərik.

Mən otuz üç ilimi labirintin çıxış yolunu axtarmaqla keçirtdim. Axırda mənimsəyə bilmədiyim bəzi halların bir araya gəlməsi nəticəsində uğur qazandım. Siqareti tərgitdikdə nə üçün əvvəllər buna çətinlik çəkdiyim, tərgitməyin nə üçün bu qədər asan və əyləncəli olduğu məni maraqlandırmağa başladı.

Siqareti tərgitdiyimdən bəri onun sirlərini çözmək əvvəlcə hobbim, sonra isə peşəm oldu. Siqaret Rubik kubu kimi çözülməsi mümkün olmayan qarışıq və ovsunlayıcı bir tapmacaya bənzəyir. Fəqət bütün qarmaqarışıq, səbir tələb edən oyunlar kimi, cavabı məlum olduqda həlli çox asan olur. Mən sizi labirintdən bayıra çıxarıb bir daha oraya girməməyinizi təmin edəcəyəm. Edəcəyiniz tək şey isə təlimatlarımı tətbiq etməkdir, ancaq bir dəfə yanlış yola dönsəniz, digər təlimatların heç bir əhəmiyyəti olmaz.

Bir daha vurğulamaq istəyirəm ki, siqareti hamı tərgidə bilər. Yalnız əvvəlcə həqiqəti üzə çıxarmaq lazımdır. Xeyr, bizdə qorxu yaradan həqiqətləri demirəm, onlardan xəbərdar olduğunuzu bilirəm. Siqaretin yaratdığı pis nəticələrlə bağlı kifayət qədər məlumat var. Bu, sizi siqaretdən imtina etməyə sövq etdirsəydi, indiyə qədər onu çoxdan tərgidərdiniz. Mənim demək istədiyim, siqareti tərgitməkdə nə üçün bu qədər əziyyət çəkməyinizdir. Bu suala cavab vermək üçün nəyə görə hələ də siqaret çəkdiyimizin səbəbini tapmağımız lazımdır.

5
Nə üçün hələ də siqaret çəkirik?

Hamımız sosial təzyiq, sosial məcburiyyət kimi axmaq səbəblərə görə siqaret çəkməyə başlayırıq. Fəqət asılı olduğumuzu bildikdə də nə üçün yenə siqaret çəkməyə davam edirik?

Siqaret çəkənlərin çoxu nə üçün siqaret çəkdiyini bilmir. Əsl səbəbi bilsəydilər, siqareti tərgidərdilər. Seanslarımda minlərlə siqaret düşkünündən nə üçün siqaret çəkdiyini soruşuram. Həqiqi səbəb heç dəyişməsə də cavablar çox fərqlidir. Bu, mənim seanslarda ən gülünc, fəqət eyni zamanda ən acınacaqlı hesab etdiyim bölümdür.

Siqaret çəkən hər kəs qəlbinin dərinliklərində axmaq olduğunun fərqindədir. Asılı olmamışdan əvvəl siqaret çəkməyə ehtiyac olmadığını bilir. Bir çox siqaret istifadəçisi ilk siqaretin dadının nə qədər iyrənc olduğunu və asılı olmaq üçün nə qədər çalışdığını hələ də anır. Siqaret düşkünləri siqaret çəkməyənlərin heç nə itirmədiklərinə və özlərinin lağa qoyulmalarına çox acıqlanırlar.

Yenə də siqaret düşkünləri məntiqli və ağıllı insanlardır. Sağlamlıq məsələsində çox böyük riskə getdiklərini və siqaretə çoxlu pul xərclədiklərini bilirlər. Buna görə də vərdişlərinə haqq qazandırmaq üçün məntiqli bir izah verməyin lazım olduğunu bilirlər.

Siqaret düşkünlərinin siqaret çəkməyə davam etmələrinin əsl səbəbi qarşıdakı iki bölümdə izah edəcəyim faktorların birləşməsidir:

1.Nikotin asılılığı.

2.İnandırıldığımız aldatmalar.

6
Nikotin asılılığı

Tütünün içindəki rəngsiz yağlı birləşmə olan nikotin bizi siqaretdən asılı edən maddədir. Bəşərə məlum olan narkotiklərin hamısından daha çox asılı edər.

Siqaretdən udduğumuz hər nəfəs ciyərlərdən beyinə çox kiçik dozada nikotin daşıyır və bu doza bir heroin istifadəçisinin damarlarına yeritdiyi heroindən daha tez təsir göstərir. İnsan bir siqaretdən iyirmi doza narkotik qəbul etmiş olur.

Nikotin, təsirini tez göstərən maddədir və qandakı nikotin miqdarı siqaret çəkdikdən yarım saat sonra yarıya, bir saat sonra isə dörddə birə düşür. Bu da bir çox siqaret düşkününün nə üçün gündə təxminən iyirmi ədəd siqaret çəkdiyini izah edir.

Siqareti söndürən kimi nikotin sürətlə vücudu tərk etməyə başlayır və vücud yenidən siqaret istəməyə başlayır.

Bu yerdə siqaret düşkünlərinin siqaret əskikliyinin yaratdığı hərislik duyğusuyla bağlı geniş yayılmış yanlışlıqları düzəltmək istəyirəm. Siqaret düşkünləri siqaret əskikliyinin yaratdığı hərisliyin siqareti tərgitməyə çalışarkən, ya da buna məcbur edilərkən yaşanan bir qorxunc sarsıntı olduğunu sanırlar. Əslində bu istək ilk öncə əhvali-ruhiyyə ilə bağlı bir şeydir, siqaret düşkünü zövq və ya dost saydığı şeydən məhrum olduğunu düşünür. Bu məsələ ilə bağlı sonra daha ətraflı danışacağıq.

Nikotin əskikliyinin yaratdığı hərislik duyğusu o qədər zəifdir ki, çox adam narkotik asılılığı olduğunu düşünmədən yaşayır və ölür. “Nikotin asılılığı” dedikdə, alışqanlığa “yeni” başladığımızı fikirləşirik. Çoxlarının narkotikdən ödü ağzına gələr, ancaq bilmirlər ki, özləri narkotik düşkünləridir. Düzdür, bu, tərgidilməsi asan olan bir narkotikdir, fəqət insan əvvəlcə ondan asılı olduğunu qəbul etməyə məcburdur.

Nikotini kəsmək heç bir ağrı verməz. Təkcə bir şeyin yoxluğunu xatırladan boş, narahat bir duyğu əmələ gəlir. Buna görə də bir çox siqaret düşkünü siqaretin əllərlə əlaqəli olduğunu sanır. Bu narahat duyğu uzun çəksə, siqaret düşkünü əsəbi, gərgin, inamsız və həssas olur. Bu, nikotin zəhərinə duyulan aclıqdır.

Bir siqaret yandırdıqdan yeddi saniyə sonra vücuda təzə nikotin daxil olar və darıxmaq sona yetər. Beləliklə də, siqaretin istifadəçiyə verdiyi rahatlıq və inam duyğusu təmin olunar.

Siqaret çəkməyə başladığımız ilk günlərdə siqaretin yoxluğunun yaratdığı hərislik duyğusu ilə siqaretin verdiyi rahatlıq duyğusu o qədər zəif olur ki, mövcudluqlarını hiss etmərik də. Davamlı olaraq siqaret çəkməyə başladığımız zaman ya siqaretdən bir dad almağa başladığımızı, ya da ona alışdığımızı sanarıq. Əslində asılılığa düçar oluruq. Biz bilməsək də, o kiçik nikotin canavarı qanımıza daxil olmuşdur və artıq onu vaxtaşırı yedizdirməyimiz lazımdır.

Siqaret düşkünlərinin hamısı heç lazım olmadığı halda, boş-boş səbəblərə görə siqaret çəkməyə başlayarlar. Siqareti az da çəksək, çox da çəksək, davam etməyimizin yeganə səbəbi o balaca canavarı yedizdirməkdir.

Siqaret mövzusu bir silsilə tapmacadır. Bütün siqaret istifadəçiləri əslində axmaq olduqlarını və şeytanın tələsinə düşdüklərini bilirlər. Mənim üçün siqaret çəkməyin ən üzücü tərəfi insanın asılı olmamışdan əvvəl sahib olduğu rahatlığa və özünə inama bundan belə ancaq siqaret sayəsində qovuşmasıdır.

Təsəvvür edin ki, qonşunuzun zəngi bütün gün çalır və belə kiçik bir şey sizi bir müddət narahat edir, sonra birdən-birə kəsilir. İçinizə bir rahatlıq hissi dolur. Ancaq bu rahatlıq həqiqi rahatlıq deyil, yalnız narahatlığın sona çatmasıdır.

Nikotinə əsir olmamışdan fiziki cəhətdən heç bir əskikliyimiz yoxdur. Sonra vücudumuza nikotin verməyə başlayırıq. Hər siqaret söndürdüyümüzdə nikotinin təsiri yox olur və bədənimiz bir əskiklik hiss edir. Bu, fiziki ağrı deyil, beyinin yaratdığı bir məhrumiyyət duyğusudur. Biz bu duyğuya əhəmiyyət verməsək də, o, bədənimizi damcı-damcı doldurar. Məntiqimiz bunu anlaya bilməz, anlamaq məcburiyyətində də deyildir. Bildiyimiz yeganə şey, siqaret çəkmək istədiyimizdir.

Siqareti yandırdığımız zaman aclığımız yox olar və özümüzü həmin an bəxtiyar və inamlı hiss edərik, siqaret çəkməyə başlamamışdan əvvəl olduğu kimi. Ancaq bu doymaq ötəridir, çünki artıq aclığımızı aradan qaldırmaq üçün bədənimizə davamlı olaraq nikotin vermək məcburiyyətindəyik. Bir siqareti çəkib qurtaran kimi aclıq yenidən başlayar və silsilə davam edər. Ona son vermədiyiniz halda, bu, həyat boyunca sürər.

Siqaret çəkmək dar ayaqqabı geyməyə bənzəyir, çıxardığınız zaman rahat olarsınız. Bir siqaret istifadəçisinin hadisələrin necə inkişaf etdiyini başa düşməməsinin, əsasən, üç səbəbi var:

1.Bədənində hiss edilə bilən bir ağrı yoxdur. O, təkcə bir duyğudur.

2.Hər şey tərsinədir. Nikotindən qurtulmaq buna görə də çox çətindir. İnsan siqaret çəkmədiyi zaman yorucu bir hiss keçirər və siqareti təqsirləndirməz.

Bir siqaret yandıran kimi rahat olar. Buna görə də siqaretin ona zövq verdiyi, ya da yardımçı olduğu yanlışlığına məruz qalar.

3.Ömrü boyunca beyninə çoxlu əsassız fikirlər yerləşər. Siqaret çəkməyə başlamamışdan əvvəl, heç bir şeyi əskik olmadığı halda, çətin bir öyrənmə müddətindən sonra siqaretin insana zövq və inam verdiyinə inanmağa başlamasına təəccüblənməz.

Axı nə üçün soruşmalıdır? O, artıq ən xoşbəxt siqaret istifadəçiləri kütləsinə qoşulmuşdur.

Bu yerdə siqaret haqqındakı bəzi yanlışlıqları aradan qaldırmaq lazım gələcək. Siqaret çəkmək vərdiş deyildir. Həyatımızda hər cür vərdişlərimiz olur və bəziləri çox əyləncəli olur. Fəqət iyrənc bir dadı olan, pis, diksindirici saydığımız və əslində qurtulmaq istədiyimiz bir vərdişdən asanlıqla əl çəkməyimiz lazım gəldiyi halda, niyə bu qədər çətinlik çəkirik? Çünki bu, bir vərdiş deyil, nikotin asılılığıdır. Bunun axırına çıxmağı öyrənməyiniz lazımdır.

Daha necə olduğunu başa düşmədən, davamlı olaraq siqaret almaqla kifayətlənməyib, eyni zamanda siqaretə ehtiyac olduğunu da hiss etməyə başlayırıq. Siqaretimiz olmayanda təlaşlanır, get-gedə daha çox siqaret çəkirik.

Siqareti artırmağımızın səbəbi, bədənimizin, bütün narkotiklərdə olduğu kimi, nikotin təsiri ilə də barışması və nəticədə get-gedə daha çox nikotinə ehtiyacımız olduğunu hiss etməyimizdir. Az müddətdən sonra siqaretin doğurduğu aclıq duyğusunu tam mənası ilə hiss etməyə başlayırıq və bir siqaret yandırdıqdan sonra özümüzü bir az əvvəlkinə nisbətən daha yaxşı hiss etməyimizə baxmayaraq, hətta siqaret çəkərkən siqaret çəkməyənlərə nisbətən daha əsəbi və gərgin oluruq. Bu, dar ayaqqabı geyinməkdən daha gülüncdür, çünki ağrının bir qismi ayaqqabını çıxardıqdan sonra da davam edər.

Əslində vəziyyət daha da pisdir, çünki nikotin bədəndən çox tez, yəni siqaret qurtaran kimi çıxır. İnsanların sıxıntılı vaxtlarda bir siqareti söndürüb, başqasını yandırmalarının səbəbi də elə budur.

Bundan əvvəl də söylədiyim kimi, siqaret çəkmək vərdiş deyil. Siqaret istifadəçilərinin siqaret çəkməyə davam etmələrinin əsl səbəbi, içlərindəki kiçik canavardır. Onu davamlı olaraq yedizdirmək məcburiyyətindədirlər. Siqaret istifadəçisi bu anı dörd haldan birində, ya da bunların hamısının bir araya gəlməsi zamanı özü seçər. Həmin dörd hal bunlardır: can sıxıntısı, özünü toparlama, stress, rahatlanmaq.

Hansı narkotik iyirmi dəqiqə əvvəl yaratdığı təsiri birdən-birə tam əksinə çevirə bilər? İnsan belə düşündüyündə bu yuxarıdakı dörd haldan başqa həyatda yuxu xaricində nə qalır ki?! Əslində siqaret nə can sıxıntısına, nə stressə, nə özünü toparlamağa, nə də rahatlanmağa kömək etməz. Bunların hamısı baş aldatmaqdır.

Nikotin təkcə bir narkotik deyil, eyni zamanda milçəklərin məhv edilməsində istifadə edilən güclü təsirə malik bir zəhərdir. (Ensiklopediyaya baxa bilərsiniz). Bir siqaretin tərkibindəki nikotinin miqdarı birbaşa damara yeridilsə, insan ölə bilər. Tütünün tərkibində eyni zamanda karbonmonoksid də daxil olmaqla bir çox zəhərləyici maddə var. Müştük və ya tütün yarpağına bükülmüş siqaretə keçmək fikriniz varsa, bu kitabın tütünün hər növünü hədəfə aldığını deməliyik.

İnsan vücudu yer üzündəki ən qarmaqarışıq bir şeydir. Amöblər və soxulcanlar da daxil olmaqla heç bir canlı növü təmiz qida ilə zəhər arasındakı fərqi bilmədən yaşaya bilməzlər.

Min illərlə davam edən təbii bir inkişaf müddətində insan bədəni və beyni qida ilə zəhər arasındakı fərqi ayırmaq və zəhəri xaric etmək üçün metodlar tapmışdır.

Siqaret asılılığından əvvəl tütünün qoxusu və dadı heç kəsin xoşuna gəlməz. Bir uşağın və ya heyvanın üzünə tütün tüstüsünü üfürdükdə öskürməyə və tüpürməyə başladığını görərsiniz.

İlk siqaretimizi çəkdiyimiz zaman öskürərik. Çox çəksək, başımız fırlanar və özümüzü pis hiss etməyə başlayarıq. Vücudumuz bizə bu yolla “mənə zəhər verirsən, etmə”, — deyər. Elə siqaret istifadəçisi olub-olmamaq qərarı da bu anda verilir. Siqaretə bütövlükdə fiziki və ruhi baxımdan zəif insanların başladığını demək doğru deyildir. İlk siqaretdən ona nifrət edənlər şanslıdırlar, ciyərləri tüstü ilə barışmayanların, ya da çətin öyrənmə müddətini, tüstünü öskürmədən içinə çəkməyi öyrənməyi qəbul etməyənlərin həyatları xilas olur.

Mənim üçün siqaret mövzusunun ən üzücü tərəfi asılılıq qazanmaq üçün çox əmək sərf etməyimizdir. Buna görə gəncləri çəkindirmək çox çətindir. Siqaret çəkməyi öyrənmə mərhələsində olduqları üçün siqaretin dadının iyrənc olduğunu qəbul edirlər və istədikləri zaman siqareti atacaqlarını sanırlar. Nə üçün bizdən öyrənmirlər? Biz niyə ata-anamızdan öyrənmədik?

Bir çox siqaret istifadəçisi tütünün dadını və qoxusunu sevdiyini sanır. Bu, bir yanılmaqdır. Siqaret çəkməyi öyrəndiyimiz zaman nikotin qəbul edə bilmək üçün vücudumuza pis qoxuya və pis dada qarşı laqeyd olmağı öyrədirik, eynilə özlərinə iynə vurmaqdan xoşlandığını sanan narkomanlar kimi. Heroin əskikliyinin yaratdığı krizis olduqca şiddətlidir və narkomanların zövq aldıqları tək şey bu krizisin keçməsidir.

Siqaret istifadəçisi nikotinə qovuşmaq üçün pis qoxunu və pis dadı ağlından çıxarır. Tütünün dadından və qoxusundan zövq aldığı üçün siqaret çəkdiyinə inanan bir siqaret istifadəçisinə “həmişə çəkdiyiniz marka əvəzinə heç sevmədiyiniz başqa marka siqaretlə rastlaşdığınızda siqareti tərgidərsinizmi?” — deyə soruşun. Əsla tərgitməzlər!

Onlar heç bir şey çəkməməkdənsə kənaf otu belə çəkərlər, hətta nanəli siqaret, tütün yarpağına bükülmüş siqaret — fərq etməz. Əvvəlcə dadı iyrənc gəlsə də, bir az inadla onları çəkməyi də öyrənərlər. Onlar soyuqdəyməyə, boğaz ağrısına, qripə, bronxitə baxmayaraq, siqaret çəkməyə davam edərlər.

Bunun zövqlə bir əlaqəsi yoxdur. Əgər olsaydı, onda heç kim bir dənədən artıq siqaret çəkməzdi. Siqareti tərgitmiş minlərlə adam həkimlərin verdiyi iyrənc nikotinli saqqızlara alışmışlar.
Seanslarım zamanı bəzi siqaret istifadəçiləri narkotikdən asılı olduqlarını öyrəndikdə təlaşlanırlar, bu halın onların siqareti tərgitmələrini çətinləşdirəcəyini sanırlar. Əslində real vəziyyət iki səbəb üzündən o qədər də pis deyil:

1.Siqaretin mənfi tərəflərinin müsbət tərəflərindən daha çox olduğunu bilməyimizə baxmayaraq, bir çoxumuzun siqaret çəkməyə davam etməsinin səbəbi, siqaretin bizə həqiqətən zövq verdiyinə, ya da hansısa bir şəkildə yardımçı olduğuna inanmağımızdır. Siqareti tərgitsək, bir boşluq yaranacağını və həyatımızın bəzi məqamlarının əvvəlki kimi olmayacağını sanırıq. Bu, yanlış fikirdir. Həqiqət isə siqaretin bizə heç nə verməməsidir, bizdən alıb aparır və ancaq qismən verir, bu da yanılmağa səbəb olur. Bunu sonra başqa bölümdə ətraflı danışacağıq.

  1. Nikotin çox qısa zamanda asılılıq yaratmaq nöqteyi-nəzərindən dünyanın ən güclü narkotiki olaraq tanınsa da, asılılıq dərəcəsi o qədər də güclü deyil. Çox tez təsir etdiyi kimi, üç həftəlik qısa bir müddət içində də vücud nikotindən qurtulur və nikotinin əskikliyini o qədər az hiss edir ki, bir çox istifadəçi əhəmiyyət vermədən belə bu müddəti başa vurar.
Çox haqlı olaraq “o zaman bu qədər siqaret istifadəçisi siqareti tərgitməkdə niyə bu qədər çətinlik çəkir, aylarla əziyyətə qatlaşır və həyatının qalan hissəsində bəzən siqaret üçün darıxır?“ — deyə soruşacaqsınız. Verəcəyim cavab eyni zamanda siqaret çəkməyimizin ikinci səbəbini də açıqlayacaq: beynimizə davamlı olaraq yeridilən əsassız düşüncələrə görə. Kimyəvi asılılıqla bacarmaq asandır.

Siqaret istifadəçilərinin çoxu ilk siqaretini yandırmamışdan əvvəl yataq otağından çıxır, bir çoxu əvvəlcə səhər yeməyi yeyir, bəziləri isə işə getməyi gözləyir. Gecə on saat boyunca rahatlıqla siqaretsiz qala bilir, ancaq gündüz on saat siqaret çəkməsə dəliyə dönər.

Bəzi siqaret istifadəçisi yeni aldığı maşınında siqaret çəkməz. Bəziləri teatra, alış-veriş mərkəzlərinə, kilsəyə və s. gedər və oralarda siqaret çəkməmək onları narahat etməz. Hətta metroda da bu günə qədər buna etiraz edən olmayıb. Siqaret istifadəçiləri bəzi yerlərdə siqaret çəkməyin məhdudlaşdırılmasına sevinirlər də.

Bir çox siqaret istifadəçisi siqaret çəkməyənlərin evlərində, ya da onlarla bir yerdə olduqda çox sıxıntı çəkmədən siqareti unuda bilirlər. Əslində istifadəçilərin çoxu böyük əziyyət çəkmədən uzun müddət siqaretsiz qala bilir. Hətta mən də bütün gecə boyunca siqaretsiz rahat qala bilirdim. Siqaret çəkdiyim son illərdə “kaş ki, axşam olaydı, özümü zəhərləməkdən qurtulaydım”, — deyə gözləyərdim (nə qədər gülünc bir vərdiş).

Kimyəvi asılılıqdan qurtulmaq asandır. Arabir siqaret çəkən minlərlə adam uzun müddət siqaretsiz qala bilər, ancaq əslində ard-arda siqaret çəkənlər qədər asılıdırlar. Siqareti tərgitməyi bacarmış, fəqət ara-sıra qəlyana olan asılılıqlarını davam etdirən adamlar da var.

Bir az əvvəl ifadə etdiyim kimi, əsl məsələ nikotin asılılığı deyildir. O, ağlımızı qarışdırıb həqiqi məsələni — beynimizə girmiş boş inancları anlamağımıza maneə olan bir katalizator vəzifəsini yerinə yetirir.

Həyatları boyunca qatı siqaret istifadəçisi olmuş adamlar ara-sıra siqaret çəkənlər qədər asanlıqla siqareti tərgidə biləcəklərini öyrəndikdə bəlkə bir az ovunarlar. Onların vəziyyəti bəzi hallarda daha yaxşıdır. Siqaret çəkməyə davam etdikcə daha pis bir vəziyyətə düşər, tərgitdiyimizdə isə daha çox qazanmış olarıq.

Başqa bir təsəlli də ətrafda ara-sıra dolaşan sözlərin (misal üçün, “ən son nikotinin bədəni tərk etməsi yeddi il sürər”, ya da “insanın çəkdiyi hər siqaret ömrünü beş dəqiqə qısaldar”) doğru olmamasıdır.

Siqaretin pis təsirlərinin şişirdildiyini sanmayın. Şişirtmə deyil, əksinə, az anlatmadır. Fəqət o “beş dəqiqə” nin qaba bir ehtimal olduğu məlumdur və ancaq ölümcül bir xəstəliyə tutulduqda və ya şah damar tam tıxanaraq ürəyin dayanmasına səbəb olduqda bu ifadə qəbul edilə bilər.

Əslində “nikotin çirkabı” bədənimizi heç zaman əsl mənada tərk etməz. Ətrafda siqaret çəkənlər olduğu üçün siqaret çəkməyənlər də bu çirkabdan öz paylarını götürürlər. İnsan vücudu qeyri-adi bir mexanizmdir, çarəsiz xəstəliyə tutulmayınca özü özünü müalicə etmək gücünə malikdir. İndi tərgitsəniz, bədəniniz bir neçə həftə ərzində sanki heç siqaret çəkməmiş kimi dinc olar.

“Siqareti tərgitmək üçün gecdir”, — deyə bir şey də yoxdur. Mən əlli, altmış yaşına çatmış bir çox siqaret istifadəçisinə kömək etdim, bəziləri yetmiş, hətta səksən yaşlarında idilər. Bir müddət əvvəl klinikaya doxsan yaşında bir qadınla altmış beş yaşlı oğlu gəldilər. Qadından “nə üçün siqareti tərgitmək qərarına gəldiniz?” — deyə soruşduqda, o, “oğluma nümunə olmaq üçün”, — dedi.

Siqaretin verdiyi zərər çoxaldıqca onu tərgitdikdən sonra rahatlığınız da artar. Axırda siqareti tərgidəndə çəkdiyim siqaret sayının birdən-birə yüzdən sıfıra düşdüyü halda siqareti heç axtarmadım da. Siqaretsizliyə alışma zamanından zövq aldım.

Fəqət əhəmiyyətli olan, illərlə inandırıldığımız yalanların izlərini silməkdir.

7
İnandırıldığımız aldatmalar və iradədən kənar hərəkətlər

Siqaretə necə və nə üçün başlayırıq? Bunu tam anlaya bilmək üçün şüuraltının, mənim təbirimcə, “yatan partnyorunuzun” fövqəladə gücünü təhlil etmək gərəkdir.

Hamımız öz yolunu cızan ağıllı, üstün varlıqlar olduğumuzu sanırıq. Əslində həyatımızın yüzdə doxsan doqquzu əvvəlcədən təyin olunmuşdur. Biz içində yaşadığımız kütlənin məhsuluyuq. Necə geyinməyimizi, necə evlərdə yaşamağımızı, həyat tərzimizi, hətta fərqli tərəflərimizi də (misal üçün, siyasətdə narıncı, yoxsa açıq fikirli olduğumuzu) kütlə müəyyən edir. Son nümunəm təsadüfi deyil, içində olduğumuz sinfə bağlıdır.

Şüuraltının üzərimizdəki təsiri çox böyükdür və fikirlər yenə həqiqi bir söhbətin mövzusu olduqda belə milyonlarla insan yanıla bilər. Kolumb dünya səyahətinə çıxmamışdan əvvəl əksəriyyət dünyanın düz olduğuna inanırdı. Bu gün onun kürə formasında olduğunu bilirik. Çoxlu kitab yazıb sizi dünyanın düz olduğuna inandırmağa çalışsam da, uğur qazana bilmərəm, baxmayaraq ki, insan kosmosda olub və dünyanın kürə şəklində olduğunu gözləri ilə görüb. Dünya ətrafında təyyarə və ya gəmidə gəzmiş olsanız da düz bir səth üzərində dairə cızmadığınızı hardan bilə bilərsiniz?

Reklamçılar şüuraltının istiqamətləndirmə gücünü çox yaxşı bilirlər, buna görə reklam lövhələri yollar boyu bizi addım-addım təqib edir, qəzetlərin səhifələri elanlarla doludur. O qədər pul elə bilirsiniz boş yerə xərclənir? O reklamlar sizə siqaret aldırtmırmı? Yanılırsınız! Özünüz təcrübədən keçirin. Soyuq bir gündə bir bara və ya restorana getdiyiniz zaman yanınızdakı adam nə içmək istədiyinizi soruşanda “bir viski” (ya da hər hansı başqa bir şey) yerinə belə deyin: “Ürəyim bu gün bilirsənmi nə istəyir? Bir viskinin yumşaq hərarətini”. O zaman hətta viski sevməyən birinin də sizə qatıldığını görəcəksiniz.

Uşaqlıq yaşlarımızdan başlayaraq hər gün siqaretin bizi rahatlatdığına, bizə cəsarət, inam verdiyinə və dünyadakı ən dəyərli şeyin siqaret olduğuna dair sözlər eşidirik. Şişirtdiyimi sanırsınız? Filmlərdəki bütün edam səhnələrində edam ediləcək adamların ən son arzuları bir siqaret çəkməkdir. Bunun bizdə yaratdığı təəssürat çox dərindir. Şüurumuz əhəmiyyət verməsə də, “yatan partnyorumuz” mesaj almağa məqam tapır. Həmin mesaj budur: “Dünyada ən dəyərli şey, ən son düşüncəm və ən sonda edəcəyim şey bir siqaret çəkməkdir”. Bütün müharibə mövzulu filmlərdə yaralılara bir siqaret verilir.

Bunun son zamanlarda dəyişdiyini sanırsınız? Xeyr, böyük reklam lövhələri və qəzet elanları uşaqlarımızın beyninə təsir etməkdə davam edir. Televiziyada siqaret reklamlarının yayımlanması qadağan edilmişdir. Televiziyanın ən çox izləndiyi zamanlarda göstərilən filmlərdə artistlərin böyük bir ləzzətlə siqaretlərini yandırdıqlarını görürük. Bugünkü reklamçılığın ən gizli tərəfi siqareti idman hadisələri və yüksək siniflə bağlamaqdır. Bunu da, təbii ki, tütün nəhəngləri maliyyələşdirirlər. Yarış maşınlarına siqaret adları verilir və ya tərsinə.

Çılpaq bir cütlüyün seksdən sonra yataqda siqaret çəkdiklərinə dair reklamlar gördüm. Bunun nəyə çağırdığı məlumdur. Həqiqətən də bu siqaret reklamlarına heyranam: mövzularına görə deyil, kompaniyanın mükəmməlliyinə görə. Hamısında insan ölüm və fəlakətlə üz-üzədir: birində hava balonu yanır və onun yerə düşməyinə az qalır, bir başqasında onun motosikleti bir çaya düşmək üzrədir, digərində özü Kolumbun qiyafəsində, gəmisi isə dünyanın ucundan aşağı düşməkdədir. Heç birində danışıq yoxdur. Yüngül bir musiqi çalınır. O adam bir siqaret yandırır və üzünə özündən əlini üzmüş bir ifadə gəlir. Siqaret çəkən bir adam reklam gördüyünü başa düşməsə də, “yatan partnyor” məqsədi çox açıq olan bu reklamı səbirlə qəbul edir.

Təbii ki, digər tərəfdən də reklam yayımlanır. Xərçəng təhlükəsi, kəsilmiş ayaqlar, pis qoxulu nəfəs və sair. Bunların heç biri siqaret çəkənləri siqaret çəkməkdən çəkindirməz. Məntiqli düşünülsə, çəkindirməsi lazımdır, ancaq çəkindirmir. Gəncləri siqaret çəkməyə başlamaqdan belə çəkindirmir. Siqaret çəkdiyim illərdə “ağ ciyər xərçəngi ilə siqaret arasındakı əlaqəni bilsəydim, qətiyyən siqaret çəkməyə başlamazdım”, — deyə fikirləşirdim.

Əslində, dəyişən heç bir şey yoxdur. Tələ elə dünənki tələdir. Siqaretə aid olan bütün kampaniyalar təkcə ağlımızın daha da çox qarışmasına yarayır. Sizi içindəki şeyləri çəkməyə itələyən o şirin, parlaq qutuların üzərində də xəbərdarlıq yazısı var. Hansı siqaret istifadəçisi o yazını oxuyur ki? O yazıdan kimdir nəticə çıxaran?

Qabaqcıl bir siqaret şirkətinin o xəbərdarlıq yazısından hətta öz məhsulunu satmaq üçün istifadə etdiyini sanıram. Reklamların çoxu hörümçəklər, yekə böcəklər və milçək tələsi kimi qorxulu nümunələrlə doludur. Xəbərdarlıq yazısı artıq o qədər böyükdür və diqqəti cəlb edəndir ki, insan baxmamağa çalışsa da, görməməsi mümkün deyil. Siqaret istifadəçilərinin keçirdiyi qorxu hissi parlaq qutularla bir növ dəf edilir.

Bu “beyin yumaq” işində ən təsirli amil siqaret çəkənlərin özləridir. Siqaret çəkənlərin zəif iradəli və zəif bədənli adamlar olduqları doğru deyildir. O zəhərlə bacarmaq üçün möhkəm orqanizm lazımdır. Siqaret istifadəçiləri siqaretin sağlamlığa zərərli olduğunu israrla ortaya qoyan statistik məlumatları buna görə görmək istəmirlər. Hər kəsin gündə iki qutu siqaret çəkən, həyatı boyu bir gün də xəstələnməmiş və səksən yaşına gəlmiş bir əmisi var. Heç kim gənc yaşlarında ölən digər yüzlərlə siqaret çəkənin, ya da o əminin, siqaret çəkməsəydi, bəlkə yüz il yaşayacağını ağlına gətirməz.

Yoldaşlarınız arasında kiçik bir anket sorğusu keçirsəniz, çoxlu siqaret istifadəçilərinin güclü xarakterə sahib olduğunu görərsiniz. Əksəriyyəti sərbəst çalışan, idarəçilik mövqeyində olan, ya da həkim, vəkil, müəllim, katib kimi xüsusi təhsillə bağlı peşələrdə çalışan, başqa cür desək, həyatları streslə dolu insanlardır.

Siqaret istifadəçilərinin ən böyük səhvi siqaretin stressi yüngülləşdirməsini düşünmələridir. Buna görə də siqaret, cavabdeh olan, stresli bir həyat yaşayan, eyni zamanda heyranlıq duyulan və təqlid edilən dominant insan tipi ilə möhkəm bağlanılır. Can sıxıntısı siqaret çəkməyin ikinci səbəbi kimi bilindiyi üçün, siqaret asılılığı olan bir başqa qrup da təkbaşına iş görən adamlardır. Siqaretin can sıxıntısını aradan qaldırması düşüncəsi də bir yanılmadır.

Beynimizə yerləşmiş yanlış fikirlərin ölçüləri inanılmaz dərəcədə böyükdür. Cəmiyyət heroin asılılığını yaxın buraxmadığı üçün ildə heroindən ölənlərin sayı heç yüz nəfərə də çatmaz. Fəqət nikotin adlı başqa bir narkotika da vardır ki, yüzdə altmışdan çoxu, həyatında bir dəfə də olsa, asılılığa düçar olur və çoxu həyatının sonuna qədər buna pul xərcləyir. İnsanlar xərcliklərinin böyük qismini siqaretə xərcləyirlər və siqaret hər il minlərlə insanın həyatını məhv edir. Qərb cəmiyyətində, yol qəzaları, yanğınlar da daxil olmaqla, ölümün bir nömrəli səbəbi siqaretdir.

Böyük sərvət hesabına başa gələn və bizi həqiqətən öldürən narkotika bir müddət əvvələ qədər heç bir qorxusu olmayan sosial davranış olaraq dəyərləndirildiyi halda, indi heroini nə üçün böyük bir bəla kimi görürük? Son illərdə əsaslı qənaət bir az dəyişdi və siqaret çəkmək sağlamlığa ziyan vura bilən bir antisosial alışqanlıq kimi xarakterizə edilməyə başlandı. Fəqət hələ də hər bir ərzaq dükanında, bufetdə parıltılı qutular içində qanuni şəkildə satışı davam edir. Bundan ən çox qazanan dövlətdir. Siqaret çəkənlərdən trilyonlarla tütün vergisi alınır və tütün sənayesi təkcə reklam üçün ildə yüzlərlə milyard xərcləyir.

Bir qalereyada çox köhnə bir maşın alarkən qalereya sahibinin söylədiklərinin bir kəlməsinə də inanmazsınız, eyni şəkildə siqaretlə bağlı beyninizə yeridilən bu boş fikirlərə də reaksiya verməyiniz lazımdır.

Ən əvvəl o parlaq üzlü qutuların içinə bir baxın və orada nə qədər pis şeylərin və zəhərin gizləndiyini görün. Büllur külqabılarına və qızıl alışqanlara, ya da aldadılmış milyonlarla adama görə ağlınızın qarışdırılmasına icazə verməyin və özünüzə bu salları verin:

1)Mən nə üçün siqaret çəkirəm?

2)Həqiqətən siqaret çəkməyə məcburammı?

Xeyr, təbii ki, siqaret çəkməyə məcbur deyilsiniz. Beynimizə yerləşmiş əsassız inancların izah etməkdə ən çox əziyyət çəkdiyim tərəfi, hər baxımdan məntiqli, ağıllı bir insanın asılılıq üzündən necə bir axmaqlıq etməsidir. Heç istəmədən etiraf etməliyəm ki, asılılıqlarından azad olmaqlarına kömək etdiyim minlərlə adamın içində ən axmağı mən idim.

Gündə bəzən yüz ədəd siqaret çəkirdim. Atam da qatı bir siqaret düşkünü idi. Boy-buxunlu bir adam idi və əsl gənclik illərində siqaretə görə bükülmüşdü. Balaca olduğum vaxt onun öskürdüyünü və bəlğəm tüpürdüyünü xatırlayıram. Görürdüm ki, o da halından razı deyil. Pis bir ruh tərəfindən ələ keçirildiyini düşünürdüm. Anama “çalış, heç zaman siqaret çəkməyimə icazə vermə”, — dediyimi hələ də xatırlayıram.

On beş yaşımda olanda idmana çox bağlı idim. İdman bütün həyatım idi və özünə güvənən bir insan idim. Kimsə mənə o zamanlar gündə yüz ədəd siqaret çəkəcəyimi söyləsəydi, bunun heç bir zaman həyata keçməməsi üçün ömrüm boyu qazanacağım maaşımı xərcləyərdim.

Qırx yaşıma çatanda fiziki və ruhi cəhətdən siqaretin əsiri olmuşdum. Artıq heç bir fiziki hərəkəti və ya fikirlə bağlı bir işi siqaret yandırmadan edə bilmirdim. Bir çox siqaret düşkünü bir stress halında olduqda, misal üçün, telefon zəng çaldıqda, ya da kütlə içində hərəkət etmək məcburiyyətində olduqda dərhal siqaretə əl uzadır. Mən siqaret yandırmadan nə televiziya kanalını, nə bir lampanı dəyişdirə bilmirdim.

Siqaretin məni öldürdüyünü bilirdim. Bu mövzuda özümü aldatmağım nəticə vermirdi. Ancaq ruhi yöndən məni nə hala saldığını, necə oldu ki, başa düşə bilmədim, bunu bilmirəm. Ancaq o qədər yaxın idi ki, lap burnumun ucundaydı. İşin ən gülünc tərəfi isə bir çox istifadəçinin bir müddət siqaretin bir kef olduğuna inanmasıdır. Mən heç zaman belə yanılmadım. Mənim inancıma görə, siqaret əsəblərimə yaxşı təsir edir və məni gümrahlaşdırırdı. Daha siqaret çəkmirəm və həyatımın bir hissəsini siqaret çəkməklə keçirdiyimə inana bilmirəm. Bu, sanki kabusdan qurtulmaq kimi bir şeydi.

Nikotin insanın dad və qoxu hisslərini də dəyişdirən bir narkotikdir. Siqaretin ən pis tərəfi sağlamlığa və pul kisəsinə verdiyi zərər deyil, insanda yaratdığı psixoloji təsirdir. İnsan siqaret çəkməyə davam edə bilmək üçün ağıla gələn hər cür izah axtarır. Uğursuzluqla nəticələnən bir siqaret tərgitmə cəhdindən sonra, zərərinin daha az olduğuna inanıb, qəlyana keçməyimi xatırlayıram.

Qəlyan tütünlərinin bəziləri həqiqətən iyrəncdir. Qoxusu bəlkə də xoş ola bilər, ancaq çəkilməsi bir fəlakətdir. Dilimin ucunun üç ay boyunca yara olduğunu xatırlayıram. Qəlyanın ucunda, alt tərəfdə qəhvə rəngli bir su toplanır. Adam səhvən qəlyanı əydikdə özü də bilmədən o pis suyu udur və qusmağı gəlir.

Qəlyan çəkməyi öyrənməyim düz üç ay çəkdi. Ancaq başa düşmədiyim şey — bu üç ay ərzində bircə gün oturub özümə bu işgəncəni niyə verdiyimi soruşmamağımdır.

Qəlyan çəkməyi öyrənən bir siqaret istifadəçisi dünyanın ən xoşbəxt insanı olur. Bir çoxu qəlyanın dadını sevdiyi üçün çəkdiyini sanır. Daha əvvəl qəlyansız da xoşbəxt bir şəkildə yaşayarkən, bu zövqə alışmaq üçün niyə bu qədər əziyyət çəkirlər, görəsən? Çünki nikotinə alışan kimi beynimizə yerləşmiş bu inancların təsiri ikiqat artır. İnsan təhtəlşüur olaraq “kiçik canavar” ın yedizdirilməsinin lazım olduğunu bilir və başqa bir şeyi ağlından çıxarır.

Daha əvvəl ifadə etdiyim kimi, insanların siqaret çəkməyə davam etmələrinin səbəbi, vücuddakı nikotin azalan kimi ortaya çıxan məhrumiyyətdir və onların inamsızlıq duyğusundan qorxmalarıdır. Bu qorxunun fərqində olmamaq, qorxunun yoxluğu demək deyildir. Bir pişik üçün ən vacib olan şey oturduğu yerin isti olmasıdır, yerin altındakı istilik sistemi borularının haradan keçdiyini bilməsi lazım deyil. Siz də eyni şəkildə bu mexanizmi anlamaq məcburiyyətində deyilsiniz.

Siqareti tərgitməməyimizi gücləndirən əsas səbəb, beynimizə yerimiş əsassız inanclardır. İçində böyüdüyümüz mühitin beynimizə yerləşdirdiyi bu inanclara asılılığımızın yaratdığı boş inanclar, həm də ən vacibi, yoldaşlarımızın və yaxınlarımızın beynimizə yeritdikləri yanlış fikirlər də əlavə olunur.

Siqaretə başlamağımızın ən böyük səbəbi siqaret çəkən başqa insanlardır. Sanki siqaret çəkməsək, özümüzü bir şeydən məhrum olmuş sanarıq. Alışmaq üçün o qədər zəhmət çəkdikdən sonra o məhrum olduğumuz şeyin nə olduğunu heç kəs bilməz. Haçan siqaret çəkən bir insan görsək, “bu işdə nə isə var, yoxsa çəkməzdi”, — deyə düşünürük. Siqareti tərgitdiyimiz zamanda da bir yığıncaqda siqaretini yandıran adam görəndə bu məhrumiyyət duyğusu içimizi bürüyər, “o özünü inamlı hiss edir, acıq verir”, — deyə qısqanaraq, yenidən siqaret çəkməyə başlayarıq.

Bu aldatmanın təsirini əhəmiyyətsiz saymamaq lazımdır. Müharibədən sonra radioda yayımlanan Paul Tample adlı polis serialını xatırlayıram. Çox sevilən bir serial idi. Bir bölümündə “ot” deyə məlum olan xaşxaş asılılığı mövzusu seçilmişdi. Pis adamlar siqaretin içinə gizlicə xaşxaş qoyub satırdılar. Bu siqaretlərin heç kimə bir zərəri olmadı. İnsanlar asılı oldular və siqaretdən almağa davam etdilər. (Seanslarımızda yüzlərlə adam həyatlarında bir dəfə xaşxaş çəkməyi sınaqdan çıxardıqlarını etiraf edib. Ancaq heç birinin xaşxaş asılılığı olmamışdı).

Mən o proqrama qulaq asarkən yeddi yaşım var idi. Bu, mənim narkotika asılılığı haqqında aldığım ilk məlumat idi. Asılılıq, məcburi olaraq narkotika almağa davam etmək düşüncəsi məni o qədər dəhşətə salmışdı ki, bu gün xaşxaşın asılılıq yaratmadığından hardasa əmin olmağıma baxmayaraq, xaşxaşlı bir siqaret çəkməyə heç zaman cəsarət edə bilmərəm. Narkotikadan bu qədər qorxduğum halda asılılıq yaratmaqda bir nömrəli narkotikanın əsiri olmağım ən böyük ziddiyyətdir.

Paul Tample, kaş ki, məni siqaret əleyhinə xəbərdar etmiş olaydı. Qırx il sonra bəşəriyyət xərçəng araşdırmalarına milyardlarla pul xərcləyərkən sağlam gəncləri siqaretə tərəf itələmək üçün trilyonlar xərclənir və bu işdə ən böyük qazanc dövlətin cibinə girir.

Beynimizə yerləşmiş o əsassız inancları başımızdan çıxarmaq üzrəyik. Bir şeydən məhrum olan siqaret çəkməyən deyil, zavallı siqaret istifadəçisidir. Bütün həyatı boyunca vacib olan bu şeyləri itirir: sağlamlıq, enerji, var-dövlət, daxili rahatlıq, özünəinam, özünəhörmət, cəsarət, xoşbəxtlik.

Bu verdiyi şeylərin əvəzində nə alır? — Heç siqaret çəkməyənlərin davamlı sahib olduqları daxili rahatlığa və özünəinama qovuşma xəyalından başqa heç bir şey!

8
Siqaret üçün darıxmağı yüngülləşdirmək

Bundan əvvəl göstərdiyim kimi, siqaret istifadəçilərinin çoxu siqareti verdiyi kef, rahatlıq, ya da başqa xoş bir səbəb üzündən çəkdiklərini sanırlar. Əslində bu, yanlış fikirdir. İnsanların siqaret çəkmələrinin əsl səbəbi, siqaret istəyini aradan qaldırmaq məcburiyyətidir.

Siqareti ilk başlanğıcda kütlə içərisində bizə dəstək verən bir vasitə kimi istifadə edirik. İstədiyimiz zaman çəkər, istəməyəndə çəkmərik. Əslində şüuraltımız siqaretin bəzən kef verdiyini çoxdan öyrənmişdir.

Asılılığımız artdıqca siqaret hərisliyini aradan qaldırmaq ehtiyacımız da artır, beləliklə, siqaret bizi daha çarəsiz bir vəziyyətə salarkən biz get-gedə siqaretin bunun tam əksini etdiyinə inanırıq. Hər şey o qədər yavaş inkişaf edir ki, heç bu, nəzərə çarpmır. Bir gün əvvəl nə hiss etmişdiksə, ertəsi gün də onu hiss edirik. Bir çox siqaret istifadəçisi asılı olduğunu ancaq siqareti tərgitməyə çalışdıqda hiss edir və onda da asılı olduğunu etiraf etmir. Bəzi inadçılar həyatları boyunca başlarını quma soxub özlərini və başqalarını siqaretin ləzzətli bir şey olduğuna inandırmağa çalışırlar.

Yüzlərlə gənclə aşağıdakı söhbəti etmişəm:

Mən: — Nikotin bir narkotikadır və siqaret çəkməyinizin yeganə səbəbinin onu tərgidə bilməməyiniz olduğunu bilirsinizmi?

Gənc: — Çox axmaq sözdür. Mən zövq alıram, almasam tərgidərəm.

Mən: — İstədiyiniz zaman tərgidə biləcəyinizi isbatlamaq üçün bir həftəliyə siqareti tərgidin.

Gənc: — Lazım deyil. Zövq alıram. İstəsəm tərgidərəm.

Mən: — Asılı olmadığınızı özünüzə isbat etmək üçün bir həftə siqaret çəkməyin.

Gənc: — Niyə də çəkməməliyəm ki? Zövq alıram.

Dediyim kimi, siqaret istifadəçiləri stress və ya can sıxıntısı keçirdikləri zaman, ya da özlərini toparlamaq, rahatlanmaq istədiklərində və ya bu amillərin bir neçəsi bir araya gəldikdə siqaret üçün darıxmağı aradan qaldırmaq istəyərlər. Bu mövzunu qarşıdakı bölümlərdə ətraflı izah edəcəyəm.
9
Stress

Stress deyərkən təkcə həyatın müxtəlif faciələrini deyil, eyni zamanda telefon söhbətləri kimi sosial hadisələrin yaratdığı və ya ananın uşaqlarına görə keçirdiyi stresli vəziyyətlər haqqında danışmaq istəyirəm. Məsələn, telefon söhbətlərini götürək. Adamların çoxu, xüsusilə iş adamları, telefon söhbətlərinə yüngül stresli bir hadisə kimi baxırlar.

Zənglərin çoxu məmnun müştərilərinizdən, ya da sizi təbrik etmək istəyən müdirinizdən gəlmir. Əsasən, ya bir hadisə baş vermişdir, ya da birisi nə isə istəyir. Siqaret istifadəçisi əgər həmin anda ağzında siqaret yoxdursa, birini yandırar. O, siqareti nə üçün yandırdığını bilməz, ancaq nədənsə özünə yaxşı təsir etdiyini sanar.

Əslində, bu belədir: Əhəmiyyət vermədiyi halda, bir stresli vəziyyətə düşmüşdü, neçə müddətdir ki, çəkmədiyi siqaret üçün darıxırdı. Bu istəyi təmin etdikdə stress azalır və insan rahat olur. O andakı rahatlanmaq duyğusu aldatma deyil. Siqaretini yandıran bir siqaret istifadəçisi özünü həqiqətən də bir az əvvəlkinə nisbətən yaxşı hiss edir. Fəqət o, siqareti çəkərkən siqaret çəkməyən adamdan daha çox gərgin olur, çünki asılılığı artdıqca çarəsiz vəziyyətə düşür və siqaretin verdiyi rahatlama duyğusu get-gedə azalır.

Sizə şok terapiyası tətbiq etməyəcəyim haqda söz vermişdim. İndi təqdim edəcəyim nümunə ilə sizi şok etmək deyil, siqaretin sinirlərinizi sakitləşdirmək əvəzinə ölgünləşdirdiyinə inandırmaq istəyirəm.

Təsəvvür edin, elə bir vəziyyətə düşmüsünüz ki, həkim sizə “siqareti tərgitməsəniz, ayağınızı kəsmək məcburiyyətində qalacağam”, — deyir. Ayaqsız yaşamağın nə demək olduğunu fikirləşin. Bu xəbərdarlığa baxmayaraq, özünüzü hələ də siqaret çəkən və nəticədə ayaqları kəsilən bir adamın yerinə qoymağa çalışın.

Bu cür hekayələri çox eşidər və cəfəngiyat sayardım. Kaş ki, mənə belə bir şey deyiləydi və siqareti tərgitməyi düşünəydim. Hər gün beynimə qan sızacağını, təkcə ayaqlarımı deyil, bütün həyatımı itirəcəyimi gözləyirdim. Özümü bir dəli olaraq deyil, qatı bir siqaret istifadəçisi olaraq görürdüm.

Bu cür hekayələr uydurma deyil, bu iyrənc narkotikanın insanın başına nələr aça biləcəyini mütləq bir şəkildə ortaya qoyan həqiqətlərdir. İllər keçdikcə siqaret sistemli bir şəkildə enerjinizi və cəsarətinizi oğurlayır. Və o, cəsarətinizi oğurladıqca siz siqaretin bunun tam əksini etdiyinə — guya sizə cəsarət verdiyinə inanırsınız.

Siqaret istifadəçilərinin axşam bir yerə getdikləri zaman siqaretləri qurtarar deyə keçirdikləri təlaşı hamımız görmüşük. Siqaret çəkməyənlər bunu bilməzlər, çünki bu duyğunu siqaret yaradır. Siz həyatınıza davam edərkən siqaret təkcə enerjinizi oğurlamaqla kifayətlənməz, eyni zamanda güclü bir zəhər olduğu üçün səhhətinizə də zərər yetirər. Siqaret istifadəçisi nikotinə görə həqiqətən də ölümə sürükləndiyi bir duruma gəldiyi halda, siqaretin ona güc verdiyini və siqaretsiz yaşaya bilməyəcəyini sanır.

Bunu başa düşün ki, siqaret əsəblərinizi sakitləşdirmir, onu ölgünləşdirir. Siqareti tərgitməyin ən böyük qazanclarından biri gələcəyə və özünüzə olan inamın geriyə qayıtmasıdır.

10
Can sıxıntısı

Bu anda siqaret çəkirsinizsə, hər halda, mən xatırlatmasaydım siqaretinizi unutmuş olardınız. Siqaretlə bağlı başqa bir yanlış fikir də siqaretin can sıxıntısına yaxşı təsir etməsi fikridir. Siqaret çəkərkən davamlı olaraq “mən siqaret çəkirəm”, — deyə fikirləşməzsiniz. O, ancaq uzun müddət siqaretsiz qaldıqdan sonra və ya siqareti azaltmağa çalışarkən, ya da uğursuz nəticələnən bir siqaret tərgitmə cəhdindən sonra çəkdiyiniz ilk siqaretlərdə olur.

Əslində olan budur: siqaret asılılığınız varsa, siqaret çəkmədiyiniz zaman bir əskiklik hiss edərsiniz. Özünüzü stressə düşməyəcək bir şəkildə yola verə bilsəniz, uzun müddət nikotin əskikliyi duymadan davam gətirərsiniz, fəqət canınız sıxılmadıqca heç bir şey sizə siqaretsizliyin verdiyi sıxıntını unutdura bilməz və içinizdəki canavarı yedizdirərsiniz. Bu anda siqaretə çox bağlısınızsa, yəni onu tərgitməyi və azaltmağı düşünmürsünüzsə, siqaret yandırdığınızı da hiss etməzsiniz.

Qəlyan çəkənlər və tütün eşib çəkənlər də hazırlıqlarını avtomatik olaraq, özləri də hiss etmədən həyata keçirərlər. Bir siqaret istifadəçisi bir gündə çəkdiyi siqaretləri xatırlamağa çalışdığı zaman ancaq kiçik bir bölümü xatırlaya bilər: ya günün ilk siqaretini, ya da yeməkdən sonra çəkdiyi siqareti.

Siqaret əslində dolayı yolla can sıxıntısını artırır, çünki siqaret insanı get-gedə ölgün bir hala gətirir. Siqaret çəkənlər enerji verən fəaliyyətlərə vaxt ayırmaq əvəzinə canları sıxılaraq oturub siqaret ehtiyaclarını ödəyirlər.

11
Özünü toparlama

Siqaretin insanın özünü toparlamasına kömək etməsi fikri doğru deyil. Bir iş görmək üçün özümüzü toparlamağa çalışdığımız zaman sizi başqa bir yerə çəkən hər şeydən qaçmağa çalışırsınız, üşüdüyünüzə, ya da sizə isti olduğuna əhəmiyyət vermirsiniz. Ancaq siqaret çəkənlər darıxmağa başlayarlar. Kiçik canavarı bəsləmək lazımdır. Özlərini ələ almağa çalışdıqları zaman fikirləşməyə ehtiyac duymadan qeyri-iradi olaraq siqaretlərini yandırar, beləcə, darıxmaqları bir az aradan qalxar, edilməsi lazım olan işi yerinə yetirər və bu arada siqaret çəkdiklərini hətta unudarlar.

Siqaret özünü toparlama qabiliyyətini artırmaz, əksinə, yox edər, çünki bir müddət sonra siqaret üçün darıxılmağa başlanar, daha çox siqaret çəkilər və problemlər çoxalar.

Özünü toparlamağa mane olan başqa bir ünsür isə damarlarımızın doldurduğumuz zəhərlə yavaş-yavaş tıxaclanaraq beynimizi lazımi oksigenlə təmin edə bilməməsidir. Bunun tam tərsini etdikdə isə özümüzü toparlama qabiliyyətimiz və xəyal gücümüz əhəmiyyətli dərəcədə artacaqdır.

Mənim siqareti “iradə metodu” ilə tərgitmək cəhdlərim özümü toparlamağı bacarmadığım üçün uğursuzluğa düçar olurdu. Gərginlik və ruh düşkünlüyü ilə də olsa, bu işi başa çatdıra bilərdim, ancaq özümü toparlamağa çalışdığım zaman siqareti çox axtarırdım. Mühasiblik imtahanları verdiyim zaman siqaret çəkməyəcəyimi biləndə keçirdiyim təlaşı çox yaxşı xatırlayıram.

Hələ o zamanlarda siqaret çəkirdim və üç saat boyunca siqaretsiz özümü ələ ala bilməyəcəyimi fikirləşirdim. Buna baxmayaraq, imtahanların hamısını verdim və imtahan müddətində heç bir siqaret haqqında fikirləşdiyimi xatırlamıram. Deməli, məcbur olduqda siqaretsiz də bu işi görə bilirəmmiş.

Siqaret istifadəçilərinin siqaretsizliyə alışmaq müddətində özlərini toparlamaqda çəkdikləri əziyyət nikotin əskikliyindən asılı deyil. Bir adam siqaret üçün özünü toparlamağa çalışdığı zaman beyni tormozlansa, onda nə edər? Dərhal bir siqaret yandırar. Ancaq məsələ bu cür həll olunmaz. Bəs o zaman nə edər? Edilməsi lazım olan bir şeyi edər: siqaret çəkməyən insanlar kimi məsələnin həllinin başqa yolunu tapmağa çalışar.

Siqaret istifadəçiləri siqareti qorumaq üçün hər zaman səbəb taparlar: “Siqaret çəkənlər siqaretə görə deyil, üşüdüklərinə görə öskürürlər”. Siqareti tərgidən kimi, həyatlarında baş verən bütün tərsliklərin siqaret çəkmədiklərinə görə olduğuna inanarlar. Beyni tormozlandığı zaman “bir siqaret çəkə bilsəydim, məsələ həll olunardı”, — deyə düşünər və siqareti tərgitmək qərarını sual altına alar.

Siqaretin insanın özünü toparlamasına kömək etdiyinə həqiqətən inansanız və siqaretsizlik üçün sıxıntı çəksəniz, heç vaxt özünüzü toparlaya bilməzsiniz. Məsələnin səbəbi nikotin əskikliyinin yaratdığı fiziki bir şeydən deyil, inamsızlıqdan yaranır. Unutmayın ki, siqaret əskikliyini siqaret çəkənlər bilər, çəkməyənlər yox.

Son siqaretimi söndürüb, gündə çəkdiyim siqaret sayını bir gecədə yüzdən sıfıra düşürdüyüm zaman özümü toparlamaqda heç bir çətinliklə qarşılaşmadım.

12
Rahatlanmaq

Siqaret çəkənlərin çoxu siqaretin onları rahatlatdığına inanır. Ancaq nikotin kimyəvi bir xəbərdaredicidir. İki ədəd siqaret çəkdikdən sonra nəbzinizi yoxlasanız, onun sürətləndiyini görərsiniz.

Siqaret istifadəçilərinin əksəriyyətinin ən çox sevdikləri siqaret yeməkdən sonra çəkdiyi siqaretdir. Yemək zamanı, adətən, işimizi buraxar, oturar, dincələr, yeyibiçər, hər baxımdan rahatlanar və məmnun olarıq. Ancaq zavallı siqaret istifadəçisi rahat ola bilməz, o həm də başqa bir aclığı aradan qaldırmağa məcburdur. O, siqareti tortun kremi kimi görür, ancaq əslində “kiçik canavar” yemək istəyir.

Siqaret çəkən insan heç bir zaman tamamilə rahat ola bilməz və illər keçdikcə vəziyyəti daha da pisləşər.

Bu dünyada ən gərgin insanlar siqaret çəkməyənlər deyil, əlli il fasiləsiz olaraq siqaret çəkmiş, tez-tez öskürən, bəlğəm tüpürən, yüksək qan təzyiqi olan və həmişə gərgin olan idarəçilərdir. Bu yerdə siqaretin yaratdığı aclığın bir qismini belə doydura bilmir.

Gənc bir mühasib ikən ailə qurduğum illəri xatırlayıram. Uşaqlarımdan biri tərs bir iş gördüyü zaman lazım olduğundan çox əsəbiləşirdim. Pis bir ruh tərəfindən idarə olunduğuma inanırdım. Bu gün başa düşürəm ki, o “pis ruh” siqaret imiş. O zamanlar dünyanın bütün problemlərini çiynimdə daşıdığımı sanırdım. Bu gün həmin dövrdəki həyatıma baxdığım zaman o böyük stressin haradan yarandığını anlamıram.

Həyatımdakı hər şey nəzarətim altında idi, məni öz nəzarəti altında saxlayan yeganə şey isə siqaret idi. İndi ən çox üzüldüyüm şey, o vaxtkı gərginliyimə siqaretin səbəb olduğunu uşaqlarıma inandıra bilməməyimdir. Nə zaman bir siqaret düşkününün siqaret çəkməsinə haqq qazandırmağa çalışdığını bilsələr, məni sancarlar: “Ah, siqaret məni o qədər rahat edir və sakitləşməyimə imkan yaradır ki!”.

İngiltərədəki uşaqları övladlığa vermə büroları bir neçə il əvvəl siqaret istifadəçilərinə uşaq verməməyi tələb etdikdə, bir acıqlı adam zəng edib telefonla: — “Böyük bir xəta edirsiniz. Mən uşaq ikən anama icazə verməyəcəyi bir məsələ ilə bağlı söz demək istədiyim zaman onun bir siqaret yandırmasını gözləyərdim, çünki o zaman daha sakit olurdu”, — dedi. Görəsən, o, anasıyla nə üçün siqaret çəkmədiyi vaxt söhbət etmirdi?

Siqaret istifadəçiləri restoranda yaxşı bir yemək yedikdən sonra siqaret çəkmədikdə niyə o qədər gərgin olurlar? Siqaret çəkməyənlərin əksəriyyəti niyə sakitdirlər? Siqaret istifadəçiləri niyə siqaretsiz rahat ola bilmirlər? Baqqal dükanında uşağına qışqıran bir ana görsəniz, onun bayıra çıxmasını gözləyin. Çıxan kimi bir siqaret yandıracaq. Siqaret istifadəçilərini xüsusilə də siqaret çəkmədikləri zamanlarda izləyin.

Əllərinin ağızlarının yaxınlarında olduğunu, barmaqları və ya saçları ilə oynadıqlarını, ayaqları ilə ritm tutduqlarını, ya da ağızlarını bərk yumduqlarını görəcəksiniz. Siqaret istifadəçiləri sakit olmurlar. Onlar həqiqi sakitləşməyin nə olduğunu unutmuşlar. Sizi gözləyən bir çox “kef” dən biri də budur.

Bu siqaret məsələsi ət yeyən bir bitkinin içinə sıxışmış milçəyə bənzədilə bilər. Milçək öncə nektarı içər, hiss etmədiyi bir anda çiçək milçəyi yeməyə başlar. Çiçəyin içindən bayıra çıxmağın zamanı gəlmədimi?

13
Komplektləşdirilmiş siqaret

Xeyr, komplektləşdirilmiş siqaret iki, ya da daha çox siqareti bir anda çəkmək deyildir. O, başınıza bir dəfə gələndə ilk siqaretinizi niyə yandırdığınızı özünüzdən soruşarsınız. Bir dəfə ağzıma bir siqaret qoymaq istəyəndə yanan bir siqaretlə əlimi yandırmışdım. Bu, sanıldığı qədər axmaq bir şey deyildir. Daha öncə də ifadə etdiyim kimi, siqaret bir müddət sonra öz yaratdığı darıxma hissini aradan qaldırmağa başlayar və hətta siqaret çəkərkən də bir əskiklik hiss edərsiniz.

Ard-arda siqaret çəkməyin sinirləri ən çox ölgünləşdirən tərəfi budur. Siqaret istifadəçisi nə zaman bir köməyə ehtiyac hiss etsə, siqaretini yandırmış olar. Qatı siqaret istifadəçiləri bu üzdən əksər hallarda başqa narkotiklərə müraciət edirlər. Nə isə, mən mövzudan kənara çıxmaq istəmirəm.

Komplektləşdirilmiş siqaret bizi hər zaman xəbərdar edən səbəblərdən ikisinin, ya daha çoxunun bir araya gəlməsi nəticəsində çəkdiyimiz siqaretdir. Məsələn, toplantılar, toylar, evdən kənarda yeyilən yeməklər həm streslə doludur, həm də rahatçılıqdır. Bu, indi ziddiyyət kimi görünə bilər, ancaq əslində belə deyildir. Başqa insanlarla, hətta yoldaşlarla bir yerdə olmaq bəzən stressə səbəb ola bilər, bir tərəfdən əylənmək, bir tərəfdən rahatlanmaq istərsiniz.

Elə hallar vardır ki, xəbərdaredici eyni vaxtda təsirini göstərir. Buna nümunə olaraq maşın sürməyi göstərmək olar. Məsələn, həkim yanından yeni çıxmışsınızsa stresdən qurtulub rahatlanmaq istərsiniz. Başqa yandan yolda hərəkətin sıxlığı stress faktorunu yenidən üzə çıxarır. Həyatınız təhlükədədir. Toparlanmağınız lazımdır. Bəlkə də son iki amilin fərqində deyilsiniz, ancaq fərqində olmamağınız onun yoxluğu demək deyildir. Yolda hərəkət sıxlaşmışsa və ya uzun bir yoldasınızsa, işin içinə can sıxıntısı amili də girər.

Başqa bir klassik nümunə isə kağız oyunlarıdır. Briç, poker kimi oyunlar özünü toparlamağı tələb edir. Sahib olduğunuzdan daha artığını itirər və stressə düşərsiniz. Əlinizə uzun müddət işə yarayan kart gəlməsə, sıxılarsınız. Bütün bunlar rahatlanmaq istədiyiniz xoş zamanınızda olar. Kağız oyunları zamanı arabir, siqaret çəkənlər də daxil olmaqla, bütün oyunçular o qədər də siqaret çəkmək istəmədikləri halda ard-arda siqaret çəkməyə başlayarlar. Külqabılar tez-tez dolar.

Oyunçuların üzərinə qalın bir siqaret dumanı çökər. Siqaret çəkənlərdən birinin çiyninə toxunub siqaret çəkməkdən zövq alıb-almadığını soruşsanız, “zarafat edirsən yəqin” cavabını alarsınız. Belə axşamların səhərisi insanın ağzında külqabını anladan bir dad olduğu üçün o, siqareti tərgitmək qərarına gələr.

Bu komplektləşdirilmiş siqaretlər çox dəyərlidir, siqareti tərgitdiyiniz zaman ən çox onlar üçün darıxacağınızı sanarsınız. Həyatdan əvvəlki kimi zövq ala bilməyəcəyinizi fikirləşərsiniz. Əslində bu siqaretlər də təkcə siqaretin yaratdığı sıxıntını aradan qaldırarlar və bəzi hallarda bu hissi aradan qaldırmaq ehtiyacınız daha çox olar.

Artıq buna bir aydınlıq gətirək. Əsas olan siqaret deyil, yaşanan hadisədir. Siqaret ehtiyacından xilas olan kimi bu cür hadisələrdən daha çox zövq alacağıq və daha az stress keçirəcəyik. Qarşıdakı bölümdə bunu ətraflı anladacağam.

14
Tərgitdiyim şey nədir?

Əslində heç nə! Siqareti tərgitməyimizi çətinləşdirən yeganə şey qorxudur. Əyləncəmizi, ya da köməyimizi itirməkdən qorxarıq. Bəzi şeylərin əvvəlki qədər gözəl olmayacağından qorxarıq. Streslə bacara bilməyəcəyimizdən qorxarıq.

Başqa sözlə, zəif olduğumuz, ehtiyac duyduğumuz hər şeyə siqaretin sahib olduğu və siqareti tərgitdiyimiz zaman bir boşluq yaranacağı fikri beynimizə yerləşmişdir.

Bunu anlayın artıq: Siqaret boşluğu doldurmaz, əksinə, boşluq yaradar!

İnsan vücudu yer üzündə ən mükəmməl varlıqdır. Bir yaradanamı, təbii bir inkişaf prosesinəmi, ya da ikisinin birləşməsinəmi inanırsınız, bilmirəm, ancaq bədənlərimizi yaradan varlıq və ya sistem insandan qatqat üstün olmalıdır! İnsan ən kiçik canlı hüceyrəni də yarada bilməz, nəinki görmə duyğusunu, nəsil artımını, qan dövranını, yaxud beyin möcüzələrini. Yaradan qüvvə, ya da sistem siqaret çəkməyimizi planlamış olsaydı, bədənimizi zəhərdən qoruyan bir süzgəc və tüstü bacamız olardı.

Əslində bədənlərimiz bizim heç bir zaman əhəmiyyət vermədiyimiz öskürək, baş gicəllənməsi və sair kimi xəbərdaredicilər və mühafizə sistemlərilə təmin edilmişdir.

Həqiqi olan budur ki, siqareti tərgitdiyiniz zaman əslində heç bir şeydən vaz keçmək məcburiyyətində qalmazsınız. Bədəninizi “kiçik canavar” dan, ağlınızı beyninizə yerləşmiş əsassız inanclardan azad edən kimi siqareti nə arzulamaz, nə də ona ehtiyac hiss etməzsiniz.

Siqaret, yeməyin dadını artırmaz, əksinə, dadını qaçırar. Sizin dad və qoxu duyğularınızı məhv edər. Bir restoranda siqaret çəkən adamlara göz qoyun. Yeməklərindən heç zövq almazlar, siqaret çəkməklərinə mane olduğu üçün dörd gözlə yeməyin bitməsini gözləyərlər. Bir çoxu siqaret çəkməyənlərin narahat olduğunu bildikləri halda siqaret çəkər. Əslində, siqaret istifadəçiləri düşüncəsiz deyillər, ancaq siqaretsiz qaldıqları zaman özlərini çarəsiz hiss edərlər. Şeytan və mavi dərinliklər kimi iki təhlükə arasında qalarlar. Ya siqaret çəkmədikləri üçün özlərini günahkar və alçaldılmış kimi hiss edərlər, ya da siqaret çəkdikləri üçün başqalarını narahat etdiklərini düşünərlər.

Siqaret istifadəçilərinə rəsmi tədbirlərdə bitmək bilməyən çıxışların qurtarmasını və alqış zamanının gəlməsini gözlədikləri zaman diqqət yetirin. Çoxu tualet bəhanəsi ilə gizlicə siqaret çəkmək üçün bayıra çıxar. Belə hallarda siqaret çəkməyin bir asılılıq olduğu məlum olar. Siqaret istifadəçiləri siqareti ləzzət üçün yox, özlərini siqaret olmayanda çarəsiz hiss etdikləri üçün çəkərlər.

Bir çoxumuz siqaretə gənc və utancaq olduğumuz vaxtlarda toplantılarda, dəvət aldığımız başqa yerlərdə başladığımız üçün nə zaman bir toplantıya qatılsaq, həmin andan ləzzət almayacağımıza inanırıq. Bu, çox gülüncdür. Tütün əslində özümüzə olan inamı oğurlayır. Siqaretin yaratdığı qorxunun ən gözəl nəticəsini qadınlarda yaratdığı təsirdən görmək olar. Bütün qadınlar xarici görünüşlərinə əhəmiyyət verirlər.

Rəsmi toplantılara qüsursuz bir geyim və çox gözəl bir qoxuyla getmək istəyirlər. Fəqət nəfəslərinin küllük kimi qoxumasına əhəmiyyət vermirlər. O pis qoxunun onları əslində narahat etdiyini bilirəm, çoxu paltarlarının qoxusuna nifrət edir, ancaq yenə də siqaretdən əl çəkmir. Siqaretin insanda yaratdığı qorxu bu qədər böyükdür.

Siqaret bizə cəmiyyət içində yardımçı olmaz, əksinə, bir əngəl olar. Bir əlinizdə içki, o biri əlinizdə siqaret tutarkən siqaretin külünü tökməyə və kötüyünü atmağa bir yer axtarar, söhbət etdiyiniz adamın üzünə siqaret tüstüsünü üfləyər, bir tərəfdən də özünüzdən “görəsən, ağzımdakı pis qoxunu hiss edir?”, ya da “dişlərimdəki sarı ləkələri görürmü?” — deyə soruşarsınız.

Siqareti tərgitdiyimiz zaman heç bir şeydən vaz keçmək məcburiyyətində qalmayacağınız kimi, qazanacağınız bir çox şeylər vardır. Siqaret istifadəçiləri sağlamlıq, pul və sosial münasibətlərə görə siqareti tərgitməyi düşünürlər. Bunlar təbii ki, əhəmiyyətli və təsirli səbəblərdir. Fəqət mən şəxsən ən böyük qazancın ruhi qazanc olduğuna inanıram. Bunların da unudulmaması lazımdır:

— özünəinam və cəsarətin geri qayıtması;

— siqaret əsirliyindən qurtulmaq;

— ağlınızın bir guşəsindəki o qara ləkələrin yox olması və beləliklə, insanların artıq sizi alçatmamaları və öz hörmətinizi yenidən qazanmağınız.

Siqaret çəkməyən bir insan kimi həm daha yaxşı bir həyata qovuşarsınız, həm də həyatdan daha çox zövq alarsınız. Təkcə daha sağlam, daha zəngin deyil, daha xoşbəxt və daha nəşəli demək istəyirəm. Siqaret çəkməməyin verdiyi böyük qazancları qarşıdakı bölümlərdə anladacağam.

Bəziləri “boşluq” mövzusunu anlatmaqda çətinlik çəkir. Bəlkə aşağıdakı bənzətmə yardımçı ola bilər. Tutaq ki, dodağınız uçuqlayıb və məndə də çox təsirli bir krem var. Sizə “bunu sınaqdan çıxarın”, — deyirəm. Siz kremdən istifadə edirsiniz və yara dərhal yox olur. Bir-iki həftə keçəndən sonra dodağınız yenidən uçuqlayır. Siz “bu kremdən yenə varmı?” — deyə soruşursunuz. Mən də sizə “alın, sizdə qalsın, bəlkə yenə ehtiyacınız oldu”, — deyə kremin hamısını verirəm.

Siz kremi sürtürsünüz və möcüzə baş verir — yaranın üstü örtülür. Ancaq bir müddətdən sonra yara get-gedə böyüyərək daha teztez çıxmağa başlayır və daha çox incidir. Sonda bütün üzünüzü yara basır və ağrı içində qıvrılırsınız. Artıq hər yarım saatdan bir yara çıxır. Siz kremin müvəqqəti bir çarə olduğunu bilir və təlaş keçirməyə başlayırsınız. Yaralar yaxın zamanlarda bütün bədəninizimi bürüyəcək? Yarasız keçirdiyiniz anlar tamamilə yoxmu olacaq? Bir həkimin yanına gedirsiniz.

Həkim yaranı sağalda bilmir. Başqa şeyləri sınaqdan çıxarırsınız, ancaq yenə də sehrli kremdən başqa heç nə kömək etmir. Axırda bu kremdən asılı olursunuz. Yanınızda kreminiz olmadan heç yerə getmirsiniz. Bir yerə getdikdə yanınızda aparırsınız. Təkcə sağlamlığınıza görə deyil, eyni zamanda pula görə də təlaş keçirməyə başlayırsınız, çünki hər qutu üçün sizdən 100 pound istəyirəm. Bu pulu ödəməkdən başqa seçim şansınız qalmır. Bu zaman qəzetlərin birində bu yaranın təkcə sizdə deyil, başqa adamlarda da olduğunu oxuyursunuz.

Əczaçılar bu kremin yaraları sağaltmaq yerinə dərinin altına keçirdiyini və əslində, yaraların çoxalmasına imkan yaratdığını kəşf etmişlər. Onların dediyinə görə, yaralardan xilas olmaq üçün kremdən istifadə etməkdən vaz keçməyiniz kifayət edəcək və bir müddət sonra yaralar öz-özünə yox olacaqlar.

Siz bundan sonra kremdən istifadə etməyə davam edərsinizmi?

Kremdən istifadə etməmək üçün iradənizi zorlamağınızmı gərəkdir? O yazıya tam olaraq inanmasanız, kremdən istifadə etməkdə qərarsız qalarsınız. Yaraların kremsiz yaxşılaşmağını görən kimi kremdən istifadəyə olan ehtiyacınız yox olar.

Çarəsizliyə düçar olarsınız? Təbii ki, yox. Çarəsi olmadığını sandığınız fəlakətli bir probleminiz vardı və indi çarəsini bilirsiniz.

Yaraların sağalması hətta bir il də sürsə, hər gün yaxşılaşdığınızı görüb, “nə gözəl oldu, elə deyilmi, ölməyəcəyəm”, — deyərsiniz.

Bax, o son siqareti söndürdüyüm an gerçəkləşən möcüzə bu idi. Yaralar və krem mövzusunda bir şeyi demək istəyirəm. Yaralar dediyim şey ağ ciyər xərçəngi, damar tıxanması, emfizem, xroniki astma, bronxit və ya ürək xəstəliyi deyil. Xərclədiyimiz milyonlarla dollar, ömür boyu xilas ola bilmədiyimiz pis qoxuyan nəfəs, ləkəli dişlər, öskürək, nəfəs çatışmazlığı, özümüzü zəhərləyərək keçirdiyimiz, “kaş ki, etməsəydik” dediyimiz o illər və siqaret çəkə bilmədiyimiz üçün həqiqətən ağrı çəkdiyimiz anlar da deyil.

Hətta həyatımız boyu insanlar tərəfindən alçaldılmaq və daha pisi, özümüzə olan hörməti itirmək də deyil. Bunlar başqa şeylərdir. Yuxarıda göstərdiyim nümunədəki yara bütün bunları görməyimizə mane olan təlaş duyğusudur: “Bir siqaret istəyirəm”. Siqaret çəkməyənlər bu duyğunu bilməzlər. Bir siqaret istifadəçisini ən çox ağrıdan şey bu qorxudur, ən böyük qazanc isə bu qorxudan xilas olmaqdır.

Sanki birdən-birə başımın üstündən böyük bir duman çəkilmişdir. Axırda siqaretə duyulan o çılğın istəyin nə mənim zəifliyimdən, nə də siqaretin içindəki bir sehrdən qaynaqlanmadığını başa düşmüşdüm. Ancaq o çılğın istək ilk çəkdiyim siqaretlə mənə aşılanmış və çəkdiyim hər siqaretlə yox olmaqdansa, get-gedə artmışdı. Eyni zamanda, digər bütün özlərini xoşbəxt sayan siqaret istifadəçilərinin eyni kabusu yaşadıqlarını anladım. Hamısı, mənim qədər olmasa da, axmaqlıqlarına haqq qazandırmaq üçün gülünc səbəblər tapmağa çalışırdı.

Ancaq azad olmaq o qədər gözəldir ki!..

15
Özünü əsir etmək

Siqaret istifadəçiləri siqareti, əsasən, sağlamlıq, pul və sosial üstünlük kimi səbəblərə görə tərgitməyə qərar verirlər. Bu qorxunc narkotikayla bağlı beynimizə yerləşmiş əsassız inancların bir bölümü özümüzü siqaretə əsir etməkdir.

Bəşəriyyət keçən əsrdə əsarətdən xilas olmaq üçün o qədər mücadilə apardığı halda siqaret düşkünləri özlərini həyat boyu əsirliyə məhkum edirlər. Siqaret çəkdikləri zamanda da əslində çəkməmək istəyərlər və bu istəklərini öz içlərində saxlayarlar. Çəkdiyimiz siqaretlərin çoxundan zövq almaq bir yana qalsın, nə çəkdiyimizi də ayırd edə bilmirik. Ancaq bir müddət siqaretsiz qaldıqdan sonra siqaretdən zövq almağımız haqda olan aldatma ortaya çıxar (məsələn, səhər çəkdiyimiz siqaret və ya yeməkdən sonra çəkdiyimiz siqaret və s.).

Siqaret — siqareti azaltmaq və ya tərgitmək istədiyimiz, ya da ətrafdakıların sizi siqaret çəkməməyə məcbur etdikləri zamanda (xəstəxanalarda, teatrlarda, super marketlərdə, kilsələrdə və s.) “dəyərli” olur.

Siqaretə çox bağlı olan istifadəçilər siqaretin qadağan olunmasının get-gedə daha çox yayılacağını ağıllarının bir guşəsinə yerləşdirsinlər. Bütün metrolar üçün məqbul olan bu qadağan bir gün bütün rəsmi yerlərdə tətbiq ediləcəkdir.

Siqaret çəkən bir insanın başqasının evinə getdiyi zaman “siqaret çəksəm narahat olarsınızmı?” — deyə soruşduğu zamanlar artıq arxada qaldı. Bu gün yad bir adamın evinə gedən zavallı bir siqaret istifadəçisi çarəsiz bir şəkildə külqabı axtarar və içində siqaret kötüyü görməyi umar. Külqabı tapmasa, siqaretsizliyə dözməyə çalışar. Dözə bilməsə, siqaret çəkmək üçün icazə almağa məcbur olar və “əgər siqaretsiz qala bilmirsinizsə, çəkin”, ya da “çəkməsəniz daha yaxşı olar, çünki qoxu uzun müddət çəkilmir” kimi cavablar alar.

Özünü onsuz da pis hiss edən zavallı siqaret istifadəçisi o anda yerin dibinə girmək istəyər.

Siqaret çəkdiyim zamanlarda kilsəyə getmək mənim üçün əzab idi. Qızımın toyunda qürurlu bir ata kimi orada durmağım lazım olduğu halda mən nə etdim? “Yəqin ki, tezliklə bu iş başa çatar və bayıra çıxıb bir siqaret yandıra bilərəm”, — deyə düşündüm.

Belə hallarda siqaret istifadəçilərini izləmək sizə kömək edər. Onlar dərhal bir yerə toplaşar və bir deyil, iyirmi siqaret qutusu birdən ortaya çıxar. Mövzu heç dəyişilməz:

— Siqaret çəkirsən?

— Bəli, buyurun, mənim siqaretimdən götürüb yandırın.

— Sonra da bir dənə sizdən götürərəm.

Siqaretlərini yandırar, dərindən nəfəs alarlar və “nə bəxtimiz gətirir, bizim bir mükafatımız var, siqaret çəkməyən zavallıların isə bu bir mükafatı da yoxdur”, — deyə düşünərlər.

Siqaret çəkməyən zavallıların mükafatı yoxdur. İnsanlar bədənlərini sistemli bir şəkildə zəhərləmək üçün yaradılmamışlar. Nə acınacaqlı haldır ki, siqaret istifadəçiləri siqaret çəkərkən də siqaret çəkməyənlərin sahib olduqları daxili rahatlığa və özünəinama sahib deyillər. Siqaret çəkməyən bir insan kilsədə oturub vaxtın keçməsini gözləməz. Həyatının həmin anından ləzzət alar.

Qışda örtülü salonda bovlinq oynayarkən davamlı olaraq sanki tualetə gedirmiş kimi özümü göstərərək siqaret çəkdiyimi xatırlayıram. Xeyr, o zaman on dörd yaşında bir gənc deyil, qırx yaşında yetkin bir mühasib idim. Necə də acınacaqlı idi. Oynadığım zamanda da oyundan zövq ala bilmirdim. Ən çox sevdiyim xobbi olduğu halda, zövq almaq əvəzinə, yenidən siqaret çəkə bilmək üçün oyunun qurtarmasını gözləyirdim.

Mənim üçün siqaret çəkməməyin ən böyük xoşbəxtliyi, həyatımın yarısını siqaret aclığı ilə keçirmək və siqaret yandırdığım zaman “kaş ki, çəkməyəydim”, — deyə düşünmək əvəzinə həyatdan zövq ala bilmək və bu əsirlikdən xilas olmaqdır.

Siqaret istifadəçiləri siqaret çəkməyənlərlə birlikdə olarkən, ya da onların evində olarkən özlərini haqlı sayan bu insanlara görə deyil, “kiçik canavar” a görə əyləncələrdən məhrum olduqlarını unutmamalıdırlar.

16
Həftədə … pound qənaət edəcəyəm

Siqareti tərgitməkdə çəkdiyiniz çətinliyə beyninizə yerləşmiş yalanların səbəb olduğunu və siqareti tərgitməzdən əvvəl bu yalanların nə qədər çoxundan xilas olsanız, məqsədinizə o qədər asan çatacağınızı təkrarlamaqdan yorulmayacağam.

Bəzən qatı siqaret istifadəçisi kimi dəyərləndirilən insanlarla qarşılaşıram. Qatı siqaret istifadəçisi dedikdə, siqaret almağa pulu olan, siqaretin sağlamlığa zərər verdiyinə inanmayan və ətrafdakılar tərəfindən alçaldılmağa əhəmiyyət verməyən adamlardan bəhs edirəm (belə adamlar çox qalmayıb).

Gənclərə “xərclədiyiniz bu qədər pula əhəmiyyət vermədiyinizə təəccüb edirəm”, — dediyim zaman onların gözləri parıldamağa başlayır. Sağlamlığından, ya da cəmiyyətdəki mövqeyindən söz açsaydım, özünü zəif hiss edərdi, ancaq puldan danışdığım üçün belə cavab verir: “Mənim o qədər pulum var, nə olacaq ki, həftədə yalnız … pound buna xərcləsəm. Yeganə əyləncəm, ya da yeganə günahım olan siqaretə bu pul dəyər”.

Gündə bir qutu siqaret çəkən birinə “Yenə də xərclədiyiniz pula əhəmiyyət vermədiyinizi başa düşə bilmirəm. Ömrünüzün sonuna kimi təxminən 30.000 pound xərcləyəcəksiniz. Bu pullar haraya gedəcək? Küçəyə atsanız daha yaxşı olar. Siz bu puldan səhhətinizə sistemli şəkildə zərər vermək, enerjinizi və özünüzə inamı yox etmək, özünüzü həyatınız boyunca siqaretə və bilavasitə pis qoxulu nəfəsə, ləkəli dişlərə məhkum etmək üçün istifadə edəcəksiniz. Bu, sizi heç təlaşlandırmırmı?” — deyirəm.

Bu yerdə xüsusən gənclərin həyatları boyunca siqaretə xərcləyəcəkləri pulu heç hesablamadıqları məlum olur. Siqaret istifadəçilərinin çoxu bir qutu siqaretin də çox bahalı olduğunu deyirlər. Bəzən həftədə nə qədər pul xərclədiyimizi hesablayırıq, adamı həyəcanlandıran bir rəqəm ortaya çıxır. Çox nadir hallarda (yalnız tərgitməyi düşündüyümüz zaman) ildə nə qədər xərclədiyimizi hesablamağa çalışırıq, bu, həqiqətən də qorxuncdur, bir də bütöv bir ömrü düşünün, inanılası deyil.

Mübahisə zamanı qatı bir siqaret istifadəçisi “mənim yetərincə pulum var, bu isə həftədə ancaq … pound edər”, — dediyi zaman mən ona belə bir təklif etdim: “Sizə imtina edə bilməyəcəyiniz bir təklifim var. Mənə indi 1000 pound verin, mən sizi həyatınız boyunca siqaretlə təmin edim”.

Əgər 1000 pound qarşılığında 30.000 bir kredit verməyi təklif etsəydim, hər halda, sözüm bitər-bitməz imzalar atılmış olardı. Fəqət qatı siqaret istifadəçilərindən heç biri (unutmayın ki, sizin kimi siqareti tərgitmək istəyənlər deyil, siqareti tərgitməyə heç niyyəti olmayan istifadəçilərdən bəhs edirəm) bu təklifimi qəbul etmədi. Görəsən, nə üçün?!..

Seanslarım zamanı bu nöqtəyə gələrkən “baxın, işin maddi tərəfi məni maraqlandırmır”, — deyirlər. Siz də eyni fikirdəsinizsə, özünüzdən bunun səbəbini soruşun. Başqa şeylərə pul xərcləməməyə o qədər diqqət yetirdiyiniz halda, necə olur ki, özünüzü zəhərləmək üçün bu qədər xərcləyirsiniz? Bu sualların cavabları bunlardır. Həyatınızdakı digər bütün qərarlar yaxşı və pis tərəflərini daddığınız və məntiqli bir nəticəyə yetişdiyiniz analitik müddətdən keçər.

Yanlış olsa da, məntiqli bir düşüncənin məhsulu olar. Bir siqaret istifadəçisi siqaretin yaxşı və pis tərəflərini min dəfə araşdırsa da, hər dəfəsində də çıxardığı nəticə eynidir: “Sən bir axmaqsan, artıq bu siqaretdən əl çək!” Buna görə də siqaret istifadəçiləri istədikləri üçün deyil, tərgidə bilməyəcəkləri üçün siqaret çəkərlər. Bununla özlərini aldadarlar. Həqiqəti görməməzlikdən başqa bir imkanları qalmaz”.

Bilmirəm, nədənsə siqaret istifadəçiləri öz aralarında, əsasən, belə bir razılığa gələrlər: “siqareti ilk tərgidən o birinə 50 pound verəcək”. Tərgitdikdən sonra o qədər pulu xərcləməkdən qurtulacaqlarını heç fikirləşməzlər. Bunların hamısı siqaret istifadəçilərinin beyinlərinə yerləşmiş əsassız inancların məhsuludur.

Bir anlığa gözlərinizi açın. Siqaret çəkmək, insanı ömrü boyu əsir edən zəncirvarı bir reaksiyadır. O zənciri qırmasanız, həyatınız boyunca belə də davam edəcəksiniz. İndi həyatınızın sonuna qədər xərcləyəcəyiniz pulu təxmin edin. Miqdar fərddən asılı olaraq dəyişəcək, ancaq bu miqdarı, misal üçün, 10.000 pound götürək.

Yaxın zamanlarda sonuncu siqaretinizi çəkməyə qərar verəcəksiniz (indi yox, lütfən kitabın əvvəlində verdiyim təlimatı unutmayın). Siqaret çəkməyən bir insan olaraq qalmaq üçün edilməsi lazım olan yeganə şey tələyə düşməməkdir. Yəni o ilk siqareti bir daha çəkməməkdir, çəksəniz, o siqaret sizə 10.000 pounda başa gələcək.

Hadisəyə bu cür baxmağı səhv hesab edirsinizsə, deməli, hələ də özünüzü aldadırsınız. O ilk siqaretinizi çəkməsəydiniz, bu günə kimi nə qədər pula qənaət edərdiniz? Oturun hesablayın.

Yuxarıdakı hesabların həqiqi olduğuna inanırsınızsa, sabah qapınızın qarşısında 10.000 poundluk pul çeki tapsanız, nə edəcəyinizi düşünün. Sevincdən rəqs etməyə başlayarsınız. Heç çəkinmədən rəqs edə bilərsiniz, bu miqdarda pula qovuşmaq üzrəsiniz və bu, sizi gözləyən möhtəşəm hədiyyələrdən biridir.

Siqaretsizliyə vərdiş etdiyiniz vaxtlarda on dəfə bir siqaret çəkməyə cəhd etsəniz, bunun sizə 30.000 pounda (ya da tapdığınız miqdar) başa gələcəyini gözünüzün önünə gətirsəniz, onun əleyhinə olmağınız asanlaşar.

Yuxarıda göstərdiyim nümunəni illərlə radio və televiziya proqramlarında söyləmişəm. Bir nəfər də olsun siqaret istifadəçisinin bunu qəbul etmədiyinə inana bilmirəm. Qolf klubu yoldaşlarımı artan siqaret qiymətləri göynətdiyi üçün onları hələ də nümunəmlə əsəbiləşdirirəm. Əslində, çox üstünə getsəm, bir gün birisi ömrünün sonuna qədər çəkəcəyi siqaretlərin pulunu mənə ödətdirəcək deyə, ürəyim partlayar. Bir sərvət itirmiş olaram.

Siqaret çəkməyin çox böyük bir zövq olduğunu söyləyən nəşəli, xoşbəxt siqaret istifadəçisi tanıyırsınızsa, bir illik siqaret pulunu nağd ödəməsi müqabilində onu ömrü boyu siqaretlə təmin edəcəyinizi bildirin. Bəlkə təklifimi qəbul edən birisini mənim üçün siz tapasınız?

17
Sağlamlıq

Özümü aldatmağın ən təsirli olduğu sahə sağlamlıq sahəsidir. Siqaret istifadəçiləri siqaretin sağlamlıq nöqteyi-nəzərindən yaratdığı risklərdən xəbərdar olduqlarını söyləyərlər, ancaq bu, doğru deyildir.

Bu, mənə də aid idi. Beynimdə hər an bir partlayış, bir qırmızı işıq yansaydı və bir xəbərdarlıq səsi: “Bəli, Allen, bu siqaret qazanı daşıran son damla olacaq. Bəxtin varmış, baş verəcək şeylər haqqında əvvəldən xəbərdar edilirsən. İndiyə qədər ucuz başa gəldi, fəqət bundan belə bir siqaret də çəksən beynin uçacaq!” — desəydi, nə olardı, sizcə? Dərhal bir siqaretə əl uzadardım!

Cavabıma şübhəniz olsa, nəqliyyatın gur olduğu bir vaxtda yola çıxın, gözləriniz yumulu halda kənarda durun və siqareti tərgitməklə gözləriniz yumulu şəkildə yolun bu tərəfindən o biri tərəfinə keçmək arasında bir seçim etmək məcburiyyətində olduğunuzu düşünün.

Necə bir seçim edəcəyinizə heç bir şübhə yoxdur. Mən hər bir siqaret düşkününün ömrü boyu edəcəyini etdim. Bir səhər oyanıb siqaretə nifrət etmək ümidi ilə özümü bilərəkdən həqiqəti görmürmüş kimi apardım. Siqaret istifadəçiləri sağlamlıq baxımından siqaretin yaratdığı riskləri düşünmürlər, düşünsələr, belə olmaz.

Beləliklə, çox təsirli filmlərin nə üçün bu qədər uğursuz olduğu üzə çıxır. Çünki bu filmlərə ancaq siqaret çəkməyən adamlar baxırlar. Bu, eyni zamanda gündə qırx ədəd siqaret çəkən və səksən yaşına gəlib çıxan əmilərini nə üçünsə yada salıb, nikotinə görə gənc yaşlarında ölən minlərlə insanı düşünmədiklərini göstərir.

Həftədə təxminən altı dəfə, əsasən, gənclərlə aşağıdakı kimi söhbət edirəm:

Mən: — Siqareti niyə tərgitmək istəyirsiniz?

Siqaret istifadəçisi: — Pul çatdıra bilmirəm.

Mən: — Sağlamlığa görə heç təlaş keçirmirsiniz?

Siqaret istifadəçisi: — Xeyr. Sabah bir avtobusun altında da qala bilərəm.

Mən: — Özünüzü bilərəkdən bir avtobusun altına atarsınızmı?

Siqaret istifadəçisi: — Təbii ki, yox.

Mən: — Yolun bir tərəfindən o biri tərəfinə keçərkən sağasola baxmağa çalışırsınızmı?

Siqaret istifadəçisi: — Əlbəttə.

Eynilə. Siqaret istifadəçilərinin avtobus altında qalmaları ehtimalı yüz mində bir olduğu halda, bu məsələdə çox diqqətlidirlər. Ancaq sağlamlığa ziyan vurmaq ehtimalı hardasa labüd olan nikotinin riskinə heç əhəmiyyət vermədən qatlaşır və bu ziyanı görmürmüş kimi davranırlar. Özünü aldatma işi bu qədər təsirlidir. Bir məşhur ingilis qolf oyunçusunu xatırlayıram.

Təyyarədən qorxduğu üçün Amerikadakı turnirlərə qatılmazdı və qolf meydançasına ard-arda siqaret çəkərək çıxardı. Qəribə deyilmi? Təyyarənin qəzaya uğrama ehtimalı yüz mində bir olduğu halda kiçik bir texniki nasazlığa şübhə edərək təyyarəyə minməkdən qorxarsınız, fəqət siqaretin dörddə bir nisbətindəki yüksək riskini diqqətə almazsınız. Yaxşı, bəs siqaret istifadəçilərinin bu işdən qazancları nədir? — Qətiyyən heç bir şey!

Siqaret haqqında geniş yayılmış başqa bir əfsanə də siqaret öskürəyidir. Mənim yanıma gələn gənclərin çoxu öskürmədikləri üçün səhhətlərinə görə narahat olmazlar. Əslində vəziyyət başqa cürdür. Öskürək ağ ciyərdən yad maddələri kənara atan təbii bir mühafizə sistemidir. Öskürək bir xəstəlik deyil, yalnız bir əlamətdir. Siqaret çəkənlər xərçəngə yol açan qətranlı zəhəri ciyərlərindən kənara atmaq üçün öskürərlər. Öskürməsələr, bu maddələr ciyərlərində qalar və xərçəngə şərait yarana bilər.

Belə düşünün ki, gözəl bir maşınınız var və bu maşını heç “uf” demədən paslandırırsınız, yaxın zamanlarda o bir pas yığını olaraq işinizə yaramayan hala düşərsə, axmaqlıq etmiş olarsınız. Ancaq buna görə dünya dağılmaz, pulunuz varsa, yenisini alarsınız.

Bədəniniz sizi həyatınız boyunca gəzdirən vasitədir. Hamımız sağlamlığın ən üstün nemət olduğunu düşünürük. Bunun nə qədər doğru olduğunu bütün xəstə milyarderlər təsdiq edərlər. Çoxumuz keçmişdə başımıza gələn qəza və ya xəstəlik zamanı yaxşılaşmaq üçün çox dua etmişik (Nə tez unuduruq!).

Siqaret çəkməklə əlinizdə olan və yaşamaq üçün ehtiyac duyduğunuz yeganə vasitənizi paslanmağa qoymaqla kifayətlənməyib, eyni zamanda sistemli bir şəkildə yox edirsiniz.

Ağlınızı başınıza toplayın! Heç kim sizi siqaret çəkməyə məcbur etməz və unutmayın: siqaretin sizə heç bir faydası yoxdur!

Başınızı soxduğunuz qumun içindən bir dəqiqəliyə çıxarın və fikirləşin: bundan sonra çəkəcəyiniz ilk siqaretin bədəninizdə xərçəngə yol açacağını dəqiq bilsəniz, o siqareti çəkərsinizmi? Xəstəliyin özünü unudun (bir az çətindir), gözünüzün önünə bir xərçəng xəstəliyi klinikasına getdiyinizi və o qorxunc testlərə girdiyinizi gətirməyə çalışın. Xəstəliyin müalicəsi və sair şeylər… Artıq yaşamağa başlayırsınız. Ailənizə və sevdiklərinizə nə olacaq, xəyalları və planları həyata keçəcəkmi?

Xərçəngə yoluxmuş insanları tez-tez görürəm. Başlarına belə bir şeyin gəlməsini heç düşünməmişdilər. İşin ən ağrılı tərəfi xərçəngin özündən çox insanın xərçəngə öz ucbatından düçar olduğunu bilməsidir. Siqaret çəkdiyimiz müddətdə hey “sabah tərgidəcəyəm”, — deyirik.

Özünüzü sonda həqiqətən siqareti tərgidən insanların yerinə qoymağa çalışın. Özünüaldatma onlar üçün artıq bitmişdir. Vərdişin həqiqi üzünü görür və həyatlarının qalanını: “Nə üçün özümü bu qədər vaxt ərzində siqaret çəkmək məcburiyyətində hiss etmişəm? Kaş ki, zamanı geriyə qaytara biləydim!” — deyərək keçirirlər.

Kitabın əvvəlində şok terapiyası etməyəcəyimə söz vermişdim. Siqareti tərgitməyə indidən qərar vermişsinizsə, aşağıda anladacağım şey sizin üçün artıq bir şok olmayacaqdır. Hələ deyilsinizsə, bu bölümün qalanının üstündən keçin və kitabı bitirdikdən sonra oxuyun.

Siqaretin sağlamlığa vurduğu ziyan haqqında çoxlu statistik məlumat toplandı. Ancaq siqaret istifadəçiləri siqareti tərgitməyə qərar vermədikləri müddətdə bunlarla maraqlanmazlar. Xəbərdarlıq yazısının qanunla məcburi tətbiqi də bir zaman itkisidir, çünki insanlar böyük bir ümidsizliklə o yazını oxumazlar, yanlışlıq edib oxuduqları zamanda da ilk etdikləri şey bir siqaret yandırmaq olar.

Siqaret istifadəçiləri, eynilə minaya düşmək kimi, siqaretin də bəzi insanların sağlamlığına zərər verdiyini, bəzilərininkinə isə vermədiyini sanırlar. Bunu yadınızdan çıxarmayın: əgər siqaret çəkirsinizsə, hər nəfəsinizdə xərçəngə yol açan qətranlı maddələri içinizə çəkir və ciyərlərinizi bunlarla doldurursunuz. Nikotinin səbəb olduğu ən pis xəstəlik xərçəng deyildir, bundan başqa ürək xəstəlikləri, emfizem, angina, tromboz, xroniki bronxit və astma da vardır.

Siqaret istifadəçiləri siqaretin qorxunc təsirinin şişirdildiyini düşünürlər. Tamamilə əksinə, siqaretin Qərb ölkələrində bir nömrəli ölüm səbəbi olduğuna heç şübhə yoxdur. Siqaretin yol açdığı, ya da qismən təsir göstərdiyi bir çox ölüm hadisələrində siqaret səbəb kimi göstərilmir, ya da statistikada bu, qeyd edilmir.

Bəzi ehtimallara görə, evlərdə baş verən yanğınların qırx dörd faizi siqaret ucbatındandır. Görəsən, insanın bir siqaret yandırmaq üçün gözünü bir anlığa yoldan ayırması ilə meydana gələn yol qəzaları nə qədərdir?

Əslində, maşını diqqətli sürürəm, ancaq ölümə bir dəfə maşın sürərkən siqaret yandırmağa çalışdığım zaman yaxınlaşdığım qədər heç yaxınlaşmamışdım (əlbəttə, siqaret çəkməkdən başqa). Maşın sürən zaman birdən öskürərkən ağzımdakı siqaretin oturacaqların arasına düşdüyünü xatırlamaq belə istəmirəm.

Əminəm ki, bir çox siqaret istifadəçisi eyni şeyi edirlər: bir əli ilə yanan siqareti axtarır, o biri əli ilə isə sükanı tutmağa çalışırlar. Beynimizə yerləşmiş o əsassız inanclar yüz mərtəbəli bir binadan yıxılan adamın məntiqini mənimsəməmizə səbəb olur. Yıxılarkən onun əllinci mərtəbədə “hələlik bir şey yoxdur”, — dediyi məlumdur. “İndiyə qədər bir şey olmadı”, — deyə sonrakı siqaretdə də olmayacağını düşünürük.

Hadisəyə əks tərəfdən baxmağa çalışın. Vərdişiniz həyat boyu davam edən bir zəncirdir və hər siqaret bir başqasını tələb etdirir. Siqaretə başladığınız andan sonunda partlayıcı olan bir fitilə od vurmuş olursunuz, ancaq fitilin nə uzunluqda olduğunu bilmirsiniz və hər çəkdiyiniz siqaretlə partlayıcıya bir addım yaxınlaşırsınız. Partlayıcının çəkdiyiniz sonrakı siqaretlə partlamayacağını hardan bilirsiniz?

18
Enerji

Siqaret istifadəçilərinin çoxu ciyərlərini qətranla doldurduqlarını bilirlər, ancaq siqaretin bütünlüklə bir halsızlığa səbəb olduğunu bilmirlər.

Təkcə ciyərlərini deyil, eyni zamanda damarlarını da yavaş-yavaş nikotin, karbonmonoksid kimi zəhərlərlə doldururlar. Oksigen ciyərlər və qan dövranı vasitəsilə bədənin müxtəlif orqan və əzalarına daşınır. Siqaret çəkən insanlar get-gedə bədənlərini oksigendən məhrum edirlər, beləliklə də, bədənləri günlər keçdikcə daha da pis çalışmağa başlayır və digər xəstəliklərə olan müqaviməti də azalır.

Bütün bunlar çox yavaş və az-az həyata keçdiyi üçün siqaret istifadəçiləri buna əhəmiyyət vermirlər. Özlərini əvvəlki gün olduğu kimi hiss edirlər. Hər hansı bir xəstəlikləri olmadığı üçün halsızlıqlarının səbəbini yaşlanmaları ilə izah edirlər.

Həqiqətən çox möhkəm bədənə sahib olmağıma baxmayaraq, otuz ildən artıq bir müddətdə həmişə özümdə yorğunluq hiss etmişdim. Ancaq uşaqların və gənclərin enerji ilə dolu olduqlarına inanmağa başlamışdım. Siqareti tərgitdikdən az sonra birdən-birə qazandığım enerji mənim üçün ən gözəl hədiyyələrdən biri oldu. İdmandan yenidən zövq almağa başladım.

Bədəndən pis istifadə olunması və enerji çatışmazlığı başqa mənfi şeylərə də yol açar. Siqaret istifadəçiləri idmandan və xobbilərdən kənar düşüb özlərini yeməyə və içkiyə həsr edərlər.

19
Məni rahat edir və özümə inam verir

Yanılmaqların ən pisi budur. Mənim üçün bu fikirdən azad olmaq — siqareti tərgitməyin ən böyük qazancı olan siqaret əsirliyindən qurtulmaqla eyni dəyərdədir. Bundan sonra həyatınızı davamlı olaraq bir inamsızlıq içində keçirməyə məcbur qalmazsınız.

Siqaret istifadəçiləri gecələr başqa yerdə olduqda siqaretləri azaltdığı zaman özlərini inamsız hiss edər və o inamsızlıq duyğusuna əslində siqaretin səbəb olduğuna inanmaqla çox çətinlik çəkərlər. Siqaret çəkməyənlər bu duyğunu bilməzlər, çünki bu duyğu tütünün məhsuludur.

Mən siqareti tərgitməyin verdiyi üstünlüklərin çoxunu aylar keçəndən sonra seanslarımda hiss etməyə başladım.

İyirmi beş il boyunca müayinə olunmaq üçün həkimə getməyə inad göstərdim. Həyatımı sığortalamaq istədiyim zaman müayinəyə getməyə razı olduğum üçün daha çox pul ödədim. Xəstəxanalara və həkim yanına getməyə nifrət edərdim. Yaşlanmaq və pensiya haqqında fikirləşməzdim.

Bunların siqaretə görə olduğunu düşünmürdüm, ancaq siqareti tərgitdikdən sonra bu kabusdan qurtulmuş oldum. Artıq hər günü səbirsizliklə gözləyirəm. Təbii ki, həyatımda pis hadisələr də baş verir və mən də hamı kimi stress və gərginliklərlə üz-üzə qalıram. Bunlardan baş çıxara biləcək inama sahib olmaq çox gözəl bir şeydir. İnsan fiziki canlılıq, enerji və özünəinamla gözəl anlardan daha çox həzz alır.

20
Qara ləkələr

Siqareti tərgitməyin bəxş etdiyi başqa bir xoşbəxtlik, ağlımızın bir guşəsində gizlənən o qara ləkələrdən azad olmaqdır. Bütün siqaret çəkənlər avam olduqlarını və siqaretin mənfi təsirini görmürmüş kimi davranırlar. Siqareti əksərən heç fikirləşmədən qeyri-iradi olaraq çəkərik, fəqət “qara ləkələr” ağlımızın bir guşəsində pusquda durarlar.

Siqaret çəkdiyimiz müddətdə bu “qara ləkələr” in ortaya çıxdığı anlar aşağıdakılardır:
  • siqaret qutusunun üstündəki xəbərdarlıq yazısını oxuduğumuz zaman;
  • xərçənglə bağlı bir şey eşitdikdə;
  • siqaret əleyhinə kampaniyalar başladıqda;
  • öskürək böhranı keçirdikdə;
  • ürəyimizdə bir ağrı olduqda;
  • uşaqlarımızdan, yoldaşlarımızdan, ya da yaxın adamlarımızdan birisi ilə öpüşərkən, ya da siqaret çəkməyən birisi ilə söhbət edərkən nəfəsimizdən nə qədər pis qoxu gəldiyini və dişlərimizin nə qədər ləkəli olduğunu bildiyimizdə;
  • siqaret çəkdiyimiz üçün cəmiyyətdə sayılıb-seçilmədiyimizi gördükdə.
Bütün bunlara əhəmiyyət verməsək də, o “qara ləkələr” ağlımızın bir guşəsində pusquda durub gözləyər və asılılığımız artdıqca bizi özünə tərəf çəkməyə çalışarlar. Bu, ancaq o iyrənc asılılıqdan azad olmağa qərar verdiyimiz zaman sona yetər.

Bu “qara ləkə” lər olmadan və bir daha siqaret çəkməyə ehtiyac duymayacağımıza inanaraq yaşamağın zövqünü nə qədər vurğulasam, yenə də azdır.

Son iki bölümdə siqaret çəkməyin mənfi cəhətlərindən danışmışdım. Qarşıdakı bölümdə isə tarazlığı saxlamağa çalışaraq siqaret çəkməyin müsbət cəhətlərini sıraladım.

21
Siqaret çəkməyin üstünlükləri
22
“İradə metodu” ilə siqareti tərgitmək

Cəmiyyətdə siqareti tərgitməyin çox çətin olması fikri yayılmışdır. Siqareti tərgitməyi nəsihət edən kitablar da tərgitmənin nə qədər çətin olduğu ilə başlayır. Əslində, tərgitmək o qədər asandır ki. Bəli, şübhənizin olmasını başa düşürəm, ancaq baş verənləri yaxşı-yaxşı düşünün.

Siqareti tərgitməyə çalışırsınızsa, edəcəyiniz yeganə şey siqaret çəkməməkdir. Heç kim sizi siqaret çəkməyə məcbur etməz (əlbəttə, özünüzdən başqa), yaşamaq üçün yeyib-içmək kimi siqaret çəkmək məcburiyyətində deyilsiniz. Tərgitmək istəyirsinizsə, nə üçün çətinlik çəkirsiniz ki? Heç də çətin bir şey deyildir. Siqaret istifadəçiləri “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışdıqları zaman özözlərinə vəziyyəti çətinləşdirirlər. Mən “iradə metodu” nu siqaret istifadəçisinə bir növ fədakarlıq duyğusu verən metod olaraq tanıyıram. İndi bu metoddan bəhs edək.

Heç birimiz siqaret çəkməyə qərar vermirik. İlk çəkdiyimiz siqaretlər ancaq bir sınaqdır və dadları iyrənc olduğu üçün nə zaman istəsək tərgidə biləcəyimizi sanırıq. İlk siqaretlərimizi, əsasən, ürəyimiz istəyəndə və əksər hallarda siqaret çəkən başqa insanlarla birlikdə olduqda çəkirik. Nə olduğunu heç doğru-dürüst başa düşmədən davamlı olaraq almağa və çəkməyə başlayırıq.

Asılı olduğumuzu başa düşməyimiz uzun sürər, çünki siqaret istifadəçiləri ona zəruriyyət duyduqları üçün deyil, yanlış olaraq, ondan zövq aldıqları üçün çəkdiklərini düşünürlər. Siqaret çəkməkdən zövq almırlar, ancaq istədikləri zaman tərgidə biləcəklərini sanırlar.

Bütövlükdə ancaq siqareti tərgitməyə cəhd etdikləri zaman bu problemlə üz-üzə qaldıqlarını anlayırlar. Tərgitmək üçün edilən ilk cəhdlər hələ siqaretə yeni başladıqları zamanda olur, əsasən də pul sıxıntısına görə (gənc oğlan bir qızla tanış olur, birlikdə ömür sürmək üçün pul toplamaq lazımdır və bu üzdən də siqaretə pul xərcləmək istəməz), ya da sağlamlıqla bağlı olaraq (gənc hələ ki, fəal idmançıdır və nəfəsinin daraldığını hiss edir). Səbəb nə olursa olsun, stresli bir vəziyyət gözlənilir.

Tərgidən kimi “kiçik canavar” yemlənmək istəyər. Beləliklə, siqaret istifadəçisinin ürəyi siqaret istəyər, çəkmədiyi üçün stressi artar. Stresli hallarında ona kömək edən olmadığı üçün üç qat əziyyət çəkər. Əzab dolu bir müddətdən sonra ya bir fədakarlıq edib “daha az çəkmək” qərarına gələr, ya da “münasib olmayan vaxt” seçmiş olduğu qənaətinə gələr və “daha az stresli anı” gözləməyə qərar verər. Ancaq stress olmadığı zaman siqareti tərgitməyə də ehtiyac qalmaz, bir də stresli vəziyyətdə olduğu zaman yenidən siqareti tərgitməyə cəhd edər.

Doğru bir vaxt heç cür gəlməz, çünki həyat get-gedə daha stresli bir hala gələr. Ata-ana evindən çıxıb öz evini qurar, məsuliyyət artar, uşaqlar doğular və s. Siqaret istifadəçilərinin həyatında stress heç azalmaz, çünki stressə səbəb olan siqaretdir. Qəbul edilən nikotinin miqdarı artdıqca həm stress, həm də siqaretin zəruri olması haqqındakı yalan böyüyər.

Yaş artdıqca stressin çoxalması əslində bir yanılmadır və bunu siqaret doğurur. Bu mövzuya 28-ci bölümdə daha ətraflı toxunacağam. Siqaret istifadəçisi başlanğıcda yaşadığı uğursuzluq nəticəsində bir səhər durub siqaret çəkmək istəməyəcəyinə inanmağa başlayır. Bu ümid, əsasən, siqareti tərgitmiş başqa adamlardan eşitdiyi hekayələrdən qaynaqlanır (məsələn, “qrip olmuşdum, sağalandan sonra siqaret çəkmək istəmədim”).

Özünüzü aldatmayın. Mən bu cür fikirləri çox araşdırdım və bunun kənardan göründüyü qədər sadə olmadığını anladım. Belə halların əksəriyyətində siqaret istifadəçisi özünü siqareti tərgitməyə hazırlamış olur və qripdən yalnız bir bəhanə kimi istifadə edir. Mən nə zaman qrip olsaydım, siqaret çəkməyimə mane olduğu üçün qripin tezliklə sağalmasını səbirsizliklə gözləyərdim.

Siqareti birdən-birə tərgidən insanların çoxu bir şok keçirmişlər. Ya yaxın bir əqrəbaları siqaret üzündən ölmüşdür, ya da səhhətləri ilə bağlı yaranmış problemdən qorxmuşlar. “Bir gün qəflətən siqareti tərgitməyə qərar verdim. Nə mükəmməl insanam!” — demək çox asandır. Özünüzü aldatmaqdan əl çəkin. Elə bir şey öz-özünə olmaz, bir qədər sizin də zəhmət çəkməyiniz lazımdır.

Siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyin niyə bu qədər çətin olduğunu araşdıraq. Həyatımızın çox hissəsini həqiqəti görmək istəməyərək, “sabah tərgidəcəyəm”, — deyərək keçiririk.

Hərdən bəzi şeylər siqareti tərgitməyə cəhd göstərməyimizə səbəb olur: səhhətlə bağlı problemlər, pul qıtlığı, cəmiyyətin münasibəti, ya da son zamanlarda həddən artıq nəfəs darlığı və əslində siqaretdən zövq almadığımızı başa düşməyimiz.

Səbəb nə olursa olsun, gözlərimizi açıb siqaretin müsbət və mənfi cəhətlərini müzakirə etməyə başlayarıq və əslində ömrümüz boyu bildiyimiz nəticəyə gələrik. Həqiqətən də, məntiqli fikirləşdikdən sonra ancaq bir qənaətə gəlmək olar: Siqareti tərgitmək!

Siqaret istifadəçisi siqaret çəkmədikdə daha yaxşı olacağını bildiyi halda, siqareti tərgidən zaman bir fədakarlıq etmiş olduğunu düşünür. Bu, bir yanılma olsa da, çox təsirli bir yanılmadır. Səbəbini bilməməsinə baxmayaraq, həyatının yaxşı və pis anlarında siqaretin ona kömək etdiyinə inanır.

Hələ siqareti tərgitməmişdən həm kütlənin, həm də öz asılılığının yaratdığı boş inanclar onun beyninə yerləşmişdir. Buna həm də siqareti tərgitməyin nə qədər çətin olması haqqındakı təsirli, yanlış fikir də əlavə olunur.

Aylarla siqaret çəkməyən və yenə də siqaret üçün ölən siqaret düşkünləri də var. Bunlar xoşbəxt olduqlarını bilməyən insanlardır, əvvəlcə siqareti tərgidərək, sonra isə həyatlarının qalan hissəsini siqaret çəkmək istəyi ilə keçirərlər. İllərlə siqaret çəkmədən məsud bir şəkildə yaşadıqları halda, bir gün bir siqaret çəkib yenidən siqaret asılılığına düşərlər.

Nəzərə çarpacaq dərəcədə xəstəlikləri ağırlaşan, özlərinə gözlə görünən bir şəkildə ziyan vuran və siqaretdən zövq almadıqları məlum olan siqaret istifadəçilərini də tanıyıram. Fəqət onlar hələ də siqaret çəkməyə davam edirlər. Bunlar bəlkə bəzilərinizin də başına gəlmişdir.

“Afərin! Gördünmü? Mən artıq siqaret çəkmək məcburiyyətində deyiləm!” — deyə başlamasına sanki Everest dağına dırmanırmış kimi sıxıntılı bir hissə qapılmaqla pis taleyinə qəzəblənər, çünki “kiçik canavar” ın tələsinə bir dəfə düşənin bir daha azad ola bilməyəcəyinə inanır. Bəziləri yoldaşlarından və yaxın adamlarından üzr istəməyə də başlayar: “Baxın, siqareti tərgitməyə çalışıram. Qarşımızdakı həftələrdə gərgin olacağam, xahiş edirəm, məni anlamağa çalışasınız!” Bu cür cəhdlər uğursuzluğa düçar olmağa məhkumdur.

Siqaret istifadəçisinin bir neçə gün siqaretsiz qala biləcəyini qəbul edək. Ciyərlərindəki tıxanmalar qısa bir zaman içində yox olar. Bir neçə gün siqaret almadığı üçün cibində pulu olar. Siqareti tərgitmək istəməsi fikri bir anda beynindən çıxar. Bu, maşın sürdüyümüz zaman pis bir qəza görməyimizə bənzər. Bir müddət yavaş sürərik, ancaq tələsdiyimiz üçün hər şeyi unudub yenə sürəti artırarıq.

Digər tərəfdən də qarnınızdakı “kiçik canavar” nikotinsiz qalmışdır. Bədəninizdə bir ağrı yoxdur, soyuqdəymə üzündən belə bir narahatlıq keçirsəydiniz nə işdən qalmaz, nə də ruh düşkünlüyü yaşamazdınız. Gülə-gülə hər şeyi yola verərdiniz.

Ancaq siqaret düşkününün fikirləşdiyi yeganə şey siqaretidir. Bunun nə üçün bu qədər vacib olduğunu özü də başa düşməz. Qarnındakı “kiçik canavar” beynində “böyük canavar” a dönür və bir neçə saat, yaxud bir neçə gün bundan əvvəl siqareti tərgitməyinin səbəblərini sayan adam yenidən siqaret çəkməyə başlamaq üçün bəhanələr tapmağa çalışır və bunları söyləməyə başlayır:

1.Ömür çox qısadır. Sabah bir bomba da partlaya bilər, ya da bir maşının altında da qala bilərəm.

Onsuz da uzun müddətdir ki, siqaret çəkirəm. Bir də ki, artıq hər şeyin xərçəng xəstəliyinə yol açdığını söyləyirlər.

2.Yanlış vaxt seçmişəm. Məzuniyyətdən qayıtdıqdan, yəni stresdən azad olduqdan sonra tərgitsəm daha yaxşı olar.

3.Özümü toparlaya bilmirəm. Gərginəm və kefim pozulub. Yaxşı işləyə bilmirəm. Yoldaşlarım və ailəm məni daha sevmir. İşin doğrusu budur ki, hamıya faydalı olması üçün mən yenidən siqaret çəkməyə başlamalıyam. Mən siqaretə çox bağlıyam və görünür ki, siqaretsiz xoşbəxt olmağıma imkan yoxdur.

(Mənim otuz üç il siqaret çəkməyimə səbəb bu idi).

Siqaret istifadəçisi bu nöqtəyə gəldiyi zaman taleyi ilə barışıb bir siqaret yandırar və əsəbiliyi artar. Aclığını aradan qaldırdığı və “kiçik canavar” ı doyurduğu üçün rahat olar, ancaq uzun müddət siqaret çəkməsəydi, siqaretin dadından iyrənərdi və bu iyrənc şeyi nə üçün çəkdiyini heç cür anlamazdı. Axırda iradəsinin zəif olduğuna inanmağa başlayır. Əslində heç bir çatışmazlığı yoxdur.

Təkcə qərarını dəyişdirmiş və yeni fikirlərin işığında tamamilə məntiqli bir qərar vermişdir. İnsan özünü pərişan hiss etdikdən sonra sağlamlığın nə mənası var? Xoşbəxt olmadıqdan sonra varlı olub nə edəcək ki? Heç nə. Qısa, fəqət əyləncəli bir ömür uzun və pərişan bir ömürdən daha yaxşıdır.

Nə yaxşı ki, bunun əksi doğrudur. Siqaretsiz həyat daha əyləncəlidir. Mənim otuz il siqaret çəkməyimin səbəbi bu xəyal olmuşdur. Etiraf etməliyəm ki, bu xəyal həqiqi olsaydı, hələ də siqaret çəkəcəkdim (düzəliş edim: öləcəkdim).

Siqaret düşkünlərinin çəkdikləri əziyyətin siqaretsizliklə heç bir əlaqəsi yoxdur. Siqaretsizlik bu əziyyətin başlanmasına səbəb olsa da, əsl mübarizə insanın beynində gedir və buna şübhə, qətiyyətsizlik yol açır. Siqaret istifadəçisi işə bir fədakarlıq etməsi inancıyla başladığı üçün bir müddət sonra məhrumiyyət duyğusuna qapılır, bu da bir növ stressə şərait yaradır.

Nə zaman beyni “bir siqaret yandır” desə, stress keçirər. Siqareti tərgidən kimi dərhal siqaret çəkməyə ehtiyac duymağa başlar. Fəqət siqareti tərgitdiyi üçün çəkməz, bu vəziyyət onu ruh düşkünlüyünə gətirib çıxarar və bu ruh düşkünlüyü onu yenidən siqaretə tərəf sürükləyər.

Tərgitməyi çətinləşdirən başqa bir amil isə bir şeyin olmasını gözləməkdir. Sürücülük vəsiqəsi almağı qarşınıza məqsəd qoyduğunuz zaman imtahanı verən kimi məqsədinizə çatmış olursunuz. “İradə metodu” nda isə “siqaretsizliyə kifayət qədər uzun bir müddət davam gətirsəniz, siqaret çəkmək istəyiniz yox olacaqdır” qənaəti kifayətdir.

Hədəfə çatdığınızı necə anlaya bilərsiniz? Bir şeyin olmasını gözləyərsiniz, heç zaman anlamazsınız, çünki daha bir şey olmayacaq. Sonuncu siqaretinizi söndürdükdən sonra siqareti tərgitmiş oldunuz; əgər hələ də nəyisə gözləyirsinizsə, bu yalnız siqaretsizliyə nə qədər davam gətirəcəyinizi gözləməkdir.

Daha əvvəl göstərdiyim kimi, siqaret istifadəçilərinin çəkdikləri əziyyət beyinlə və inamsızlıqla əlaqəlidir. Fiziki ağrı yaratmaz, ancaq təsiri çox güclüdür. İnsanın özünü pərişan və inamsız hiss etməsinə şərait yaradır. Siqaret düşkünü siqareti unutmaq bir yana qalsın, siqaretdən başqa heç nəyi düşünməz. Günlərlə, hətta həftələrlə ağır ruh düşkünlüyü yaşayar. Fikirlərində şübhə və qorxu olar:

  • Bu çılğın arzu hələ nə qədər davam edəcək?
  • Bir daha xoşbəxt ola biləcəyəmmi?
  • Bir daha ayılmaq istəyəcəyəmmi?
  • Bir daha yediyim yeməklərdən zövq ala biləcəyəmmi?
  • Bundan sonra streslə necə keçinəcəyəm?
  • Bir daha ictimai hadisələrdən zövq ala biləcəyəmmi?
Siqaret istifadəçisi hər şeyin tez keçib-getməsini gözləyər, fəqət içində olduğu dərin kədər davam etdikcə siqaretin dəyəri daha da artar.

Əslində hər şey olur, ancaq siqaret düşkünü bunu hiss etmir. Üç həftə boyunca tamamilə nikotinsiz qalmağa davam gətirdikdən sonra vücudun nikotinə ehtiyacı qalmaz. Daha əvvəl göstərdiyim kimi, nikotin əskikliyinin yaratdığı sıxıntı o qədər azdır ki, heç fərq edilməz. Siqaret çəkənlərin çoxu üç həftədən sonra siqareti tərgitməyi bacardığını düşünür. Bunu yoxlamaq üçün bir siqaret yandırar və hər şey yenidən başlayar.

Siqaretin dadı pis gələr, ancaq bədəninə yenidən nikotin vermiş olduğu üçün siqaretini söndürən kimi nikotinin səviyyəsi aşağı düşər və içindən bir səs “bir dənə də yandır”, — deməyə başlayar. Tam azad olduğu zaman təkrar asılı vəziyyətə düşər.

Ondan sonrakı ilk siqaretini dərhal yandırmaz. “Yenidən asılı olmaq istəmirəm”, — deyə düşünər və “qoy bir az vaxt keçsin”, — deyə bəlkə bir neçə saat, bəlkə bir neçə gün, bəlkə də bir neçə həftə gözləyər. Sonda “yenidən asılı vəziyyətə düşmədiyimə görə ikinci bir siqaret çəkməyimin də qorxusu olmaz”, — deyərək bir də əvvəlki tələyə düşər, fəqət daha nazik bir ipin üzərində yeriyər.

Siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyi bacaranlar beyinlərinə yerləşmiş o əsassız inanclar üzündən bir müddət sıxılır və əziyyət çəkirlər. Vücudun asılılığı sona çatdıqdan sonra siqaret istifadəçisi hələ də siqaret üçün darıxar. Kifayət qədər davam gətirsə, daha bir də başlamayacağına inanar. Yaxınlaşmağa son verər və həyatın siqaretsiz də davam etdiyini, hətta zövq verdiyini qəbul edər.

Bir çox siqaret istifadəçisi “iradə metodu” ilə uğur qazanmışdır, fəqət, çətin və zəhmət tələb edən bu yol müvəffəqiyyətdən çox müvəffəqiyyətsizliklə sona yetər. Uğur qazanmış olanlar da ömürləri boyunca siqaret məsələsində həssas olarlar.

O əsassız inanclar müəyyən bir ölçüdə yenə də təsir göstərər və siqaretin insana pis və yaxşı zamanlarda kömək etdiyinə inanarlar. (Siqaret çəkməyənlərin də çoxu bu yalana inanır. Bu onların da beyninə yerimiş, ancaq siqaretdən “zövq almağı” öyrənə bilməmişlər, ya da işin mənfi cəhətlərindən qaçmışlar). Uzun müddət siqaret çəkməyənlərin yenidən başlamalarına səbəb olan budur.

Siqareti tərgitmiş bəzi adamlar hərdən “xüsusi bir mükafat” olaraq, ya da özünü siqaretin dadının iyrənc olduğuna inandırmaq üçün bir qəlyan və ya siqaret çəkər. Dadı iyrəncdir, fəqət siqaretini söndürdüyü anda vücudundakı nikotin səviyyəsi aşağı düşər və bir səs “birini də yandır”, — deməyə başlayar. Daha bir siqaret yandıranda dadı yenə iyrənc gələr və özünü təbrik etməyə başlayar: “Afərin! Zövq almıramsa, demək, asılı olmaram. Yeni il bayramından (yaxud məzuniyyətdən) sonra yenə tərgidərəm”.

Çox gecdir. Yenidən asılı olmuş, ilk düşdüyü tələyə bir də düşmüşdür.

Yenə də deyirəm, zövqün bununla heç bir əlaqəsi yoxdur və heç zaman da olmamışdır! Siqareti zövq almaq üçün çəksəydik, heç kim ilk çəkdiyi siqaretdən başqa siqaret çəkməzdi. Zövq almadığımız halda siqaret çəkmək kimi axmaq bir işlə məşğul ola biləcəyimizə inana bilmədiyimiz üçün siqaretin bizə kef verdiyini sanırdıq.

Siqaret çəkmək əksər hallarda elə bu üzdən şüurlu olaraq reallaşır. Çəkdiyimiz hər siqaretin ciyərimizi pis maddələrlə doldurduğunu düşünsək və özümüzə “bu iş mənə 30.000 pounda başa gəlir və indi çəkdiyim siqaret ciyərlərimdə xərçəngin yaranmasına yol açan siqaret ola bilər”, — desək, zövqdən əsər-əlamət qalmaz.

Siqaretin pis nəticələrini bilərəkdən ağlımızdan çıxarmağa çalışdığımız zaman axmaqlıq etdiyimizi düşünürük. Bu pis nəticələri oturub düşündükdə isə dözülməz olur! Siqaret istifadəçilərini məxsusi olaraq adamlar arasında izləsəniz, təkcə siqaret çəkdiklərini unutduqları zaman xoşbəxt olduqlarını görərsiniz. Yadına düşən kimi narahat olar və üzr diləmək istəyərlər. İnsan siqareti “kiçik canavar” ı yedizdirmək üçün çəkər. “Kiçik canavar” ı vücudunuzdan, “böyük canavar” ı fikrinizdən çıxardığınız andan siqaret çəkməyə nə zəruriyyət, nə də istək duymayacaqsınız.

23
Siqareti azaltmaq?
Aman, diqqətli olun! Tələ!

Siqaret istifadəçilərinin çoxu siqareti ya tərgitməyə hazırlıq olsun deyə, ya da “kiçik canavar” a nəzarət etmək məqsədilə azaldırlar. Belə bir addım bir çox həkim və kitab tərəfindən kömək kimi tövsiyə edilir.

Nə qədər az siqaret çəksəniz bir o qədər yaxşıdır, ancaq siqareti azaltmaq onu tamamilə tərgitmək istəyənlər üçün yaxşı addım deyildir. Siqareti azaltmaq cəhdləri ömrünüz boyunca bu tələdən azad olmamağınıza səbəb olur.

Əsasən, siqareti tərgitmək cəhdlərindən biri uğursuz olduğu zaman daha az siqaret çəkməyə meyil edilir. Siqaret istifadəçisi “bir neçə saat və ya bir neçə gün siqaretsiz yaşamağa dözə bilməyəcəyəm, bundan sonra ancaq ən çox sevdiyim siqaretləri çəkəcəyəm və ya gündə on ədəddən çox siqaret çəkməyəcəyəm, bunu bacarsam, ya bu səviyyədə qalaram, ya da daha da azaldaram”, — deyər.

Fəqət faciəli bir şey olur:

1.Artıq edə biləcəyi ən pis işi etmişdir. Nikotindən olan asılılığı davam etməkdədir və “canavar” hələ də təkcə bədənində deyil, fikirlərində də yaşamaqdadır.

2.Bütün vaxtını sonra çəkəcəyi siqareti düşünərək keçirməyə başlayar.

3.Siqareti azaltmamışdan əvvəl ürəyi nə zaman istəsəydi bir siqaret yandırardı və ehtiyacını az da olsa aradan qaldırardı. İndi isə həyatının təbii stressinə və sıxıntısına nikotin əskikliyinin verdiyi darıxma duyğusunu da əlavə etdi. Əsəbi və pərişan olmasına özü səbəb oldu.

4.İstəyinə boyun əydiyi zamanlarda çəkdiyi siqaretlərin çoxundan zövq almır, çox vaxt hətta çəkdiyini də hiss etmirdi. Hər şey mexaniki olaraq həyata keçirdi. Ləzzət aldığına inandığı siqaretlər ancaq bir müddət siqaretsiz qaldıqdan sonra çəkdiyi siqaretlərdir (məsələn, günün ilk siqareti, yeməkdən sonra çəkdiyi siqaret və s.).

Artıq çəkəcəyi siqaretlər üçün bir saat çox gözləyib hamısından “zövq almağa” başlayar. Nə qədər çox gözləsə, aldığı “zövq” də o qədər böyük görünər. Bu “zövqə” əslində siqaret deyil, gərginliyin sona çatması səbəb olar. Bu gərginlik də nikotin əskikliyindən, ya da insanın beynində yaratdığı həsrət hissindən əmələ gəlir. Nə qədər uzun müddət siqaretsiz qalsa, siqaretdən alacağı “zövq” də o qədər artar.

Siqareti tərgitməyin ən çətin tərəfi kimyəvi asılılıq deyil. Onu yola gətirmək asandır. Siqaret istifadəçiləri bütün gecə siqaretsizliyə dözürlər, siqaretdən ötrü darıxdıqları zaman oyanmazlar da. Bir çox siqaret istifadəçisi ilk siqaretini yandırmamışdan əvvəl yataq otağından çıxır. Bəzisi əvvəlcə səhər yeməyi yeyir, bəzisi isə hətta işə getməyi də gözləyir. On saat boyunca siqaret çəkmədikləri heç ağıllarına da gəlməz, ancaq gündüz on saat siqaretsiz qalsalar, özlərindən çıxarlar.

Bir çox siqaret istifadəçisi təzə maşın aldıqda içində siqaret çəkmək istəməz. Siqaret istifadəçiləri siqaret əskikliyini hiss etmədən supermarketlərə, teatra, xəstəxanalara və sair gedərlər. Metroda siqaret çəkməyin qadağan olunmasına da heç kəs etiraz etməmişdir. Onlar siqaret çəkməyin məhdudlaşdırılmasına və uzun müddət siqaretsiz qaldıqlarına daxildə sevinirlər. Bu, onlara bir gün daha siqaret çəkmək istəməyəcəkləri ümidini verir.

Siqareti tərgitməyin ən çətin cəhəti, beynimizə yerləşmiş boş inanclardan və siqaretin bir növ adama kömək etməsi, siqaretsiz həyatın eyni zövqü verməyəcəyi xəyallarından qurtulmaqdır. Siqareti azaltmaq, sizə siqareti tərgitdirəcək olan inamınızın yox olmasına, pərişan hala düşmənizə, dünyadakı ən dəyərli şeyin bir müddət sonra çəkəcəyiniz siqaretin olacağına və onsuz bundan sonra xoşbəxt olmayacağınıza inanmağınıza yol açar.

Siqareti azaltmağa çalışan insanlara acıdığım qədər heç kimə acımıram. Daha az siqaret çəkdikləri zaman canlarının daha az siqaret istəyəcəyini düşünərlər. Əslində vəziyyət tamamilə əksinədir. Daha az siqaret çəkdikləri zaman siqaret üçün daha çox darıxacaqlar. Siqaretdən aldıqları “zövq” artdıqca siqaretin dadı daha iyrənc gələcək. Fəqət bu, onlara siqareti tərgitdirməz.

Əslində bu məsələdə dad əsas təsir vasitəsi deyil. Siqaret istifadəçiləri dadına görə çəksəydilər, heç kəs bir dənədən artıq siqaret çəkməzdi. Buna inanmaq çətindirmi? Yaxşı, onda bunu araşdıraq. Ən iyrənc siqaret hansıdır? Əlbəttə, günün ilk siqareti qışda öskürüb bəlğəm tüpürmənizə səbəb olur. Siqaret istifadəçilərinin ən çox sevdikləri siqaretlərdən biri hansıdır? Günün ilk siqareti! O ilk siqareti dadı və qoxusu çox gözəl olduğu üçün çəkdiyinizə həqiqətən inanırsınızmı? Yoxsa o siqaretin doqquz saatlıq siqaret həsrətini aradan qaldırdığını hesab edirsiniz və bunu daha məntiqli sayırsınız?

Siqareti azaltma cəhdləri həm uğursuzluqla sona yetməyə məhkumdur, həm də böyük bir işgəncədir. Uğursuzluqla nəticələnir, çünki siqaret istifadəçisi daha az çəkməyə alışdıqda daha az istəyəcəyi yalanına özünü inandırır. Fəqət məsələ təkcə alışqanlıq deyil, asılılıqdır və asılılığın təməlində get-gedə daha az deyil, daha çox istəmək vardır. Siqaret istifadəçisi siqareti azalda bilmək üçün ömrü boyu iradə gücünə və intizama ehtiyac duyar.

Siqareti tərgitməyin çətin cəhəti nikotinə olan kimyəvi asılılıq deyil. Onu yola gətirmək asandır. Çətin olan şey siqaretin insana zövq verməsi kimi yanlış düşüncədən xilas olmaqdır. Bu, hələ siqaret çəkməyə başlamazdan əvvəl beynimizə yerləşmiş, sonra isə öz asılılığımızla inkişaf etmiş boş inanclardan qaynaqlanır. Siqareti azaltmaq siqaret istifadəçisinin düşdüyü vəziyyəti elə bir hala gətirir ki, onun həyatının bütünlüklə ən gözəl şeyinin növbəti siqaret olduğuna inanmağa başlayır.

Daha əvvəl göstərdiyim kimi, siqareti azaltmaq heç bir zaman uğurla bitməz, çünki ömürlük iradə və intizam lazımdır. Siqareti tərgitməyə iradəniz yoxdursa, azaltmağa heç olmaz. Tərgitmək sadə və ağrısızdır.

Azaltmanın uğursuzluğa düçar olduğu minlərlə hekayə eşitdim. Uğurla başa çatdığını bildiyim bir neçə cəhd isə olduqca qısa müddətdən sonra reallaşmış və siqaret istifadəçisinin birdən-birə siqareti tamamilə tərgitməsilə yekunlaşmışdır. Bu siqaret istifadəçiləri siqareti azaltmaqlarına rəğmən tərgitmişlər, azaltdıqları üçün yox. İnsan siqareti azaldaraq yalnız çəkdiyi əziyyəti artırmış olur.

Uğursuzluqla nəticələnən bir siqaret azaltma cəhdindən sonra siqaret istifadəçisinin əsəbləri ölgünləşmiş olur və bu asılılığın ömrü boyu davam edəcəyinə inanmağa başlayır. Bu, onun növbəti cəhd göstərməsinə qədər ən azı beş il siqaret çəkməsinə səbəb olur.

Siqareti azaltmaq, siqaretin ancaq bir müddət siqaretdən məhrum olduqdan sonra zövq verdiyi qənaəti yaratdığı üçün, siqaret çəkməyin nə qədər lazımsız olduğunu açıq bir şəkildə ortaya qoyur. Əvvəlcə başınızı divara vurmağınız (yəni siqaret həsrəti çəkməniz) lazımdır ki, ağrı kəsdikdə rahat olasınız.

Seçim haqqı sizindir:

1.Ömrünüz boyunca daha az siqaret çəkmək. Bu, özünüzün özünüzə tətbiq etdiyiniz işgəncədir və necə etsəniz də, bacara bilməzsiniz.

2.Özünüzü get-gedə daha çox zəhərləmək. Bunun nə mənası var?

3.Özünüzə yaxşılıq edib siqareti tərgitmək.

Siqareti azaltmaqla ortaya çıxan ikinci önəmli məqam isə “arabir çəkilən siqaret” deyilən bir şey olmamasıdır. Siqaret çəkmək, qırmağa çalışmasanız, həyatınız boyunca davam edəcək zəncirvari bir hadisədir.

Unutmayın: Siqareti azaltmaq sizi daha pis vəziyyətə salar.

24
Cəmi bir siqaret

Cəmi bir siqaret çəkmək düşüncəsini ağlınızdan silin. O, bir xəyaldır. Cəmi bir siqaret davamlı siqaret çəkməyə başlamağınıza bəs etdi. Çətin vəziyyətlərdə kömək, xüsusi anlarda mükafat vəzifəsini yerinə yetirən “cəmi bir siqaret” nikotin asılılığından qurtulmağa göstərilən cəhdlərin çoxunu uğursuzluğa sürükləyər.

Cəmi bir siqaret nikotin asılılığından xilas olunmağı bacarmış insanları yenidən tələyə salar. İnsan bəzən siqaretə zəruriyyət duymadığını dəqiqləşdirmək istəyər və dəqiqləşdirər. Siqaretin dadı o qədər iyrənc gələr ki, bir daha asılı vəziyyətə düşməyəcəyini sanar, ancaq o artıq asılı olmuşdur.

Cəmi bir məxsusi siqaret düşüncəsi siqaret istifadəçilərini əksər hallarda ondan qurtulmaq istəyindən uzaqlaşdırar, səhərki ilk siqaretlə və ya yeməkdən sonra çəkdiyi siqaretlə hər şey əvvəlki kimi davam edər.

“Cəmi bir siqaret” deyilən bir şey olmadığını ağlınızdan çıxarmayın. Siqaret çəkmək zəncirvari bir hadisədir, siz onu qırmasanız, ömrünüz boyunca davam edəcək.

Siqareti tərgitmiş insanların bəziləri bu “cəmi bir siqaret” əfsanəsi üzündən yanıb-yaxılırlar. Arabir çəkilən siqaret, ya da bir qutu deyilən bir şey olmadığı düşüncəsini mənimsəyin, o, ancaq bir xəyaldır. Siqaret çəkməyi fikirləşdiyiniz zaman ruhi və fiziki olaraq özünüzə zərər vermək, siqaretin əsiri olmaq və ömür boyu pis ağız qoxusuyla gəzib-dolaşmaq üçün bir sərvət xərcləyərək keçirdiyiniz pis həyatı ağlınıza gətirin.

Yazıqlar olsun ki, siqaret kimi yaxşı və pis vaxtlarda kömək edə bilən və zövq almaq üçün istifadə edə biləcəyiniz başqa bir şey yoxdur. Lütfən, unutmayın: siqaretin belə bir hünəri yoxdur. Bu fəlakətə ya ömrünüz boyu dözəcəksiniz, ya da heç bu fəlakətə düçar olmayacaqsınız. “Çox gözəl badam dadı var”, — deyə güclü bir zəhəri içməyi düşünməzsiniz də. Arabir çəkilən siqaret və ya qəlyan düşüncəsi ilə özünüzə əziyyət verməyi unudun.

Bir siqaret istifadəçisindən “siqaretdən asılı olmamışdan qabaqkı zamana qayıtmaq imkanınız olsaydı yenidən siqaret çəkməyə başlayardınızmı?” — deyə soruşduğunuz zaman “zarafat edirsiniz?” cavabını alırsınız. Siqaret istifadəçiləri həyatlarının hər günündə bu seçim imkanına malikdirlər. Bəs nə üçün düzgün qərar qəbul etmirlər? Çünki qorxurlar. Tərgidə bilməməkdən və ya həyatın siqaretsiz daha əvvəlki kimi olmayacağından qorxurlar.

Özünüzü aldatmaqdan əl çəkin. Bacararsınız. Hamı bacarar. Çox sadə…

Vəziyyəti daha da sadələşdirmək üçün bilməyiniz lazım olan bəzi əsas məqamlar var. Bu vaxta qədər üçü barədə danışdıq:

1.Vaz keçilməsi lazım olan heç bir şey yoxdur. Qazanacağınız çoxlu şeylər var.

2.“Cəmi bir siqaret” düşüncəsini ağlınızdan silin.

Elə bir şey yoxdur. Yalnız pislik və xəstəlik dolu bir həyat var.

3.Sizin başqalarından heç bir fərqiniz yoxdur. Hər bir siqaret istifadəçisi siqareti asanlıqla tərgidə bilər.

25
Arabir siqaret çəkənlər, gənclər, siqaret çəkməyənlər

Çox siqaret çəkənlər arabir siqaret çəkənləri çox vaxt qısqanırlar. Buna heç ehtiyac yoxdur. Arabir çəkənlər bir növ daha çox asılıdırlar və əsl acınacaqlı vəziyyətdə olan onlardır. Sağlamlıq nöqteyi-nəzərindən daha az risk etmiş və daha az pul xərcləmiş olsalar da, digər tərəfdən onlar daha pis vəziyyətdədirlər.

Siqaret istifadəçilərinin heç birinin siqaretdən zövq almadığını unutmayın. Onların zövq aldıqları yeganə şey siqaret həsrətini zaman keçdikcə aradan qaldırmaqdır. Buna görə də zaman keçdikcə ard-arda siqaret çəkməyə başlayarlar.

Ard-arda siqaret çəkməyə mane olan üç əsas səbəb vardır:

1.Pul. Bir çox siqaret istifadəçisinin lazım olan qədər pulu yoxdur.

2.Sağlamlıq. Bədənin bu zəhərə müqavimət göstərmə qabiliyyəti insanlarda fərqli olur və insanın o andakı vəziyyətinə görə çəkdiyi siqaretin sayı dəyişir. Bu, siqaretdən istifadəni məhdudlaşdırır.

3.İntizam. Bu intizam cəmiyyətindən, iş yerindən, yoldaşlardan, yaxın insanlardan, ya da düşüncəsindəki davamlı ziddiyyətlərdən yaranır.

Bu mərhələdə bəzi terminləri izah etmək yerinə düşər.

Siqaret çəkməyənlər. Heç bir zaman tələyə düşməmiş, elə buna görə də təriflənəsi bir şeyləri olmayan, Tanrı tərəfindən siqaretdən qorunmuş insanlardır. Başlanğıcda heç kəs asılı olacağını sanmaz. Siqaret çəkməyən bəzi insanlar aradabir siqaret çəkərlər.

Arabir siqaret çəkənlər. Bunlar iki qrupa ayrılırlar:

1.Özləri də bilmədən tələyə düşmüş insanlar. Onları qısqanmağa dəyməz. Onlar hələ nərdivanın ilk pilləsindədirlər və böyük ehtimalla yaxın zamanlarda qatı siqaret istifadəçisi olacaqlar. Xatırlayın, siz də arabir siqaret çəkərək başlamısınız.

2.Əvvəldən çox siqaret çəkən və siqareti qətiyyən tərgitməyəcəyini düşünən insanlar. Ən acınacaqlı vəziyyətdə olan bunlardır. Bunlar hər biri haqqında ayrıca danışılması lazım olan yarımqruplara ayrılır:

Gündə beş ədəd siqaret çəkən. Siqaret onun üçün həqiqətən də bir zövqdürsə, nə üçün ancaq beş ədəd çəkir? Asılı deyilsə və asanlıqla tərgidə bilirsə, nə üçün çəkməyə davam edir? Unutmayın, alışqanlıq əslində insanın başını divara vurmasıdır, ağrı yox olduqdan sonra bir rahatlanmaq duyğusu yaranır. Gündə yalnız beş siqaret çəkən adam siqaret istəyinin verdiyi stressi gündə bir saat belə aradan qaldıra bilməz.

Günün qalan hissəsini və həyatın böyük bir qismini fərqində olmadan başını divara vurmaqla keçirər. Pulu çatmadığı və ya səhhətini düşündüyü üçün gündə yalnız beş ədəd siqaret çəkər. Qatı siqaret istifadəçisini siqaretin zövq vermədiyinə inandırmaq asandır, gəlin arabir siqaret çəkəni buna inandırmağa çalışın. İndiyə qədər siqareti azaltmağa çalışmış hər kəs bunun həqiqətən bir əziyyət və həyatının qalan hissəsini asılı olaraq keçirməyə bir zəmanət olduğunu yaxşı bilir.

Yalnız səhərlər və axşamlar siqaret çəkən. Günün bir yarısında siqaretsizlik üçün darıxaraq özünə cəza verir və digər yarısında bu darıxmağı aradan qaldırır. Zövq alırsa, nə üçün bütün gün ərzində siqaret çəkmədiyini, zövq almırsa, nə üçün siqaret çəkdiyini özündən soruşun.

Altı ay siqaret çəkib, altı ay çəkməyən (və ya “İstədiyim vaxt tərgidə bilərəm. İndiyə qədər dəfələrlə tərgitmişəm” fikri ilə yaşayan). Siqaretdən o qədər zövq alırsa, nə üçün altı ay çəkmir. Zövq almırsa, nə üçün altı aydan sonra yenidən çəkməyə başlayır?

Əslində, asılılıqdan heç bir zaman xilas ola bilməz. Vücudu bu alışqanlıqdan xilas olur, ancaq əsl problem, yəni inandırıldığı yalanlar hələ də öz təsirini davam etdirir. Hər dəfə siqareti tərgidəndə bir daha başlamamağına inanar, ancaq bir müddət sonra yenə tələyə düşər. Bir çox siqaret istifadəçisi tez-tez tərgidib sonra yenidən başlayanları qısqanır. “İnsanın istədiyi zaman siqaret çəkib, istədiyi zaman tərgitməsi nə gözəl şeydir”, — deyə düşünür.

Əslində bu cür siqaret istifadəçiləri heç nəyi nəzarətdə saxlaya bilməzlər. Siqaret çəkdikləri zaman çəkməməyi istəyərlər. Tərgitməyin bütün əziyyətlərini yaşadıqdan sonra məhrumiyyət duyğusu yaranar və təkrar tələyə düşüb siqaret çəkmək istəməyə başlayarlar. Hər nöqteyinəzərdən ən pis vəziyyəti seçmiş olurlar. Siqaret çəkənlər çəkməməyi istəyərlər, siqareti tərgitdikdə isə yenidən çəkməyə başlamaq istəyərlər. Əslində bütün siqaret çəkənlərin eyni vəziyyətdə olduğunu görmək olar.

Siqaret çəkdikləri zamanlarda ya buna normal hal kimi baxarlar, ya da “kaş ki, çəkməsəydim”, — deyərlər. Çəkmədikləri zamanlarda da ya buna normal hal kimi baxarlar, ya da “kaş ki, çəkməsəydim”, — deyərlər. Çəkmədikləri zamanlarda siqaretin dəyəri artar. Onlar bu ikiləşmədən qurtula bilməz, çünki hələ də bir əfsanə, bir xəyal aramaqdadırlar. Yeganə çıxış yolu siqaretlə birlikdə bu xəyaldan da imtina etməkdir.

Yalnız xüsusi hallarda siqaret çəkən. Bəli, bu işin ilk başlanğıcında hamımız xüsusi hallarda siqaret çəkərik. Bu xüsusi anların belə sürətlə artması qəribə deyilmi? Daha nə baş verdiyini anlamadan davamlı olaraq çəkməyə başlayarıq.

Yalnız xüsusi hallarda siqaret çəkən. Bəli, bu işin ilk başlanğıcında hamımız xüsusi hallarda siqaret çəkərik. Bu xüsusi anların belə sürətlə artması qəribə deyilmi? Daha nə baş verdiyini anlamadan davamlı olaraq çəkməyə başlayarıq.

Siqareti tərgitmiş, fəqət hələ də arabir siqaret və ya qəlyan çəkən. Belə baxdıqda, ən pis vəziyyətdə olan belə adamlardır. Ya davamlı olaraq bir şeydən məhrum olma duyğusu içində olarlar, ya da arabir çəkdikləri qəlyanların sayı artar. Belə siqaret istifadəçisi qaranlığın içinə girən bir ipin üstündə yeriməkdədir. Gec-tez qatı bir siqaret düşkünü olacaqdır. O, siqaretə ilk başladığı zaman düşdüyü tələyə yenidən düşmüşdür.

Arabir siqaret çəkənləri iki kateqoriyaya ayıra bilərik. Birinci kateqoriyaya ancaq cəmiyyət içində bir siqaret və ya qəlyan çəkənlər aiddir. Bu adamlar əslində siqaret çəkməzlər. Siqaret onlar üçün bir zövq deyildir, kənarlaşdırılmamaq, başqalarından biri olmaq üçün çəkərlər. Hamımız belə başlamışıq. Qəlyan paylanan zaman fikir verin, çox adam uzun müddət qəlyanını yandırmaz. Qatı siqaret istifadəçiləri də qəlyanı tez bitirməyi səbirsizliklə gözləyərlər. Çəkdikləri siqaret markasından daha çox zövq alarlar. Böyük və bahalı qəlyanxanalarda vəziyyət daha pisdir, o lənətə gəlmiş şey bütün gecəni bitmək bilməz.

İkinci kateqoriyaya çox nadir təsadüf edilir. Mənim yanıma gələn minlərlə insandan hardasa on nəfəri bu kateqoriyadandır. Bunun ən gözəl nümunəsi son zamanlarda baş verən hadisədir.

Bir gün bir qadın zəng vurdu və məxsusi bir görüş vaxtı istədi. O, vəkildir, təxminən on iki ildir ki, gündə yalnız iki ədəd siqaret çəkir. Əslində iradəsi çox güclü bir qadındır. Ona qrup seanslarında da müvəffəqiyyət faizinin daha yüksək olduğunu və tək nəfərlik seansları ancaq məşhurluğu üzündən qrup seanslarını poza biləcək adamlarla keçirdiyimi bildirdim. Ağlamağa başladı, göz yaşlarına dözə bilmədim.

Olduqca bahalı bir seans oldu. Siqaret çəkənlərin çoxu bu qadının nə üçün siqareti tərgitmək istədiyini başa düşməz. Gündə yalnız iki siqaret çəkə bilmək üçün mənim o xanımdan aldığım pulu sevinə-sevinə verməyə razı olar. Çünki arabir siqaret çəkənlərin daha xoşbəxt olduqlarını və vəziyyəti nəzarətləri altında saxladıqlarını sanırlar. Nəzarət məsələsi doğru ola bilər, ancaq konkret demək olar ki, xoşbəxt deyildir. Qadın siqaretə başlamamışdan əvvəl anasıyla atası ağciyər xəstəliyindən ölmüşlər.

O da mənim kimi ilk siqaretini çəkməmişdən qabaq siqaretdən çox qorxurmuş və axırda mənim kimi kənardan gələn o böyük təzyiqə davam gətirə bilməyərək ilk siqaretini çəkmişdir və ilk siqaretin dadına nifrət etmişdir. Fəqət mənim kimi dərhal təslim olub ard-arda siqaret çəkməyə başlamamış, mənim düşdüyüm vəziyyətə düşməməyi bacarmışdır.

Siqaretdən alınan yeganə zövq siqaret üçün darıxmağı aradan qaldırmaqdır. Buna bədənin əslində hiss edilməyəcək dərəcədə zəif olan nikotin əskikliyi və ya qaşınan bir yeri qaşımamaq məcburiyyətinin doğurduğu kimi ruhi bir işgəncə səbəb ola bilər. Siqaret pis və zəhərlidir. İnsan ancaq bir müddət çəkmədiyi zaman siqaretdən zövq aldığını xəyal edər. Aclıq və susuzluqda olduğu kimi, istək artdıqca doymaq üçün daha çox siqaret çəkmək tələb olunur. Siqaret istifadəçiləri siqaret çəkməyin bir vərdiş olduğu yalanına inanarlar.

“Gündə müəyyən sayda siqaretlə, ya da yalnız bəzi xüsusi hallarda siqaret çəkməklə kifayətlənə bilsəm, beynim və bədənim buna alışacaq. Sonra məhdud sayda siqaret çəkməyə davam edər, istədiyim zamanda daha da azaldaram”, — deyə fikirləşərlər. Bunu yadınızda saxlayın ki, siqaret çəkmək vərdiş deyil, asılılıqdır. Bütün asılı insanlar siqaret həsrətinə dözməkdənsə, bunu aradan qaldırmağa meyillidir. Bu anda olduğunuz səviyyədə qalmaq istəsəniz də, həyatınızın qalan hissəsini iradə və intizamla keçirməyiniz lazımdır, çünki bədəniniz nikotinə get-gedə daha çox bağlanar və daha çox siqaret çəkmək istərsiniz.

Nikotinin sizə fiziki və ruhi zərər verməyə başladığı, getgedə əsəb sisteminizə, gümrahlığınıza və özünüzə olan inama təsir etdiyi kimi, siz də siqaret çəkməyin əleyhinə ola bilməzsiniz. Başlanğıcda siqareti istədiyiniz zaman çəkib, istədiyiniz zaman çəkməməyinizin səbəbi budur. Mənim kimi heç zaman siqaretdən zövq almaq xəyalına qapılmamış bir insanın çəkdiyi hər siqareti fiziki bir əziyyət olaraq qəbul etməsinə qarşı bir-birinin ardınca siqaret çəkməsinin səbəbi də budur.

Bu qadını qısqanmağınıza heç lüzum yoxdur. Hər on iki saatda bir siqaret çəksəniz, sizin üçün dünyada ən dəyərli şey siqaret olacaq. Bu qadın on iki il boyunca böyük ziddiyyətlər içində qalmışdır. Ata-anası kimi ağciyər xərçənginə tutulmaqdan qorxduğu halda özündə siqareti tərgitmək üçün güc tapa bilməmişdir. Hər gün iyirmi üç saat on dəqiqə siqaret çəkməmək üçün mübarizə aparmışdır. Belə bir şey üçün qeyri-adi iradə lazımdır və buna çox nadir hallarda rast gəlinir.

Axırda o, gözləri yaşlı bir zavallıya çevrilmişdir. Baş verənlərə bir daha məntiqli şəkildə baxın. Siqaret ya həqiqətən üstün və zövqlü bir şeydir, ya da bu, belə deyil. Elədirsə, nə üçün bir saat, bir gün, bir həftə ondan imtina edək? Özümüzü nə üçün bu üstünlükdən və zövqdən məhrum etməliyik? Əslində heç bir üstünlüyü və zövqü yoxdursa, nə üçün siqaret çəkməliyik?

Gündə yalnız beş ədəd siqaret çəkən bir adamı xatırlayıram. Telefonda boğuq bir səslə söylədiyi ilk şey bu idi: “Cənab, ölməmişdən qabaq siqareti tərgitmək istəyirəm”. Deyəsən, həyatı başa düşməyə başlamışdı: “Altmış bir yaşım var. Siqaret çəkdiyimə görə qırtlaq xərçənginə tutuldum. İndi gündə yalnız beş ədəd siqaret çəkməyə icazə verirlər. Əvvəllər gecələr dərin və fasiləsiz yuxuya gedərdim. İndi hər saat oyanır və siqaret çəkməyi düşünürəm. Yatanda da yuxuda siqaret görürəm.

Günün ilk siqaretini saat onda çəkirəm. Saat beşdə yuxudan oyanıb dalbadal çay içirəm. Arvadım saat səkkizə qalmış qalxır, əsəbiləşdiyim üçün məni evdən çıxarır. Bostana gedib orada bəzi işlərlə məşğul oluram, ancaq siqaret fikrimdən heç çıxmır. Saat doqquzda ilk siqaretimi eşməyə başlayıram. Sonra saatın on olmasını gözləyirəm. O anda əllərim həyəcandan tir-tir əsməyə başlayır. Siqareti dərhal yandırmıram. Yandırsam, bundan sonrakı siqaret üçün üç saat gözləməli olacağam. Nəhayət, siqareti yandırıram, bir qullab vurub dərhal söndürürəm. Bu taktika sayəsində bir siqareti bir saat boyunca çəkirəm. Siqaretin ölçüsü yarım santimetr qalana qədər çəkirəm, sonra növbəti siqareti gözləməyə başlayıram”.

Bütün bunlar bəs etmirmiş kimi, siqaretləri axıra qədər çəkməyə çalışdığı üçün dodaqlarını yandırırmış. Hər halda gözləriniz önündə acınacaqlı vəziyyətdə olan bir axmağı canlandırırsınız, ancaq o, boyu 190 sm olan, əvvəllər dəniz qoşunlarında xidmət edən bir zabit, həm də idmançı imiş və siqaret çəkməyə heç niyyəti yoxmuş. Müharibə zamanı geniş yayılmış siqaretin cəsarət verməsi düşüncəsilə əsgərlərə pulsuz siqaret paylanırmış. Başqa cür desək, bu adama siqaret çəkmək sanki əmr olunubmuş.

Həyatının qalan hissəsini də sərvət xərcləyərək, başqa adamların vergi ödəmələrinə yardım edərək, özünü fiziki və ruhi cəhətdən xarabaya soxaraq yaşamışdır. Əgər o, bir heyvan olsaydı, cəmiyyət onu çoxdan bu ağrı-acıdan qurtarardı. Ancaq bu cəmiyyət fiziki və ruhi cəhətdən sağlam olan gənclərin sistemli şəkildə siqaretə yönləndirilməsinə hələ də göz yumur.

Yuxarıdakı hadisə sizə şişirdilmiş kimi gələ bilər. Bəli, çox nadir, lakin rast gəlinən bir hadisədir. Bunun kimi minlərlə hadisələr var. Bu adam ürəyini mənə boşaltdı və həyatını anlatdı, fəqət, inanın ki, bir çox yoldaşı gündə yalnız beş ədəd siqaret çəkdiyi üçün onu qısqanırlar. Belə bir şeyin sizin başınıza gəlməyəcəyini sanırsınızsa, lütfən, özünüzü aldatmaqdan əl çəkin.

Hətta o yolda irəliləyirsinizsə də…

Siqaret çəkənlər yalançılıqda ad çıxarmışlar, onlar hətta özlərini də aldadırlar. Aldatmağa məcburdurlar. Arabir siqaret çəkənlərin çoxu iddia etdiklərindən daha çox siqaret çəkərlər. Gündə beş ədəd siqaret çəkdiklərini söyləyən adamların hələ mənimlə danışdıqları zaman bu həddi aşdıqlarını çox gördüm. Arabir siqaret çəkənləri toylarda və toplantılarda izləsəniz, onların dalbadal siqaret çəkənlərdən heç də əskik olmadıqlarını görərsiniz.

Onları qısqanmağınıza heç lüzum yoxdur. Əslində siqaret çəkməyinizə ehtiyac yoxdur. Həyat siqaretsiz daha gözəldir.

Gəncləri siqaretdən imtina etməyə inandırmaq daha çətindir. Siqareti tərgitməkdə çətinlik çəkəcəklərindən ötrü deyil, asılı olduqlarını qəbul etmədikləri, xəstəliyin hələ ilk mərhələsində olduqları və ikinci mərhələdən qabaq tərgidəcəklərinə inandıqları üçün. Xüsusilə siqaretə nifrət edən uşaqların ana və atalarını xəbərdar etmək istəyirəm: əsla yanlış bir güvənmək duyğusuna qapılmayın.

Asılı vəziyyətə düşənə qədər bütün uşaqlar tütünün dadına və qoxusuna nifrət edərlər. Sizdə də elə olmuşdur. Dövlətin siqaret əleyhinə yürütdüyü kompaniyalara da inanmayın. Eyni tələdir. Uşaqlar siqaretin adamları ölümə sürüklədiyini bilirlər, fəqət bir ədəd siqaretdən bir şey olmayacağını düşünürlər. Günün birində yoldaşlarının təsiri altına düşürlər. Bəlkə də uşağınızın bir siqaret çəkdiyi zaman dadının nə qədər iyrənc olduğunu görüb siqaretdən uzaq duracağını sanırsınız. Uşaqlarınızı bu acı həqiqətlər barədə xəbərdar edin.

26
Gizli-gizli siqaret çəkənlər

Gizli-gizli siqaret çəkənlər arabir siqaret çəkənlər qrupuna daxil edilə bilərlər. Fəqət gizli-gizli siqaret çəkməyin təsirləri o qədər xaindir ki, onun haqqında ayrıca bir bölümdə bəhs etmək lazımdır. Gizli-gizli siqaret çəkmək insani münasibətlərin pozulmasına səbəb olur. Bu, az qala mənim boşanmağıma yol açırdı.

Yenə uğursuzluqla nəticələnən siqareti tərgitmək cəhdlərindən birini xatırlayıram. Davamlı öskürməyimə və nəfəsimin daralmasına görə arvadımın duyduğu təlaş bu cəhdimə səbəb olmuşdu. Səhhətimlə bağlı bir qorxum olmadığını bildirəndə “qorxun olmadığını bilirəm, ancaq sevdiyin bir insanın sistemli şəkildə özünə zərər verdiyini görmək məcburiyyətində qalsan, özünü necə hiss edərsən?” — söylədiyi zaman deməyə bir şey tapa bilmədim və siqareti tərgitməyə çalışdım. Bu cəhdim üç həftə sonra bir yoldaşımla etdiyim qızğın mübahisədən sonra başa çatdı.

Bu mübahisəni o andakı əhvali-ruhiyyəmlə bağlı etdiyimi ancaq illər keçəndən sonra başa düşə bildim. O zamanlar isə həqiqətən də kefim pozulmuşdu. Fəqət bu mübahisə bir təsadüf deyildi, çünki o yoldaşımla nə ondan əvvəl, nə də sonra heç bir mübahisəmiz olmadı. O günkü hadisə isə konkret olaraq “kiçik canavar” ın işi idi. Hər nə idisə, mənimçün bir bəhanə olmuşdu, ürəyim dəli kimi siqaret istəyirdi və yenə də çəkməyə başladım.

Arvadımın xəyallarının boşa çıxmasına dözə bilməyəcəyinə görə ona heç nə demədim. Tək olduğum zamanlarda siqaret çəkirdim. Sonra yavaş-yavaş yoldaşlarımın da yanında çəkməyə başladım. Artıq arvadımdan başqa hamı siqaret çəkdiyimi bilirdi. O zaman özümdən çox məmnun olduğumu xatırlayıram. “Heç olmasa bu şəkildə daha az siqaret çəkirəm”, — deyə düşünürdüm.

Nəhayət, bir gün arvadım siqaret çəkdiyim üçün məni günahlandırdı. Heç fikir verməsəm də tez-tez mübahisə edib evdən çıxıb gedirmişəm. Başqa vaxtlarda iki saat içində etdiyim alış-verişi daha uzun bir vaxt ərzində etməyə və həmişə bərabər getdiyimiz yerlərə təkbaşına gedə bilməyim üçün bəhanələr tapmağa başlamışdım.

Siqaret çəkənlərlə çəkməyənlər arasındakı uçurum getdikcə böyüyür və onlar yaxın adamlarıyla birlikdə olmaqdan qaçırlar, ya da nadir hallarda görüşürlər. Gizligizli siqaret çəkməyin ən pis cəhəti siqaret istifadəçisinin nədənsə məhrum olması xəyalının güclənməsidir. Həm də insanın özünə olan hörmətini itirməsinə səbəb olur, digər tərəfdən, dürüst bir insan ailəsini və yoldaşlarını aldatmaq məcburiyyətində qalır.

Hər halda indiyə qədər bu cür şeylər başınıza gəlməmiş deyil.

27
İctimai təzyiq

1960-cı illərdən bəri İngiltərədə on milyondan artıq adamın siqareti tərgitməsinin başlıca səbəbi, bu anda meydana gələn sosial dəyişikliklərdir.

Bəli, bilirəm. Sağlamlıq və pul siqareti tərgitməyi vacib edən başlıca səbəbdir. Fəqət bu səbəblər həmişə vardı. Siqaretin həyatımızı təhlükə altında qoyduğunu anlamaq üçün xərçəng haqqındakı qorxunc hesabatları oxumağa həqiqətən də ehtiyac yoxdur. Bədənlərimiz fövqəladə inkişaf etmiş mexanizmlərdir və hamı ilk nəfəsdən etibarən siqaretin zəhərli olduğunu bilir.

Siqaretə başlamağımızın yeganə səbəbi, yoldaşlarımızın etdikləri təzyiqlərdir. Siqaretin indiyə qədər sahib olduğu yeganə artım balı bir zamanlar onun kütlə tərəfindən tamamilə qəbul edilmiş olmasıydı. Bu gün siqaret çəkmək hətta siqaret istifadəçiləri tərəfindən də antisosial bir davranış kimi qiymətləndirilir.

Keçmişdə kişilər sərt görünmək üçün siqaret çəkirdilər. Siqaret çəkməyənlər qorxaq adam kimi dəyərləndirildiyinə görə siqaret çəkməyə başlamaq üçün çox əmək sərf edərdik. Kişilərin çoxu barlarda, kafelərdə tütün dumanı içində otururdu. Havada hər zaman qatı duman olurdu və vaxtaşırı rənglənməyən tavanlar qısa bir müddətdən sonra sarı və ya qəhvəyi rəng alırdı. Bu gün vəziyyət tam əksinədir. Bu günün sərt kişisi daha siqaret çəkmir, narkotikə ehtiyac duymur.

Bu sosial dəyişiklik səbəbilə indi siqaret çəkən hər kəs ciddi bir şəkildə siqareti tərgitməyi düşünməyə başlayır və artıq siqaret çəkən adamlar zəif insan kimi dəyərləndirilir.

Bu kitabın 1985-ci ildəki ilk nəşrindən bəri meydana gələn ən əhəmiyyətli dəyişiklik, siqaretin antisosial bir hərəkət olduğunun get-gedə daha çox vurğulanmasıdır. Siqaretin müasir qadının və ya sərt kişinin qürur mənbəyi olduğu günlər artıq geridə qaldı. Bu gün hər kəs siqaret istifadəçilərinin bir səbəbə görə siqaret çəkməyə davam etdiklərini bilir: siqareti tərgitməyi bacarmadıqları üçün.

Siqaret istifadəçilərinin davranışları get-gedə təbiiliyini itirir. Son zamanlarda gənclik çağlarımdan yadıma saldığım, ancaq uzun müddət görmədiyim hallarla, məsələn, külqabı istəməyə utanıb siqaretinin külünü ovcuna, ya da çantasına tökən siqaret istifadəçilərilə rastlaşdım.

Təxminən üç il bundan əvvəl Yeni il gecəsində bir restoranda idim. Gecə yarısıydı. Hamı yeməyi bitirmişdi. Normal olaraq bir siqaret və ya qəlyan çəkilməli bir anda heç kim heç nə çəkmirdi. Dərhal bunun səbəbini öz üzərimə alaraq “ah, kitabım təsirini göstərməyə başlamışdır”, — deyə düşündüm. Ofisiantlardan bu restoranda siqaret çəkməyə icazə verilib-verilmədiyini soruşdum və qadağan olunmadığı cavabını aldım.

“Çox qəribədir, bir çox insanın siqareti tərgitdiyini bilirəm, ancaq necə olsa bir siqaret çəkən adam olmalıdır”, — deyə düşünərkən küncdə bir nəfər siqaret yandırdı. Bundan sonra restoranın hər guşəsində siqaretlər yandırıldı. Başa düşülən bu idi ki, hər kəs “buradakı yeganə siqaret çəkən hər halda mən deyiləm!” — deyə düşünürmüş.

Artıq bir çox siqaret istifadəçisi özünü tormozladığı üçün yemək yeyilən yerlərdə siqaret çəkmir. Bəziləri də təkcə oturduqları masadakı insanlardan üzr istəməklə kifayətlənmir, həm də başqa masalardan şikayət gəlirmi deyə ətrafındakı masalara baxır. Batan gəmini tərk edənlərin sayı hər gün artarkən hələ də içində oturanlar axıra qalacaqlarından qorxaraq təşviş keçirməyə başlayırlar.

Axıra qalan siz olmayın!

28
Zaman seçimi

Təkcə səhhətinizə verdiyi zərərə görə artıq siqareti tərgitməyin əsl zamanı olduğuna deyil, münasib zamanı seçməyin də əhəmiyyətli olduğuna inanıram. Cəmiyyətimiz siqareti sağlamlığa zərər yetirən pis bir vərdiş kimi görür. Əslində belə deyildir. Siqaret bir nikotin asılılığı, bir xəstəlik və Qərb cəmiyyətində bir nömrəli ölüm səbəbidir. Siqaret çəkənlərin başlarına gələn ən pis şey bu iyrənc şeydən asılı vəziyyətə düşmələridir. Bu asılılıq davam etdikcə başlarına daha fəlakətli şeylər gəlir. Yaxşılaşma imkanına sahib ola bilmək üçün zaman seçimi çox əhəmiyyətlidir.

Siqaretin sizin üçün hansı zamanlarda və hansı hallarda əhəmiyyətli olduğunu fikirləşin. Bir iş adamısınızsa və siqaretin stressi aradan qaldırmasına inandığınız üçün siqaret çəkirsinizsə, illik məzuniyyət kimi boş olduğunuz bir anı seçin. Məxsusi olaraq rahatlanmaq üçün və ya canınız sıxıldığı zaman siqaret çəkirsinizsə, bunun tam əksini edin. Nə şəkildə olursa olsun, mövzunu ciddi bir tərzdə düşünüb, siqareti tərgitmək cəhdinizi həyatınızın ən vacib hadisəsi halına gətirməyiniz lazımdır.

Təqviminizdə təxminən üç həftəlik bir müddət ayırın və bu müddət içində sizi uğursuzluğa sürükləyəcək hər hansı bir hadisə olub-olmadığını gözünüzün önünə gətirin. Toy və ya Yeni il bayramı kimi hadisələr sizi ona uyğun hazırlayar və bir şeydən məhrum qaldığınız duyğusuna qapılmazsınız, sizi məqsədinizdən uzaqlaşdırmaz. O zamana qədər siqareti azaltmağa cəhd etməyin, çünki bu, sizi təkcə siqaretin bir kef olduğu kimi yanlış fikrə salar.

O pis şeylərdən mümkün qədər çox çəkmək hətta onu tərgitməkdə sizə kömək də edə bilər. Axırıncı siqaretinizi çəkərkən xüsusilə pis qoxusuna və dadına fikir verin, bununla da siqareti tərgitdiyinizdə hər şeyin necə gözəl olacağını düşünün.

Nə edirsiniz edin, “indi yox, başqa bir vaxt” deməyi və hadisələri sonrakı həftəyə keçirməyi düşünməyin. Özünüz üçün bir plan qurun və dörd gözlə bu planı tətbiq etməyi gözləməyə başlayın.

Qurban verdiyiniz heç bir şeyin olmadığını, əksinə, yaxın zamanlarda çoxlu gözəl şeylərə qovuşacağınızı unutmayın.

Neçə illərdir ki, dünyada siqaretin sirlərini məndən daha yaxşı bilən birisinin olmadığını söyləyirəm. Həqiqət budur: siqaret istifadəçiləri təkcə nikotinə olan ehtiyaclarını qarşılamaq üçün siqaret çəkdikləri halda, asılılıqlarına nikotinin yaratdığı asılılıq deyil, doğurduğu yalanlar səbəb olur. Ağıllı insan bir yalana bir dəfə inanar. Yalnız axmaqlar eyni yalana hər dəfə inanarlar.

Çox şükür ki, bütün siqaret çəkənlər axmaq deyillər, ancaq özlərini axmaq yerinə qoyurlar. Siqaret çəkən hər kəsin özünəxas yalanı var. Buna görə də hadisəni daha da anlaşılmaz hala gətirəcək qədər çox nikotin düşkünü olan tiplər vardır.

Bu kitabın ilk nəşrindən bəri keçən beş ilin verdiyi təcrübə və siqaret çəkməklə bağlı hər gün yeni bir şey öyrəndiyimi düşündüyüm zaman ilk nəşrdə yazdığım hər şeyin hələ də məqbul olduğuna həm sevinirəm, həm də təəccüb edirəm. İllər keçdikcə qazandığım biliyi siqaret çəkənlərə ən yaxşı bir şəkildə anlatmaqda bir təcrübə qazandım. Hər siqaret istifadəçisinin asanlıqla bu asılılıqdan azad ola biləcəyini və hətta siqaret çəkməməkdən zövq ala biləcəyini başa sala bilməsəm, bildiklərimin heç bir mənası qalmaz və çox üzülərəm.

Tez-tez “Kitabı bitirənə qədər siqaret çəkməyə davam edin, — deyirsiniz. Beləcə, siqaret istifadəçisi kitabı ya sonsuza qədər oxuyur, ya da heç bitirmir. Buna görə də o yeri dəyişdirməlisiniz”, — şikayətini eşidirəm. Bəli, məntiqli bir izahdır, ancaq “siqareti dərhal tərgidin”, — desəm, bəzi siqaret çəkənlər kitabı hətta oxumağa başlamazlar.

İlk günlərimdə bir siqaret çəkən mənə dedi: “Sizdən kömək istədiyim üçün əsəbimdən dəli oluram. Güclü bir iradəmin odluğunu bilirəm. Həyatımın digər bütün sahələrində söz sahibi mənəm. Bütün başqa siqaret çəkənlər iradə gücünə siqareti tərgitdikləri halda, mən sizin yanınıza gəlmək məcburiyyətindəyəm”. Sonra davam etdi: “Siqaret çəkə bilirəmsə, tərgitməyin öhdəsindən də tək gələ bilərəm”.

Bu, bir təzad kimi görünür, ancaq o adamın nə demək istədiyini yaxşı başa düşürəm. Siqareti tərgitməyin çox çətin bir şey olduğuna inanırıq. Çətin anlarda nəyə ehtiyac duyarıq? “Kiçik yoldaşımız” a. Bir də ondan imtina eləmək bizə daha çətin gəlir. Ancaq yerinə yetirilməsi əslində çətin olan bir vəzifə ilə üz-üzə qalmayıb, eyni zamanda belə hallarda normal olaraq istifadə etdiyimiz kiçik köməyimizdən də məhrum olmuş olarıq.

Bu adamla etdiyim söhbətdən çox sonra metodumun ən yaxşı cəhətinin “siqaret çəkməyə davam edin” təlimatının olduğunu anladım. Siqareti tərgitmə müddətində siqaret çəkməyə davam edə bilərsiniz. Özünüzü şübhələrdən və qorxulardan azad etdikdən sonra axırıncı siqaretinizi söndürüb, daha siqaret çəkməyən bir insan olmağın xoşbəxtliyini hiss etməyə başlayarsınız.

Zaman seçimi məsələsindəki təklifimi ciddi bir şəkildə sorğu-suala tutmağıma səbəb olan yeganə bölüm bu bölümdür. İş yerində stress keçirdiyinizdə dərhal siqaretə əl uzadırsınızsa, siqareti məzuniyyət zamanı tərgitməyi, rahat bir mühitdə siqaret çəkməkdən xoşlanırsınızsa, bunun əksini məsləhət görürəm. Əslində işin ən asan yolu bu deyil.

Ən asan metod, tərgitmək üçün ən çətin zamanı, yəni tez-tez kütlə içərisində olacağınız, stresli, sıxıntılı, ya da özünüzü ələ almağınız lazım olan zamanı seçməyinizdir. Özünüzü ən pis hallarda da siqaretsiz qalaraq həyatdan zövq ala biləcəyinizə inandırdığınız an qalan hər şey sizə uşaq oyuncağı kimi gələcəkdir. Sizə belə bir şeyi məsləhət görsəm, görəsən, siqareti tərgitməyə başlayarsınızmı?

Bununla əlaqəli bir bənzətmə söyləmək istəyirəm. Arvadımla birlikdə tez-tez üzməyə gedirik. Hovuza bir yerdə getdiyimizə baxmayaraq, çox nadir hallarda birlikdə üzürik. O, əvvəlcə ayaq barmaqlarından birini suya salar və yarım saatdan sonra üzməyə başlayar.

Mən bu uzun işgəncəyə qatlaşa bilmirəm. Su nə qədər soyuq olsa da, axırda içinə girəcəyimi bildiyim üçün işi asanlaşdırır, dərhal suya girirəm. Ona özünü mənim kimi dərhal suya atmasa, bəlkə də heç üzməyəcəyini anlatmağa çalışdığımı təsəvvür edin. Nəticədə üzməkdən imtina edər. Problemin nədən ibarət olduğunu hər halda başa düşdünüz.

Bir çox siqaret istifadəçisinin zaman seçimi məsələsindəki qərardan kabus kimi gördükləri günü gecikdirmək üçün istifadə etdiklərini bilirəm. Digər bir düşüncəm isə “Siqaret çəkməyin üstünlükləri” bölümündə tətbiq etdiyim metoddan istifadə edərək: “Uyğun zamanı tapmaq çox vacibdir. Sonrakı bölümdə sizə siqareti tərgitməyin ən yaxşı zamanını açıqlayacağam”, — deməkdir. Siz səhifəni çevirdikdə yalnız iri hərflərlə yazılmış “İndi” kəlməsini oxuyacaqdınız. Bu, həqiqətən də ən yaxşı yol olardı, ancaq tətbiq edərdinizmi?

Siqaretin ən şıltaq yönü budur. Stress içində olduğunuz zaman siqareti tərgitmək üçün münasib vaxt olmadığına inanırsınız, stressiz bir vaxtda isə siqareti tərgitməyə ehtiyac hiss etməzsiniz.

Aşağıdakı suallara cavab verin:

İlk siqaretinizi çəkdiyiniz zaman həyatınızın geri qalan qismini hər gün, heç dayanmadan siqaret çəkərək keçirməyə həqiqətən qərar verdinizmi?

Təbii ki, xeyr!

Ömrünüzün qalanını hər gün davamlı olaraq siqaret çəkərək keçirəcəksinizmi?

Təbii ki, xeyr!

Yaxşı, nə zaman tərgidəcəksiniz? Sabah? Gələn il?

Ondan sonrakı il?

Asılı olduğunuzu başa düşdüyünüzdən bəri özünüzə verdiyiniz sual bu deyilmi? Bir gün oyanıb artıq siqaret çəkmək istəməyəcəyinizi umursunuz? Özünüzü aldatmayın. Mən otuz üç il boyunca belə bir anı gözlədim. Durdum. Nikotin asılılığı get-gedə azalmaz, artar. Sabah daha asan olacağını sanırsınız, amma hələ də özünüzü aldadırsınız. Bu gün bacara bilməsəniz, sabah necə asan olar ki? Ölümcül bir xəstəliyə tutulana qədər gözləyəcəksinizmi? Bunun heç bir mənası yoxdur.

Həqiqətən də əsl tələ zamanın indi uyğun olmaması, sabah daha asan olacağı inancıdır. Hey böyük bir stress içində olduğumuzu sanırıq. Evdən çıxarkən vəhşi heyvanlardan qorxmağımız lazım deyil. Bir az sonra nə yeyəcəyimiz və ya axşam harada yatacağımız uşağımızı təlaşlandırmaz. Vəhşi bir heyvanın həyatını düşünün. Yuvasından çıxan dovşan özünü qızğın bir mübarizənin içində görər və bu, ömrü boyunca belə davam edər. Ancaq dovşan bunun öhdəsindən gəlir.

Adrenalin və digər hormonları vardır, eynən bizim kimi. Hər canlı varlıq üçün həyatın ən stresli anları əslində uşaqlıq və gənclik illəridir. Və bu illər üç milyon illik inkişaf sonunda hələ də stresdən qurtulmaq üçün ən yaxşı şəkildə təchiz edilmişdir. Müharibə başlayanda beş yaşında idim. Fasiləsiz bombalanırdıq və mən iki il ata-anamdan ayrı qaldım.

Mənimlə yaxşı davranmayan insanların yanında qalırdım. Həyatımın pis bir dövrü idi, ancaq keçdi. Bunların məndə həyat boyu sürən izlər buraxdığına inanmıram, əksinə, bunun sayəsində xarakterimin gücləndiyini sanıram. Dönüb keçmiş həyatıma baxdıqda bu lənətə gəlmiş şeydən asılılıqdan başqa bir uğursuzluğumun olmadığını görürəm.

Bir neçə il əvvəl dağlar qədər dərdim olduğunu sanırdım. İntihar etməyin astanasında idim, bir evin damından özümü aşağı atan deyildim, ancaq siqaretin yaxın zamanlarda məni öldürəcəyinə inanırdım. “Həyat bu “kiçik yoldaşım” la belə keçirsə, onsuz daha dözülməz olar”, — deyə düşünürdüm.

İnsan özünü fiziki və ruhi cəhətdən zəif hiss etdiyinə görə, hər şey ona daha çox təsir edir. İndi özümü yenə də gənc bir adam kimi hiss edirəm. Bu dəyişikliyə səbəb olan bir şey var: daha siqaret çəkmirəm.

“Sağlamlıq olmadan heç bir şey olmaz” deyimi qəlib bir ifadə olsa da, doğrudur. Əvvəllər idman azarkeşləri əsəblərimi pozardılar. Həyatda özümü sağlam hiss etməkdən çox siqaret və içki kimi daha faydalı şeylərin olduğunu deyirdim. Nə qədər mənasız! Özünüzü fiziki və ruhi cəhətdən güclü hiss etdiyiniz zaman yaxşı anlardan zövq ala, pis anlardan da baş çıxara bilirsiniz.

Biz streslə məsuliyyəti tez-tez qarışdırırıq. Özümüzü güclü hiss etmədiyimiz zaman məsuliyyət stressə çevrilir. Bu dünyanın Riçard Burtonları fiziki və ruhi cəhətdən güclüdürlər. Onlara zərər verən həyatın stressi, iş dünyası, yaşları deyil, xəyaldan başqa bir şey olmayan “kiçik yoldaşları” dır. Yazıqlar olsun ki, belə şeylər onu və digər milyonlarla insanı ölümə sürükləyir.

Hadisələrə bir başqa yöndən baxın. Həyatınızın sonuna qədər bu tələnin əsiri olmamağa qərar verdiniz. Asan da olsa, çətin də olsa özünüzü bir zaman bu tələdən xilas etməyiniz lazımdır. Siqaret çəkmək nə vərdiş, nə də zövq deyil. O, bir nikotin asılılığı və xəstəlikdir. Sabah bunu tərgitməyin daha asan deyil, daha çətin olacağını təsbit etdik. Get-gedə pisləşməyə doğru gedən bu xəstəliyi dərhal, ya da bacardığınız qədər tez müalicə etmək lazımdır.

Həyatınızın hər həftəsinin nə qədər tez gəlib keçdiyini fikirləşsəniz, kifayət edər, artıq bir şey deməyə ehtiyac yoxdur. Üzərinizdəki kölgə olmadan yaşamağın nə qədər zövqlü olacağını bir düşünün. Dediklərimin hamısına əməl etsəniz, heç beş gün də gözləməyinizə ehtiyac qalmaz. Axırıncı siqaretinizi söndürdükdən sonra təkcə nə qədər asan olduğunu düşünməyəcək, həm də zövq alacaqsınız!

29
Siqaret üçün darıxacağammı?

Xeyr. O kiçik nikotin canavarının ölməsilə vücudunuzdakı nikotin istəyi sona yetəndə yerdə qalan yalanlar da yox olacaq, həm gərginlik və streslə bacarmaq, həm də yaxşı anları doya-doya yaşaya bilmək nöqteyi-nəzərindən, fiziki olduğu kimi, ruhi olaraq da daha güclü olduğunuzu hiss edəcəksiniz.

Artıq təhlükə yarada biləcək yeganə şey hələ də siqaret çəkən insanların təsiridir. “Qonşunun toyuğu qonşuya qaz görünür”, — deyirlər. Hamının bildiyi bu söz həyatımızın bir çox sahələrinə aiddir. Siqareti tərgitmiş adamlar siqaretin mənfi cəhətlərini uydurma “müsbət cəhətlər” lə qarşılaşdırdıqları zaman ortaya çox böyük bir fərq çıxdığı halda, nə üçün siqaret çəkənləri qısqanmağa davam edirlər?

Uşaqlığımızdan bəri beynimizə yerləşmiş o əsassız inancları düşünsəniz, tələyə düşməyimizin olduqca normal olduğunu anlayarsınız. Siqaret çəkməyin nə qədər böyük ağıl çatışmazlığı olduğunu bir dəfə gördükdən və bir uşağımız tərgitməyi bacardıqdan sonra nə üçün eyni tələyə yenə də düşürük? — Siqaret çəkənlərin təsiri ucbatından.

Çox vaxt başqalarıyla bir yerdə olduqda, xüsusilə yeməkdən sonra təhlükə daha böyük olur. Siqaret istifadəçisi siqaret yandırar və siqareti tərgitmiş olan adam narahat olar. Bu mövzudakı araşdırmalarla tanış olsanız, bunun nə qədər qəribə bir şey olduğunu görərsiniz. Siqaret çəkməyənlər çəkmədikləri üçün xoşbəxtdirlər, siqaret çəkənlərsə beyinlərinə yerləşmiş inancların təsirilə siqaretin onlara zövq verməsi xəyalına qapılmalarına baxmayaraq, heç bu işə başlamamış vəziyyətdə olmağı arzulayırlar.

Elə isə siqareti tərgitmiş bəzi insanlar belə hallarda siqaret çəkənləri niyə qısqanırlar? Bunun iki səbəbi var:

1.“Cəmi bir siqaret”. Unutmayın ki, belə bir şey yoxdur. Buna artıq bir dəfəlik bir şey deyil, siqaret düşkünü nöqteyi-nəzərindən baxmağa çalışın. Siz siqaret istifadəçisini qısqanarkən o öz davranışını uyğun hesab etməz və o sizi qısqanar. Siqaret istifadəçilərini izləməyə başlayın. Sizi asılılıqdan uzaqlaşdıracaq ən yaxşı köməkçi onlardır. Siqaretin nə qədər tez bitdiyinə və siqaret yandırdığına baxın.

Xüsusilə də siqaret istifadəçisinin siqaret çəkdiyinin hətta fərqində belə olmadığına və siqareti qeyri-iradi olaraq yandırdığına diqqət yetirin. Zövq almadığı halda özünü siqaretsiz yaxşı hiss etmədiyi üçün siqaret çəkdiyini düşünün. Sizdən ayrıldıqdan sonra siqaret çəkməyə davam edəcəyini unutmayın. Ertəsi gün sinəsi pis şeylərlə dolu halda yataqdan qalxdığı zaman özünü zəhərləməyə davam edəcəyini düşünün.

Bir daha sinəsində ağrı olduqda, gözünə səhiyyə nazirliyinin xəbərdarlıq yazısı sataşanda, siqaret çəkməyən bir adamla birlikdə olduqda, növbəti “siqaret çəkməmək günü” ndə, xərçəngə meydan oxuma kampaniyasında, metroda, xəstəxanada, supermarketdə olduğu zaman, kilsəyə və s. getdiyi zaman bu yükü çiyinlərində daşıyacaq, özünə fiziki və ruhi cəhətdən zərər vermək üçün sərvət xərcləyəcəkdir.

Həyatını pislik içində, ağız qoxusu, ləkəli dişlər, ağlının bir guşəsindəki qara ləkələrlə keçirəcək və özünə mütəmadi olaraq zərər verən bir şeyə əsir olacaqdır. Bütün bunlara da siqaretə başlamamışdan əvvəlki halına qovuşmaq xəyalı üçün qatlanacaqdır.

2.Siqareti tərgitmiş adamların bəzi hallarda hiss etdikləri narahatlığın ikinci səbəbi də siqaret çəkənlərin fəal surətdə bir şey etmələri, yəni siqaret çəkmələri, siqareti tərgitmiş bir adamın isə bir şey etmədiyi üçün məhrumiyyət duyğusuna qapılmasıdır. Siqareti tərgitməzdən qabaq bunu ağlınıza yerləşdirin: siqaret çəkməyənin məhrum olduğu bir şey yoxdur. Zavallı siqaret çəkən bir neçə şeydən məhrum olur: sağlamlıq, enerji, pul, özünəinam, özünəhörmət, daxili rahatlıq, cəsarət, sakitlik, azadlıq.

Artıq siqaret çəkənləri qısqanmaq yerinə, onları həqiqətən olduğu kimi, yəni pərişan və zavallı varlıq olaraq görməyə başlayın. Ən pis halda olan mən idim, bilirəm. Buna görə də bu kitabı oxuyun. Ən acınacaqlı vəziyyətdə olanlar bu həqiqətlərə qatlaşa bilməyərək özlərini aldatmağa davam etmək məcburiyyətində olanlardır.

Heroin istifadəçilərini qısqanmazsınız. İngiltərədə heroin üzündən ölənlərin sayı ildə üç yüzdən çox olmur. Nikotin isə ildə yüz minlərlə insanın ölümünə səbəb olduğuna görə, bu say dünya miqyasında iki milyon yarıma çatır. Nikotin tarixdə baş verən bütün müharibələrdə ölənlərdən də çox adamın ölümünə səbəb oldu. Hər bir asılılıq kimi sizinki də yaxşılaşmaq əvəzinə get-gedə pisləşir. Siqaret çəkməkdən artıq bu gün zövq almırsınızsa, sabah heç almayacaqsınız. Siqaret çəkənləri qısqanmayın. Onların halına acıyın.

İnanın ki, acınacaqlı haldadırlar.

30
Kökələcəyəm?

Bir başqa yanılma da budur. Bu yanılmanı siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışan və siqaretin əskikliyini aradan qaldırmaq üçün şəkərli ərzaqlara baş vuran siqaret istifadəçiləri yaymışlar. Nikotin əskikliyinin yaratdığı darıxmaq hissi aclıq siqnallarına bənzəyir, buna görə də tez-tez aclıqla qarışdırılır. Aclıq yeməklə aradan qaldırılır, ancaq nikotin üçün darıxmaq heç bir zaman tamamilə aradan qalxmaz.

Hər bir narkotikada olduğu kimi, bədən bir müddətdən sonra güzəştə gedir və bu darıxmaq hissi artıq sözün əsl mənasında yenilməz olur. Elə siqareti söndürən kimi vücuddakı nikotinin səviyyəsi aşağı düşdüyü üçün siqaret istifadəçisi fasiləsiz olaraq siqaret üçün darıxmağa başlayar. Bundan doğan nəticə isə dalbadal siqaret çəkməkdir. Fəqət siqaret istifadəçiləri aşağıdakı səbəblərdən birinə və ya ikisinə görə işin bu nöqtəyə gəlməsinə mane olarlar:

1.Pula görə, yəni daha çox siqaret çəkməyə pulları yoxdur.

2.Sağlamlığa görə, yəni siqaret istəyini aradan qaldırmağa görə özümüzü zəhərləyərik, bu da özlüyündə çəkə biləcəyimiz siqaretlərin sayını məhdudlaşdırar.

Siqaret istifadəçiləri fasiləsiz olaraq nikotin üçün darıxdıqlarına və bu hissi heç bir zaman tamamilə aradan qaldıra bilmədiklərinə görə bu boşluğu doldurmaq üçün, əsasən, çox yemək yeyər və çox içki içərlər, ya da daha güclü narkotikaya müraciət edərlər (alkoqol düşkünlərinin çoxu siqaret çəkənlərdir, bunun həqiqətən də siqaret problemi olub-olmadığı məni maraqlandırır).

Siqaret istifadəçisi yemək yerinə siqaretdən istifadə etməyə başlayar. Özümün yaşadığım o qorxunc illərdə elə bir nöqtəyə gəlmişdim ki, səhər və günorta yeməklərini yeməzdim. Bunun əvəzində bir-birinin ardınca bütün günü siqaret çəkərdim. Son illərdə axşamı dörd gözlə gözləyirdim, çünki ancaq o zaman siqaret çəkməyəcəyimi bilmirdim.

Ancaq bu dəfə də bütün axşamı yeyirdim. Ac olduğumu fikirləşirdim, ancaq əslində siqaret üçün darıxırdım. Başqa cür desək, gündüzlər yemək əvəzinə siqaret çəkir, axşamlar da siqaret çəkmək yerinə yemək yeyirdim. O zamanlar bu günlə müqayisədə on üç kiloqram kök idim və bunun qarşısını ala bilmirdim.

Vücudumuzdan canavarı çıxardıb atan kimi o iyrənc inamsızlıq duyğusu da yox olar. Özünüzə inamınızla birlikdə özünüzə olan hörmət də yerinə qayıdar. Beləliklə də, təkcə yemək vərdişlərinizi deyil, bütün həyatınızı nəzarət altına almış olarsınız. Siqaretdən xilas olmağın ən böyük üstünlüklərindən biri də budur.

Əvvəl də söylədiyim kimi, kökəlməyə siqaretsizliyə alışma dövründə siqaret yerinə istifadə etdiyimiz şeylər səbəb olur. Bu metodlar siqareti tərgitməyi asanlaşdırmaz, əksinə çətinləşdirər. Bu məsələyə irəlidə siqaret əvəzinə istifadə olunanlarla bağlı bölümlərdə daha ətraflı bir şəkildə münasibət bildirəcəyəm.

31
Diqqəti cəlb edən yanlışlıqlardan qaçmaq olmaz

“İradə metodu” ilə siqareti tərgitməyə çalışan bir çox siqaret istifadəçisi diqqətini bu məqsədə cəmləməyə çalışarkən çoxlu yanlış motivlər toplayar.

Buna çox nümunə vardır. Ən tipik nümunə: “Qənaət edəcəyim pulla ailəmlə birlikdə istirahət edə bilərəm”. Bu, məntiqli və ağıllı bir plan kimi görünə bilər, ancaq kökündən yanlışdır, çünki özünə hörmət edən bir siqaret istifadəçisi istirahətə getmək əvəzinə ilin əlli iki həftəsi boyunca siqaret çəkmək istəyər.

Nəticədə siqaret istifadəçisi hələ də şübhə içində olar, çünki həm əlli həftə boyunca siqaretdən imtina etmək məcburiyyətindədir, həm də siqaretsiz keçən bir məzuniyyətdən zövq alıb-almayacağına əmin deyil. Bu məntiq siqaret istifadəçisinin böyük bir fədakarlıq göstərməsi duyğusunu gücləndirir və onun gözündə siqaretin dəyərini xeyli artırır. Bunun yerinə hadisəyə belə yaxınlaşmaq ən yaxşısıdır: “Siqaret çəkərkən nə qazanıram?”

Başqa bir nümunə: “Daha yaxşı bir avtomobil ala bilərəm”. Doğrudur, bu plan avtomobil alana qədər insanın başının altına yastıq qoyar. Fəqət yeni avtomobil həvəsi keçib gedənə kimi fədakarlıq duyğusu yenə ortaya çıxar və siqaret istifadəçisi gec-tez yenidən tələyə düşər.

Başqa tipik nümunə isə iş yoldaşları və yaxınları ilə bir sazişə getməkdir. Bu metodda günün müəyyən saatlarında duyulan siqaret çəkmək istəyi öz-özünə ortadan qalxar. Yenə də bəzi səbəblərə görə uğursuzluqla başa çatar:

1.Bütün diqqətini bu məsələ üzərində cəmləmək düzgün deyil. Başqaları siqareti tərgidir deyə, siz niyə tərgitməməlisiniz ki? Bu, yalnız fədakarlıq duyğusunun artmasına yol açar. Bütün siqaret istifadəçiləri eyni anda siqareti tərgitməyə qəti qərar versələr, nə yaxşı olar. Fəqət heç bir siqaret istifadəçisi onu tərgitməyə məcbur edilməməlidir.

Əslində, siqaret çəkənlərin hamısı daxilən siqareti tərgitmək istəyərlər, fəqət tərgitməyə hazır deyillərsə, bu saziş yalnız siqaret çəkmək istəklərini artırar. Gizli-gizli siqaret çəkməyə və özlərini getgedə daha çox asılı hiss etməyə başlayarlar.

2.“Əziyyəti bölüşmək ” və ya bir-birinə bağlı olmaq. Siqaret istifadəçisi “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışdığı zaman siqaret çəkmək istəyinin keçib getməsini gözləyərkən əziyyət çəkər. Çəkdiyi əziyyətə dözməyib siqaret çəkərsə, uğursuzluğa düçar olar. “İradə metodu” nda birinin gec-tez dözə bilməyib fikrindən əl çəkəcəyi əvvəlcədən proqnozlaşdırılır.

Beləliklə də, başqaları gözlədikləri bəhanəyə qovuşurlar. Onların təqsiri yoxdur. O adam fikrindən əl çəkməsəydi, onlar da davam gətirəcəkdilər, ancaq indi yolun yarısından geri döndülər. Əslində çoxları gizli-gizli siqaret çəkirdilər.

3.“Əziyyəti bölüşmə” yin o biri üzü “tərifi bölüşmək” dir. Bölüşmə olduğu zaman uğursuzluq zamanı hörməti itirmək o qədər də pis deyil.

Siqareti tərgidən adam böyük uğur qazanmağın sevincini yaşayır. İnsan təkbaşına bunu etdikdə yoldaşlarının və yaxınlarının qərarı onun üçün ilk günlərdə ehtiyac duyduğu bir mükafat olur. Hamı eyni vaxtda eyni işi görürsə, tərifi bölüşmək lazım gəldiyi üçün mükafat azalır.

Diqqəti yanlış məqamlara yönəltməyin digər bir klassik nümunəsi isə rüşvətdir. (Məsələn, ata-ana uşaqlarına siqaretdən əl çəkməsi üçün pul təklif edir və ya “dözə bilməsəm sənə 100 pound verəcəyəm”, — deyə adam özüylə şərt kəsir). Bir filmdə belə bir şey görmüşdüm. Siqareti tərgitməyə çalışan bir polis məmuru siqaret qutusunun içinə 20 pound qoyur və özü-özüylə şərt kəsirki, bir də siqaret çəksəm, əvvəlcə o pulu yandıracam. Bu, onu bir neçə gün siqaret çəkməkdən uzaq saxlayır, ancaq axırda pulu yandırır.

Özünüzü aldatmayın. Bir siqaret istifadəçisi siqaret üçün orta hesabla 30.000 pound xərcləyir. Siqaret çəkməyin ölümcül bir xəstəliyə tutulmaq ehtimalı dörddə birdir. Siqaret insanın ömrü boyu pis ağız qoxusuna sahib olmasına, ruhi və fiziki işgəncə çəkməsinə, siqaretə əsir olmasına, cəmiyyət tərəfindən kiçildilməsinə və özünə hörməti itirməsinə səbəb olur. Bütün bunlar siqareti tərgitməyə kifayət etmirsə, bir neçə nümayişkaranə səbəb heç təsirli olmaz, əksinə, fədakarlıq duyğusunun güclənməsinə yol açar. Hadisəyə artıq belə baxın.

Siqaret çəkməyin mənə nə faydası var? — Heç bir faydası!

Nə üçün siqaret çəkmək məcburiyyətindəyəm? — Buna məcbur deyilsiniz!

Özünüz özünüzü cəzalandırırsınız.

32
Tərgitməyin asan yolu

Bu bölümdə siqareti tərgitməyin asan yolu ilə bağlı təlimatlar verəcəyəm. Bunlara əməl etsəniz, siqareti tərgitməyin olduqca asan, hətta əyləncəli olduğunu görəcəksiniz. Edəcəyiniz iki şey var:

1)Bir daha siqaret çəkməməyə qərar verin.

2)Buna görə böhran keçirmək yerinə sevinin.

İndi hər halda “Bu kitabın qalan hissəsi nə işə yarayacaq? Nə üçün bunu əvvəldən söyləmədiniz?”, — deyə soruşursunuz. Bir anlıq böhran keçirər, gec-tez düşüncənizi dəyişdirərsiniz. Hər halda indiyə qədər bir neçə dəfə belə etmisiniz.

Dediyim kimi, siqaret xain və hiyləgər tələdir. Tərgitməyin ən çətin cəhəti kimyəvi asılılıq deyil, beyninizə yerləşmiş yalanlardır. Buna görə də əvvəlcə yalanları, yanlışlıqları aradan qaldırmaq lazımdır. Əvvəlcə düşməni tanı, taktikasını öyrən ki, asanlıqla qalib gələ bilsən.

Həyatımın böyük bir hissəsini siqareti tərgitməyi çalışaraq keçirdim və həftələrlə ağır ruh düşkünlüyü yaşadım. Axırda tərgitdiyim zaman çəkdiyim siqaretlərin sayı bir anda yüzdən sıfıra endi və heç ağrı-acı çəkmədim. Siqaretsizliyə alışma dövründə də həyatdan zövq aldım və indiyə qədər qətiyyən peşman olmadım. Siqareti tərgitmək başıma gələn ən gözəl iş idi.

Bu qədər asan tərgidə bilməyimin necə baş verdiyini heç cür başa düşə bilmədim və səbəbini tapa bilməyim uzun çəkdi. Bundan sonra bir daha siqaret çəkməyəcəyimi dəqiq bilirdim. Bundan əvvəlki cəhdlərimdə də qərarlı idim, ancaq əslində siqareti tərgitməyə tək çalışırdım və kifayət qədər uzun müddət siqaretsiz qalmağa dözə bilsəydim, siqaret çəkmək arzusunun yox olacağını sanırdım. Fasiləsiz olaraq bir şeyin baş verməsini gözlədiyim üçün siqaret arzusu yox olmurdu, mən özümü oda-közə vurduqca o, daha da artır və darıxmağım davam edirdi.

Sonuncu cəhdim fərqli idi. Həmin gün bütün siqaret istifadəçilərinin etdikləri kimi mən də fikirləşməyə başlamışdım. O ana qədər haçan uğursuzluğa düçar olsam, ondan sonrakı cəhdimin daha asan olacağı düşüncəsiylə özümü ovundururdum. Həyatımın sonuna qədər siqaret çəkəcəyimi heç ağlıma da gətirmirdim. Bu fikir içimi elə bir nifrət hissiylə doldurmuşdu ki, siqaret məsələsiylə artıq ciddi bir şəkildə məşğul olurdum.

Qeyri-ixtiyari olaraq siqaret yandırmaq əvəzinə siqaret çəkərək nə hiss etdiyimi çözməyə başladım. Bildiyim şey öz təsdiqini tapdı. Siqaretdən zövq almırdım, siqaret mənə pis və iyrənc görünürdü.

Siqaret çəkməyən insanları öyrənməyə başladım. Onların o vaxta qədər səthi, antisosial, darıxdırıcı insanlar odluqlarını hesab edirdim. Ancaq daha diqqətlə araşdırdıqdan sonra onların güclü və sakit xarakterə sahib olduqlarını gördüm. Stress və gərginliyin öhdəsindən daha asan gəldiklərini, insanlarla bir yerdə olduqları zaman siqaret istifadəçilərindən daha çox əyləndiklərini gördüm. Onların daha qıvraq, daha çox hərəkətli olduqları şübhəsizdir.

Siqareti tərgitmiş insanlarla söhbət etməyə başladım. O zamanlar onların səhhətlərinə görə və ya pul səbəbindən siqareti tərgitmək məcburiyyətində qalmış, fəqət hələ də gizli-gizli siqaret üçün darıxan insanlar olduqlarını düşünürdüm. Bəziləri: “Hərdən siqaret üçün darıxıram, ancaq o qədər nadir hallarda və o qədər zəif olur ki, əhəmiyyət verməyə dəyməz”, — deyərkən, əksəriyyəti: “Siqaret üçün darıxırammı? Yəqin ki, zarafat edirsiniz. Özümü heç bu qədər yaxşı hiss etməmişdim”, — deyirdi.

Siqareti tərgitmiş adamlarla etdiyim söhbətlər ağlımın bir guşəsində özünə yer etmiş başqa bir sirrin də üstünü açdı. Mən anadangəlmə zəif bir insan olduğumu sanırdım, fəqət bir anda bütün siqaret çəkənlərin eyni kabusu yaşadıqlarını anladım. Öz-özümə: “Bu anda milyonlarla insan siqareti tərgidir və çox xoşbəxt bir şəkildə ömür sürürlər.

Siqaret çəkməyə başlamamışdan əvvəl siqaret çəkməyin heç bir vacibliyini duymurdum, o iyrənc şeylərə alışana qədər necə çalışdığımı hələ də xatırlayıram. Yaxşı, bəs nə üçün indi siqaret çəkməyə məcburam?” — deyə fikirləşdim. Siqaret mənim üçün bir kef deyildi. O pis şeyə nifrət edir, qalan həyatımı o iyrənc şeyin əsiri olaraq keçirmək istəmirdim.

Axırda özümə bunu dedim: “Allen, istəsən də, istəməsən də, bu anda axırıncı siqaretini çəkmiş oldun”. Elə həmin anda bir daha siqaret çəkməyəcəyimi anladım. Bu qədər asan olacağını heç zənn etmirdim, əksinə, çox çətinlik çəkəcəyimi düşünürdüm. Aylarla ruh düşkünlüyü yaşayacağıma və həyatımın qalan hissəsini davamlı darıxmaqla keçirəcəyimə əmin idim. Ancaq ilk gündən sözün əsl mənasında mənə zövq verdi.

Nə üçün bu qədər sadə olduğunu və bu dəfə o iyrənc siqaretsizlik hissini nə üçün duymadığımı başa düşməyim çox çəkdi. Səbəbi bu idi: “Siqaret üçün darıxmaq” deyilən bir şey yoxdur. O, ancaq şübhə və inamsızlıqdan yaranır. Həqiqətən də çox sadə və aydındır: siqareti tərgitmək asandır. İşi çətinləşdirən qərarsızlıq və yanqıdır. Siqaret istifadəçiləri asılı olduqları vaxtlarda da bəzən siqaretsiz qalmağa dözürlər. Təkcə siqaret çəkmək istədikləri, ancaq çəkə bilmədikləri zaman darıxırlar.

Siqareti tərgitməyi asanlaşdırmağın çarəsi, qəti və geriyə yolu olmayan bir qərar qəbul etməkdir. Bu qərarın düzgünlüyünə şübhə etmək, qərarı sorğu-sual etmək yerinə xoşbəxt olmaq və siqaret söhbətinin bağlandığını güman etmək deyil, bilməkdir.

Əvvəlcədən qərarlı olsanız işi asanlaşdırarsınız. Asan olacağına inanmasanız, ilk başdan qərarı necə verə bilərsiniz? Kitabın qalan bölümü də elə buna görə əhəmiyyətlidir. Siqareti tərgitməmişdən əvvəl üzərində durmağınız vacib olan bir neçə nöqtə var:

1.Bacaracağınıza inanın. Sizin başqalarından heç bir fərqiniz yoxdur, siqaret çəkmək və ya çəkməmək sizin əlinizdədir.

2.İtirdiyiniz heç bir şey yoxdur. Əksinə, qazanacağınız o qədər şey var ki! Yalnız daha sağlam və daha zəngin olmaqla kifayətlənməyəcək, yaxşı günlərdə daha çox əylənib, pis günlərdə daha az sıxıntı hiss edəcəksiniz.

3.“Cəmi bir siqaret” deyilən bir şeyin olmadığını artıq başa düşün. Siqaret bir nikotin asılılığıdır və zəncirvari davam edir. Siqaret çəkməməyə görə böhran keçirsəniz, özünüzü lazımsız yerə cəzalandırmış olarsınız.

4.Siqaretin zərərli bir vərdiş deyil, nikotin asılılığı olduğunu bilməlisiniz. Xoşunuza gəlsə də, gəlməsə də asılı olduğunuzu qəbul etməlisiniz. Özünüzü görməməzliyə vuraraq asılılığı yox edə bilməzsiniz.

Bu asılılığın süründürən bütün xəstəliklər kimi, təkcə həyat boyu davam etməklə kifayətlənməyib, eyni zamanda get-gedə pisləşdiyini unutmayın.

Yaxşılaşmaq üçün ən gözəl vaxt indidir.

  1. Xəstəliklə (yəni kimyəvi asılılıqla) siqaret çəkən və ya çəkməyən insanların içində olduqları ruhi durumu bir-birindən ayırın. Siqaret asılılığı qazanmamışdan əvvəlki zamana dönmək imkanına sahib olsalar, bu imkandan dərhal istifadə edərdilər. Siz bu gün bu imkana sahibsiniz! Buna əsla “siqareti tərgitmək” kimi baxmayın. Axırıncı siqaretinizi çəkdiyinizə dair qəti qərarınızı verdikdən sonra siqaret çəkməyən bir insan olursunuz.
Artıq siqaret istifadəçilərini özlərinə zərər verərək yaşayan insanlar kimi görürsünüz. Siqaret çəkməyən insanın belə bir problemi yoxdur. Qəti qərarı verən andan məqsədinizə çatmış olursunuz. Bütün günü oturub yana-yana kimyəvi asılılığın keçib getməsini gözləməkdənsə, bayıra çıxıb həyatdan zövq almağa çalışın. Həyat siqaret çəkdiyiniz vaxtda da gözəl idi, çəkmədiyiniz vaxtda da hər keçən gün daha da gözəlləşəcək.

Siqareti tərgitməyi həqiqətən asanlaşdırmaq üçün siqaretsizliyə alışma dövründə (ən çox üç həftə) heç siqaret çəkməməyə qərarlı olmalısınız. Bu məntiqlə işə girişdikdə siqareti tərgitmək çox asan olacaqdır.

Başlanğıcda sizdən xahiş etdiyim kimi açıq ürəklə oxusanız, artıq siqareti tərgitmək mərhələsinə çatmış olmalısınız. Bu anda zəncirini səbirsizliklə dartışdıran bir köpək həyəcanıyla vücudunuzdakı zəhəri atmaq üçün gözləməli olmalısınız.

Hələ də bir sıxıntı içindəsinizsə, bunun səbəbi aşağıdakı ünsürlərdən biridir:

1.Siz hələ mahiyyəti anlamamısınız. Yuxarıda sıraladığım beş nöqtəni bir daha oxuyun və doğru olduğuna inanıb-inanmadığınızı təsbit edin. Hər hansı bir nöqtədə şübhəniz varsa, onunla bağlı olan bölümü bir də oxuyun.

2.Uğursuzluğa düçar olmaqdan qorxursunuz. Təlaş keçirməyinizə lüzum yoxdur, oxumağa davam edin, bacaracaqsınız. Siqaret inanılmaz bir tələdir.

Ən zəkalı insanlar da oraya düşər, ancaq təkcə axmaqlar baş verənləri dəyərləndirdikdən sonra özlərini aldatmağa davam edərlər.

3.Dediklərimin doğru olduğunu qəbul edirsiniz, fəqət yenə də pərişansınız. Etməyin! Gözlərinizi açın, bu anda çox gözəl bir şey olur, əsirlikdən azad olursunuz.

İşə doğru məntiqlə başlamaq çox vacibdir: Siqaret çəkməməyim nə gözəldir, elə deyilmi? Bu məntiqi siqaretsizliyə alışma müddəti ərzində davam etdirməyiniz lazımdır. Bundan sonrakı bir neçə bölümdə də mövzu üzərində məxsusi duracağam. Siqaretsizliyə alışma müddətində şüurlu olaraq bunu düşünməyinizə ehtiyac qalmayacaq. Qeyri-iradi olaraq elə düşünəcək və bunu daha əvvəllər nə üçün görmədiyinizə təəccüblənəcəksiniz. Diqqət yetirilməsi lazım olan iki məqam var:

1.Axırıncı siqaretinizi söndürmək planını kitabın sonuna saxlayın.

2.Təxminən üç həftə davam edən siqaretsizliyə alışma dövrü haqqında çox danışmışdım. Bunu yanlış anlamayın. Üç həftə boyunca əziyyət çəkəcəyinizi sana bilərsiniz. Bu, doğru deyil. “Üç həftə dözə bilsəm, qurtardı”, — deyə yanılmayın.

Üç həftə sonra heç bir şey olmayacaq. Özünüzü birdən-birə siqaret çəkməyən bir insan olaraq hiss etməyəcəksiniz. Siqaret çəkməyənlər özlərini siqaret çəkənlərdən fərqli hiss etməzlər. İndi üç həftə boyunca siqaret çəkməməyə görə yanıbyaxılırsınızsa, üç həftədən sonra da yanıb-yaxılacaqsınız. Demək istədiyim budur: “Artıq siqaret çəkməməyim necə də gözəldir, elə deyilmi?” kimi bir məntiqlə başlasanız, üç həftə sonra siqaret çəkməyə həvəsiniz qalmaz. Fəqət “üç həftəni bir təhər yola verə bilsəm”, — deyirsinizsə, o üç həftədən sonra siqaretdən ötrü az qala ölərsiniz.

33
Siqaretsizliyə alışma müddəti

Son siqaretinizi söndürdükdən sonra təxminən üç həftəyə qədər siqaret üçün darıxa bilərsiniz. Bu, birbirindən fərqli iki amilə görədir:

1)Nikotin əskikliyi, bir boşluq və ya inamsızlıq duyğusu, siqaret çəkənlərin “darıxmaq” dedikləri bir cür aclıqla və ya əllərlə əlaqəli bir şey.

2)Bəzi hadisələrin, məsələn, telefonla danışmağın yaratdığı psixoloji təsir.

Siqaret istifadəçiləri “iradə metodu” nda bu iki amil arasındakı fərqi anlamadıqları və ayırd edə bilmədikləri üçün çətinlik çəkirlər. Siqareti tərgitməyi bacarmış bir çox adamın yenidən tələyə düşməsinin səbəbi budur.

Nikotin əskikliyi insana ağrı-acı verməz, ancaq buna biganə qalmaq da olmaz. Aclığın çox güclü bir şey olmasına və yeməksiz qaldığımız zaman əsəblərimizin pozulmasına baxmayaraq, bütün gün yemək yemədiyimiz zaman ancaq mədəmiz quruldar, ağrı bilmərik. Vücudumuz nikotinsiz qaldıqda da eyni şey olur. Aradakı fərq vücudumuzun yeməyə ehtiyac duyması, zəhərə isə ehtiyac duymamasıdır. Doğru məntiqlə hərəkət etdikdə siqaret istəyinin öhdəsindən gəlmək asanlaşır və qısa müddətdən sonra bu hiss yox olur.

Siqaret istifadəçiləri “iradə metodu” ilə də olsa, bir neçə gün siqaretsiz qalmağı bacarırlarsa, nikotin üçün darıxmaq hissi qısa müddətdə yox olur. Problem ikinci amildir. Siqaret istifadəçisinin müəyyən zamanlarda və hallarda siqaret istəyini ödəməyə alışması yanlış fikirlərə yol açır. (Məsələn: “Siqaret olmasa içkidən zövq ala bilmirəm”). İkinci bir nümunə bunu bəlkə daha yaxşı açıqlaya bilər.

Bir neçə il siqnalları sürücünün solunda olan avtomobil sürdükdən sonra siqnalları sağda olan bir avtomobildən istifadə etməyə başladığımız zaman, siqnalların sağda olduğunu bildiyiniz halda, bir neçə həftə boyunca siqnalları işlətmək yerinə siləcəkləri işə salmış olacaqsınız.

Siqareti tərgitmək də buna bənzəyir. Siqaretsizliyə alışma müddətinin əvvəlində müəyyən hallarda çağırma mexanizmi işləməyə başlayar və siz o anlarda siqaret istədiyinizi sanarsınız. İnandırılmış olduğunuz yalanların təsirinə qarşı müqavimət göstərsəniz, çağırma mexanizmi tez yox olar. “İradə metodu” nda siqaret istifadəçisi siqaret çəkmək istəyinin çəkilməsini gözləyər, beləliklə də, çağırma mexanizmini aradan qaldırmaq onu daha da gücləndirər.

Yoldaşlarla birlikdə restoranda yemək yedikdə bu mexanizm işə düşür. Siqareti tərgitmiş adam siqaret çəkmədiyi üçün sıxıntı hiss edir. Yoldaşları siqaretlərini yandırdıqda o adamın bir şeydən məhrum olma duyğusu daha da artır. Artıq o, gözəl yeməkdən və yoldaşları ilə bir yerdə olmaqdan zövq ala bilmir, çünki bunlar ona siqareti xatırladır. Beləliklə də, əziyyəti üç qat artar və siqaretlə bağlı əsassız inanclar beyninə yaxşıca yerləşər.

Ancaq qərarlı olub bir az dözə bilsə, taleyi ilə barışıb həyatına davam edəcək. O əsassız inancların təsiri qismən davam edər və siqareti sağlamlıq, ya da pula görə tərgitmiş adamların uzun illər məlum hallarda siqaret üçün darıxmalarına səbəb olar. Bu adamlar siqaret xəyalı ilə yaşadıqları üçün rahat ola bilməz və özlərinə boş yerə əziyyət verərlər.

Mənim metodumda belə uğursuzluğun ən böyük səbəbi çağırma anında göstərilən əks təsirdir. Siqareti tərgitmiş adam siqareti kimyəvi təsiri olmayan bir dərman kimi görməyə başlayar. “Siqaretin mənə faydası olmadığını bilirəm, ancaq özümü buna inandırsam, bəzi hallarda kömək edə bilər”, — deyə düşünər.

Kimyəvi təsiri olmayan bir dərman ani sıxıntıları həqiqətən aradan qaldırdığı üçün psixoloji baxımdan çox təsirlidir. Ancaq siqaret bir dərman deyildir. Əvvəl izləri yaradar, sonra onları yox edər və bir müddətdən sonra bu izləri tamamilə yox edə bilməz.

Qərb cəmiyyətində bir nömrəli ölüm səbəbi olduğunu bir kənara qoysaq belə, xəstəlik yaradan bir şeydir.

Siqaret çəkməyənlər və ya siqareti bir neçə il əvvəl tərgitmiş adamlarla bağlı bir misal göstərim. Əri ölən bir qadını götürək. Belə hallarda siqaret istifadəçiləri, əsasən, xoş niyyətlə bir siqaret uzadıb “bir dənə çək, rahat olarsan”, — deyirlər. Qadın siqareti qəbul edərsə, asılı olmadığı və siqaret üçün darıxmadığına görə rahat olmaz. Siqaret ancaq psixoloji baxımdan müvəqqəti bir dəstək ola bilər, vəssalam. Çəkib qurtardıqda isə faciə davam edər.

Əslində vəziyyət daha pis olar. Çünki qadın nikotinə tələbat duymağa başlamışdır. Buna dözmək, yoxsa bir siqaret də çəkib tələbatını ödəmək arasında qalmışdır. Siqaret bir an üçün psixoloji dəstək olmaqdan başqa bir işə yaramamışdır. Bu təsiri təsəlliverici sözlər və ya içki də yarada bilərdi. Siqaret çəkməyən, ya da siqareti tərgitmiş adamlar bu cür hallara görə siqaret çəkməyə başlamışlar.

Yanlış inanclara hələ başlanğıcda sədd çəkmək lazımdır. Bunu artıq ağlınıza yerləşdirin: siqaretə möhtac deyilsiniz, siqaretin sizə kömək etdiyinə inanmağa davam etdikcə əziyyət çəkəcəksiniz. Özünüzü pərişan etməyə ehtiyac yoxdur. Siqaret restoranda yeyilən bir yeməyi, ya da dostların yığıncağını cazibədar hala gətirməz, pozar. Siqaret istifadəçilərinin siqareti restoranlarda zövq almaq üçün deyil, məcburiyyət üzündən çəkdiklərini unutmayın. Asılı olduqları üçün siqaret olmadan nə yeməkdən, nə də həyatdan zövq ala bilirlər.

Siqaretin kef verən bir şey olması fikrini özünüzdən kənarlaşdırın. Bir çox siqaret istifadəçisi “kaş ki, zərərsiz siqaret ola”, — deyə düşünür. İçində yalnız ot olan zərərsiz siqaretlər vardır, ancaq onu sınaqdan çıxaran hər kəs qısa bir müddətdən sonra ona yaxın durmaz. Siqaret çəkməyin yeganə səbəbi, bədənin nikotinlə təmin edilməsi tələbatının olduğunu anlayın. Nikotin istəyiniz yox olduqda siqaretə ehtiyac hiss etməzsiniz.

Sizdə siqaret arzusunun yaranması səbəblərinə əhəmiyyət vermədən onun varlığını qəbul edin. Fiziki bir ağrı olmadığına görə düzgün bir məntiqlə bu işə başlasanız, siqaret probleminiz qalmaz.

Siqaretsizliyin yaratdığı duyğudan təlaşlanmayın. O qədər də pis deyil, əsl problem o can atılan, amma qadağan olunan siqaretlə edilən çağırmalardır.

Buna görə də böhranlı vəziyyətə düşdükdə özünüzə belə deyin: “Bunun nə olduğunu bilirəm. Nikotin əskikliyinin yaratdığı duyğudur bu”. Siqaret istifadəçiləri bunu həyatları boyunca hiss edərlər və elə asılılıqları da buna görə davam edər. Siqaret çəkməyənlərin belə bir problemi yoxdur. Bu, siqaretin bir çox mənfi xüsusiyyətlərindən yalnız biridir. Vücudumuzu bu pis şeydən azad etməyimiz nə gözəl şeydir, elə deyilmi?

Başqa cür desək, vücudumuz qarşıdakı üç həftə ərzində zəif bir sarsıntı keçirəcək, ancaq bu müddət ərzində bütün həyatınız boyunca davam edəcək çox gözəl bir şey olacaqdır. İyrənc bir xəstəlikdən xilas olacaqsınız. Bu siqaret əskikliyini duymaqdan hətta zövq də alacaqsınız.

Hadisələri həyəcanlı bir oyuna çevirin. Nikotin canavarına bir növ mədənizdəki qurd kimi baxın. Siz onu üç həftə boyunca yeməksiz qoymağa çalışarkən o, həyatını davam etdirə bilmək üçün bütün taktikasını işə salaraq sizi siqaret çəkməyə məcbur edəcəkdir.

Bəzən kefinizi pozmağa çalışacaq, bəzən buna hazır olmayacaqsınız, birisi sizə siqaret verəcək və siz bəlkə də siqareti tərgitdiyinizi unudacaqsınız. Unutmasanız da yüngül bir darıxma hissi keçirəcəksiniz. Bu cür hallara qarşı əvvəlcədən hazır olmalısınız. Sizə siqareti istədən şey nə olursa olsun, buna bədəninizdəki “kiçik canavar” ın səbəb olduğunu və bu hallarda siqaret çəkməməklə “canavar” a bir zərbə endirdiyinizi düşünün.

Siqareti unutmağa çalışmayın. Siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışan istifadəçilərin ruh düşkünlüyü yaşamalarına səbəb budur. Bütün günü oturub siqareti unutmağı gözləyirlər.

Bu, yuxuya gedə bilməməyə bənzəyər. Fikirləşdikcə yuxunuz qaçar.

Nə etsəniz də unuda bilməyəcəksiniz. İlk günlər “kiçik canavar” sizə davamlı olaraq xatırladacaq, buna mane ola bilməyəcəksiniz.

Ətrafınızda siqaret istifadəçiləri və siqaret reklamları olduqca siqareti xatırlamaqda davam edəcəksiniz. Əslində siqareti unutmaq məcburiyyətində deyilsiniz. Gündə min dəfə də fikirləşsəniz, yenə azdır. Azad olmağın nə qədər gözəl olduğunu özünüzə daim xatırladın. Özünüzü zəhərləmək məcburiyyətində olmamağın bəxtiyarlığını düşünün.

Bir müddətdən sonra siqaret üçün darıxmaq hissi bir əyləncəyə dönəcək və siz siqaretin fikrinizdən nə qədər sürətlə çıxdığına məəttəl qalacaqsınız.

Nə edirsiniz edin, ancaq qərarınıza şübhə etməyin. Şübhə etməyə başladığınız an yanıb-yaxılmağa da başlayarsınız və hər şey daha da pis olar. Şübhə etməyinizin səbəbi bir ruh düşkünlüyüdürsə, sizi bu hala salanın siqaret olduğunu xatırlayın. Bir yoldaşınız sizə siqaret uzadan zaman “nə xoşbəxtəm ki, artıq ona ehtiyac duymuram”, — deyin. Bu, əvvəlcə onun kefinə toxunar, ancaq siqaretsizliyin sizə təsir etmədiyini gördükdə onun da ağlı başına gələr.

Sizi bu qərarı qəbul etməyə çox vacib səbəblərin sövq etdiyini unutmayın. Cəmi bir siqaretin sizə neçəyə başa gələcəyini düşünün və özünüzdən bu qorxunc xəstəliklərdən birinə yoluxma riskinə getmək istəyibistəmədiyinizi soruşun. Xüsusilə də bu duyğunun yaxın zamanlarda keçib gedəcəyini və hər dəqiqənin sizi məqsədinizə yaxınlaşdıracağını fikirləşin.

Bəzi siqaret istifadəçiləri ömürlərinin qalan hissəsini “mexaniki xəbərdarediciləri” tərsinə çevirərək keçirəcəklərindən qorxarlar. Başqa cür desək, psixoloji oyunların köməyi ilə özlərini siqaretə ehtiyac duymadıqlarına inandırdıqlarının vacib olduğunu düşünürlər. Çox yanlış şeydir. Nikbin bir adam butulkanı yarıya qədər dolu, bədbin bir adam butulkanı yarıya qədər boş olaraq görür.

Siqaret məsəlində butulka boşdur, ancaq siqaret istifadəçisi onun dolu olduğuna inanır. Siqaret çəkməyinizə lüzum olmadığını anladığınız andan az müddət sonra bunu özünüzə davamlı olaraq söyləmək məcburiyyətində qalmazsınız, çünki siqaretə həqiqətən ehtiyac yoxdur. Həyatınızda ən axırıncı ehtiyac duyduğunuz şey siqaretdir. Diqqətli olun ki, ən axırda edəcəyiniz şey olmasın.

34
Cəmi bir qullab

Siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışan bir çox siqaret istifadəçisinin pərişan olmasına səbəb budur. Üçdörd gün siqaretsiz qaldıqdan sonra davam edə bilmək üçün arabir bir siqaret çəkməyə, ya da bir-iki qullab vurmağa başlayarlar, bunun ruhi hallarda yaratdığı fəlakətli təsirin fərqinə varmazlar.

Siqaret istifadəçilərinin əksəriyyəti ilk qullabın dadını bəyənməz və sevinər. “Yaxşı ki, heç bir zövq almadım, demək siqaret istəyim azalır”, — deyə düşünər. Əslində isə tam əksinə olar. Yadınızdan çıxarmayın: Siqaret heç zaman zövq deyil! Siqareti zövq üçün çəkmirdiniz. Siqaret istifadəçiləri siqareti zövq üçün çəksəydilər, əsla bir ədəddən artıq siqaret çəkməzdilər.

Siqaret çəkməyinizin yeganə səbəbi “kiçik canavarı” bəsləməkdir. Dörd gün boyunca onu ac qoydunuz. O bir siqaretin və ya bir qullabın onun üçün nə qədər qiymətli olduğunu fikirləşin! Siz fərq etmədiniz, ancaq şüurunuz yeni gələn nikotini dərhal qeyd edir və o ana qədərki bütün əməyiniz hədər gedir. İçinizdən bir səs “bütün məntiqlərin əksinə olaraq siqaret çox gözəl şeydir, daha birini də çək”, — deyə pıçıldamağa başlayır.

Cəmi bir qullab vurmağın iki zərərli təsiri vardır:

1.Bədəninizdəki “kiçik canavar” ı yaşatmağa davam edirsiniz.

2.Daha da pis olan odur ki, beyninizdəki “böyük canavar” ı yaşatmağa davam edirsiniz və ilk qullab ikincini də istədir.

Yaddan çıxarmayın: Siqaret düşkünlərinin siqaretə başlamalarının səbəbi cəmi bir siqaretdir.

35
Mənim üçün daha da çətin olacaq?

Bir siqaret istifadəçisinin asılılıqdan nə qədər asan qurtulacağını təyin edən çoxlu amil vardır. Hər kəsin xasiyyəti, işi, həyat şəraiti və siqareti tərgitmək üçün seçdiyi vaxt fərqlidir. Bəzi peşə sahibləri üçün daha çətin ola bilər, ancaq yanlış inanclar aradan qalxdıqda bu fərq yox olur. Bunu bir neçə nümunə ilə izah etməyə çalışaq.

Tibb sahəsində çalışanlar üçün daha çətin olduğunu deyirlər. Ancaq siqaretin sağlamlığa olan təsirlərini daha yaxşı bildikləri və bunlarla hər gün qarşılaşdıqları üçün həkimlərin siqareti tərgitmələrinin daha asan olduğunu sanırıq. Onları siqareti tərgitməyə məcbur edən səbəblər daha güclüdür, ancaq aşağıdakı səbəblərə görə tərgitmələri asan deyildir:

1.Sağlamlıq nöqteyi-nəzərindən risklərdən xəbərdar olmaq qorxu yaradır. Bu qorxu siqaret üçün darıxmağı aradan qaldırmağımızı vacib edən hallardan birini doğurur.

2.Həkimlər peşələri ilə bağlı olaraq böyük stress içində olurlar və əsasən, siqaretsizliyin yaratdığı stressi iş yerlərində aradan qaldıra bilməzlər.

3.Bir də təqsirkarlıq duyğusunun verdiyi stress buna əlavə olunur. Həkimlər insanlara yaxşı nümunə olmaq məcburiyyətindədirlər. Bu təzyiq fədakarlıq duyğusunu gücləndirir.

Həkim siqaret üçün darıxmağı ancaq həqiqətən də layiq olduğu vaxtlarda günlük stressin müvəqqəti olaraq yox olduğu aralarda ortadan qaldıra bilir. Buna görə də siqaret onun üçün çox qiymətlidir. Həkimlər istər-istəməz uzun müddət siqaretsiz qalan və ancaq arabir siqaret çəkənlər kateqoriyasına aiddirlər.

Siqaret istifadəçisi “iradə metodu” nda fədakarlıq göstərdiyinə inandığı üçün özünü pis hiss edir. Nə verdiyi fasilədən, nə də içdiyi çaydan və ya qəhvədən zövq almır. Beləliklə də, fədakarlıq göstərdiyinə inanmağa başlayır və məlum siqnallara görə səbəbkarın siqaret olduğunu fikirləşir. Bu yalanlardan xilas olub siqaret çəkmədiyiniz üçün üzülməsəniz, vücudunuz hətta siqaret istədikdə belə siz böyük bir zövqlə qəhvənizi içə bilərsiniz.

Bir başqa çətin vəziyyət isə can sıxıntısıdır və xüsusilə onun streslə bir araya gəldiyi vaxtlardır. Bunun tipik nümunəsini sürücülər və kiçik uşaqları olan evdar qadınlar yaşayarlar. Siqareti “iradə metodu” ilə buraxmağa çalışan evdar qadın “məhrum olduğu şeyi” xatırlamağa çox zamanı olduğu üçün ruh düşkünlüyü yaşayar.

Doğru məntiqlə bu vəziyyətin də öhdəsindən gəlmək olar. Siqareti tərgitdiyinizi fikirləşməkdən qorxmayın. Siqareti fikirləşdiyiniz zaman o lənətə gəlmiş canavardan qurtulduğunuz üçün sevinin. Hadisəyə nikbin baxsanız siqaretsizlik bir əyləncəyə dönər.

Yaşları, cinsləri, zəka dərəcələri və peşələrindən asılı olmayaraq, verdiyim təlimatların hamısına əməl edən siqaret istifadəçiləri siqareti tərgitməyin həm asan, həm də əyləncəli olduğunu görəcəklər.

36
Müvəffəqiyyətsizliyin əsas səbəbləri

Siqareti tərgitmək cəhdləri, əsasən, iki səbəbə görə müvəffəqiyyətsizliyə uğrayır. Birinci səbəb, başqa siqaret istifadəçilərinin təsiridir. Zəif bir məqamınızda və ya başqalarıyla bir yerdə olarkən kimsə bir siqaret yandırar. Bu mövzuya daha əvvəlcə ətraflı bir şəkildə toxunmuşdum. “Cəmi bir siqaret”, — deyə bir şeyin olmadığını xatırlayın. Zəncirləri qırdığınız üçün sevinin. Siqaret çəkənlərin sizi qısqandıqlarını yaddaşınıza həkk edin və onların halına acıyın. İnanın, acınacaqlı haldadırlar.

Müvəffəqiyyətsizliyin ikinci səbəbi, pis bir günün araya girməsidir. Siqaret çəkməyənlərin də siqaret çəkənlər kimi yaxşı və pis günlərinin olduğunu unutmayın. Həyat eniş-yoxuşludur. Və hər şey bir-birinə bağlıdır. “İradə metodu” nda siqaret istifadəçisi yaşadığı ilk pis gündə dərhal siqareti axtarar və təbii ki, o pis gün daha da pisləşər. Siqaret çəkməyən insan stressi və sıxıntını həm fiziki, həm də ruhi cəhətdən daha rahat yola verə bilər.

Siqaretsizliyə alışma dövründə pis bir gün yaşamaqdan qorxmayın. Əvvəllər siqaret çəkdiyiniz vaxtda da pis günlərinizin olduğunu (yoxsa tərgitməyə qərar verməzdiniz) unutmayın. Siqaret çəkmədiyiniz üçün üzülmənizə belə deyin: “Bəli, bu gün çox da yaxşı gün deyil, ancaq siqaret də bir işə yaramayacaq. Sabah daha yaxşı gün olacaq, hazırda heç olmasa bir müsbət xala sahibəm. O iyrənc siqaret alışqanlığından daha xilas oldum”.

Siqaret istifadəçiləri özlərini siqaretin pis cəhətlərini görürmüş kimi aparırlar. Heç bir zaman siqaret üzündən öskürməzlər, həmişə onlara “soyuq dəyər”. Əlçatmaz bir yerdə avtomobiliniz xarab olanda bir siqaret yandırırsınız. O siqaretə görə xoşbəxtmi, nəşəlimi olursınız? — Təbii ki, yox! Biri siqareti tərgidən kimi həyatında baş verən bütün tərs işlərin təqsirini siqaretsizliyin üstünə yaxmağa başlayar.

Avtomobiliniz xarab olduqda “əvvəllər belə hallarda bir siqaret yandırardım”, — deyə düşünürsünüz, ancaq siqaretin heç bir problemi həll etmədiyini unudur, xəyal məhsulu olan bir kömək arayaraq özünüzə əziyyət verirsiniz. Özünüzü çətin bir vəziyyətə salır, siqaret çəkmədiyiniz üçün pərişan olursunuz. Siqaret çəksəniz, vəziyyətiniz daha da pis olar. Doğru bir qərar qəbul etdiyinizi bilirsiniz, bu qərara şübhə edərək nəyə görə hələ də özünüzə işgəncə verirsiniz?

Unutmayın, nikbin olmaq hər zaman üçün çox vacibdir.

37
Siqaret əvəzinə istifadə olunanlar

Bir çox adam siqaret əvəzinə şəkərdən, saqqızdan, nanə şəkərindən, içində ot olan siqaretlərdən, dərmanlardan istifadə edirlər. Heç birindən istifadə etməyin! Belə şeylər işinizi asanlaşdırmaqdansa, daha da çətinləşdirir.

Ürəyiniz siqaret istəyən zaman siqaret əvəzinə başqa bir şeydən istifadə etdikdə tələbatın davamlı olmasına və artmasına səbəb olursunuz.

Əslində “siqaret çəkməliyəm və ya bu boşluğu başqa bir şeylə doldurmalıyam”, — deyirsiniz. Bu bir şantajçıya, ya da inadcıl bir uşağa məğlub olmaq kimidir. Başqa bir şeydən istifadə etməklə siqareti düşünməyə davam etmiş olursunuz. Bunları yadda saxlayın:

1.Nikotinin alternativi yoxdur.

2.Nikotinə möhtac deyilsiniz. Nikotin qida deyil, zəhərdir. Nikotin üçün darıxdıqda yalnız siqaret düşkünlərinin bu duyğunu yaşadıqlarını, siqaret çəkməyənlərin belə bir problemi olmadığını xatırlayın. Bu darıxmağın səbəbi “canavar” ın ölüm fəryadıdır.

3.Unutmayın ki, istəyi yaradan siqaretdir, siqaretə və onun “alternativlər” inə möhtac olmadığınızı nə qədər tez başa düşsəniz, o qədər tez xilas olarsınız.

Tərkibində nikotin olan saqqızlara və ya başqa şeylərə yaxın durmayın. Onların vücudda nikotinin miqdarını sabit saxladıqları və sizi nikotinsizliyin pis təsirlərindən qoruduqları üçün siqaretsizliyə alışma müddətini uzatdığını deyirlər. Əslində eyni səbəblərə görə tərgitməyi çətinləşdirir. Siqaretə alışmaq, davamlı olaraq siqaret istəyini aradan qaldırmaq deməkdir.

Nikotinin heç bir faydası yoxdur. Siqaret çəkməyin yeganə səbəbi, siqaretə olan tələbatı aradan qaldırmaqdır. Bu darıxma hissi yox olduqda alışqanlıq da yox olur. Əslində bu ehtiyac o qədər zəifdir ki, ona görə hər hansı bir tədbirə ehtiyac yoxdur. Siqaret çəkməyin əsl səbəbi, daha əvvəl də dediyim kimi, kimyəvi bağlılıq deyil, ağlınızı qarışdıran yalanlardır. Tərkibində nikotin olan saqqızlar kimyəvi asılılığın davam etməsinə səbəb olur, kimyəvi asılılıq da psixoloji asılılığın uzanmasına yol açır.

Siqareti tərgitmiş bir çox adam nikotinli saqqızların asılılığına düşüb. Hələ siqaret çəkən saqqız asılıları da vardır. Saqqızın dadının iyrənc olduğunu söyləyərək özünüzü aldatmayın. İlk siqaretinizin dadını xatırlayın.

Siqaretin digər bütün alternativləri saqqızlarındakı təsirə malikdir. “Siqaret çəkmədiyim üçün boşluğu adi saqqız və ya şəkərlə dolduraram”, — fikrindən söz açmışam. Siqaretsizliyin yaratdığı boşluq qidalanmamaqdan yaranan aclıqdan ayırd edilməsə də, biri o birinin yerini verməz. Əslində siqareti sizə istədəcək bir şey varsa, o da saqqız və nanə şəkərini qəbul etməyinizdir.

Siqaret alternativlərinin ən pis cəhəti, əsl problemin, yəni beynimizə yerimiş yanlış inancların davam etməsinə səbəb olmalarıdır. Qrip xəstəliyindən qurtulduğunuz zaman bir alternativ axtarırsınızmı? — Təbii ki, yox. “Siqareti əvəz edən şey axtarıram”, — deyirsinizsə, əslində “bir fədakarlıq edirəm”, — demiş olursunuz. “İradə metodu” nda yaşanan ruh düşkünlüyü siqaret istifadəçisinin fədakarlıq göstərdiyinə inanmasından yaranır.

Siqaret istifadəçisi bir problemin yerinə başqa bir problem yaratmışdır. İnsanın çoxlu şəkər qəbul etməsi heç də yaxşı bir şey deyil. Yalnız şişmanlaşaraq özünü pis hiss etməsinə və bunun ardından da yenidən siqaret çəkməyə başlamasına səbəb olur.

Heç bir alternativə möhtac olmadığınızı unutmayın. Siqaret üçün darıxmaq bu zəhərə qarşı duyulan aclıqdır və qısa müddətdən sonra yox olacaq. Bədəninizi zəhərdən, beyninizi əsirlikdən və asılılıqdan qurtarmaqdan zövq alın. İştahanız artar, daha çox yeməyə başlayarsınız və qarşıdakı günlərdə bir qədər kökələrsiniz, təlaşa düşməyin.

Daha sonra bəhs edəcəyim “oyanma zamanında” siqaretin gərəksizliyini kəşf etdiyiniz an gücünüz artacaq və müsbət düşüncə ilə, yemək vərdişləri daxil olmaqla, bütün problemlərin öhdəsindən gələcəyinizi görəcəksiniz. Səhər və günorta, günorta və axşam yeməkləri arasında yemək yeməyin. Yoxsa çox kökələr və pərişan olarsınız. Həm də siqareti konkret olaraq nə zaman tərgitdiyinizi də bilməzsiniz. Problemdən xilas olmaq əvəzinə yerini dəyişmiş olarsınız.

38
Siqaretə sövq edən hallardan qaçmalıyammı?

İndiyə qədər bütün təkliflərimin üzərində təkidlə durdum. Sizdən xahişim, bunları təklifdən çox təlimat kimi qəbul etmənizdir. Təkliflərim məqbul olduqları və təsdiqini tapmış təcrübəyə söykəndikləri üçün israr edirəm.

Siqaretsizliyə alışma müddətində siqaret çəkməyə həvəsləndirən şeylərdən qaçmağa və qaçmamağa dair suala konkret bir cavab verə bilməyəcəyimdən qorxuram. Buna hər kəsin özü qərar verməlidir. Yenə də sizə kömək edə biləcəyini düşündüyüm bəzi təkliflərimi verə bilərəm.

Həyatımızın sonuna qədər siqaret çəkməyə davam etməyimizə səbəb olan şeyin qorxu olduğunu söyləmişdim. Bu qorxunun iki mərhələsi vardır:

1)Siqaretsiz necə yaşaya bilərəm? Bu, bir siqaret istifadəçisinin gecə yarısı evdən uzaq bir yerdə siqareti qurtardığı zaman keçirdiyi təlaş duyğusudur. Bu hiss siqaret istəyindən yaranmamışdır, asılılığın yaratdığı psixoloji qorxudur: siqaretsiz yaşamaq olmaz! Bu qorxunun ən gərgin halını sonuncu siqaretinizi çəkəndə duyarsınız, baxmayaraq ki, o anda siqaret üçün darıxmağınız çox zəif olacaq.

Suya tullanmağı öyrənən adamların keçirdiyi qorxuya bənzəyən qorxudur bu. Suya tullanmaq üçün üzərinə çıxılan taxta əslində su səthindən 30 sm yüksəklikdədir, ancaq bu yüksəklik 2 metr kimi görünür. Suyun dərinliyi, 2 metrdən çox olmasına baxmayaraq, 30 sm kimi görünür. Tullanmaq cəsarət tələb edir. Başınızın dibə dəyəcəyinə əminsiniz. Tullanmaq ən çətinidir, ona cəsarət edə bilsəniz, gerisi asandır.

Əslində başqa cəhətlərdən güclü bir iradəyə sahib olan siqaret istifadəçilərinin nə üçün siqareti tərgitməyə heç cəhd etmədiklərinin izahı budur. Gündə bir qutu siqaret çəkən nikotin istifadəçiləri vardır ki, siqareti tərgitməyə qərar verdikləri zaman bu qərarı verməmiş olsaydılar, çəkəcəkləri sonrakı siqaretdən çox əvvəl bir siqaret yandırardılar.

Tərgitmək qərarı elə bir təlaş yaradır ki, bu da stressə yol açır. Bu, beyinin “birini yandır”, — dediyi anlardan biridir, fəqət daha yandıra bilməzsiniz. Bir şeydən məhrum olsanız, stress artar. Beyindən gələn siqnal yenidən gəlməyə başlayar, qoruyucu kilid açılar və siz bir siqaret yandırarsınız. Narahat olmayın, bu təlaş yalnız psixolojidir. Əslində nikotinə hələ də bağlı olduğunuz halda, artıq siqaret istifadəçisi deyilsiniz. Təlaşlanmayın! Mənə inanın və bunun üzərindən keçin.

2)Qorxunun ikinci mərhələsi daha uzun müddət üçündür. Gələcəkdə bəzi halların siqaretsiz əvvəlki zövqü verəcəyi və ya siqaret olmadan çətinlikdən baş çıxara bilməyəcəyiniz qorxusu ikinci mərhələyə aiddir. Narahat olmayın. Bir dəfə üstündən keçsəniz, sonra bunun tam əksini düşünəcəksiniz.

Siqaret çəkməyə həvəsləndirən hallardan qaçmağa dair iki vacib məqam vardır:

1.“Evdə siqaret saxlayıram, çəkmək istəməsəm də orda olduğunu bilmək mənə inam verir”. Siqaretini gizləyən insanların müvəffəqiyyət faizinin tərgidənlərinkindən daha aşağı olduğuna inanıram. Sanıram ki, bunun səbəbi, siqaretsizliyə alışma dövründə yaşanan pis bir anda evdə hazır vəziyyətdə gözləyən siqareti çəkməyin olduqca asan olmasıdır. Üzünüzü qızardıb bayıra çıxaraq siqaret almağınız lazım gələrsə, bu fikirdən daşınmaq şansınız daha böyükdür. Siz dükana gedənə qədər siqaret çəkmək istəyiniz keçib gedər. Yenə də uğursuzluğun əsl səbəbinin siqaret istifadəçisinin lap əvvəldən qəti qərar verməməsində olduğuna inanıram. Müvəffəqiyyətin iki açarını unutmayın:

1.Qəti qərar vermək.

  1. Artıq siqaret çəkməmək məcburiyyətində olmaqdan zövq almaq.
Nə üçün evinizdə siqaret saxlayırsınız ki? Hələ də yanınızda siqaret gəzdirmək məcburiyyəti hiss edirsinizsə, kitabı yenidən oxumağı tövsiyə edirəm.

2.Siqaretsizliyə alışma dövründə stresdən və insanlarla birlikdə olmaqdan qaçaqmı?

Stresdən qaçmağı məsləhət görürəm. Təzyiqi artırmağın heç bir mənası yoxdur. İnsanlarla birlikdə olmaq məsələsində isə tamamilə əksini etməyinizi məsləhət görürəm. Evdən bayıra çıxın və həyatdan zövq alın. Asılılığınız davam etsə də, artıq siqaretə möhtac deyilsiniz. Bir toplantıya gedin və daha siqaret çəkmədiyinizi müjdələyin. Həyatın siqaretsiz daha gözəl olduğunu görəcəksiniz. Bir də ki, “kiçik canavar” bütün zəhəriylə birlikdə vücudunuzdan çıxdıqdan sonra hər şeyin nə qədər gözəl olacağını düşünün.

39
Siqaretdən qurtulduğunuzu kəşf etdiyiniz an
Siqaretdən qurtulduğunuzu siqareti tərgitdikdən təxminən üç həftə sonra dərk edərsiniz. Göyün üzü birdən açılmağa başlayar və o anda beyninizə yerimiş yalanların bütün izləri silinər. Bundan sonra özünüzə siqaret çəkməyə ehtiyac duymadığınızı söyləmək yerinə, artıq sonuncu bağın da qırıldığını və həyatınızın qalan hissəsində bir daha siqaretə ehtiyac duymadan zövq ala biləcəyinizi başa düşdüyünüzü söyləyin.
O andan etibarən başqa siqaret istifadəçilərini acınacaqlı insan olaraq görəcəksiniz. “İradə metodu” nu tətbiq edən siqaret istifadəçiləri daha siqaret çəkmək məcburiyyətində olmadıqlarına görə, sevinmək əvəzinə, fədakarlıq duyğusundan qurtula bilmədikləri üçün bu anı yaşamazlar.

Nə qədər çox siqaret çəkmişsinizsə, bu an sizə o qədər gözəl gələr və bütün ömrünüz boyu sürər.

Özümü həyatda çox gözəl şeylər görmüş şanslı bir insan sayıram, başıma gələn ən gözəl şey isə siqaretdən azad olduğumu kəşf etməkdir. Yaşadığım digər gözəl anları düşündüyüm zaman məni çox xoşbəxt etdiklərini xatırlayıram, ancaq eyni xoşbəxtliyi bir daha duya bilmirəm.

Ancaq daha siqaret çəkməməyimin sevinci fikrimdən heç çıxmır. İndi kefim pozulanda və bir kömək axtardığım zaman o iyrənc ota bağlı olmadığımın nə qədər gözəl olduğunu düşünürəm. Siqareti tərgitdikdən sonra mənimlə təmas quran insanların yarısı da həyatlarındakı ən gözəl hadisənin siqaretdən qurtulmaq olduğunu deyirlər. Sizi o qədər gözəl bir həyat gözləyir ki!

Bu yazdığım kitabdan və təşkil etdiyim seanslardan, beş illik təcrübə sayəsində bir çox siqaret istifadəçisinin siqaretdən qurtulduğu anın, yuxarıda söylədiyim kimi, üç həftə deyil, bir neçə gün sonra reallaşdığını öyrəndim.

Mən o duyğunu hələ siqaretimi söndürməmişdən əvvəl yaşamışdım. Tək nəfərlik seanslar təşkil etdiyim zamanlarda bəzən qarşımdakı adam hələ seans sona çatmamış: “Bəsdir, başqa bir söz deməyinizə ehtiyac yoxdur, Allen. Hər şeyi başa düşdüm, artıq bir daha siqaret çəkməyəcəyimi bilirəm”, — deyərdi. Qrup seanslarında adamlar bir şey söyləməsələr də, mən bunun nə zaman reallaşdığını bilirəm. Aldığım məktublarda oxucular bəzən hələ kitabı oxuyarkən bu anı yaşadıqlarını yazırlar.

İşin məntiqini anlayıb təlimatların hamısına əməl etsəniz, siqaretdən dərhal qurtularsınız.

İndiqruplarımavücudunduyduğunikotinəskikliyinin təxminən beş gün sürdüyünü və aşağı-yuxarı üç həftə içində insanın azadlığa qovuşduğunu söyləyirəm. Bir yandan da belə müddət söyləmək xoşuma gəlmir. Bunun iki səbəbi var. Birincisi, bəzi insanlar özlərini beş gün və ya üç həftə əziyyət çəkməyə hazırlamalıdırlar. İkincisi, insanın beş gün və ya üç həftə “dişimi dişimə sıxsam axırda xariqə bir şey olacaq” düşüncəsiylə özünü inandırmasıdır.

Bəlkə o beş günü və ya üç həftəsi yaxşı keçər. Ondan sonra hər kəsin başına gələ bilən, siqaretlə əlaqəsi olmayan pis bir gün yaşar. Siqaretdən xilas olduğunu hiss etməyi gözləyən insan bir ruh düşkünlüyünə düçar olar və inamının sarsılmasına yol açılar.

Heç müddət söyləməsəm, bu dəfə o insan həyatının sonuna qədər bir şey olmasını gözləyər. Siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışanlar çox vaxt uğursuzluğa düçar olurlar. Əvvəlcə insanın siqaretdən qurtulduğunu dərhal hiss etdiyini söyləməyi düşünürdüm, fəqət belə olduqda bunu hiss etməyənlər inamlarını itirər və o anın heç gəlməyəcəyini düşünərdilər.

İnsanlar bəzən o beş günlük, üç həftəlik müddətlərin vacib olub-olmadığı ilə maraqlanır, bunların mənim uydurmam olub-olmadığını soruşurlar. Təbii ki, bu müddətlər qəti deyil, ancaq illərlə apardığım saysızhesabsız təcrübələrə söykənirlər. Təxminən beş gün sonra insanlar siqaretdən əlavə digər şeylər barədə də düşünməyə başlayırlar. Əksər siqaret istifadəçiləri siqaretdən xilas olduğunu bu müddət içində kəşf edər.

Əvvəllər dərhal siqaretə əl uzatdığınız bir stress anını, ya da siqaretsiz zövq almadığınız kütləvi tədbirləri birdənbirə təkcə siqaretsiz keçirməklə kifayətlənməz, həm də siqareti ağlınıza da gətirməzsiniz. O andan etibarən iş uşaq oyuncağına dönər. Artıq azad olduğunuzu bilirsiniz.

Siqareti “iradə metodu” nun köməyi ilə tərgitməyə çalışdığım zamanlarda, başqalarının da söylədiyi kimi, ən ciddi cəhdlərimin də təxminən üç həftə sonra uğursuzluğa düçar olma təhlükəsiylə qarşı-qarşıya gəldiyini gördüm.

Sanıram ki, onun səbəbi budur: siqaret çəkmə ehtiyacı yox olar. İnsan özlüyündə bunu yoxlamaq istəyər və bir siqaret yandırar. Dadını bəyənməz və asılılıqdan qurtulduğuna əmin olar. Fəqət vücuduna üç həftə boyunca məhrum olduğu nikotini yenə vermişdir. Siqaretini söndürən kimi nikotin vücudunu tərk etməyə başlayar. Onda içindən bir səs “daha qurtula bilmədin, birini də çək”, — deyə pıçıldayar.

Növbəti siqareti dərhal yandırmaz, çünki yenidən asılı olmaq istəməz. Beləcə bir az vaxt keçməsini gözləyər. Bundan sonrakı ilk cəhdində “keçən dəfə yenidən siqaretə başlamadım, indi də birini çəksəm, yenə zərəri olmaz”, — deyə düşünər. Fəqət artıq yanlış yola düşər.

Bu problemin həlli siqaretdən xilas olduğunuzu hiss etməyi gözləmək yerinə, sonuncu siqaretinizi söndürdükdən sonra bununla da siqaret məsələsinin bitdiyini qəbul etməkdir. Edə biləcəyiniz hər şeyi etdiniz. Nikotini kəsdiniz. Artıq dünyada heç bir güc azadlığınızı əlinizdən ala bilməz. İndi artıq həyatdan zövq almağa çalışın, beləliklə, siqaretdən qurtulduğunuzu hiss etməyiniz çox uzun çəkməz.

40
Sonuncu siqaret

Zaman məsələsində verdiyiniz qərar axırıncı siqaretinizi çəkməyə hazır olduğunuzu göstərir. Yalnız əvvəlcə aşağıdakı iki vacib məqamı araşdırın:

1)Bacaracağınıza inanırsınızmı?

2)Özünüzü üzgün, ya da narahat hiss edirsiniz, yoxsa yaxın zamanlarda baş verəcək gözəl bir işin həyəcanı içindəsiniz?

Hələ də əmin deyilsinizsə, kitabı bir daha oxuyun. Qəti qərar qəbul etdinizsə, axırıncı siqaretinizi çəkin. O siqareti təklikdə və şüurlu olaraq çəkin. Vurduğunuz hər qullaba, siqaretin dadına, qoxusuna, xərçəngə yol açan və ciyərlərinizə dolan tüstüsünə, damarlarınızda yığılıb qalan zəhərli maddələrə və bədəninizə daxil olan nikotinə diqqət yetirin.

Siqaretinizi söndürdüyünüz zaman bütün bunları bir daha təkrarlamaq məcburiyyətində olmamağın nə qədər gözəl olacağını fikirləşin. Bu, əsarəti azadlıqla dəyişmək, qaranlıq dolu bir dünyadan günəşli yerə çıxmaq kimi sevinc verici bir haldır.

41
Sonuncu xəbərdarlıq

Siqaretə başlamazdan əvvəlki zamana qayıda bilmək imkanına sahib olan heç bir siqaret istifadəçisi bugünkü ağlıyla siqaret çəkməyə başlamazdı. Mənim yanıma gələn bir çox insanlar, siqareti tərgitmələrinə kömək edə bilsəm, bir daha siqaretə əl vurmayacaqlarını söyləyirlər. Ancaq yenə də siqareti tərgitməyi bacarmış bir çox insan illərlə xoşbəxt bir həyat sürdükdən sonra yenidən tələyə düşür.

Bu kitabın siqareti tərgitməkdə sizə çox kömək edəcəyinə inanıram. Ancaq bir xəbərdarlığım var. Siqareti asanlıqla tərgidən siqaret istifadəçiləri eyni asanlıqla yenidən siqaret çəkməyə başlayarlar.

Bu tələyə düşməməyə çalışın.

Nə zamandan bəri siqaret çəkmədiyinizi, ya da bir daha siqaretə başlamamaq məsələsində özünüzə nə qədər güvəndiyinizi bir kənara qoyub, bundan sonra heç bir səbəbə görə siqaret çəkməməyi həyatınızın təməl şüarı halına gətirin. Tütün sənayesinin reklam üçün xərclədiyi milyardları bihudə hesab edib, bunun ölümə səbəb olan bir nömrəli zəhər olduğunu yaddan çıxarmayın. Heroindən istifadəyə başlamazsınız, ancaq Qərb ictimaiyyətində nikotindən ölənlərin sayı heroin səbəbindən ölənlərdən daha çoxdur.

Yaddan çıxarmayın ki, “cəmi bir siqaret” in sizə verəcəyi heç nə yoxdur. Aradan qaldırılması lazım olan bir darıxmağınız olmadığı kimi, dadı da iyrəncdir. Yalnız vücudunuzu nikotinlə təmin edib, içinizdə bir pıçıltıya səbəb olacaq: “Bir siqaret də yandır”. Sonra bir müddət özünüzü pərişan hiss etməklə o iyrənc və bəhrəsiz dövrə qayıtmaq-qayıtmamaq seçimini etməli olacaqsınız.

42
Beş illik sınaq

Bu kitabın ilk nəşrindən bəri həm kitabın, həm də təşkil etdiyim seansların sayəsində beş illik təcrübəm oldu. Başlanğıcda çox mübarizə apardım. Mütəxəssislər mənim metoduma ağız-burunlarını əyirdilər. Bu gün isə seanslarımda iştirak etmək üçün dünyanın hər yerindən siqaret istifadəçiləri gəlirlər. Onların içində başqa sənət sahiblərindən daha çox həkimlər var. Bu kitab İngiltərədə siqareti tərgitmə məsələsində ən təsirli yardımçı sayılır və sədası xaricdə də sürətlə yayılır.

Mən bir xeyirxah deyiləm. Sırf insani səbəblərə görə mənə zövq verdiyi üçün əsla siqaret çəkənlərlə deyil, siqaretlə mübarizə aparıram. Nə zaman bir siqaret istifadəçisinin siqareti tərgitdiyini bilsəm, mənimlə əlaqəsi olmasa da, qəlbim sevinclə dolur. İllərlə aldığım minlərlə təşəkkür məktubu məndə sonsuz bir bəxtiyarlıq yaradır.

Təbii ki, yanıldığım vaxtlar da oldu. Buna iki kateqoriyaya ayırdığım siqaret istifadəçiləri səbəb oldular. Siqareti asanlıqla tərgidən, fəqət keçən bölümdəki xəbərdarlığıma baxmayaraq, sonra yenidən başlayan və bir daha tərgidə bilməyən siqaret istifadəçilərinin sayı məni çox üzür. Bu, təkcə oxuculara deyil, eyni zamanda seanslarımda iştirak edən insanlara da aiddir.

Təxminən iki il bundan əvvəl bir nəfər yanıma gəlmişdi. Çox üzgün idi, ağlayırdı. “Mənə bir həftə boyunca siqaret çəkməməyimə kömək etsəniz, sizə 1000 pound verəcəyəm. Bir həftə dözə bilsəm, bacaracağımı bilirəm”, — dedi. Müəyyən bir haqq aldığımı və ondan başqa pul verməsinə ehtiyac olmadığını söylədim. Qrupların birinə qatıldı və o qədər asan bacardı ki, özü də məəttəl qaldı. Sonra mənə nəzakətli bir təşəkkür məktubu göndərdi.

Seanslara qatılanlara ayrılmamışdan qabaq sonuncu xəbərdarlıq olaraq deyirəm: “Əsla unutmayın ki, bir daha bir dənə də olsun siqaret çəkmək olmaz”. Bu adam gedərkən dedi: “Heç narahat olmayın, Allen, bir dəfə tərgitdimsə, bir daha çəkmərəm”.

Xəbərdarlığımı tam anlamadığını bildim. “İndi nə düşündüyünüzü bilirəm, ancaq altı ay sonra nə olacaq?” — deyə soruşduğum zaman o mənə: “Allen, bir daha əsla siqaret çəkməyəcəyəm”, — cavabını verdi.

Təxminən bir ildən sonra yenə zəng vurdu: “Allen, Yeni il bayramında bir qəlyan çəkdim, o vaxtdan bəri yenə də gündə iki qutu siqaret çəkməyə başlamışam”. Ona: “İlk telefon söhbətimizi xatırlayırsınızmı? Siqaretə elə nifrət edirdiniz ki, bir həftə siqaret çəkməməyinizi təmin edə bilsəm, mənə 1000 pound ödəməyi təklif etmişdiniz”, — dediyim zaman o: “Xatırlayıram. Nə qədər axmaqlıq etdim, elə deyilmi?” — dedi. “Bir daha siqaret çəkməyəcəyinizə dair verdiyiniz sözü xatırlayırsınızmı?” — deyə soruşduğum zaman: “Bilirəm, çox ağılsızam”, — deyə cavab verdi.

Bu, bilirsiniz nəyə bənzəyir? Boğazına qədər bataqlığa batmış və ya batmaqda olan bir insana rast gəlirsiniz, onu çəkib çıxarırsınız. O sizə təşəkkür edir və altı ay sonra yenidən bilə-bilə bataqlığın içinə tullanır.

Həmin adamın sonralar qatıldığı bir seansda söylədikləri çox maraqlıdır: “İnanırsınızmı, oğluma 21 yaşı tamam olan günə qədər siqaret çəkməsə 1000 pound verəcəyimi dedim və verdim. İndi 22 yaşı var və siqaretinin tüstüsü sanki bir borudan çıxır. Bu qədər axmaq olduğuna inana bilmirəm”.

Mən ona: “Oğlunuza necə axmaq dediyinizi başa düşə bilmirəm. O, heç olmasa iyirmi iki il tələyə düşməməyi bacarıb və onu necə bir fəlakətin gözlədiyini bilmir. Ancaq siz bilirdiniz, buna baxmayaraq, cəmi bir il dözə bildiniz”, — cavabını verdim.

Siqareti asanlıqla tərgidib, sonra yenidən başlayanlar başdan-başa bir problem yaradırlar. Onlara kömək edə bilmək üçün yaxın zamanlarda ikinci bir kitabım nəşr olunacaq. Bu arada siz siqareti tərgitsəniz, xahiş edirəm, bir daha əvvəlki həyata qayıtmayın.

Siqaret istifadəçiləri onların asılılıqlarının davam etdiyinə və siqaret üçün darıxdıqlarına görə yenidən siqaretə başladıqlarını sanırlar. Əslində, tərgitməyə çətinlik çəkmədikləri üçün siqaretdən daha qorxmazlar və “Aradabir siqaret çəkməyimin heç qorxusu yoxdur, bir də asılı vəziyyətə düşsəm, yenə də tərgidərəm”, — deyə düşünürlər. Ancaq işin bu qədər sadə olduğunu deməyə mən qorxuram. Siqareti tərgitmək asandır, asılılığı nəzarətdə saxlamaq isə mümkün deyil. Siqareti tərgitməyin ən vacib şərti siqaret çəkməməkdir.

Məni pərişan edən ikinci kateqoriya isə tərgitməyə cəhd etməyə belə cəsarəti çatmayacaq dərəcədə qorxanlar, ya da cəhd etsə də, çox mübarizə aparanlardır. Buradakı əsas problemlər bunlardır:

1.Bacara bilməməkdən qorxmaq. Bacarmamaq ayıb deyil, ancaq buna heç cəhd etməmək axmaqlıqdır. Buna belə baxın: bir yerdə gizlənirsiniz, ancaq sizi axtaran yoxdur! Ən pis vəziyyətdə bacarmasanız, o zaman da vəziyyətiniz indikindən daha pis olmaz. Əgər bacarsanız, nə qədər yaxşı olacağını düşünün. Fəqət cəhd etməsəniz, bacarıqsızlığınıza zamin olursunuz.

2.Təlaş keçirməkdən və özünü pərişan etməkdən qorxmaq. Buna görə əndişə etməyinizə ehtiyac yoxdur. Bundan sonra heç siqaret çəkməməyin sizə nə kimi fəlakət gətirəcəyini düşünün: Heç bir fəlakət! Siqaret çəkməyə davam etdiyiniz zaman isə başınıza fəlakət gələcək. Təlaşı siqaret yaradır və qısa müddətdə yox olur. Ən böyük qazanc bu qorxudan xilas olmaqdır.

Yoxsa siqaret istifadəçilərinin qollarının, ayaqlarının kəsilmə riskinə siqaretdən aldıqları zövqə görə qatlaşdıqlarını sanırsınız? Təlaş keçirərkən dərin bir nəfəs almağınız kifayətdir. Başqaları kefinizi pozarsa, onlardan uzaqlaşın. Bir qaraja, boş bir yerə və s. girin.

Ağlamaq istəsəniz, utanmayın. Ağlamaq, gərginlikdən azad olmağın ən yaxşı yoludur. İçdən gəldiyi üçün ağlamaq həmişə insanı rahatlatmışdır. Oğlan uşaqlarının ağlamamalarının lazım olduğunu söyləyərkən çox böyük yamanlıq etmiş oluruq. Zavallılar göz yaşlarını saxlayarlar, ancaq dişləri bir-birinə dəyib şaqqıldayar.

Hisslərini büruzə vermək uzun müddət kişiliyə yaraşdırılmadı. Fəqət insanlar duyğularını içlərində basdırmaq üçün deyil, bayıra çıxarmaq üçün yaradılmışlar. Çığırın, bağırın, təpinin, dolablara təpik atın. Apardığınız mübarizəni uduzmamağınız vacib olan bir boks matçı kimi qiymətləndirin. Vaxtı heç kəs dayandıra bilməz. Keçən hər dəqiqədə içinizdəki “canavar” bir qədər də ölür. Qaçılmaz uğurunuzu qeyd etməyə başlayın.

3.Təlimatlara əməl etməmək. İnanmaq çətindir, ancaq bəzi siqaret istifadəçiləri “metodunuz mənə təsir etmədi”, — deyir. Sonra təlimatlarımın birini deyil, hamısını heç hesab etdiklərini anladırlar (aydın olması üçün bölümün sonunda bir yoxlama siyahısı verəcəyəm).

4.Təlimatlarıma yanlış əməl etmək. Ən mühüm xətalar:

a)“Siqareti fikirləşməkdən imtina edə bilmirəm”. Təbii ki, mümkün deyil və cəhd etməyə başlasanız, qorxu və pərişanlıq yaradarsınız. Bu, gecələr yuxuya getmək kimi bir şeydir: siz cəhd göstərdikcə çətinləşir. Mən hər gecə yatarkən, ya da səhər oyanarkən doxsan faiz siqareti düşünmürəm. Vacib olan nəyi düşünməyinizdir.

“Könlümdən siqaret çəkmək elə keçir ki!”, ya da “nə zaman azad olacağam?” — deyə fikirləşsəniz, vəziyyət pis olar. “Yaşasın! Artıq azadam!” — deyə fikirləşsəniz, xoşbəxt olarsınız.

b)“Bu cismani asılılıq nə zaman yox olacaq?” Nikotinin vücudunuzu tərk etməsi uzun sürməz, ancaq vücudun nə zaman nikotin istəməkdən imtina edəcəyini söyləmək mümkün deyil. İnsanın özünü boş və inamsız hiss etməsi normal aclıq, üzüntü və stresdən yaranır. Buna görə də “iradə metodu” tətbiq edən siqaret istifadəçiləri siqareti konkret olaraq nə zaman tərgitdiklərini tam olaraq bilməzlər.

Vücud nikotin istəməsə və siz ancaq aclıq hiss etsəniz və stress içində olsanız, beyin hələ də “bu, sənin siqaret istədiyin mənasını verir”, — deyir. İşin komik tərəfi, nikotin istəyinin keçib getməsini gözləməkdir, buna ehtiyac yoxdur, onsuz da o istək çox zəifdir: “İndi canım siqaret istəyir”. Siz diş həkiminin yanından çıxdıqdan sonra çənənizdəki ağrının keçməsini gözləyirsinizmi? — Təbii ki, yox. Gündəlik həyatınıza davam edirsiniz. Çənəniz ağrısa da, xoşbəxtsiniz.

c)“Siqaretdən xilas olduğunuzu fərq edəcəyəniz anın gəlməsini gözləmək”. Bunu gözləsəniz, daha bir qorxu yaradarsınız. Bir dəfə “iradə metodu” ilə üç həftə boyunca siqaretsizliyə davam gətirmişdim. Siqareti tərgitmiş olan keçmiş məktəb yoldaşımla rastlaşdım. Necə olduğumu soruşduqda dedim: “Üç həftədir yola verirəm”. “Üç həftədir yola verirəm nə deməkdir?” — deyə soruşdu.

Mən üç həftədir ki, siqaret çəkmədiyimi dedim. Bundan sonra o mənə dedi: “Yaxşı, indi nə edəcəksən? Qalan ömrünü “yola vermək” lə keçirəcəksən? Nəyi gözləyirsən ki? Bacardın artıq. Daha nikotin düşkünü deyilsən”. Öz-özümə “haqlıdır, nəyi gözləyirəm ki?” — deyə düşündüm. Yazıqlar olsun ki, o vaxtlar tələnin mexanizmini bilmirdim və qısa bir müddətdən sonra yenidən siqaret çəkməyə başladım. Ancaq məqamı fikrimdə saxladım. Son siqareti söndürdüyünüz anda siqareti tərgitmiş olursunuz. Vacib olan, ilk andan siqaret çəkməməyin bəxtiyarlığını duymaqdır.

d)“Ürəyim hələ də siqaret istəyir”. O zaman axmaqsınız. “Siqareti buraxmaq istəyirəm”, — dedikdən sonra necə deyə bilərsiniz ki, “siqaret çəkmək istəyirəm”?. Bu bir ziddiyyətdir. “Bir siqaret çəkmək istəyirəm”, — dediyiniz zaman “mən nikotin düşkünü olmaq istəyirəm”, — demiş olursunuz. Siqareti tərgitmiş adamlar siqaret çəkmək istəməzlər, nə istədiklərini bilirlər. Özünüzü cəzalandırmaqdan daha əl çəkin.

e)“Məndən keçdi artıq”. Nə üçün? Etməyiniz lazım olan tək şey özünüzü zəhərləmək deyil. Həyatınıza son qoymaq məcburiyyətində deyilsiniz. Baxın, çox asandır. Önünüzdəki bir neçə gün bir az sıxıntılı keçəcək. Vücudunuz nikotin istəyəcək. Bu müddət ərzində daim bunu düşünün ki, indi əvvəlkindən pis halda deyilsiniz. İndi tərgidə bilməsəniz, həyatınızın sonuna qədər siqaretsizlikdən yanıb-yaxılacaqsınız. Siqaret — yeməyin, içkinin, dostluq məclislərinin zövqünü artırmaz, əksinə, azaldar.

Vücudunuzun hələ də nikotin tələb etdiyi zamanlarda da bu cür gözəl bir yemək və ya dost məclisləri xoş şeylərdir. Həyat çox gözəldir. Aralarında nikotin istifadəçiləri də olsa, insanların arasında olun. Unutmayın ki, məhrumiyyət duyan siz deyilsiniz, siqaret istifadəçiləridir. Hamı dönə-dönə sizin yerinizdə olmağa can atar. İlk olmaqdan və diqqətləri cəlb etməkdən ləzzət alın.

Siqareti tərgitmək — haqqında çox danışıla bilən gözəl bir mövzudur, xüsusilə də, siqaret istifadəçiləri sizin necə də bəxtiyar olduğunuzu gördükdə. Heyranlıq içində üzəcəksiniz. Burada əsas olan, həyatdan ləzzət almaqdır. Siqaret istifadəçilərini qısqanmağa heç bir səbəb yoxdur, onlar sizi qısqanacaqlar.

f)“Özümü pərişan və gərgin hiss edirəm”. Bu, ancaq təlimatlarıma əməl etmədikdə başınıza gələr. Problemin harada olduğunu düşünün. Bəziləri dediyim hər şeyi başa düşər, hər şeyə inanar, ancaq işin əvvəlindən sanki fəlakətli bir şeyin baş verəcəyi və dünyanın sonunun gəlib çatdığı havasına köklənərlər.

Siqareti tərgidənlər təkcə öz istəklərini deyil, dünyadakı bütün nikotin istifadəçilərinin can atdığı bir şeyi edirlər. Hansı metodla olursa olsun, siqareti tərgidən hər kəs ruhi tarazlığa qovuşur və siqareti düşündüyü zaman “Afərin! Artıq azadam!” — deyə sevinir. Sizin də məqsədiniz budursa, daha nə gözləyirsiniz? İşə bu düşüncə ilə başlayın və axıra qədər belə davam edin. Kitabın qalan bölümü sizə başqa bir alternativ olmadığını göstərəcək.

Yoxlama siyahısı

Aşağıdakı təlimatlara əməl etsəniz, uğursuzluğa səbəb qalmaz.

1.Bir daha tərkibində nikotin olan heç bir şey çəkməyəcəyinizə, çeynəməyəcəyinizə və ya yeməyəcəyinizə dair rəsmi and için və buna sadiq qalın.

2.Bunu fikrinizdən çıxarmayın: vaz keçdiyiniz heç bir şey yoxdur. Siqaret çəkməyən bir insan kimi hərtərəfli daha yaxşı vəziyyətdə olacaqsınız (bunu onsuz da bilirdiniz). Siqaret çəkmək üçün heç bir məntiqli səbəb olmadığı halda, siqaretdən bir növ zövq aldığınızı sanmasaydınız, siqaret çəkməzdiniz. Siqaret nə həqiqətən bir zövq verir, nə də insana kömək edir. Bu, sonradan ağrı hiss etməmək çox xoş olduğu üçün başınızı divara vurmaq kimi bir yanlışlıqdır.

3.Siqaretdən imtina edə bilməyəcək bir siqaret istifadəçisi yoxdur. Siz bu gizli tələyə düşmüş milyonlardan yalnız birisiniz. Bir zaman siqareti tərgidə bilməyəcəklərini düşünən, lakin sonra çox asanlıqla tərgidən digər milyonlarla nikotin istifadəçisi kimi siz də tərgidəcəksiniz.

4.Siqaretin müsbət və mənfi cəhətlərini nə qədər istəsəniz müzakirə edin, heç nə dəyişməyəcək. “Ağılsız olma, siqareti tərgit”. Heç nə dəyişməyəcək. Bu belə idi, belə də olacaq. Qərarınızın doğruluğuna şübhə edib özünüzə əziyyət verməyin.

5.Siqaret haqqında fikirləşməkdən qorxmayın, fasiləsiz fikirləşsəniz də narahat olmayın. Bundan sonra siqaret haqqında belə düşünün: “Afərin! Daha siqaret çəkmirəm!”

6.Siqaret əvəzinə başqa bir şey istifadə etməyin. Siqaretlərinizi gizlədib saxlamayın. Siqaret istifadəçiləri ilə birlikdə olmaqdan qaçmayın. Siqaret çəkmədiyinizə görə həyat tərzini dəyişdirməyin!

Yuxarıdakı təlimatlara əməl etsəniz, siqaretdən azad olduğunuzu yaxın zamanlarda anlayarsınız.

7.O anın gəlməsini gözləməyin. Heç bir şey olmamış kimi həyatınızı davam etdirin. Gözəl günlərdən ləzzət alın, pis günləri yola verməyə çalışın. Bunun sayəsində o anı çox gözləməzsiniz.

43
Batan gəmidəki siqaret düşkünlərinə kömək edin

Siqaret düşkünləri bu günlərdə bir təlaş içindədirlər.

Cəmiyyətdə bəzi şeylərin dəyişdiyini başa düşürlər. Bu gün siqaret çəkmək siqaret istifadəçiləri arasında da antisosial bir davranış kimi qiymətləndirilir. Hadisənin sona yaxınlaşdığını siz də başa düşürsünüz. Milyonlarla siqaret istifadəçisi siqareti tərgidir, digərləri də bunu düşünürlər.

Nə zaman bir siqaret istifadəçisi siqareti tərgitsə, yerdə qalanlar özlərini pis hiss edirlər. Siqaret istifadəçiləri bir kağıza bükülmüş quru yarpaqlar üçün o qədər pul verməyin və onları yandırıb xərçəngə səbəb olan qətranlı maddələri ciyərlərinə doldurmağın gülünc olduğunu bilirlər. Bu hadisəni hələ də axmaqlıq kimi dəyərləndirmirsinizsə, yanan bir siqareti qulağınıza soxmağa çalışın və özünüz özünüzdən aradakı fərqi soruşun.

Yeganə fərq bu şəkildə bədəninizə nikotin verməmiş olmağınızdır. Ağzınıza siqaret qoymaqdan imtina edə bilsəniz, nikotinə ehtiyac duymazsınız. Siqaret istifadəçisi siqaret çəkməyinə heç bir məntiqli izah verə bilmir, fəqət başqaları da çəkdiyi üçün özünü o qədər də pis hiss etmir.

Siqaret istifadəçiləri siqaretə görə həm özlərini, həm də başqalarını aldadırlar. Buna məcburdurlar. Hörmətlərini tamamilə itirməmək üçün yalanlar uydururlar. Vərdişlərini həm özlərinə, həm də başqalarına qarşı haqlı çıxarmaq ehtiyacı duyurlar. Buna görə də mütəmadi olaraq siqaretin xəyal məhsulu olan müsbət cəhətlərini reklam edirlər. Siqaret istifadəçisi siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışarsa, mütəmadi olaraq bir şeydən məhrum olduğu duyğusuna qapılar və yanıb-yaxılar.

Bu, siqaret istifadəçilərinə siqaret çəkməyə davam etməkdə nə qədər haqlı olduqlarını göstərmək üçündür. Bir siqaret istifadəçisi siqareti tərgitməyi bacardıqda səhhətinə zərər verməyə və lazımsız yerə pul xərcləməyə son qoyduğu üçün bəxtiyardır. Fəqət buna görə özünü haqlı çıxarmağa çalışmaz, ətrafda siqaret çəkməməyin nə qədər yaxşı olduğunu qabarıq şəkildə duyurmaz.

Bunu ancaq biri ondan soruşduğu zaman anladar. Fəqət siqaret istifadəçiləri istəmədikləri şeyləri eşitməmək üçün bir şey soruşmazlar. Unutmayın, siqaret istifadəçiləri qorxduqları üçün siqaret çəkərlər və özlərini siqaret çəkməməyin müsbət cəhətlərini görmürmüş kimi apararlar. Ancaq siqareti tərgitməyi fikirləşdikləri zaman bu mövzu ilə maraqlanarlar.

Siqaret düşkünlərinə kömək edin. Qorxularını silin. Sağlamlığa zərər vermək məcburiyyətində olmamağın, səhərlər yuxudan oyananda öskürmək və nəfəs çatışmazlığı yerinə sağlam və bəxtiyar olmağın, əsarətdən qurtulmağın, o qara ləkələr olmadan həyatdan zövq ala bilməyin nə qədər gözəl olduğunu anladın.

Ya da ən yaxşısı odur ki, bu kitabı oxumalarına yardımçı olun. Əhvali-ruhiyyələrini boş yerə pisləşdirdiklərini deməyin. Siqareti tərgitmiş adamların bu məsələdə çox həssas olduqları deyilir. Bunda həqiqət payı vardır və sanıram ki, bu, “iradə metodu” ndan yaranır.

Siqaret çəkən alışqanlığından qurtulmuşdur, fəqət beynindəki yalanların izləri olduğu kimi qaldığından, hələ də fədakarlıq etdiyini düşünür. Bu, özünə kömək edə bilər, ancaq başqa siqaret çəkənlərə heç bir faydası yoxdur. Yalnız onların müdafiəyə çəkilmələrinə, özlərini daha da pərişan hiss etmələrinə və siqaretə olan ehtiyaclarının artmasına səbəb olur.

Cəmiyyətdə siqaretə olan münasibətin dəyişməsi milyonlarla insanın siqareti tərgitməsinə səbəb olduğu halda, siqareti tərgitməyi asanlaşdırmaz, əksinə, vəziyyəti bir az da çətinləşdirər. İndi siqaret istifadəçilərinin çoxu siqareti sağlamlıq problemləri ilə bağlı olaraq tərgitdiyini düşünür. Bu, əslində doğru deyildir. Sağlamlıq siqareti tərgitməyin ən böyük səbəbidir, ancaq siqaret istifadəçiləri illərlə sağlamlığa əhəmiyyət vermədən o ki var siqaret çəkiblər.

Əsl səbəb, cəmiyyətin artıq siqaretin əsl mahiyyətini, yəni pis bir nikotin asılılığı olduğunu görməsidir. Zövq onsuz da bir xəyal idi. Cəmiyyətdəki bu dəyişiklik xəyalı ortadan qaldırdığı üçün siqaret istifadəçinin yapışacağı heç bir budaq qalmir.

London metrosunun hər yerində siqaret çəkməyin qadağan edilməsi, iki şeydən birini seçməyin klassik nümunəsidir. Siqaret istifadəçisi ya “yaxşı, əgər metroda siqaret çəkə bilməyəcəmsə, başqa bir nəqliyyatdan istifadə edərəm”, — deyə düşünər və metro idarəsi çox zərər çəkər, ya da “olsun, bu, heç olmasa az siqaret çəkməyimə səbəb olar”, — deyər.

Metroda çəkəcəyi və əslində zövq almayacağı bir-iki siqaretdən bir saatlığa imtina edəcəkdir. Fəqət bu məcburi məhrumiyyətə görə yalnız ruhi baxımdan əziyyət çəkməklə və mükafatını gözləməklə kifayətlənməz, bir də vücudu təcili olaraq nikotin istəməyə başlayar və bir azdan yandıracağı ilk siqaret ona çox kef verər.

Məcburi məhrumiyyət siqaret istehlakını azaltmaz, çünki siqaret istifadəçisi çəkə bildiyi zaman daha çox siqaret çəkər və beləliklə, siqaretin nə qədər dəyərli bir şey olduğu düşüncəsi təsdiqlənmiş olar. Məcburi məhrumiyyətin ən xain tərəfi hamilə qadınlara olan təsirdir. Zavallı gənclərin sonda asılı vəziyyətə düşmələrinə səbəb olan reklam bombardmanına tutulmasına göz yumarıq. Sonra beyinlərindəki yanlış inanclara görə siqaretə ehtiyac duyduqlarını sandıqlarında həyatlarının hər halda ən böyük stressini yaşayarlar, çünki həkimlər onlara uşağa ziyan vurmaq istəmirlərsə, siqareti tərgitmələrini söyləyər.

Bir çoxu istəsə də tərgidə bilməz və ömrü boyu günahkarlıq hissi keçirər. Bir çoxları tərgidər və tərgitdiyinə sevinib: “Əla! Bunu uşağım üçün edirəm, doqquz ay sonra mən də qurtulmuş olacağam”, — deyə düşünər. Sonra sancılarla birlikdə doğuş qorxusu başlayar, sancılar və qorxu keçib gedər, uşaq doğular. Köhnə siqnal mexanizmi yenidən işə düşər. Əsassız inancların izləri hələ də qalmaqdadır və hələ heç uşağın göbək bağı kəsilməmiş gənc ana ağzına bir siqaret alar.

O, sonsuz sevinc içində siqaretin dadının nə qədər iyrənc olduğunu fərq etməz. Yenidən başlamaq niyyətində deyil. “Cəmi bir siqaret”, — deyə düşünür. Çox gecdir! Artıq asılı vəziyyətə düşmüşdür. Nikotin bədəninə daxil olmuş, köhnə arzu yenidən ortaya çıxmışdır. Dərhal olmasa da, doğuşdan sonra yaşanan ruh düşkünlüyü zamanında mütəmadi olaraq siqaret çəkməyə başlayar.

Heroindən istifadə etməyin necə çətin olduğu məlum olduğu halda, ictimaiyyət haqlı olaraq soruşur: “Bu zavallı insanları xilas edə bilmək üçün nə edə bilərik?” Siqaret istifadəçilərinə də eyni davranış göstərməyimiz lazımdır. Siqaret istifadəçisi siqareti istədiyi üçün deyil, çəkməsi lazım olduğuna inandığına görə çəkər və narkomanlardan fərqli olaraq illərlə ruhi və fiziki əziyyət içində olar. Sürətli ölümün yavaş ölümdən yaxşı olduğunu həmişə deyirik. Buna görə də siqaret istifadəçisini qısqanmağınıza heç ehtiyac yoxdur, onun halına acımalısınız.

44
Siqaret çəkməyənlərə bir nəsihət

Siqaret çəkən yoldaşlarınızın və ya yaxın adamlarınızın bu kitabı oxumalarına imkan yaradın.

Əvvəlcə kitabın içindəkiləri araşdırın və özünüzü siqaret çəkən bir adamın yerinə qoyun. Siqaret istifadəçisini bu kitabı oxumağa, ya da sağlamlığına verdiyi zərər və lazımsız bir şəkildə xərclədiyi pula görə siqareti tərgitməyə məcbur etməyin. O, bunu sizdən də yaxşı bilir. O, siqareti zövq aldığı, ya da istədiyi üçün çəkmir.

Hörmətini itirməmək üçün həm özünü, həm də başqalarını siqaretdən zövq aldığına inandırmağa çalışır. Siqaretdən asılı olduğunu, ancaq onun sayəsində rahatlaşdığını, siqaretin ona cəsarət, inam verdiyini və onsuz bu həyatın zövqsüz olacağını sandığı üçün siqaret çəkir. Siqareti tərgitməyə məcbur edildiyi zaman özünü tələyə düşmüş bir heyvan kimi hiss edir və daha çox siqaret çəkmək istəyir. Bəlkə də gizli-gizli siqaret çəkməyə başlayır və onun üçün siqaretin dəyəri artır.

Siz medalyonun o biri tərəfinə üstünlük verin. Onu siqareti tərgitmiş adamlarla bir araya gətirin (milyonlarla belə adamlar var). Onlar bir zamanlar özlərinin də həyatlarının sonuna qədər siqaretdən qurtula bilməyəcəklərini sandıqlarını və həyatın siqaretsiz nə qədər gözəl olduğunu ona söyləyəcəklər.

Tərgidə biləcəyini düşündüyü zaman sizə qulaq asmağa başlayacaq. Bax, elə o zaman siqaretin yaratdığı inamsızlığı, əsəbiliyi və gərginliyi ona başa sala bilərsiniz. Həmin vaxt bu kitabı oxumağa hazır ola bilər. O, ağciyər xərçəngi, ürək xəstəlikləri və s. ilə bombardman edilməyi gözləyəcəkdir. Ona bu kitabın mövzuya başqa bir yöndən yanaşdığını və yalnız kiçik bir bölümünün xəstəliklərə aid olduğunu söyləyin.

Siqaretsizliyə alışma dövründə ona kömək edin. Siqareti tərgitmiş adam əziyyət çəksə də, çəkməsə də əziyyət çəkirmiş kimi qəbul edin. Siqareti təgitməyin nə qədər asan olduğunu söyləyərək düşdüyü çətin vəziyyətə laqeyd qalmayın, o, tərgitməyin asan olduğunu kitabdan öyrənəcək. Mütəmadi olaraq ondan qürur duyduğunuzu, daha yaxşı göründüyünü, ondan daha gözəl qoxu gəldiyini və onun rahat nəfəs aldığını söyləyin. Ona kömək etməyiniz çox vacibdir.

Bir siqaret istifadəçisi siqareti tərgitməyə çalışdığı zaman yoldaşlarının, yaxın adamlarının sevinci və onunla maraqlanmaları başlanğıcda ona çox kömək edir. Fəqət insan, yazıqlar olsun ki, tez unudur, buna görə də onu tərifləməyi şüurlu olaraq davam etdirin.

Siqaretdən söz açmır deyə, unutduğunu sanıb, xatırlamaya bilərsiniz. “İradə metodu” nda bunun tam əksi olur, siqaret düşkünü siqaretdən başqa bir şey düşünməz. Siz mövzuya girişməkdən qaçmayın və ona tərif yağdırmağa davam edin. Xatırladılmaq istədiyi zaman o sizə söyləyər.

Siqaretsizliyə alışma dövründə çox stress keçirməməsinə, həyatına sevinc və əyləncələrlə rəng qatmağa çalışın. Bu, siqaret çəkməyən üçün də çətin bir vaxtdır. Gərgin olan insanın əsəbi başqalarına da təsir edir. Əhvali-ruhiyyəsinin pis olmasına qarşı özünüzü hazırlayın. Acığını sizdən çıxmağa çalışsa, əhəmiyyət verməyin, o anda əslində sizin tərifinizə və acımağınıza ehtiyac duyur. Əsəbi olduğunuzu ona heç göstərməməyə çalışın.

Siqareti “iradə metodu” ilə tərgitməyə çalışdığım zamanlar tətbiq etdiyim taktikalardan biri əsəb dağarcığı olub arvadımın və yoldaşlarımın: “Bəsdir daha! Səni belə əsəbi görməyə dözə bilmirəm, barı bir dənə siqaret çək”, — demələrini gözləmək idi. Siqaret istifadəçisi, beləliklə, qürurunu itirmədən asılılığına məğlub olur, çünki siqareti o “özü çəkməmişdir”, bunu başqası ona söyləmişdir. Sizin başınıza belə bir oyun açmaq istəsə, onu siqaret çəkməyə yönləndirməkdən çəkinin. Onun əvəzinə belə deyin: “Siqaret səni bu hala salırsa, dua et ki, yaxın zamanda qurtaracaqsan. Yaxşı ki, tərgitmək cəsarətinə və məntiqinə sahibsən”.

Final
Bu münaqişəyə son qoymağa kömək edin

Mən siqaretin Qərb ictimaiyyətində, nüvə silahları da daxil olmaqla, ən böyük münaqişə olduğuna inanıram.

Mədəniyyətin təməli, bəşəriyyətin bu cür irəliləməsinin səbəbi, qazandığımız bilik və təcrübələri yalnız bir-birimizə deyil, eyni zamanda gələcək nəsillərə də ötürməkdir. Daha az inkişaf etmiş heyvanlar da balalarını həyati təhlükələrə qarşı xəbərdar etməyə ehtiyac duyurlar.

Nə qədər nüvə silahlarının əleyhinə olsam da, bu cür qərarların heç olmasa müsbət bir məqsədə yönələrək bəşəriyyətə fayda vermək üçün qəbul edildiyini etiraf etməliyəm. Siqaretin həqiqətləri isə göz qabağındadır. Bəlkə də axırıncı müharibədə insanlar siqaretin həqiqətən də cəsarət və inam verdiyinə inanırdılar, ancaq bu gün belə olmadığı məlumdur. Bu gün qəzetlərdə çıxan siqaret reklamlarına baxsanız, siqaretin rahatlıq və zövq verdiyinə dair heç bir şey olmadığını görərsiniz. Yalnız siqaretin ölçüləri və tütünün keyfiyyəti göstərilmişdir. Bu zəhərin ölçüsü və keyfiyyəti bizi niyə maraqlandırmalıdır ki?

İkiüzlülük inanılmaz dərəcədədir. Cəmiyyətimiz siqaretlə heroini müqayisə etdiyi zaman heroin kiçik bir problem olsa da, onun əleyhinə çıxır. Ancaq bir vaxtlar dünya əhalisinin altmış faizi siqaret çəkirdi və hələ də çəkir, pullarının böyük bir qismini siqaretə xərcləyir. Hər il minlərlə insan siqaret üzündən həyatını itirir. Qərb ictimaiyyətində ölümə səbəb olan ən böyük amil siqaretdir. Yaxşı, bəs ondan ən çox qazanan kimdir? — Sevimli maliyyə nazirliyimiz. Siqaret çəkənlərin düşdüyü fəlakət hesabına ildə trilyonlar qazanır, tütün sənayesi isə reklam üçün ildə milyardlar xərcləyir.

Siqaret firmalarının siqaret qutularının üstündəki xəbərdarlıq yazıları və dövlətin xərçəng təhlükəsi, pis ağız qoxusu və kəsilmiş ayaqlar haqqındakı proqramlar kimi kompaniyalara bir az pul ayırması nə qədər “düşünülmüş bir addımdır”. Beləcə vicdanlarını rahatladıb: “Biz sizi təhlükəyə qarşı xəbərdar etdik. Bu, sizin öz seçiminizdir”, — deyə bilərlər. Siqaret istifadəçilərinin seçmək şansı narkomanlarınkından çox deyildir. Siqaret istifadəçisi olmağa kimsə qərar vermir, gizli bir tələyə düşürülür. Həqiqətən də seçim şansı olsaydı, sabah istədikləri an tərgidə biləcəkləri düşüncəsiylə başlayan gənclərdən başqa heç kim siqaret çəkməzdi.

Hadisələrə nə üçün iki fərqli bucaqdan baxılır? Narkomanlar qanun qarşısında təqsirkar hesab edildikləri halda, nə üçün asılı olduqlarını qeydə aldırıb, asılılıqdan qurtulmaq üçün pul ödəmədən heroin ala bilirlər və lazımi tibbi müalicə ala bilirlər? Sırf zarafat olsun deyə, özünüzü siqaret düşkünü kimi qeyd etdirməyə çalışın. Sizə hətta başa gəldiyi qiymətə də siqaret verməzlər. Dəyərinin üç qatından artıq pul verməyiniz lazımdır və nə zaman dövlətin xəzinəsi boşalsa, maliyyə nazirliyi tütün vergisini artırır. Sanki siqaret çəkənlərin bəs edəcək qədər problemləri yoxmuş kimi!

Həkimə gedib yardım istədiyiniz zaman sizə ya bildiyiniz şeyi — “Siqareti tərgidin, sizi ölümə sürükləyir” — söyləyər, ya da ən azından resept pulunu vermək məcburiyyətində olduğunuz və içində qurtulmağa çalışdığınız nikotin olan saqqızları tövsiyə edər.

Siqaretdən uzaqlaşma kampaniyaları siqaret istifadəçisinə kömək etməz, yalnız siqareti tərgitməsini çətinləşdirər, təlaşa düşməsinə səbəb olar, bu da siqaret çəkmək arzusunu artırar. Gəncləri hətta siqaretə başlamaqdan uzaqlaşdırmaz. Gənclər siqaretin insanı ölümə sürüklədiyini bilirlər, ancaq cəmi bir siqaretin belə bir təhlükə yaratmadığını da bilirlər. Siqaret çox yayılmış olduğu üçün gənclər ictimai təzyiq, ya da maraq səbəbindən gec-tez bir siqaret çəkəcəklər. Dadı iyrənc gəlsə də, böyük ehtimalla asılı vəziyyətə düşəcəklər.

Buna nə üçün göz yumuruq? Nə üçün dövlətimiz daha təsirli bir kampaniya təşkil etmir? Nə üçün bizə nikotinin bir narkotika və ölümə səbəb olan bir zəhər olduğu, nə rahatlıq, nə də özünəinam duyğusu vermədiyini, yalnız həyat gücümüzü yox etdiyini və əksər hallarda cəmi bir siqaretin asılılıq yaratmağa bəs etdiyini söyləmir?

H.G.Uellsin “Zaman maşını” adlı kitabını oxumuşdum. Kitab gələcəkdə olan bir hadisəni anladırdı. Adamlardan biri çaya düşür, yanındakılar çayın kənarında qımıldanmadan duran heyvanlar kimi onun fəryadlarına əhəmiyyət verməyərək baxırlar. Bu davranışın insanlıqdan kənar və hürküdücü olduğunu qəbul etmişdim.

Cəmiyyətimizin siqaret mövzusundakı laqeydliyini buna çox bənzədirəm. İngiltərədə tütün sənayesinin maliyyələşdirdiyi dart turnirləri həmişə televiziyanın ən çox izləndiyi zamanlarda göstərilir. Tamaşaçılar “yüzdə səksən!” — deyə bağırarkən oyunçunun bir siqaret yandırdığı görünür. Turnir mafiya tərəfindən maliyyələşdirilsəydi və həmin oyunçu qoluna iynə vuran bir narkoman olsaydı, necə bir təəssürat yaradacağını təxmin edin!

Cəmiyyətin sağlam, heç bir əskikliyi olmayan gənclərin özlərinə fiziki və ruhi baxımdan zərər vermələrinə, həyatları boyu siqaretə əsir olmalarına, pislik və xəstəlik içində yaşamaq üçün məxsusi bir sərvət xərcləmələrinə nə üçün göz yumuruq?

Bəlkə də şişirtdiyimi düşünürsünüz. Şişirtmirəm. Atam əlli yaşında siqaret üzündən öldü. Güclü bir adam idi, hələ də yaşaya bilərdi. Mən qırx yaşlarında ikən ölümdən güclə qurtardım, baxmayaraq ki, buna siqaret deyil, beynimə qan sızması səbəb olmuşdu. İndi həyatımı siqaret mövzusunda mühazirə oxumaqla keçirirəm. Siqaret üzündən şikəst olmuş, ya da buna yaxın olan adamlar məni görməyə gəlirlər. Belə bir fikrə düşsəniz, sizin də bu vəziyyətdə olan çox adam tanıdığınızı görərsiniz.

Cəmiyyət içində artıq yeni külək əsir. Bir qar topası diyirlənməyə başladı və ümid edirəm ki, bu kitab sayəsində o, bir qar uçqunu halına gələcək.

Bu kitabdakı fikirləri yaysanız, siz də buna kömək etmiş olarsınız.

Xalqların və kütlənin psixologiyası – Gustave Le BonBəhanələrə yox! – Brayan Treysi

Fikirlərinizi bildirin.