Bütün insanlar qardaşdır – Mohandas K. Gandhi

0
0

Bütün insanlar qardaşdır – Mohandas K. Gandhi

TƏRCÜMƏÇİDƏN ÖN SÖZ

UNESCO-nun ümumi iclası 1956-cı ildə Yeni Dehlidə keçirildi. Bu iclasda qərara alındı ki, Qandinin görüşlərini yansıdan bir kitab hazırlanıb yayımlansın. Hindistanda parlayan bu böyük insanın öyrətilərinin dünyaya çatdırılmasını UNESCO qərarlaşdırdı. Kitab bu qərardan iki il sonra yayımlandı.

Böyük filosof və daha sonralar Hindistanın cümhurbaşqanı olan Rada Krişnan bu kitaba bir ön söz yazdı. UNESCO bu qərarı ilə də yetinməyib 1968-ci ildə Qandinin 100 illiyi münasibəti ilə BMT-yə üzv olan bütün dövlətlərdən istədi ki, bu kitabı öz dillərinə tərcümə edib ölkələrində yayımlasınlar.

Ən sonda UNESCO Qandinin görüşləri əsasında dərləyib “Bütün insanlar qardaşdır” olaraq adlandırdığı kitabın bütün millətlərin dillərinə tərcüməsini alqışladı. Bu kitabın ana dilimizə tərcüməsini Qandinin böyük ruhuna bir ərməğan olaraq həsr edirəm.

Güntay Gəncalp 25.01.2011

GİRİŞ

Dünyaya öyrədəcək yeni bir sözüm yoxdur. Doğruluq və qeyri-aqressiv siyasət dağlar qədər əski bir mövzudur.

(M.Qandi)

Əsrlərdən əsrlərə böyük bir öyrətmən ortaya çıxar. Bu ərdəmli insanın ortaya çıxması üçün bəzən neçə əsr zaman lazım olur. Bu böyük ərdəmli şəxsiyyətlər öncə öz yaşamlarında böyüklüyə əməl edirlər. Daha sonra başqalarına örnək olurlar.

Qandi belə bir öyrətmən idi. Bu kitabda toplanan Qandinin yazılı görüşləri Şri Krişna Kirpalani tərəfindən seçilmişdir. Bu kitab oxucuya Qandinin dünyagörüşünün necə biçimlənməsi və onun elmi üsulları ilə bağlı gərəkən bilgini verəcəkdir.

Qandi düşüncəsinin kökü Hindistanın doğrunu arayan dini sivilizasiyasının dərinliyinə dayanmaqdadır. Hindistanın heç bir şeyə bağlanmama, həyata sayğı ilə yanaşma, Tan rını tanıyıb bilmək üçün hər şeyi fəda etmə gələnəyi Qandi yaşamını dərindən etki ləmişdi.

O, bütün ömrü boyunca doğrunu aramışdı və deyirdi: “Yaşam hərəkətdir və mənim bütün vücudum doğrunu axtarmağa yönəlmişdir.”

Əski gələnəklərin dərinliklərindən qaynaqlanmayan həyat dayazdır. Bəziləri sanırlar ki, nəyin doğru olduğunu bildiyimizdən sonra onu etmiş oluruq. Ancaq belə deyildir. Bəzən nəyin doğru olduğunu bildiyimiz halda özümüzdən asılı olmayaraq doğru olanı seçmirik.

Meyllərimizin basqısı altında yenilərək doğru olmayanı seçmiş oluruq. Hind nəzəriyyələrinə görə “İndiki durumumuzda biz, ancaq yarı insan sayılırıq. Yalnız məhəbbətin instinktləri yenməsindən sonra bizim heyvani özəl liklərimiz ortadan qaldırılmış olur.”

Böyük çalışmalarla, yanlışlıqlarla iç-içə olan bir hərəkətlə nəfsimizi ciddi intizama tabe tutaraq, ağrılı addımlarla təkamül yolunda irəliləmək mümkündür.

Məzhəb Qandi üçün əqli və əxlaqi özəllik sayılırdı. Ağlı və vicdanı ilə örtüş məyən heç bir inancı qəbul etmirdi.

Əgər biz Tanrıya inansaq və bu inanc yal nızca bizim ağlımızda deyil, bütün vücudumuzda yerləşmiş olsa, o zaman bütün bəşəriyyəti irqi, milli, məzhəbi, sinfi, cinsi ayrımçılıq etmədən sevə biləcəyik. Bəşəriyyətin bü tünlüyü və ortaq taleyi yolunda çalışa biləcəyik.

“Mənim bütün əməllərim bəşər toplumuna olan dəyişməz məhəbbətimdən qaynaqlanır. Mənim inancımda özgə yox dur. Vətəndaş, yabancı, ağ-qara, hindistanlı və qeyri-hindistanlı anlayışlarının mənim üçün bir anlamı yoxdur.

Mənim gözümdə buddist, müsəlman, xristian, yəhudi kimlik ləri heç bir imtiyaz daşımır. Hamısı insandır. Mənim ürəyim insanları bu biçim görə bilmir.”

“Sürəkli və düzənli dualar vasitəsilə qırx ildən artıq bir zaman içində kimsəyə nifrət etməməyi başarmışam. İçimdən nifrət doğuracaq bütün amilləri silmişəm.”

Bütün insanlar qardaşdır və heç bir insan dini, milli mənsubiyyətindən dolayı bir başqasından üstün deyildir. Sarvodaya1 bəşərin məqsədi olmalıdır.

Tanrı bütün in sanları birləşdirib bir-birinə bağlayan ortaq bağdır. Ən qəddar düşmənlə rastlan dığımızda da bu bağın qırılması Tanrını heç sayma anlamına gəldiyindən dolayı çox zərərli ola bilər. Ən şarlatan insanda da insanlıq bəlirtiləri var.

Bu nəzəriyyə milli və uluslar arası sorunların çözümü üçün qeyri-aqressivliyi qəbul etməyi gərəkdirir. Qandı israrla deyirdi ki, xəyalcı deyil, tam tərsinə əməl əhli olan bir məfkurəçidir.

“Qeyri-aqressiv davranış, yalnız müqəddəslərə və dahilərə xas olan bir davranış deyildir. Qeyri-aqressivlik insanlıq yasasıdır. Aqressivlik heyvanların yasası olduğu kimi, qeyri-aqressivlik də insanlığın yasasıdır. Heyvanda ruh yatmışdır, bu üzdən də fiziki və maddi yasanın ötəsində bir şey tanımaz.

Ancaq insanda ruh yatmamışdır, hərəkət halındadır. Bu üzdən də insanın daha üstün ruhi gücə tabe olması gərək məkdədir.”

Bəşər tarixində qeyri-aqressivliyi fərdi sahədən siyasi və toplumsal sahəyə daşıyan ilk kişi Qandi olmuşdur. O, qeyriaqressivliyi göstərmək, onun dəyər və etibarını yüksəltmək üçün siyasətlə məşğul olurdu.

“Bəzi dostlar deyirlər ki, siyasətdə və dünya işlərində aqressivsizliyə yer yoxdur. Siyasət və həqiqət uyuşmazlarmış. Mən bu dostlarla razılaşa bilmirəm. Sadəcə fərdlərin qurtuluşuna yönəlmiş üsulları dəyərsiz sayıram. Bu üsulları gündəlik siyasi-sosial həyata tətbiq etmək mənim əsas məqsədim olmuşdur.”

“Mənim üçün məzhəbdən ayrı olan siyasət öyləsinə bir çirkabdır ki, ondan uzaq durmaq gərəkir. Siyasət ulusların taleyilə bağlıdır. Ulusların rifahı ilə bağlı olan bir mövzu tanrını axtarmaqda olan bir fərdin diqqətini çəkməlidir. Mənə görə tanrı və doğruluq (həqiqət) eyni mənalı sözlərdir. Bu üzdən də siyasətdə Tanrının etibarı hiss olunmalıdır.”

Hindistanın istiqlalı yolunda mücadilədə israr edirdi ki: “Biz mədəni aqressivsizlik üsulunu bütün çətinliklərə baxmayaraq tətbiq etməliyik.” Qandinin Hindistanın istiqlalı yolundakı savaşı kəsinliklə ingilislərə qarşı nifrət üzərində qurulmamışdır.

“Biz günaha nifrət etməliyik, günahkara deyil. Mənim üçün vətənsevərlik və insansevərlik eyni anlam daşıyır. Mən insan olduğum və insanlığı sevdiyim üçün vətənimi də sevirəm. Mən Hindistana yararlı olmağa görə İngiltərəyə, ya da Almaniyaya zərər vermək istəmirəm” deyirdi.

Qandi belə düşünürdü ki, Hin distana faydalı iş görmələri üçün ingilislərə yardımçı olmaq həm də Hindistana yardımçı olmaq anlamındadır. Belə bir davranış, yalnızca Hindistanın qurtuluşuna yardımçı olmaz, həm də insanlığın əxlaqı dəyərlərinin yüksəlməsinə yardımçı olur.

Atom əsri olaraq bilinən çağımızda dünyanı qurtara bil məmiz üçün qeyri-aqressivlik üsuluna tabe olmalıyıq. Qandi deyirdi: “Atom bombasının Hiroşimanı məhv etdiyini duyduğum zaman əsla şaşırmadım. Öz-özümə dedim: “Dünya qeyri-aqressivlik — “ahimsa” prinsipini qəbul etməzsə, bir türlü intihara yönələcəkdir.”

Gələcəkdə olası bir savaşda qarşı tərəflərin atom bombasından istifadəsi güvəncə altına alınmamışdır. İndi elə bir durumdayıq ki, insanlığın min illər boyunca əldə etdiyi bütün mədəni nailiyyətlər bir anın içində yox edilə bilər.

Sürəkli təbliğatlarla insanlar atom savaşına hazırlanır. Təhrik edici bəyanlar hər tərəfdə eşidilməkdədir. Hətta öz ifadələrimizdə təcavüz sözünü deyirik. Zorakılıq təşəbbüsünün hamısı, pis niyyətlilik kimi istəklərin hamısı təcavüz və aqressivliyin məhsuludur.

İndiki sevimsiz durumda elmlərin oluşdurduğu ortamlara özümüzü uyğunlaşdıra bilmədiyimizdən dolayı qeyri-aqressivlik üsulunu həyata keçirmək asan olmayacaq. Ancaq sırf buna görə də ümidsizləşib fəaliyyətdən geri çəkilmək də doğru deyildir.

Siyasi öndərlərin inadkarlıqları bizi qorxuya salsa da, dünya toplumlarının sağlam dəyərləri və vicdanları bizə ümid bağışlayır.

Dəyişimin bu qədər sürətlə ortaya çıxdığı bir durumda yüz il sonrakı dünyanın halının necə olacağını təsəvvür etmək mümkün deyildir. Biz davam edən fikri və hissi gəlişmələrin önünə keçə bilmərik.

Ancaq yüz illər keçsə də böyük Satya2 və Ahimsa3 üsulları, doğruluq və aqressivsizlik hər zaman bələdçimiz olacaqdır. Bunlar bizim yorğun və qarışıq dünyamızın qoruyucuları olan səssiz ulduzlar və qutsal bəkçilərdilər.

Biz də Qandi kimi böylə inana bilərik ki, keçici olan buludların arxasında günəş vardır.

Öz əxlaqi aqressivliyinə, məğlubiyyətlərinə diqqət edən bir çağda yaşamaqdayıq. Öylə çağ ki, əski güvən qaynaqları uçurulur və qarışıq dəyərlər ortaya çıxır. Uyumsuzluq və dözümsüzlük gündən günə artmaqdadır.

İnsanlıq topluluqlarına işıq tutan yaradıcı Tanrı məşəlləri solğun görünür. İnsan şüuru şaşırdıcı gücü ilə təzadlı örnəklər ortaya çıxarmaqdadır. Bir tərəfdə Budda və ya Qandi, digər tərəfdə Neron və ya Hitler.

Qürur duymalıyıq ki, insanlığın ən böyük öyrətmənlərindən biri olan Qandi bizim çağımızda yaşamış və mədəni yaşam yollarını bizə göstərmişdir. Kimsəyə pislik etməyən və kimsədən əsla qorxmayan bir öyrətmən.

Onun kimsədən gizlin saxlayacaq heç bir şeyi olmadığından, kimsədən də qorxusu olmamışdır. Rastlandığı hər insanın üzünə dik baxmış. Addımları möhkəm və sözləri doğru olmuşdur. Yüz illər öncə Platon demişdi: “Hər zaman dünyada elə ilhamlı, böyük insanlar olur ki, onlarla tanış olmanın dəyəri hər şeydən üstündür.”

  1. Rada Krişnan 15 avqust 1958, Yeni Dehli
ÖZ KEÇMİŞİM

Məqsədim öz keçmişimi ayrıntılı biçimdə açıqlamaq deyil. Sadə bir şəkildə doğruluqla bağlı təcrübələrimi anlatmaq istəyirəm. Yaşamın bu təcrübələrdən başqa bir şey olmadığından istər istəməz bu hekayə özkeçmiş və tərcüməyi hal kimi anlaşılacaqdır.

Ancaq olsun. Bu hekayədən hər bir yarpaq mənim həyat təcrübəmi anlada bilərsə, belə olmasının da önəmi yox.

Mənim siyasi sahədəki təcrübələrim, yalnızca Hindistan üçün deyil, “sivil” dünya üçün də tanışdır. Mənim özüm üçün bunların bir o qədər də önəmi yox, hətta mənə verilmiş olan Mahatma4 ləqəbi də mənim üçün dəyərsizdir. Bu ləqəb məni rahatsız edir.

Bir an belə, bu ləqəbdən dolayı özümü rahat hiss etməmişəm. Ancaq mənim anlatmaq istədiyim öz üzərimdə sınadığım və yalnız özüm bildiyim ruhi təcrübələrdir. Siyasi meydanda fəal olmağımı bu ruhi təcrübələrimdən əldə etmişəm.

Əgər bu təcrübələr ruhani isə, onlarla öyünmənin bir anlamı yoxdur. Yalnız mənim daha çox alçaqkönüllü olmama nədən ola bilər. Özüm haqda nə qədər çox düşünür və geriyə dönüb baxıramsa, öz əskikliklərimi daha açıqca görmüş oluram.

Bu otuz ildə etmək istədiyim özümü anlamaq, Tanrını görmək və mokşa5´ya çatmaq olmuşdur. Həyatımın və bütün varlığımın tək məqsədi bu olmuşdur. Yazmaq və danışmaqla etdiklərim, bütün siyasi çalışmalarım bu hədəf üçün olmuşdur.

Ancaq bir fərdə mümkün olanın bütün insanlara mümkün olacağına inandığımdan, mənim öz ruhum üzərindəki sınaqlarım gizlincə olmamışdır. Tam açıqca olmuşdur və bunun açıqca olması onun mənəvi dəyərini azaldacağını düşünmürəm.

Bəzi şeylər var ki, yalnız kişinin özünə və onun yaradıcısına bəllidir. Şübhəsiz ki, bu kimi olmuşları başqası ilə paylaşmaq olmaz. Mənim anlatmaq istədiyim təcrübələrim bu türlərdən deyildir. Tam ruhani, ya da, daha doğrusu əxlaqi olanlardır. Çünkü məzhəbin ruhu əxlaqdır.

Bu təcrübələrimdən dolayı özümü üstinsan sayma düşüncəsi məndən uzaqdır. Bu təcrübələrə bir bilim adamının verə biləcəyi dəyər qədər mən də dəyər verə bilərəm. Öz təcrübələrini diqqət və uzaqgörənliklə həyata keçirən bir bilim adamı heç bir zaman vardığı sonuçları qəti olaraq qəbul etməz.

Sürəkli açıq bir görüşlə təcrübələri gözdən keçirər. Mən çox dərindən özümə dalmışam. Bir çox kərə öz iç dünyamı ölçmüş və ruh durumlarımı araşdırmışam. Bütün bunlara baxmayaraq kəsin bir sonuca varmaq barədə şübhəli olmuşam.

Ancaq iddia edə bilərəm ki, öz görüşümə görə nəticələr uğurlu olmuşdur. Çünkü nəticələr yanlış olsaydı, heç bir işə və fəaliyyətə qatlaşmamalı idim. Bir halda kı, hər addımda bir şeyi ya qəbul, ya da rədd etmişəm. Bu rədd və qəbul ölçülərinə görə davranmışam.

Mənim yaşamım ayrılmaz bir bütündür. Bütün fəaliyyətlərimin bir-biri ilə əlaqəsi var. Hamısı da mənim bəşəriyyətə olan sonsuz sevgimdən qaynaq lanmaq da dır.

Qandilər Banya oymağındandır. Böyük ehtimala görə banyalılar ətir satışı ilə məşğul idilər. Ancaq məndən üç nəsil öncədən başlayaraq Katyavadın müxtəlif hökumətlərində baş nazir olmuşlar.Böyük babamın dürüst bir insan olduğunu söylərdilər.

İqtidardakı dedi-qodular və qarşıdurmalar üzündən böyük babam Purbəndər hökumətindən uzaqlaşıb və Cunaqad bölgəsinə sığınıb. Cunaqada vardığında oranın elbay6 ına sol əli ilə salam vermiş. Elbayın yaxın adamları buna görə böyük babamı tənqid edib və bu davranışını açıqca sayqısızlıq olaraq bildirmişlər.

Bu haqda böyük babamı sorğulamışlar. Böyük babam da demiş ki: “sağ əlim Purbəndər əmirinin girovundadır.”

Atam yaxınlarını çox sevirdi. Dürüst, ancaq aqressiv biri idi. Vaxtının çoxunu cismani zövqlərə həsr edirmiş. Çünkü 40 yaşı keçdikdən sonra dördüncü kərə evlənmişdi. Ancaq dürüstlüyündən dolayı həm öz əqrəbalarımız içində, həm də kənarlarda çox etibara sahib idi.

Anamın xəyallarımda buraxdığı təsirlər çox qutsal olmuşdur. Anam çox mömin və məzhəbi biri idi. Dualarını etmədən yemək yediyini xatırlamıram. Ən çətin nəzirlər edərdi və etdiyi nəzrlər nə idisə, mütləq yerinə yetirərdi. Hətta ən çətin xəstəliklər belə, onu dua etməkdən saxlaya bilməzdi.

Bu ata-anadan mən Purbənd şəhərində dünyaya gəlmişəm. Çocuqluğumu Purbənddə keçirdim. Orada məni məktəbə göndərdilər. V urma cədvəlini çox çətinliklə öyrəndim.

O dönəm həyatımdan çox şeylər xatırlamıram. O dönəmdən daha artıq bir şey xatırlaya bilməməyim göstərir ki, küt hafizəm var imiş.

Çox utancaq biri idim. Başqaları ilə əlaqə qurmaqdan çəkinirdim. Kitablarım tək arxadaşlarım idi. Gündəlik işim bu idi ki, hər gün tam vaxtında dərsə gedim və dərs bitərbitməz evə gəlim. Evə getməyə tələsirdim, çünkü başqaları ilə danışmağa həvəsim yox idi.

Başqalarının məni məsxərə etməsindən qorxurdum. Orta məktəbə girdiyimdə ilk sınaqda ilginc bir olay oldu. Onu burda xatırlamaq istərdim. Müfəttiş Jils bizim məktəbə gəlmişdi. İmla yoxlaması etmək üçün bizə beş söz dedi. Bu beş sözü yazmalı idik. Bu sözlərdən biri “çaynik” idi.

Mən bu sözü doğruca yaza bilməmişdim. Öyrətmənimiz ayağının kiçik zərbəsi ilə məni yanlışıma yönəltmək istədi. Ancaq mən öyrətmənimin işarəsini anlaya bilməmişdim. Mən təsəvvür edə bilmirdim ki, öyrətmənim yanlışımı düzəltməm üçün yanımdakı sinif arxadaşımın kağızına baxmamı istəyə bilər.

Mən öylə sanmışdım ki, çocuqların bir-birinin kağızlarına baxmalarını önləmək üçün öyrətmən ordadır. Sonuc böylə oldu ki, məndən başqa bütün çocuqlar sözlərin imlasını doğru yazmışdılar. Yalnız axmağın biri mənmişəm. Öyrətmənim daha sonra mənim bu axmaqlığıma diqqət etməmi istədi.

Ancaq onun da təlaşı bir yarar sağlamadı. Başqasının kağızı üzündən yazma hünərini heç vaxt öyrənə bilmədim.

On üç yaşımda evlənmənin acı xatirələrini burda anlatmam mənim üçün çox çətindir. İndi mənim vəziyyətimdə olan eyni yaşda gənclərin evlənmədiklərini gördüyümdə sevinirəm. Belə qeyri-təbii evlənmələr üçün heç cür əxlaqi bəraətləri qəbul edə bilmirəm.

O zaman, o yaşda evlənmək mənim üçün yeni paltar geymə, rəqs etmə, yaxşı yeməklər yemə, bir qızla bir yerdə oynamadan başqa bir anlam daşımırdı. Cinsi instinktlər daha sonra ortaya çıxdı.

Ilk evlilik gecəsini xatırlayıram. İki çocuq özləri bilmədən həyatın dənizinə atılmışdılar. Qardaşımın xanımı mənə nə edəcəyimi diqqətlə öyrətmişdi. Qadınıma kimin öyrətdiklərini bilmirəm. Bunu heç zaman ondan sormadım da. İndi də ondan böylə bir soru sormaq fikrində deyiləm.

Oxucu diqqət etməlidir ki, ilk gecədə biz çox sinirli idik və bir-birimizlə qarşılaşacaq istəyimizi bu sinirlilik söndürürdü. Hər ikimiz çox utancaq idik. Onunla necə və nə danışacaqdım? Bu haqda mənə verilən təlimlər yardımçım olmurdu.

Böylə durumlar üçün əslində heç bir təlim də lazım deyilmiş. Biz yavaş-yavaş bir-birimizlə tanış olur və nə danışacağımızı öyrənirdik. Biz ikimiz də həmyaş idik. Ancaq ərlik məqamına yüksəlmək üçün mənə çox zaman lazım olmadı.

Onu daha çox sevdiyimi etiraf etməliyəm. Hətta mək təbdə sürəkli onu düşünür düm. Düşünürdüm ki, gecə tez gəlsə idi, yenə də bir yerdə olardıq. Ondan ayrı qalmaq mənim üçün dözülməz idi.

Ümumiyyətlə anlamsız sözlərimlə onun gecələr oyaq qalmasına səbəb olurdum. Sosial işlərə meyllənməsə idim, ona olan bu qədər aşırı bağlılığım böyük ehtimala görə məni xəstələndirəcək, ya da erkən ölümə sürükləyəcəkdi.

Ancaq hər gün səhər erkəndən etməm gərəkən bir sıra işlər olurdu. Bu işləri başqasına buraxmaq istəmirdim. Bu amil məni bir çox təhlükələrdən qoruya bildi. İnsanın özünü işə həsr etməsi əxlaqi baxımdan çox tərbiyəedicidir.

Öz bacarığımı göstərmək üçün heç bir özəl çaba içinə girmirdim. Bir mükafat aldığımda, ya da mənə təhsil təqaüdü verildiyində heyrət edirdim. Ancaq mənə verilən mükafatları çox dəyərləndirir, onu şəxsiyyətimin əxlaqi parçası etməyə çalışırdım.

Bir xəta etdiyim zaman gözlərim yaşla dolurdu. Bir dəfə müəllim tərəfindən döyüldüyümü xatırlayıram. Kötəyin ağrıları məni bir o qədər incitmirdi. Məni incidən o idi ki, nədən mən öz dərslərimi icra etməmişəm.

Orta məktəbdə oxuduğumda iki dostum var idi. Bu dostluqlardan biri həyatımın müsibətlərindən biri oldu. Bu dostumun islahı üçün çox çabaladım. Daha sonra anladım ki, mən yanlış bir metod tətbiq etmişəm.

Gerçək bir tərbiyəçi, tərbiyə etmək istədiyi adamla çox yaxın əlaqədə bulunmamalıdır. Gerçək dostluq bir tür ruhi birlikdir ki, bu dünyada ona rast gəlmək çətindir. Yalnız ortaq xarakterləri olanlarda dostluq uzun zaman davam edə bilir. Dostlar bir-birlərini təsirləndirir.

Bu üzdən də dostluqda tərbiyə etmək imkan olmur. Mən öz təcrübələrimdən belə qərara gəldim ki, özəl və çox yaxın əlaqələrdən çəkinmək lazımdır. Çünkü insan kötülükləri dürüstlüklərdən daha tez öyrənir. Tanrı ilə dost olmaq istəyən adam ya yalnız qalmalıdır, ya da bütün insanları sevməlidir.

Bəlkə mən yanılıram, ancaq çox yaxın dostluq bağları qurma çabalarımın hamısı uğursuz olmuşdur.

Bu dostumun davranışları məni sehirli biçimdə təsir edirdi. O, uzaq məsafələri sürətlə qaça bilirdi. Uzunluq və yüksəklik atılımında özəl məharəti var idi. Hər tür fiziki əziyyətə dözürdü.

O, bir çox hallarda bütün bu hünərlərini mənim üzümə çəkirdi. İnsan özündə olmayan üstünlükləri başqasında görəndə ümumən şaşırıb qalar. Mən də bu dostumun göstəriləri qarşısında heyrətimi gizlədə bilmirdim. Bu heyrət məndə güclü şəkildə onun kimi olma duyğusunu oluşdururdu.

Mən nə qaça, nə də atıla bilirdim. Sürəkli özözümə düşünürdüm ki, nədən mən də onun kimi güclü olmamalıyam?

Mən çox qorxaq idim. Sürəkli oğrulardan, ilanlardan və ruhlardan qorxardım. Gecə olduğunda qapanmış qapını açıb dışarıya çıxmağa cürət edə bilməzdim. Qaranlıqdan çox qorxurdum. Demək olar ki, qaranlıqda qorxumdan yata bilməzdim.

Düşünürdüm ki, hava qaranlıqlaşdığında oğrular bir yandan, ilanlar və ruhlar başqa yandan mənə hücum edəcəklər. Bu üzdən otaqda bir çıraq olmadan yata bilməzdim.

Dostum mənim bütün bu zəif yönlərimi bilirdi. Özəlliklə o mənə deyirdi ki, ilanları diri-diri əllərində tuta bilər. Oğrularla savaşa biləcəyini deyirdi.

Ruhlara da əsla inanmırdı. Sonra böylə sonuc alırdı ki, onda olan bütün bu üstün özəlliklər ət yediyindəndir. Bizim ailəmiz ətyeməzlərə mənsub idi.

Bütün bunlar məndə xoş təəssürat oyadırdı. Yavaş-yavaş məndə ət yemə fikri baş qaldırdı. Çünkü ət yesə idim, mən də qorxmaz və güclü ola bilərdim. Məndə belə bir fikir də oluşurdu ki, bütün Hind əhalisi ət yesə, ingilislərə qalib gələ bilərlər.

Gizlin düzənlənən törənlərdə artıq evimizdə yemək yemirdim. Anam nə qədər israr etsə idi də, bir bəhanə gətirib yemək yemirdim. Ancaq bu bəhanələr mənim vicdanımı ağrıdırdı. Bilirdim ki, anama yalan söyləyirəm.

Bunu da bilirdim ki, atam-anam mənim ət yediyimi bilsəydilər, çox üzüləcəkdilər. Bu da məni çox rahatsız edirdi. Bu üzdən də düşündüm ki, insanın ata-anasına yalan danışması ət yeməkdən daha ağır suçdur. Ata-anam yaşadıqları sürəcə ət yeməyi özüm üçün yasaqladım.

Onlar həyatda olmadıqlarında mən yalnız özüm üçün yaşayacaq, azad olacaqdım və onlara da yalan danışmaq zorunda qalmayacaqdım. Bu qərarımı dostuma açıqladım. O gündən də əsla ət yemədim.

Dostum bir dəfə məni fahişəxanaya apardı və bəzi təlimləri ilə məni içəri göndərdi. Hər şey öncədən hazırlanmışdı, hətta dostum fahişənin parasını da öncədən ödəmişdi. Mən günah ortamına girmişdim. Ancaq Tanrı öz mərhəməti ilə məni bu günah ortamından uzaqlaşdırmağı başardı.

Bu günah ortamında mən kor və lal kimi davranırdım. Taxtın üzərində çılpaq oturmuş fahişənin yanında səssizcə bir qədər oturdum. Dilim tutulmuşdu. Yəqin ki, bu fahişə qadın da məndən bezmiş olacaq ki, otağın çıxış qapısını göstərib və çıxmamı istədi.

O an hiss edirdim ki, mənim mərdliyim və şərəfim aşağılanmışdır. Utandığımdan yerə girmək istəyirdim. Daha sonra Tanrıya şükr etdim ki, məni o günah ortamında qorudu. Ən az bu kimi dörd olayı həyatımda xatırlaya bilirəm ki, hər dəfəsində günaha batmamam üçün şansım yardımçım olmuşdur.

Nəcabətim və şərəfim zədələnməmişdir. Yalnızca əxlaqı baxımdan bu olayları dəyərləndirəcək olursaq, bunların hamısı əxlaqi məğlubiyyət sayıla bilər. Çünkü hər dəfəsində cinsi meyllər məni bu ortamlara sürükləmişdi.

Sadə bir baxışla cinsi ehtiyacları təmin etmək təbii olaraq dəyərləndirilə bilər. Ancaq mənim baxışıma görə özünü günahlardan qorumuş bir kişi ruhən və əxlaqən qurtulmuş insandır. Bu baxımdan mən özümü qurtulmuş insan olaraq sayırdım.

Bildiyimiz kimi bir kişi nə qədər güclü olsa da, yenə də nəfsinin istəkləri və təhrikləri qarşısında dözə bilməz. Tanrı iradəsi bəzən insanı düşdüyü günah ortamlarından uzaqlaşdıra bilir.

Ancaq bir insanın nə qədər azad olması, öz nəfsi meyllərindən asılı olması, mühitdən nə dərəcədə təsirlənməsi, öz taleyini oluşdurmaqda nə qədər azad olması kimi mövzular sirli sahələrdir və hər zaman da sirli olaraq qalacaqdır.

Bu dostumla olan əlaqələrim qadınımla mənim aramda ixtilaf yaradırdı. Mən qadınımı çox sevirdim və çox qısqanc idim. Bəzən qadınıma şübhələnirdim.

Bu dostum da mənim şübhələrimi körükləyirdi. O zaman dostumun söylədiklərinə əsla şübhə etmirdim. Ancaq bu dostumun təhrikləri üzündən qadınıma verdiyim əziy yətlərdən dolayı heç vaxt özümü bağışlaya bilmirəm.

Bəlkə yalnız bir hindli qadın ancaq bu qədər əziyyətlərə dözə bilərdi. Bu üzdən də mən qadını səbrin və dözümün örnəyi kimi anlamışam.

Qadına olan şübhə, yalnız o zaman məndən tam olaraq ayrıldı ki, bütün çətinliklərə baxmayaraq ahimsanı anladım. O zaman brahmaçarya7´nın parlaqlığını və ehtişamını gördüm və anladım ki, qadın ərinin kənizi deyildir.

Qadın ərinin həyatının, acılarının və sevinclərinin ortağıdır. Qadın da ər qədər azadlığa sahib olmalıdır. Hər dəfə öz şübhələrimi xatırladığımda öz axmaqlığıma və şəhvətdən qaynaqlanan rəhmsizliyimə nifrət edirəm. Dostuma olan kor-koranə inancımdan dolayı da çox üzgün oluram.

Altı yaşımdan on yeddi yaşıma qədər məktəbə gedirdim.Məktəbdə məzhəbin dışında hər şey öyrədilirdi. Öyrətmənlərimin anlatdıqlarını onların özəl yardımı olmasaydı mənimsəyə bilməzdim. Bəzən çevrədən də dəyişik şeylər öyrənirdim.

Burada mən “məzhəb” sözünün çox geniş anlamını nəzərdə tuturam. Yəni şəxsi mənimsəmə və insanın öz nəfsini anlaması anlamında.

Zamanla bir şey məndə bir dəyər halına gəldi. O da bu idi ki, əxlaq əşyanın təməlidir və doğruluq (həqiqət) bütün əxlaqi işlərin cövhəridir. Böyləcə doğruluq mənim tək məqsədim oldu. Bu inanc gün keçdikcə mənim varlığımda gəlişir və daha da geniş anlam daşıyırdı.

Nəcis saymanı Hind məzhəbinin ən böyük qüsuru sayıram8. Bu sonuc mənim Afrikadakı acı təcrübələrimdən ortaya çıxmamışdır. Buna görə də deyil ki, bir zamanlar məzhəbsiz olmuş və Tanrıya inanmamışam.

Ayrıca, məndə oluşan bu görüş xristianlıq kitablarının mütaliəsi ilə də şəkillənməmiş. Bu görüşün məndə meydana çıxmasının dərin xatirəsi var. Hələ İncili oxumadan öncə bu fikir məndə oluşmuşdu. On iki yaşımda ikən bunun doğru olmadığı düşüncəsinə vardım.

Nəcislərdən sayılan Uka adında təmizlikçi bir qadın bizim evə gələrdi. Evdə tualeti təmizlərdi. Sürəkli anamdan sorardım ki, nədən ona toxunmaq yasaqdır? Mənə öyrətmişdilər ki, əgər təsadüfən Ukaya toxunsam məzhəbi qusl almalıyam.

Mən bu əmrə itaət etsəm də içimdə etiraz duyğusu daşıyırdım. İnsanları nəcis saymanın məzhəbi bir qayda olacağını rədd edirdim. Mən öz görəvini yaxşı bilən və ata-ana əmrlərinə tabe olan bir çocuq idim.

Ancaq bu mövzu ilə bağlı ata-anamla ixtilaflı dartışmalarım olurdu. Anama deyirdim ki, Uka ilə cismi təması suç saymaq kəsinliklə doğru deyildir, yanlışdır.

Orta məktəbi bitirmə sınağını 1887-ci ildə verdim.

Ailə böyüklərim belə hesab edirdilər ki, təhsilimi davam etmək üçün bir kollecə girməliyəm. Bəmbəidə daha ucuz bir kollec var idi. Oraya girməyə qərar verdim və Samaldas kollecinə girdim. Kollecə girdiyimdə sanki dənizə girmiş kimi hiss etdim özümü. Hər şey mənim üçün çox çətin idi.

Öyrətmənlərin dərslərini təkbaşıma anlaya bilmirdim. Anlaya bilmədiyim üçün də onlara qarşı içdən sayqım ortaya çıxmırdı. Əlbəttə bu, onların suçu deyildi. Mən çox zəif biri idim. İlin ilk yarısının bitimində evimizə döndüm.

Ailəmizin dostu olan alim bir brəhmən var idi. Mən tətildə evimizə döndüyümdə o da bizə gəlmişdi. Anam və böyük qardaşımla söhbət edərkən, mənim də təhsilim haqda sorular sordu.9 Mənim Samaldas kollecdə olduğumu öyrəndiyində dedi: “İndi zaman dəyişmiş.

Sizə tövsiyə edərdim ki, onu da təhsil üçün İngiltərəyə göndərəsiniz. Oğlum Kualram deyir ki, çox asan hüquq oxuyub vəkil olmaq mümkündür. Üç il sonra geri dönəcək. Üç il uzun zaman deyil.Xərci də 4-5 min rupidən artıq olmaz. İngiltərədən geri dönən vəkilləri görürsünüzmü?

Hamısının işləri yolunda. Hətta gələcəkdə daha böyük vəzifələrə də yüksələ bilər. Mən təklif edirəm ki, Mohondası10 təhsil üçün İngiltərəyə göndərəsiniz.”

Anam çox dərdli biçimdə heyrətdə idi.Kimsə anama demişdi ki, İngiltərədə ət yeməmək mümkün deyil. Hər kəs ət yeyirmiş. Bir başqası da demişdi ki, İngiltərədə şarab içmədən yaşamaq olmaz. Anam məndən sordu: “Bu söylənənlər haqda nələr düşünürsən?”

Mən də anama dedim: “Mənə inanmırsınızmı? Mən heç bir biçimdə sizə yalan söyləmərəm. Bunların heç birisinə bulaşmayacağıma and içirəm. Nə ət yeyəcəyəm, nə də içki içəcəyəm. Belə bir təhlükə olsaydı brəhmən Cuşuci mənim getməmi istərdimi?”

Anama söz verdim ki, İngiltərədə qadınlara yanaşmayacam, ət yeməyəcəm və içki içməyəcəm. Bu sözü verdikdən sonra anam İngiltərəyə getməmə izn verdi.

Londona getmədən öncə ağlımda bəzi planlarım və sorularım var idi. Londonun necə bir yer olduğunu düşünür və oranı yaxından görüb kültürü ilə tanış olmaq istəyirdim.

On səkkiz yaşımda İngiltərəyə getdim. Onların məramı, hətta evləri də mənim üçün qəribə idi. İngilis kültürü haqqında heç bir bilgim yox idi. Bu üzdən də sürəkli öz əxlaqıma diqqət etməli idim. Ən önəmlisi isə, mənim ətyeməzliyim idi.

Ətsiz yeməklər də çox dadsız və sevimsiz idi. İngiltərə artıq mənim üçün sevimsiz bir ölkə olmuşdu, ancaq geri də dönə bilməzdim. İçimdən bir səs deyirdi: “Madam ki, gəlmisən, bu üç il müddəti dözməlisən.”

Kirayə qaldığım ev sahibəsi xanım mənə necə yemək hazırlayacağını bilmirdi. Mənimlə bir evdə qalan arxadaşım hər gün mənə ət yeməyi təlqin edirdi. Ancaq mən anama verdiyim sözümü xatırlayır və onun dedikləri qarşısında susurdum.

Bir gün bu arxadaşım Benthamın “Ağ olma nəzəriyyəsi” adlı kitabını yüksək səslə mənə oxumağa başladı. Sanki yazıq olmuşdum və ağlım heç bir şey anlamırdı. Kitabın dili mənim anlayacağım səviyyədən daha çətin idi. Bu üzdən arxadaşım anlaya bilmədiyim mövzuları açıqlayırdı.

Sonunda dedim “Lütfən məni bağışlayın! Bu mövzular mənim səviyyəmin ötəsindədir. Ət yemənin gərəkli olduğunu qəbul edirəm, ancaq anama söz vermişəm. Bu sözümdən vaz keçə bilmərəm. Bu üzdən də bu haqda danışmaq istəmirəm.”

Hər gün 15-20 kilometr yol getməliyəm ki, özümü ucuz bir yeməkxanaya çatdırım və orada ətsiz yemək yeyim. Ancaq yediyim yeməklərdən əsla razı qalmırdım. Bu uzun yolu gedib gəlmə zamanı bir gün yol üstündə Farinqdon küçəsində sırf bitkisəl yeməklər satan bir yeməkxanaya rast gəldim.

Bu yeməkxananı tapdığıma çox sevinmişdim. Yeməkxanaya girmədən öncə onun vitrinin önündə bəzi kitabların satışa buraxıldığını da gördüm. Bu kitabların içində Saltın yazdığı “Bitkisəl yeməklərin yararları” əsərini gördüm.

Bu kitabı alıb yeməkxanaya girdim. İngiltərəyə gəldiyim gündən ilk dəfə idi belə rahat və dadlı yemək yeyirdim. Tanrı mənə yardım etmişdi. Saltın kitabını başından sona qədər diqqətlə oxudum və çox ciddi biçimdə onun təsirinə qapıldım.

Bu kitabı oxuduqdan sonra artıq anama verdiyim sözlərə görə deyil, öz sərbəst istəyimlə bitkisəl yeməklər yeməyə başladım. Ancaq anama söz verdiyim günə də salamlarımı göndərdim. O zamana qədər verdiyim sözə sahib çıxmaq üçün ətyeməz olmuşdum.

Ancaq bu kitabı oxuduqdan sonra şüurlu olaraq ət yeməkdən çəkinirdim. Daha öncə bütün hindlilərin ət yemələrini dilərdim. O gündən sonra artıq bu istəkdən vaz keçirdim. Artıq ət yeməmək mənim üçün bir vicdan görəvi kimi ortaya çıxırdı.

Bir məzhəbi yeni qəbul edən insanın həyəcanı o məzhəbin kültürü içində doğmuş olan insanların həyəcanından daha artıq olur. Bitkisəl yeməklərə inanmaq o zaman İngiltərədə yeni bir hərəkət idi. Bu, mənim üçün yeni idi.

Çünkü söylədiyim kimi İngiltərəyə getdikdən sonra ət yeməyə inanırdım və sadəcə anama verdiyim sözə görə ət yemirdim. Bu kitabı oxuduqdan və iradəmin güclənməsindən sonra məhəlləmizdə bitkisəl yeməklər klubu açmaq istədim.

O məhəllədə yaşayan Аrnolddan istədim ki, klubun başqan yardımçısı olsun. “Vigiterian” kitabının yazarı Doktor Uldfild də klubun başqanı oldu.Mən özüm də klubun müdürü oldum.

Bitkisəl Yeməklər Klubunun idarə heyətinə seçildikdən sonra söz verdim ki, heyətin bütün toplantılarına qatılacağam. Ancaq sürəkli özümü bu toplantılarda lal kimi hiss edirdim. Bu, danışmaq istəmədiyimdən deyildi. Necə və nə danışacağımı bilmirdim.

Bu utanqaclıq duyğusu İngiltərə həyatımda heç bir zaman məni tərk etmədi. Hətta ictimai bir müzakirəyə getdiyim zaman, orada bir neçə kişinin olması mənim susqunluğuma səbəb olurdu.

Mənim utancaqlığım bəziləri tərəfindən məsxərə edilsə də, bunun mənim üçün yararlı olduğunu da deməliyəm. İngiltərə həyatımdakı utancaqlığım indi mənim sevincimə səbəb olur. Bu utancaqlığın ən böyük faydası mənim üçün az və öz danışmağı öyrənmək idi. Sözlərdə qənaət etmə düşüncəsini mənə öyrətdi.

1890-cı ildə Parisdə böyük bir sərgi düzənlənmişdi. Oraya getmək üçün bəzi hazırlaqlar haqqında bilgi əldə etmişdim. Çünkü Parisi görmək arzularımdan biri idi. Parisə getməyi qafama taxmışdım.

Parisdə diqqətimi çəkən 300 metr yüksəkliyində olan, bütünüylə poladdan yapılmış Eyfel bürcü idi. Başqa ilginç şeylər də var idi, ancaq Eyfel bürcü mənim diqqətimi daha çox çəkmişdi.

O sərgidən xatirimdə Eyfel bürcündən başqa bir şey qalmadı. Çünkü 2-3 kərə Eyfelin zirvəsinə çıxdım. Eyfel bürcünün birinci qatında bir yeməkxana var idi. Orada yemək yediyimi isbat etmək üçün yeddi şelling paramı boşuna xərclədim.

Bir də Parisin əski kilsələri xatirimdədir, unudulmur. Notrdam kilsəsinin möhtəşəm memarlığı diqqətimi çox çəkmişdi. O an hiss etdim ki, milyonlarca insanın qəlbində Tanrı sevgisi olmasaydı bu kilsənin yapımı üçün paralarından vaz keçməzdilər.

Bir neçə söz də Eyfel bürcü haqda deməliyəm. Bilmirəm indi bu bürcün nə faydası var. Ancaq o zaman müxaliflər və müvafiqlər tərəfindən Eyfel haqqında bəzi fikirlər söylənirdi. Tolstoyun bürclə bağlı olumsuz şeylər söylədiyini xatırlayıram.

Tolstoy deyirdi ki, Eyfel bürcü bəşərin ağlının məhsulu deyildir, dəliliyinin ürünüdür. Ayrıca, Tolstoy deyirdi ki, tütün ən pis zəhərdir. Çünkü tütünə alışan bir şəxs elə bir cinayət edir ki, bir sərxoş heç vaxt o cinayəti edə bilməz.

Alkolik içkilər adamı axmaqlaşdırır, ancaq tütün adamın zehnini qaranlıqlaşdırır və xətalı saraylar yapımına olanaq sağlayır. Eyfel bürcünü quranlar da bu kimi təsirlər altında olmuşlar. Eyfel bürcünün yapımında heç bir estetik sənət dərinliyi yoxdur.

Bu bürcün memarlıq sənəti baxımından heç bir dəyəri yoxdur. İnsanların ona olan meyli onun yeni və bu qədər yüksək olmasından dolayıdır. Bu bürc sərginin oyuncağı idi. Biz insanlar içimizdə çocuqluq duyqusunu daşıdığımız müddətcə oyuncaqlara meylli oluruq.

Bürc bu gerçəyi gözlər önünə sərirdi ki, bizlər hamımız hələ də birər oyuncaqlarla məşğul olan çocuqlarıq. Bəlkə də Eyfel bürcünün bu baxımdan faydalı olduğunu söyləmək mümkündür.

1891-ci ildə son sınaqlarımı verib vəkillər mərkəzinə dəvət aldım və gəmi ilə vətənə doğru hərəkət etdim.

Böyük qardaşım mənə çox ümidlər bağlamışdı. Zəngin olma duyğusu onda çox güclü idi. Çox mərhəmətli idi və yanlışlıqları bağışlaya bilirdi. Bu özəlliyin onun sadə təbiəti ilə birləşməsi bir çox dürüst dostlarının ətrafında olmasına səbəb olmuşdu.

Qardaşım dostlarının yardımı ilə mənə yaxşı vəkillik işi tapacağını düşünürdü. Mənim işlərimin yaxşı yürüyəcəyinə və daha çox para qazanacağıma inandığından dolayı əlindən gələni əsirgəmirdi.

Ancaq mənim Bəmbəidə 4-5 aydan artıq qalmam mümkün deyildi. Çünkü orada qalmam üçün yetərincə gəlirim yox idi. Mən həyata belə başladım.

Çox tez bir zamanda vəkilliyin yaxşı bir iş olmadığını anladım. Çünkü mənə görə vəkillikdə elm və bilgi az, ancaq nimayişkaranəlik çoxdur. Mən öz işimdə ağır sorumluluq hiss edirdim.

Ümidsiz bir durumda Bəmbəini tərk edib Rackuta getdim. Orada özüm üçün bir iş yeri tərtib edib normal bir həyata başladım. Vəkillik işimdən ortalama ayda 300 rupi qazanırdım.

Bu zaman ticari bir mərkəz Purbəndərdən qardaşıma bir məktub yazaraq belə bir təklifdə bulunmuşdu: “Biz Güney Afrikada çalışırıq və müəssisəmiz çox böyükdür. Oranın məhkəməsində 40 min məbləğində bir dava açmışıq. Bir müddətdir bu dava sürməkdədir.

Ən yaxşı hüquq danışmanları və vəkilləri işə almışıq. Siz də qardaşınızı ora göndərsəniz həm bizə, həm də sizə çox yararlı olar. O, bu işdən yaxşı para qazana bilər, ayrıca, dünyanın fərqli bir yerini görməsi üçün də bir fürsət əldə etmiş olur.”

Mən oraya bir vəkil kimi deyil, müəssisənin bir təmsilçisi kimi göndərildim. Ancaq Hindistandan uzaqlaşmaq istəyirdim. Ayrıca, yeni bir ölkəni görüb fərqli təcrübələri yaşama düşüncəsi də məni bu işə təhrik edirdi.

Bunun yanı sıra 105 pund qardaşıma yardım edərək ailənin ağır xərcinə yardımda buluna biləcəkdim. Bu üzdən də heç bir etiraz etmədən təkilifi qəbul edərək Afrikanın güneyinə yola düşdüm. Afrikanın güneyinə doğru hərkət edərkən, İngiltərəyə getdiyim kimi ayrılıq acısını hiss etmirdim.

Çünkü artıq anam ölmüşdü. Xarici ölkələrə səfər haqqında təcrübələrim var idi. Rackutdan Bəmbəiyə getmək də mənim üçün artıq çətin iş deyildi. Bu dəfə, yalnız xanımımdan ayrı qalma acıları içimi doldururdu. İngiltərədən dönəndən sonra başqa bir övladımız da olmuşdu.

Bizim sevgimiz hələ şəhvətdən arınmamışdı. Ancaq zaman keçdikcə daha da təmizlənirdi. Mən Avropadan döndükdən sonra bir yerdə çox az olurduq. Çünkü artıq həm də xanımımın öyrətməni olmuşdum.

Bir az laqeyd davransam da ona bəzi bilgiləri öyrətməyə çalışırdım. Hər ikimiz inanırdıq ki, bu islahatların gerçəkləşməsi üçün daha çox bir yerdə yaşamalıyıq. Ancaq Güney Afrikanın cazibəsi ayrılıq acılarına üstün gəlirdi.

Afrikaya vardıqda bizi qarşılamağa bir xeyli adam gəlmişdi. Onlara baxdığımda gördüm ki, hindlilərə hörmətləri yoxdur. Məni görənlər çox maraqla mənə baxırdılar. Mənim paltarım digər hindlilərin paltarından fərqli idi. Əynimdə yaxası düyməli pencək və başımda əmmaməyə bənzər sarıq var idi.

Afrikaya varışımın üçüncü günündə Durban şəhərindəki bir məhkəmə duruşmasını izləməyə getdim. Bizi Afrikaya aparan Abdulla Şit adında patron məni bir adama təqdim edib öz vəkillərinin yanında oturtdu. Məhkəmənin hakimi diqqətlə məni baxırdı.

Sonunda üzünü mənə tutub başımdan sarığımı çıxarmamı istədi. Məhkəmənin qanunlarına görə başı sarıqlı, ya da papaqlı məhkəmə salonunda olmaq hörmətsizlik sayılırmış. Mən Qazinin bu istəyini qəbul etmə yib oranı tərk etdim.

Gəlişimin yeddinci, ya da səkkizinci günü idi. Durbandan Perturyaya hərəkət etdim. Qatarda bir dərəcəli yer mənə rezerv edilmişdi. Gecə saat 9-da Qatar Natalın paytaxtı Martizburqa çatdı. Genəldə yolçular yataq ləvazimatını bu dayanacaqda təmin edirdilər.

Dəmiryolu işçilrindən biri içəriyə girib yataq istəyib istəmədiyimi sordu. Mən də “Yox, mən özümlə yataq ləvazimatını götürmüşəm” dedim. Adam dışarı çıxdı. O çıxdıqdan sonra içəriyə başqa birisi girib məni başdan ayağa süzdü və mənim “rəngli” bir müsafir olduğumu gördü.

Bu durumdan adam rahatsız görünürdü. Dışarıya çıxıb bir sürə sonra rəsmi iki görəvli ilə geri dönüb mənə “Çıx dışarı, sən sizlərə aid özəl vaqona minməli idin. Burası sizlərə aid deyil.”

Mən dedim: Ancaq mənim biletim buranı göstərir.

Hamısı bir səslə dedi: Biletin haranı göstərməsi önəmli deyil. Sənə dedik ki, başqa vaqona getməlisən. “Rəngli”lərə məxsus olan vaqona.

Mən dedim: Mən də sizə deyirəm ki, Durbanda mənim buraya minməyimə izn verdilər. Bu vaqonda oturmuşam və başqa vaqona da getməyəcəyəm. Çünkü bura mənim yerimdir.

Məmur dedi: Yox, gedəcəksən. Getməsən polisi çağıracam, səni burdan dışarı atacaq.

Dedim: Siz polisi çağıra bilərsiniz. İstərsəniz çağırın. Ancaq mən öz istəyimlə buranı tərk etməyəcəyəm. Çünkü bura mənim yerimdir.

Polisi çağırdılar. Polis mənim əlimdən tutub zorla dışarı atdı. Yol əşyalarımı da dışarı atdılar. Mən bir başqa vaqona getməyi qəbul etmədim. Qatar yola düşüb getdi. Sadəcə əl çantamı alıb gözləmə odasına getdim. Digər əşyalarım orada dağıldığı kimi qaldı.

Dəmiryolu işçiləri əşyalarımı toparlamışdılar. Qış fəsli idi. Güney Afrikanın yüksəkliklərində qış çox sərt olur. Yüksəklikdə yerləşən Maritzburq da çox soyuq idi. Paltomu çamadanıma qoymuşdum. Təkrar aşağılanmaq qorxusundan paltomu istəyə bilmirdim.

Çarəsiz olaraq orada soyuqdan titrəyərək gözləməli idim. Otaqda nə işıq var idi, nə də çıraq. Gecəyarısı içəriyə bir müsafir gəldi. Sanki mənimlə danışmaq istəyirdi. Ancaq danışmağa həvəsim yox idi.

O an öz görəvim haqda düşünürdüm: Burada qalıb öz haqqımı müdafiə etməli idim, yoxsa Hindistanamı dönməli idim? Ya da bu aşağılanmaya vərdiş etmədən Perturyayamı getməli və oradakı araşdırmamı tamamlayıb gerimi dönməli idim?

Görəvimi bitirmədən Hindistana dönmək qorxaqlığın göstəricisi olacaqdı. Qarşılaşdığım çətinliklər çox ciddi deyildi, sadəcə irqçiliyin bəlasına tuş olmuşdum. Bu bəla ilə savaşmalı idim. Savaş üçün də çətinliklərə qatlaşmaq gərəkirdi. Bu üzdən də bir sonrakı qatarla Perturyaya getməyə qərar verdim.

İlk görəvim Perturyada yaşayan hindliləri toplayıb onlara irqçiliyin zərərləri haqda danışmaq idi. Onları bu yöndə aydınlatmaq gərəkirdi.

O mitinqdəki nitqim demək olar ki, bir toplantıdakı ilk çıxışım sayılırdı. Durum haqqındakı söhbətimi öncədən çox diqqətlə hazırlamışdım. Hər zaman tacirlərin və alverçilərin ticarətdə doğruluğun olmayacağı söyləntilərini eşitmişdim.

Mən bu sözləri qəbul etmirdim və yenə də qəbul etmirəm. İndinin özündə də doğruluqla ticarətin uyuşmayacağını deyən dostlarım var. Bunlara görə ticarət əməli, doğruluq isə məzhəbi bir işdir. Bunlara görə əməli işlə məzhəbi işlərin sahələri başqadır.

Bu üzdən doğruluğun ticarətdə keçərli olmayacağına inanırlar. Mən öz çıxışımda şiddətlə bu tür baxışa qarşı çıxdım. Tacirləri və alverçiləri dürüst və doğru olmağa səslədim. Bu işin iki baxımdan Hindistan üçün yararlı olacağını savundum.

Birincisi doğruluğun zəruri olmasını düşünmək gərəkirdi və ikincisi də bu ki, onların yabancı bir ölkədə doğru olmamalarının görüntüsü milyonlarca vətəndaşlarının hesabına yazılacaqdı.

Yol keçidlərindən yararlanmaq da bir neçə kərə mənə sorun çıxardı. Mən çox vaxt Prezident xiyabanından keçirdim. Prezident Kruqerin evi bu xiyabanda yerləşirdi. Kruqerin evi çox sadə idi və ətrafında bağ filan da yox idi.

Qonşu evlərdən heç də fərqlənmirdi. Bir çox Perturya zənginlərinin evi prezidentin evindən daha görkəmli görünürdü. Prezident Kruqerin evinin bu qədər sadə olması dildən-dilə düşmüşdü. Ancaq prezident buna vərdiş etmirdi.

Prezidentin evinin önündə bir polis gözətçinin olması göstərirdi ki, orası rəsmi dövlət yetkilisinin evidir. Mən hər gün burdan keçir və polisin durduğu nöqtənin kənarından gedirdim. Heç bir zaman da kimsə məni bu keçidləri keçərkən əngəlləməmişdi.

Gözətçinin dəyişildiyini görürdüm. Bir gün bu gözətçilərdən biri məni xəbərdar etmədən, hətta heç bir söz demədən məni itələyib küçənin ortasına yıxdı. Mən dəhşətə gəlmişdim.

Mən ondan niyə belə davranması ilə bağlı sual sormaq istəyirdim. Bu zaman atının üstündə təsadüfən ordan keçən cənab Kutisi gördüm. Kutis bağırdı:

“Qandi, mən hər şeyi gördüm. Sən bu polisdən məhkəməyə şikayət etsən mən şahid olmağa hazıram. Çox üzgünəm ki, sənə belə saldırdı.”

Dedim: “Üzgün olmayın. Bu yazıq adam sanır ki, bütün rəngli adamlrın hamısı pisdir. Öz rəngində olmayan hər kəsi pis görür. Mən özümə söz vermişəm ki, öz haqqımın əzilməsi ilə bağlı heç vaxt məhkəməyə baş vurmayacağam. Bu üzdən bu polisdən şikayət etməyi düşünmürəm.”

Bu olay orada yaşayan hindlilərə məni daha çox bağlayırdı. Demək ki, hindlilər bu şəkildə aşağılanmalara çox məruz qalırmışlar. O gündən başlayaraq oradakı hindlilərin durumunu dərindən və daha yaxından öyrənməyə çalışdım. Bu araşdırma sadəcə oxumaq və dinləməklə sınırlı olmurdu.

Özüməməxsus araşdırma tərzi gəlişdirmişdim. Düşünürdüm ki, özünə hörmət edən bir hind Afrikada necə yaşaya bilər? Sürəkli düşünürdüm ki, bu durumu necə düzəltmək olar? Bu zaman ümumi-sosial işlərlə məşğul olmağa vaxt tapdım, bu yolda bəzi təcrübələr əldə etdim.

Tam bu çalışmalar ortamında məzhəbi ruh mənim içimi sarmış oldu. Bu zaman hüquqi və qanuni işlərlə bağlı önəmli gerçək bilgilər əldə etdim.

Anladım ki, gerçək bir vəkilin işi qarşı tərəfləri bir-birinə yaxınlaşdırmaqdır. Bu düşüncə mənimlə öyləsinə iç-içə oldu ki, 20 illik vəkillik işlərimdə əsla bir prinsip olaraq məndən ayrılmadı. Beləcə yüzlərcə qarşı tərəfləri bir-biri ilə barışdıra bildim. Bu tür çalışmamda heç bir şey itirmirdim. Nə paramı itirirdim, nə də vicdanımı.

İnsan öz könlünün istədikləri kimi davransa, bir çox istəklərinə çata bilər. Mən öz sınaqlarımda görürdüm ki, bu yöntəm doğru yöntəmdir. Yoxsullara və yazıqlara yardım etmək könül istəyim olmuşdur. Bu istək məni onların içinə sövq edirdi. Bu, mənə imkan verdi ki, özümü onlar kimi hiss edə bilim.

Vəkillik fəaliyyətimdən 3-4 ay keçmişdi. Yenicə təsis etdiyimiz konqrə11 hələ ilkin günlərini keçirirdi. Bir gün köhnə cırıq paltarla bir hindli qırılmış dişləri və ağız-burnu dolu qanla önümdə durdu. Ağası onu sərtcə döyüb yaralamışdı. İşçilərimin birinin yardımı ilə bu adam haqqında bilgi topladım.

Balasundaram adlı bu adam staj yapmaq üçün Durbanda sakin olan bir avropalının əlinin altında çalışırdı. Ağası ona qızmış və özünü kontrol edə bilməyib Balasundaramı bərk döymüşdü. Mən onu müalicə alması üçün doktora göndərdim.

O zaman orada, yalnız ağdərili doktorlar var idi. İstəyirdim doktor onun döyülməsi ilə bağlı bir arayış versin. Bu bəlgəni alıb və əsas olaraq Balasundaramla bir yerdə məhkəməyə getdik. Qazi durumu öyrəndikdən sonra sinirlənib Balasundaramı döyən işverəni məhkəməyə çağırdı.

Bu xəbər qısa zamanda yayıldı və orada çalışan hindililər məni öz yaxın dostları saymağa başladılar. Mən də ilişkilərin bu biçim gəlişməsindən çox razı idim. Yüzlərcə staj yapan işçi mənim dəftərimə yazılmağa başladı. Onların dərdləri ilə tanış olmaq üçün bu, mənim üçün yaxşı fürsət idi.

Heç bir zaman bunu anlaya bilmədim ki, bir insan öz həmcinsini aşağılamaqdan necə qürur duya bilər?

Bütün vücudumla insanlara və topluma xidmət etməyə çalışmağımın səbəbi özümü tanımaq idi. Xalqa xidmət etməyi öz məzhəbim etmişdim. Düşünürdüm ki, yalnız xalqa xidmət edərək Tanrını tanımaq olar. Hindistana xidmət öz-özünə ortaya çıxırdı.

Mən səfər və səyahət, həm də öz şəxsi həyatımı təmin etmək üçün Güney Afrikaya getmişdim. Ancaq anlatdığım kimi, orada özümü Tanrının axtarışına həsr etdim, özümü anlamağa çalışdım.

İngilis yasalarını mənim kimi yaxşı bilib və ona bağlı olan çox az adam tanıyıram. Indi anlayıram ki, mənim doğruluğa olan inancım yasalara olan sayğımdan qaynaqlanmış. Heç bir zaman özümü saxta bir şəkildə hansısa yasalara bağlı olaraq göstərməmiş və yalançı vəfadarlığa təzahür etməmişəm.

Natalda qatıldığım hər ümumi toplantıda İngiltərənin milli marşı oxunurdu. Mən də bu marşın oxunmasını istəyirdim. Bunlara baxmayaraq İngiltərə dövlətinin fəsadlarından və zülmündən xəbərsiz deyildim. Üst-üstə düşünürdüm ki, bu hökuməti qəbul etmək olar.

O zaman İngiltərə hökumətinin təbəələri üçün yararlı olduğunu düşünürdüm. Afrikada yayılmış olan irqçiliyin ingilis kültür və gələnəkləri ilə örtüşmədiyini sanırdım. Bu üzdən bu irqçilik saldırılarının keçici olduğunu sanırdım.

Mən də tam bir ingilis kimi Britaniyanın tac-taxtına vəfadar idim. Böyük bir önəmlə İngiltərənin milli marşını öyrənib və səmimi qəlbdən oxuyurdum. Harda və hansı durumda bu vəfadarlığımı göstərmək üçün imkan olsaydı, böyük sədaqətlə bunu edərdim.

Ancaq bütün ömrüm və görəvim boyunca bu vəfadarlıqdan öz şəxsi mənafeyim üçün yararlanmağı düşünmədim. Bu vəfadarlıq mənim işimin gərəyi idi. Heç bir qarşılıq gözləmədən edirdim.

Artıq üç il idi Güney Afrikada yaşayırdım. Mən toplumu və toplum da məni tanımışdı. 1896-cı ildə Hindistanda ailəmə uğramaq üçün altı aylıq izn aldım. İşlərim yaxşı getdiyindən Hindistana dönüb xanımımı və çocuqlarımı da gətirmək istəyirdim.

İlk dəfə idi xanımım və çocuqlarımla səfərə çıxırdım. O zaman fikirləşirdim ki, mədəni görünməmiz üçün paltarlarımızı avropalılarınkına bənzətməliyik. Çünkü, yalnız bu yolla vəzifə qazanmaq mümkün idi və vəzifələrdə irəliləmədən xalqa xidmət etmək olmazdı.

Bunlar mənim o zamankı görüşlərim idi. Bu üzdən xanımımın və çocuqlarımın paltarları haqda qərara gəldim. Çox da istəkli olmadan qaşıq-çəngəl istifadə etməyi də düşündüm. Daha sonra mənim bu axmaqlıqlarım son bulduğunda evdə qaşıqçəngəldən istifadə etmək də kənara qoyuldu.

Uzun zaman yeni həyatın gərəklilikləri ilə yaşayıb və yeniliklərə alışmış olan xanımım və uşaqlarım üçün bunları tərk etmək çox da asan deyildi. Ancaq bu gün açıqca söyləməliyəm ki, “mədəniyyət”in parlaq görüntülərini tərk etdikdən sonra daha çox azad olduq.

Bizim gəmimiz dekabrın 19-da Durbana çatdı.

Durban limanının yetkililəri əmr göndərmişdilər ki, gəmi 23 gün qarantinədə qalmalı, gəmidəkilərin sağlamlığı yoxlanılmalıdır. Ancaq bu əmrin səbəbi, yalnız sağlamlıq haqda deyildi. Ağdərili Durban əhalisi bizim geri qaytarılmamızla bağlı şəhərdə göstəri düzənləmişdilər.

Bu göstəri üzündən yetkililər gəmidəkilərin sağlığını bəhanə etmişdilər. Beləcə bu qarantinin əsas məqsədi hindliləri Hindistana geri göndərmək idi. Sonunda bizim özümüzü birbaşa təhdid edib dedilər:

“Geri dönməzsəniz sizləri dənizə atacaqlar. Ancaq öz istəyinizlə geri dönsəniz, geri dönüş xərcinizi də ödəyə bilərlər.”

Mən sürəkli yolçuların içində dolaşır, onlara ürək-dirək verirdim.

Sonunda ultimatum ciddi şəkildə mənə və müsafirlərə duyuruldu. Dedilər ki, canımızı qurtarmaq istəyiriksə, geriyə dönüşü qəbul etməliyik. Mən və müsafirlər bu çağırışa aldanmadıq. Bütün təhdidlərə baxmayaraq, Natala girəcəyimizi israrla söylədik.

23-cü günün sonunda gəminin Natal limanında durmasına və müsafirlərin də Natala girmələrinə izn verildi.

Gəmidən enər-enməz bir gənc adam məni tanıyıb “Qandi- Qandi” deyə bağırdı. Bir neçə kişi də ona qatılıb “Qandi-Qandi” deyə səsləndilər. İrəlilədikcə qələbəlik artırdı. Cəmiyyətin sayı o qədər artmışdı ki, artıq yerimək mümkün deyildi. Bu zaman mənə daş-kəsək, lax yumurta atmağa başladılar.

“Bu an biri başımdan papağımı qapdı. Bir başqası məni yumruqlamağa başladı. Az qala bayılmaq üzrə idim. Əlimlə bir yerdən tutub dayandım. Dərindən bir nəfəs almaq istəyirdim, ancaq mümkün deyildi. Onlar bir yerdə məni təpikləyir, yumruqlayırdılar.

Məni tanıyan polis rəisinin xanımı da o an təsadüfən ordan keçirdi. Bu cəsur qadın mənim yardımıma gəldi. O gün hava günəşli olmasa da əlində bir kölgəlik var idi. Çətrini başımın üstünə tutub məni qorumağa çalışdı.

Xanım cəmiyyətlə mənim aramda dayanıb mənə saldıranları uzaqlaşdırmağa çalışırdı. Bu xanım olmasaydı orda məni öldürəcəkdilər. Polis rəisinin xanımına saldıracaq cəsarətləri yox idi.

O zaman İngiltərə müstəmləkəsinin naziri olan mərhum Çemberlen bir teleqraf göndərərək Natal hökumətindən istədi ki, mənə saldıranları cəzalandırsınlar. Mənim yanıma bir nimayəndəsini göndərərək başıma gələnlərdən dolayı üzgün olduğunu bildirdi.

Nimayəndə dedi: “Sizə qarşı edilən saldırılara əsla dözümümüz yoxdur. Sizə saldıranları tanıyırsınızsa, söyləyin ki, onları dərhal yaxalaq. Cənab Çemberlen də belə düşünür.”

Mən cavabında dedim: “Kimsənin təqib edilməsini istəmirəm. Bəlkə mənə saldıranların bir neçəsini tanıya bilərəm, ancaq onları cəzalandırmanın nə anlamı var? Ayrıca, mən saldırqanlardan şikayətçi deyiləm.

Onlara anlatmışlar ki, Hindistanda bulunduğum müddətcə Natalın ağdəriləri ilə bağlı pis sözlər söyləmişəm. Onlar da buna inandıqları üçün belə davranmışlar. Əslində onların öndərlərindən və izn versəniz, sizin özünüzdən şikayətçiyəm.

Siz toplumu daha uyğun şəkildə yönləndirə bilərdiniz. Ancaq siz özünüz də Ruiter qəzetinin yaydığı xəbərlərə inanmısınız. Mənim Hindistanda Natal ağdəriləri haqda pis sözlər söylədiyimə inanırsınız. Mən kimsədən şikayət etmək istəmirəm. İnanıram ki, gerçəklər üzə çıxdığında bütün mənə saldıranlar öz əməllərindən peşman olacaqlar.”

Gəmi sağlıq yoxlamasında olduğunda üzərində sarı bir bayraq asılırdı. Sarı bayraq endirilib biz sahilə ayaq basdığımızda “Natal Adurtaizer” qəzetinin müxbiri mənimlə müsahibə aparmaq üçün mənə yaxınlaşıb bəzi sorular sordu. Bu sorulara cavab olaraq mənə atılan bütün ittihamları təkzib etdim.

Mənim bu sorulara gerçəkçi cavabım və saldırğanlardan da şikayətçi olmamağım Durbanda yaşayan avropalılara elə təsir etdi ki, öz əməllərindən peşman oldular. Qəzetlər mənim suçsuz olduğumu bildirib mənə hücum edənləri qınadılar.

Beləcə mənə qarşı olan hücum mənim və məqsədimin xeyrinə tamamlandı. Bu olay Güney Afrikada yaşayan hindlilərin etibarını artırdı. Mənim işlərimi asanlaşdırdı.

İşlərim çox yaxşı irəliləyirdi. Ancaq içimdə bir narazılıq var idi. İnsani məqsədlərə daha artıq xidmət edən işlərlə məşğul olmaq istəyirdim. Bu üzdən hindlilərə məxsus bir xəstəxanada könüllü olaraq çalışmağa başladım.

Bu iş hər gün iki saat vaxtımı alırdı. Bu iş bir ölçüdə mənim ruhi rahatlığıma səbəb olurdu. Xəstəxanadakı işim xəstələrin şikayətinə baxmaq, doktorlara tibbi ləvazimat daşımaq və alınan dərmanları xəstəxanaya gətirməkdən ibarət idi. Bu işim əzab çəkən hindlilərlə daha yaxından tanış olmağıma səbəb olurdu.

Bu xəstələrin çoxu Hindistanın quzeyindən olan işçilər idi. Bu iş mənim üçün çox yaxşı oldu və Boer savaşında tibb bacısı işində çalışdığımda buradakı təcrübələrim çox yarar sağladı.

Sonbeşik övladımız dünyaya gəldiyində ciddi bir sınaq qarşısında idim. Xanımımın doğum sancısı birdən başladı. Dərhal həkim çağırmaq mümkün deyildi. Bir az da zaman mama tapmağa getdi.

Ancaq mama olsaydı da doğuma yardımçı ola bilməyəcəkdi. Bu üzdən mən özüm bütün işləri etmək zorunda qaldım.

Düşünürəm ki, çocuqların tərbiyəsi və bəslənməsi üçün ata-ana bu haqda bilgiləndirilməlidirlər. Bu haqda əldə etdiyim nəzəri bilgilərin yararını çocuqları tərbiyə zamanı gördüm. Əgər bu nəzəri bilgilərim olmasaydı, çocuqlarımızın belə sağlıqlı olacağına əmin deyildim.

Biz hamımız xürafi inanclarla davranırıq. Bu xürafi inanışa görə uşaq beş yaşına qədər heç bir şey öyrənmirmiş. Tam tərsinə. Uşaq beş yaşına qədər öyrəndiklərini ömrünün axırına qədər unutmur və daha sonralar onları öyrənə bilmir. Çocuğun tərbiyəsi onda ortaya çıxan təsəvvürlərə görə başlayır.

Bu gerçəyi dərk edən ər və qadın sırf şəhvətlərini təmin etmək üçün cinsi ilişkiyə girməzlər. Ancaq övlad istədiklərində cinsi ilişkiyə girərlər. Düşünürəm ki, cinsi ilişkini yemək-içmək kimi zəruri saymaq insanın cəhalətindən qaynaqlanır. Həyat öz davamı üçün nəsil artımına möhtacdır.

Bütün varlıq Tanrı iradəsinin görüntüsü olduğundan cinsi ilişkiləri də bu şəkildə anlamaq lazımdır. Yəni cinsi ilişki varlıqda düzən sağlamanın yollarından biridir. Bu dərin mövzunu və bu gerçəyi bilən adam öz şəhvətini nəzarət altına ala bilər.

Sonra da böyük bir ruh gücü ilə özünü övladlarının tərbiyəsinə həsr edə bilər. Bu bilgi və təcrübə nəsildən nəsilə ötürülürsə, bəşər daha çox barış içində yaşaya bilər.

Uzun dartışmalardan və ölçümlərdən sonra 1906-ci ildə Brahmaçarya12 ilə ilgili öz-özümə bir əhd bağladım. O günə qədər düşüncələrimi xanımımla ortaya qoymamışdım. Yalnız ara-sıra qeyri-ciddi şəkildə bu haqda xanımımla danışırdım.

O, etiraz etmirdi, susurdu. Ancaq mənim qəti qərara gəlməyim çətin məsələ idi. Bu qərara gəlmək üçün yetərincə iradə sahibi deyildim. Öz şəhvətimə necə hakim ola bilərdim? O zaman adamın öz qadını ilə bütün cinsi ilişkiləri ortadan qaldırması çox anormal iş kimi görünürdü.

Ancaq Tanrıya güvənərək bu çətin işi gerçəkləşdirmək istədim. İndi 20 il o kəsin qərarımın üzərindən keçməkdədir. Geriyə dönüb baxdığımda çox sevinirəm. 1901-ci ildən başlayaraq yavaş-yavaş özümü kontrol etməyə başlamışdım.

Ancaq mənim mütləq xoşbəxtliyimi sağlayacaq olan qəti qərarım 1906-cı ildə həyata keçdi. Bu əhdi bağlamadan öncə hər an nəfsimin təhriklərinə qapıla bilərdim. Ancaq öz vicdanımda bağladığım əhd məni sakitləşdirdi. Nəfsimin təhriklərinə qapılmaz oldum.

Bu qərar mənə sonsuz sevinc gətirdisə də, ancaq onun həyata keçməsinin çox da asan olmadığını söyləməm gərəkir. 56 yaşımı keçdiyim bu anda geriyə dönüm baxdığımda necə çətin bir iş gördüyümü düşünürəm.

Gün keçdikcə hiss edirdim ki, bu qərar iti bir qılıncın kəsərli tərəfi üstündə yol getməyə bənzəyir. Bu üzdən yaralanmamaq üçün çox diqqətli olmalı idim. Bu qərara əməl etmənin ilk şərti yeməyi kontrol altına almaqdır.

Təcrübə mənə göstərdi ki, yeməyi bir düzənə tabe etmək bu əməli gerçəkləşdirmənin ən uyğun yoludur. Bu üzdən də yemək proqramımı sadəcə ətyeməzlik şərtlərinə görə deyil, həm də brahmaçarya prinsiplərinə görə düzənlədim.

Bəziləri hesab edirlər ki, ruhun yeyilib içilənlərlə ilişkisi yoxdur. Çünkü ruh nə bir şey yeyir, nə də içir. Ruh mövzusunda xaricdən daxilə tökülənlərin önəmi yoxdur. Önəmli olan iç halların xarici görünümüdür. Şübhəsiz ki, bu görüşün önəmi vardır.

Ancaq mən bu görüşü öz həyatımda sınamaq yerinə öz əqidəmi bildirmək istərdim. Tanrı sevgisi ilə doğruluğu axtaran bir insan üçün yeməyin miqdarı və növü çox önəmlidir. Düşüncə və söyləmə edilən diqqət qədər bu mövzuya diqqət edilməlidir.

Rahat və arxayın bir həyata başlamışdım. Ancaq bunun öm rü az oldu. Evimə ən yeni mebel və digər ev əşyaları alsam da, bunlar məni məmnun etmirdi. Get-gedə ev xərclərini azalt mağa başlamışdım. Paltar yumaq xərci həddindən çox idi.

Özəlliklə nə qədər köynək alsaydım da çatmırdı. Hər gün köynəklərimin yaxasını dəyişdirməli idim. Çünkü vəkillər İngiltərə yasalarına uyğun olaraq geyinməli idilər. Köynəyi hər gün dəyişməsəydim də iki gündən bir dəyişməli idim. Köynək xərci həddindən artıq çox idi.

Daha az para xərclənsin deyə, özümə paltar yuma avadanlığı aldım. Paltar yuma ilə bağlı da bir kitab aldım. Bu kitabın içindəki bilgiləri xanımıma oxuyub anlatdım. Əlbəttə ki, bütün bu işlər vaxtımı çox alsa da, ancaq mənə xoş gəlirdi.

Birinci dəfə özüm öz yaxalığımı yumağımı heç unutmuram. Yaxalığa həddindən artıq parlatıcı maddə vurmuşdum. Ütü də yetərincə isti deyildi, çünkü yandıracağımdan qorxurdum. Yaxalıq düm-düz dursa da parlatıcı maddə damırdı.

Mən elə o yaxalıqla məhkəməyə getdim və mənim bu görüntümü hər kəs məsxərə edib gülməyə başladı. Ancaq artıq o günlərdə hər növ məsxərə gülüşlər qarşısında dözə biləcək ruhi möhkəmliyim sabitlənmişdi.

Paltar yuma mövzusunda bağlılığımı ortadan qaldırdıqdan sonra saçlarımı kəsdirmə ilə bağlı də öz-özümə fəaliyyətə keçdim. Bərbərdən istifadə etmək istəmirdim. İngiltərəyə gedən hər kəs orada ən az üzünü qırxmağı öyrənir.

Ancaq kimsə öz saçlarını özü qısaltmanı öyrənməz. Mən bunu da özüm etmək istəyirdim. Peruryada bir dəfə ingilis bərbərin yanına getdim. O, qəzəbli bir biçimdə mənim saçlarımı qırxmaqdan imtina etdi. Çünkü əllərinin “rəngli” adamın saçlarına toxunmasını istəmirdi.

Onun bu davranışı məni çox üzdü. Həmən bir saç qırxma makınası alıb güzgünün önündə öz saçlarımı kəsməyə başladım. Başımın ön tərəfinin tüklərini yaxşı kəsmişdim, ancaq arxa tərəf bərbad durumda idi. Yenə də bu durumumla məhkəməyə getdim.

Oradakılar mənim bu durumuma həddindən artıq güldülər. Biri dedi: “Qandi, saçlarına nə oldu? Sanki saçlarını sıçanlar didmiş!” Mən də dedim: “Yox, ağdərili bərbər mənim saçlarımı qırxacaq dərəcədə özünü alçaltmadı. Mən də öz saçlarımı özüm qırxmağa başladım.

Yaxşı qırxmamışamsa da önəmli deyil.” Mənim bu cavabım dostlarımı şaşırdı. Əlbəttə mənim saçlarımı qırxmaqdan imtina edən bərbərin günahı yox idi. Çünkü mənim saçlarımı qırxsa idi, böyük ehtimalla görə bir çox müştərisini itirərdi.

Boer savaşı başladığında onlara qarşı məsuliyyət duyğusu hiss edirdim. Ancaq o zaman düşünürdüm ki, öz duyğularım əsasında davranmağa hüququm yoxdur. Bu haqda “Güney Afrikada Satyaqrahanın tarixi”13 adlı kitabımda çox geniş şəkildə yazmışam.

O mövzuları burda təkrar yazmaq istəmirəm. Kimsə maraqlanarsa, o kitabı oxuya bilər. Burada sadəcə bunu demək istəyirəm ki, bu savaşda İngiltərəyə vəfadarlıq duyğusu ingilisləri dəstəkləməyimə səbəb olurdu.

Düşünürdüm ki, ingilis yasaları əsasında öz haqqımı və digərlərinin hüquqlarını qorumağa çalışaramsa, o zaman İngiltərənin də mənafeyini savunmalıyam. O zaman belə düşünürdüm ki, Hindistan öz azadlığını ancaq İngiltərə imperatorluğunun içində əldə edə bilər.

Bu üzdən də bir çox yaxın Hindistanlı arxadaşlarımı bir yerə toplayıb Boer savaşının yaralılarını daşımaqda hökumətə yardımçı olmalarını istədim.

Hindistanlıların Güney Afrikadakı bu fədakarlıqları ədalət uğrunda mübarizənin yeni mərhələsini qarşımızda açmışdı. Doğruluq (həqiqət) böyük ağac kimidir. Nə qədər çox suvarılsa bir o qədər də çox bar verər. Doğruluq mədən kimidir.

Nə qədər çox dərininə varılsa, daha çox qiymətli əşyalar tapılar. Bütün bunlar da yeni xidmət imkanlarını xidmət etmək istəyənlərə göstərər.

İnsan və onun əməlləri bir-birindən ayrı iki məsələdir. Yaxşı və xeyir işləri hər zaman alqışlamaq, pis işləri də danlamaq gərəkir. Yaxşı və ya pis işi görənlər etdikləri əməlin ölçüsünə görə ya təqdir, ya da tənqid edilməlidirlər. “Günaha nifrət etmək lazımdır, günahkara deyil.”

Bu, anlaşılması çox asan, ancaq əməl edilməsi çox-çox çətin bir məsələdir. Zatən bu üzdən nifrət və kin zəhərləri dünyanı doldurmaqdadır. Ahimsa doğrunu aramanın əsasıdır. Gün keçdikcə, mən bu gerçəyi daha da dərindən qəbul edirəm ki, doğrunu arama ahimsa prinsipinə dayanmazsa, heç bir önəmi yoxdur.

Yanlış bir durum və zorakı fəaliyyət qarşısında dirənmək çox doğrudur. Ancaq bu sistemi həyata keçirənlərə qarşı saldırıya keçmək insanın öz nəfsinə qarşı savaşmasıdır, öz həmcinsinə qarşı çıxmasıdır. Çünkü biz hamımız insanıq. İçimizdə olan tanrısal imkanlar sonsuzdur.

Bir insanı dəyərsiz görmək, onda olan Tanrını dəyərsiz görməkdir. Bu yanaşma bütün dünya və insanlıq üçün zərərlidir.

Həyatımdakı müxtəlif olaylar müxtəlif insanlar və siniflərlə tanış olmağıma səbəb olurdu. Həyat təcrübələrimə dayanaraq deyirəm ki, yaxınlarımın, uzaqlarımın, müxtəlif rəngli insanların, müxtəlif dinə mənsub olan adamların mənim üçün heç bir fərqi olmamışdır.

İstər xristian, yəhudi ya da müsəlman olsun. Qəlbim heç bir zaman insanlar arasında ayrı-seçkilik yapmağa izn verməmişdir.

Sanskrit dili haqqında dərin bilgim yoxdur. Vedaları və Upanişadları tərcümə yolu ilə anlamışam. Bu üzdən bu kitablar haqqında bilgilərim alimanə olmaya bilər. Mən bu kitabları bir hindistanlı kimi oxumuşam.

Ancaq bu kitabların gerçək ruhlarını mənimsədiyimi və anladığımı iddia edə bilərəm. 21 yaşıma qədər müxtəlif dinlər haqqında araşdırma yapdım. Bir zamanlar xristianlıq və induizm arasında hansını seçəcəyim haqda şübhə daşıyırdım.

Dünyagörüşüm formalaşdıqdan sonra anladım ki, mənim qurtuluşum Hind məzhəbi yoluyla mümkün olacaqdır. O zamandan bəri inancım bu məzhəbə gündən günə artdı.

Artdıqca da içim işıqla dolurdu. Ancaq bu məzhəbi qəbul etdikdən sonra da bir təbəqənin nəcis sayılmasını qəbul etmədim, hətta Hind məzhəbinin bir parçası olsa belə. Mən belə məzhəbi qəbul edə bilmərəm.

Öncələr oxumuşdum ki, insanların öz xatirələrini anlatması tarix sayılmazmış. Bu gün bu məsələni daha açıqca anlayıram. Bilirəm ki, bu xatirəmdə bütün xatırladıqlarımı yazmıram. Kim deyə bilər ki, doğruluğun bəyanı üçün nəyi yazmaq və nəyi yazmamaq gərəkir?

Mənim həyatımın olaylarının bir tərəfli anlatımının nə kimi dəyəri ola bilər? Əgər bir araşdırmaçı bu yazdıqlarımı incələrsə, bəlkə bir çox gerçəkləri də özü kəşf edə bilər. Eləcə də bir tənqidçi mənim bu yazdıqlarımı incələrsə, rahatca və özünə güvənərək, “mənim boş-boş danışdıqlarımı” söyləyə bilər.

Bu üzdən bəzən öz-özümə düşünürəm ki, bu xatirələri yazmağı durdursam daha yaxşı olmazmı? Ancaq içərimdən bir səs mənim yazmamı əngəlləmədikçə yazmağa davam edəcəyəm. Öz-özümə düşünürəm ki, bu ağıllıca öyüdü dinləmək lazımdır ki, əxlaqi baxımdan yanlış deyilsə, başlanmış bir işi yarımçıq buraxmaq doğru olmaz.

Güney Afrikada “Hindi görüşlər” anlamına gələn “İndian Opinion” adında bir qəzet təsis etdim. Qəzetin ilk yayımından Ancaq içərimdən bir səs mənim yazmamı əngəlləmədikçə yazmağa davam edəcəyəm.

Öz-özümə düşünürəm ki, bu ağıllıca öyüdü dinləmək lazımdır ki, əxlaqi baxımdan yanlış deyilsə, başlanmış bir işi yarımçıq buraxmaq doğru olmaz.

Güney Afrikada “Hindi görüşlər” anlamına gələn “İndian Opinion” adında bir qəzet təsis etdim. Qəzetin ilk yayımından Raskin ünlü ingilis yazardır. İlk dəfə idi onun “Bu sona qədər” adlı kitabını oxuyurdum.

Təhsil illərimdə dərs kitablarından başqa heç bir şey oxumazdım. Sonra da həyatımın ehtiyaclarını təmin etmək üçün, çabaladığım üçün kitab oxumağa vaxt qalmırdı. Bu üzdən kitablar haqqında geniş bilgilərimin olduğunu iddia edə bilmərəm.

Ancaq az oxumağıma baxmayaraq, oxuduqlarımı yaxşı mənimsəyib həzm edirdim. Həyatıma dərindən təsir edən kitablardan biri də Raskinin “Bu sona qədər” əsəri idi. Daha sonralar bu kitabı qocerati dilinə tərcümə etdim.

Adını da “Sərv daya” (kollektiv zənginlik) qoydum. Raskinin bu böyük əsərində öz inanclarımın dərin inikasını görürdüm. Bu üzdən məni dərindən təsirləndirdi və həyatımda çox dəyişikliklər oluşdurdu.

Şair o kəsdir ki, insanın köksündəki yaxşılıqları və gözəllikləri sözlərlə təsvir edə bilir. Ancaq şairlər bütün insanlara eyni təsiri buraxmazlar. Çünkü bütün insanlar eyni dərəcədə gəlişmiş deyillər.

Yuhansburqda yerləşdikdən sonra da sakit həyata qovuşa bilmirdim. Tam arxayınlaşıb yeni nəfəs almaq istərkən yeni bir olay baş verirdi. Qəzetlər Natalda zuluların qiyamından yazırdılar. Onlar hindlilərə zərər verməzdilər. Hətta onların “qiyam” etmələrinə də inanmırdım.

O zaman düşünürdüm ki, İngiltərə imperatorluğunun varlığı dünyada barış və qardaşlığı qorumaq üçündür. Mənim bu düşüncəm İngiltərəni pis görməyə izn vermirdi. Bu üzdən “qiyam”ın doğruluğu belə, mənim vəfadarlığımı dəyişdirə bilmirdi.

Natalın bir müdafiə təşkilatı var idi. Bu təşkilata daha çox insan cəlb edirdilər. Qəzetlərdə oxudum ki, bu təşkilat “qiyam”ı yatırmaq, basdırmaq üçün istifadə ediləcək.

“Qiyam” səhnəsinə çatdığımda gördüm ki, orda “qiyam” adlandırılacaq heç bir hadisə olmamışdır. Hətta gözə çarpacaq bir dirəniş də olmamışdır. Bunun “qiyam” adlandırılmasının səbəbi bu imiş ki, zulu rəislərindən biri hökumətin yeni vergisini ləğv etmək istəyində bulunmuşdur.

Vergini toplamaqla görəvli olan bir çavuşa da “vergini ödəməyəcəyik” demişlər. Bu qədər. Hər halda mənim könlüm zululardan yana idi. Əməliyyat qərargahında eşitdim ki, bizim görəvimiz zulu yaralılarına baxmaq olacaq. Çox sevinmişdim.

Sağlıq işlərindən sorumlu olan zabit bizi qarşılayaraq dedi: “ağdərililər zulu yaralılarına baxmaq istəmirlər. Onların yaraları çox ağırlaşmış. Özüm də nə edəcəyimi bilmirəm. Bu üzdən sizlərin gəlişiniz çox yaxşı oldu.”

Daha sonra yaralara baxmaq üçün gərəkən əşyaları verib bizi səhrada qurulmuş səyyar xəstəxanaya apardı. Zulular bizi gördüklərinə sevinmişdilər. ِDəmir pərdələrin arxasından ağdərili əsgərlər bizə baxırdılar. Çalışırdılar bizim onlara yardım etməmizi əngəlləsinlər. Biz onları saymadığımız üçün əsəbləşir və zululara çirkin söyüş verirdilər.

Bizə tapşırılan yaralılar savaşda yaralanmamışdılar. Onlardan bir qismi şübhəli olaraq yaxalanmış və komandir onlara işgəncə verdirmişdi. Şallaqlar onları sərt bir şəkildə yaralamışdı.

Yaralara baxılmadığından çirklənmişdilər. Bir dəstə yaralı zululara da əsgərlər yanlış olaraq güllə atıb yaralamışdılar.

Zuluların qiyamı mənim üçün yeni hadisə idi. Yaxşıca düşünməli idim. Boer savaşı məni bu qədər dəhşətə gətirməmişdi. Zululara edilən zülm məni çox təsirləndirdi. Burada əslində savaş olmamışdı. İnsanları durduqları yerdə ovlamışdılar.

Sadəcə mən bu fikirdə deyildim. Danışdığım bir çox ingilis də mənim kimi düşünürdü. Hər gün günahsız kəndlərdən gələn silah səsləri məni dəhşətə gətirirdi. Çox üzülürdüm. Ancaq mən bütün bu acılara dözürdüm. Mən böyük bir imanla zululara xidmət etməyə çalışırdım.

Görürdüm ki, əgər biz olmasaydıq, onlara baxan olmayacaq və hamısı öləcəkdilər. Bu üzdən etdiyim işlər vicdanımı çox rahatladırdı.

Brahmaçaryanı fikirdə, sözdə və əməldə həyata keçirməyə çox diqqət edirdim. Satyaqrahanın da mübarizəsinə çox vaxt ayırırdım. Nəfsimi təmiz saxlayaraq bu işə özümü həsr etməyə çalışırdım. Bu üzdən yemək qonusunda özüm üçün bəzi sınırlamalar gətirdim.

Daha öncə yemək proqramımda etdiyim dəyişikliklər ən çox sağlıq amacı ilə idi. Ancaq yeni yemək sınaqlarım məzhəbi və ruhi baxımdan idi. Oruc tutmaq və yemək yeməyi azaltmaq həyatımda önəmli olmuşdu. Ümumiyyətlə insan nəfsi dadlı yeməklərə meyllidir.

Məndə də belə idi. Öz nəfsimə hakim olmaq üçün çox çətinliklərlə rastlanırdım. Hətta indinin özündə də bu çətinlikləri yaşamaqdayam və sürəkli öz nəfsimə hakim olmazsam, bütün əməyim boşuna gedər. Düşünürdüm ki, daha çox yemək yeyirəm.

Dostlarım düşünürdülər ki, yemək barəsində mən xəsislik edirəm. Ancaq belə deyildi. Düşünürəm ki, yeməklə bağlı məhdudiyyətləri indi olduğu kimi sınırlı durumda tutmasaydım, heyvandan da daha aşağı səviyyəyə düşə bilərdim.

Bəlkə də çox öncələr ölə bilərdim. Bu üzdən də yemək kontroluna çox aşırı diqqət edirdim. Bu çalışmalar sonucunda bədənimin sağlığını tam olaraq sağlaya bildim. Bununla da üzərimə düşən görəvləri gerçəkləşdirmək üçün bədən sağlığı nemətinə sahib oldum.

Yeni yemək proqramımı meyvələrlə başladım. Ancaq meyvə yeməkdə də aşırılığa yol verməməyə çalışırdım. Çünkü alışqanlığa dönüşdükdən sonra meyvə yeməkdə də çox yemək sorunu ortaya çıxa bilərdi. Bu üzdən daha çox oruc tutmağa və az yeməyə çalışırdım.

Tətil günlərində, yalnız bir kərə yemək yeyirdim. Tövbə etmək və zahidlik etmək üçün bir bəhanə ortaya çıxsaydı o bir kərə yeməkdən də imtina edirdim. Ancaq bədənimin öz enerjisini daha təsirli şəkildə gerçəkləşdirdiyinə şahid olurdum. Yeməklər yeni dad qazanırdı və iştaham da artırdı.

Beləcə mənə isbat oldu ki, oruc tutmaq yeməyi sınırlamaq üçün verimli olduğu qədər, ifrat yeməyi də önləyə bilər. Mənim və digərlərinin daha sonrakı sınaqları bu gerçəyi daha da təsdiqlədi. İlk öncə bədənimi daha yaxşı tərbiyə etmək istəyirdim.

Daha sonra nəfsimə hakim olmağı təcrübə etməyə başladım. Bunun üçün də yemək meyllərimə diqqət etməli idim. Bu üzdən bir tək yemək növünü özüm üçün seçirdim. Bir qədər sonra başqa yemək növünə meyllənirdim.

Ancaq getdikcə də yeməyin miqdarını azaldırdım. Yeməyin dadı və ləzzəti məni tərk etmirdi. Bir yeməyi buraxıb bir başqasına başladığım zaman, yeni yeməyin dadı mənim üçün çox çəkici olurdu.

Sınaqlarım mənə öyrətdi ki, yemək seçimində onun dadına diqqət etməmək gərəkir. İnsan yeməkdən zövq almaq üçün yeməməlidir. Yemək sırf bədəni diri saxlamağa yönəlməlidir. Hər bir bədən üzvümüz və hisslərimiz zövq almaq üçün deyil, bədəni diri saxlamaq üçün çalışsalar, ruhumuz aydınlanar.

Yalnız bu yolla bizim hər bir hissimiz öz işini təbiətin ona bəlli etdiyi, çərçivədə gerçəkləşdirə bilər. Təbiət ilə bu biçim uyğunlaşmaq üçün nələr sınansa, nə kimi fədakarlıq edilsə, yenə də azdır.

Ancaq nə yazıq ki, bizim əsrimizdə olaylar bunun tam tərsinə gəlişməkdədir. Bizlər utanmadan öz bədənimizin zövqü üçün minlərlə canlınının həyatına qıya bilirik. Həm cismi öldürürük, həm də canı…

Mənim həyatımdakı ilk sınağım 1908-ci ildə zindanda gerçəkləşdi. Zindanda hər kəsin əməl etməsi gərəkən sınırlılıqların hamısının brahmaçaryada olduğunu gördüm. Könüllü brahmaçarya.

Çünkü brahmaçaryaya əməl edən şəxs könüllü şəkildə öz ehtiyaclarını sınırlayır, başqasının əmri ilə deyil. Zindandakı tələblərdən biri də bu idi ki, son yemək gün batmadan öncə yeyilməli idi. Hindistanlı və afrikalı məhbuslara çay və qəhvədən istifadə yasaq idi.

Yeməklərinə, ancaq duz artırma haqqına sahib idilər. Yeməklərin dadlı olması üçün ədviyyatdan istifadəyə izn vermirdilər.

Sonunda bu sorun çətinliklə olsa da alışqanlığa dönüşüb asanlaşırdı. Bunlardan əsas məqsəd sağlıq imkanlarını artırmaq idi. Ancaq dışarıdan tətbiq edilən yasaqlamalar istisna hallarda uğurlu ola bilər.

Ancaq bu yasaqlamalar insanın öz iradəsi tərəfindən tətbiq edildiyində mühüm nəticələr əldə etmək olur. Bu üzdən də zindandan azad olduqdan sonra bunları öz iradəmlə öz həyatımda gerçəkləşdirməyə başladım. Mümkün olduqca çay içməyi ortadan qaldırmağa başladım.

Gecə yeməyimi də gün batmadan öncə yeyirdim. Artıq bu iki əməl üçün çətinlik yox idi. Çünkü onlar mənim həyatımın alışqanlıqlarına dönüşmüşlər.

Oruc tutmaq nəfsin istəklərini sınırlamağa həsr olursa, heyvani istəkləri içimizdə söndürə bilər. Bəzi dostlarım etiraf edirlər ki, onlarda oruc tutma ləzzətli yeməklərə istəklərini artırır və heyvani duyğularını da şiddətləndirir.

Bundan da bu sonuca varmaq olur ki, oruc tutmaq sürəkli bir iradə ilə nəfsi kontrol edərək gerçəkləşməzsə, anlamsız bir işdir.

Oruc tutmaq və buna bənzər qaydalar nəfsin istəklərini məhdudlaşdırma vasitələridir. Ancaq işlər bunlarla bitmir. Cismi oruc tutmaq ruhi və fikri oruc tutmaqla bir yerdə olmazsa, riyadan başqa bir şey deyildir.

Tolstoy14 tarlasında bir qanun həyata keçirirdik. Öyrətmənlərinin etmədikləri işi öyrəncilərin etməsini yasaqlamışdıq. Bu üzdən öyrəncilərdən bir iş istənildiyində onlara bir öyrətmən də qatılıb eyni işi birlikdə etməli idilər. Sonuc belə oldu ki, çocuqlar və gənclər öyrəndiklərini böyük bir həyəcanla öyrənirdilər.

Dərs kitabları haqda bu qədər söhbət edilir. Bu haqda mənim heç bir əskikliyim olmamışdır. Hətta başqa kitabları da çox oxumurdum. Çocuqlara çoxlu kitab yükləmək istə mirdim. Hər zaman düşünürdüm ki, çocuqlar üçün ən uyğun kitab öyrətməndir.

Öyrətmənlərimin kitabın üzündən mənə öyrətdiklərindən heç bir şey xatirimdə qalmamış. Ancaq kitablardan başqa müəllimlərin özlərindən öyrəndiklərimi hər zaman xatırlaya bilirəm. Çocuqlar gözlərindən daha çox qulaqları dolayısıyla yaxşı öyrənib yadda saxlaya bilirlər.

Hələ də xatırlamıram ki, hansısa bir kitabı başından sonuna qədər çocuqlarıma oxumuş olum. Ancaq oxuduğum kitabdan yadımda qalanları çocuqlarıma söyləyirdim.

Çocuqlarım məndən eşitdiklərini daha sonra gəncləşdikləri zaman belə, unutmamışdılar. Çocuqlarım kitablardan öyrəndiklərini xatırlamaqda çətinlik çəkirdilər. Ancaq mənim sadə sözlərlə anlatdıqlarımı çox asanca xatırlaya bilirdilər. Kitab oxumaq onlar üçün çətin vəzifə idi.

Ancaq mənim onlara həyəcanla anlatdıqlarımı çox rahatca mənimsəyə bilirdilər. Bu, onlar üçün həm də bir əyləncə olurdu. Çocuqlarımla danışdığımda onlardan sorduğum sorularla anlama güclərinin səviyyəsinin ölçə bilirdim.

Fiziki tərbiyə idmanla olduğu kimi, ruhi tərbiyə də bəzi mənəvi borcları, tapşırıqları gerçəkləşdirməklə mümkün olur. Ruhi tətbiqlər ən çox öyrətmənin davranışları ilə mümkün ola bilir. İstər öyrəncilərin arasında olsun, ya da olmasın öyrətmən hər an öz danışıqlarına və davranışlarına diqqət etməlidir.

Mən yalançı biri olsam, tələbələrimə doğruluqdan danışmanın bir anlamı olmaz. Qorxaq bir öyrətmən heç bir zaman öyrəncilərini cəsur tərbiyə edə bilməz. Öz nəfsinin tərbiyəsi ilə məşğul olmayan birisinin başqasına yardımçı olması mümkün deyildir.

Bu üzdən hiss edirdim ki, tərbiyə etmək istədiyim qızlara və oğlanlara canlı bir örnək olmalıyam. Beləcə onlar mənim öyrətmənimə çevrilirdilər. Görürdüm ki, onlar üçün olsa belə, daha dürüst və doğru biri olmalıyam.

Tolstoy tarlasında öz nəfsim üzərində tətbiq etdiyim qayda orada tərbiyəsi ilə məşğul olduğum tələbələrim üçün idi. Bu öyrəncilərdən biri vəhşi, yalançı və aqressiv bir oğlan idi. Bir dəfə çox aqressiv bir iş gördü. Mən çox sinirlənmişdim.

Çox vaxt mən öyrənciləri cəzalandırmazdım, ancaq bu dəfə çox sinirlənmişdim. Ona öyüd verib və aqressiv davranmamasını söyləyirdim. Ancaq o, çox sərt və aqressiv davranışlarına davam edir, məni aldatmağa çalışırdı.

Birdən əlimdəki xətkeşlə onun qoluna bir zərbə vurdum. Onu vurarkən rahatsızlığımdan titrəyirdim. Bu aqressiv çocuq mənim necə bir durumda olduğumu anlamışdı. Onlar üçün öyrətmənin öyrəncini tənbeh edərkən titrəməsi yeni olay idi.

Gənc aqressiv adam ağlamağa başlayıb məndən üzr istədi. Ancaq o, xətkeş zərbəsinin sərt olduğundan dolayı ağlamırdı. Elə olsaydı qarşılıq göstərib mənə saldıra bilərdi bu aqressiv adam. Çünkü 17 yaşında güclü bir gənc idi.

O, mənim böylə davranışımdan dolayı necə üzgün olduğumu görmüşdü. Bu olaydan sonra o, heç vaxt aqressiv davranmadı, mənə qarşı çox sayqılı oldu. Ancaq mən hələ də ona qarşı etdiyim şiddətdən dolayı peşmanam, utanıram.

Düşünürəm ki, o gün bu gənc adamın qarşısında mənim ruhi və mənəvi gücümün yerinə heyvani gücüm əməl etmişdi. Mən hər zaman fiziki cəzaya qarşı olmuşam. Yalnız bu bir nümunə həyatımda olmuşdur.

Ancaq bu günə qədər hələ qərar verə bilməmişəm ki, xətkeşlə vurmaqda doğru iş görmüşəm ya yox? Böyük ehtimala görə bu iş doğru deyildi. Çünkü bu işi hirs ilə etmişdim. Əgər bu iş gücsüzlük duyğusundan qaynaqlansaydı, özümü haqlı saya bilərdim.

Ancaq xətkeşlə tənbeh olayında içimdə başqa təmayüllər bir-birinə qarışmışdı. Bu olaydan sonra bir çox şagirdlərim aqressiv davransalar da, artıq heç bir zaman öfkələnib tənbehə əl atmadım. Bu biçimdə təhsi prosesində güclü ruha sahib olmanın önəmini gündən-günə daha dərindən dərk edirdim.

O günlər Yuhansburq və Funiks15 arasında çox gət-gəldə idim. Bir gün Yuhansburqda səfərdə olduğumda xəbər gəldi ki, “əşram”ın iki sakini əxlaqi cəhətdən süqut etmişlər. Çox üzülmüşdüm. “Satyaqraha”nın uğursuzluq xəbərini duysaydım bu qədər üzülməzdim. Bu xəbər ildırım kimi məni vurdu sanki. Xəbəri eşitdiyim gün qatarla Funiksə getdim.

Yol boyunca önümdə olan görəvimlə bağlı dərin-dərin düşünüdüm. Düşünürdüm ki, bir öyrətmən olaraq bu iki adamın əxlaqi çöküşlərində mən də sorumluluq daşımaqdayam. Baş verən olay qarşısında öz sorumluluğumu açıqca hiss edirdim. Xanımım bu haqda öncədən məni xəbərdar etmişdi.

Ancaq başqasına inanan biri olduğum üçün xanımın bu xəbərdarlığına vərdiş etməmişdim. Düşünmüşdüm ki, xanımım bu adamlar haqda yanılmaqdadır. Onların əxlaqi çöküşlərini ağlıma gətirməmişdim.

Düşündüm ki, bu çökmüşlər öz xətalarını anlaya bilmələri üçün mən özümü cəzalandırmalıyam. Bu üzdən qərara gəldim ki, yeddi gün oruc tutacağam v öz-özümlə peyman bağladım ki, dörd ay yarım müddətində hər gün, yalnız bir kərə yemək yeyəcəm.

Mənim özümü cəzalandırmam hər kəsi çox rahatsız etdi, ancaq mühitin təmizlənməsinə səbəb oldu. Hər kəs suçlu olmanın nə qədər kötü bir duyğu olduğunu anladı. O gündən başlayaraq da istər qız olsun, istər oğlan bütün öyrəncilərimlə mənəvi bağlarım daha da möhkəm və sarsılmaz oldu.

Öz işimdə heç bir zaman haqsızlığa yol vermirdim. Mənim qanuni və hüquqi fəaliyyətlərimin çoxu ümumi işlərə həsr olurdu. Bu yolda başqalarından para almaq bir yana dursun, həm də öz cibimdən para ödəyirdim. Öyrənci olduğum illərdə eşitmişdik ki, vəkillik işi yalançılıqdır.

Ancaq bu eşitdiklərim məni təsirləndirməmişdi. Çünkü yalan hesabına bir vəzifəyə gəlmək və para qazanmaq niyyəti məndə əsla olmamışdı. Mən dürüstlük prinsiplərimi Güney Afrikada bir neçə kərə test etdim.

Bilirdim ki, qarşı vəkil müvəkkilinə bir xeyli yalan söyləyib. Mən də öz müvəkkilimə bir sürü yalan söyləyəcək olsaydım məhkəmədə qalib gələ bilərdik. Ancaq heç bir zaman bu işi görmürdüm. Xatırlayıram ki, bir davada biz qalib gəlib qazandıq.

Daha sonra anladım ki, müvəkkilim məni aldatmışdır. Hər zaman qəlbimin dərinliyində arzu etmişəm ki, müvəkkilimin haqlı olduğu davalarda qazanmış olum. Zəhmət haqqımı heç bir zaman məhkəməni qazanma üzərindən müəyyən etmirdim.

Mənim müvəkkilim istər qalib gəlsin, istər yenilsin mən bəlirlədiyim miqdardan artıq para almırdım. Mənə müraciət edən müştərilərimə ilk başda deyirdim ki, mənə yalan söyləməsin, doğruları söyləsin, çünkü doğru olmadığını bilsəm müdafiə etməkdən vaz keçəcəyəm.

Sonuc belə oldu ki, mən o qədər məşhurlaşdım ki, kimsə haqsız bir işindən dolayı mənə müraciət etmirdi. Öz işlərində tam haqlı olmayan, bir az şübhəli olan müştərilər başqa vəkilə müraciət edirdilər.

Vəkilliklə məşğul olduğum illərdə ən önəmli bir xasiyyətim də bu idi ki, heç bir zaman öz cəhalətimi müştərilərimdən və dostlarımdan gizlin saxlamazdım. Bir mövzu haqqında bilgisizliyimi hiss etdiyimdə müştərimə açıqca deyirdim ki, başqa vəkilə müraciət etsin, mən bu işi başarmayacağam.

Mənim bu doğruluğum müştəriləri çox məmnun etdiyindən gündən günə müştərilərimin sayı artırdı. Müştərilərim deyirdilər ki, bizi başqasının üstünə göndərmə, başqası ilə sən özün məsləhətləş, onun da parasını biz ödərik.

Təki bizim işlərimizi sən yürüt. Müştərilərimin mənə olan bu sayğısı daha sonra mənim ictimai əlaqələrimə mühüm yöndə təsir edəcəkdi.

“Satyaqraha” savaşı 1914-də bitdiyində Hindistan Milli Azadlıq Hərəkətinin liderlərindən olan Qogledən mənə bir əmr gəldi. O, London yoluyla Hindistana dönməmi istəmişdi. Avqust ayının 4-də Birinci Dünya Savaşı başladı. Biz avqust ayının 6-da Londona çatdıq.

Düşünürdüm ki, İngiltərədə yaşayan hindlilər öz öhdəliklərini bu savaşda yerinə yetirməlidirlər. İngilis öyrəncilər könüllü olaraq orduya gedirdilər. Hindlilərin də bu şəkildə davranmaları gərəkdiyini düşünürdüm. Ancaq mənim bu görüşümə qarşı bir çox müxalif səslər yüksəlirdi.

Onlara görə hindilər və ingilislər arasında fərq var idi. Biz kölə sayılırdıq, ingilislər ağa. Bir kölə zalim ağasının ehtiyacı olduğunda ona necə yardım edə bilər? Əsir kölə ağasının möhtaclıq durumdan yararlanıb öz azadlığını əldə etməsi daha yaxşı olmazmı?

Bu söyləmlər o zaman məni razı sala bilmirdi. Bir ingilis və hindli arasındakı fərqi mən də görürdüm. Ancaq onların bizə kölə kimi yanaşdıqlarına inanmırdım. O zaman düşünürdüm ki, Hindistanın çətin durumda olmasının suçluları İngiltərə idarəetmə sistemi deyil, məmurlardır.

Məmurlar dürüst olsalar Hindistan bu durumda olmaz düşüncəsində idim. Düşünürdüm ki, Hindistanı İngiltərənin yardımı ilə qurtaracağıqsa, o zaman İngiltərənin möhtac olduğu bu durumda ona yardım etməliyik. İngiltərə sisteminə qarşı tənqidlərim olsaydı da, indiki qədər bu sistemi suçlu görmürdüm.

Bu gün bu sistemə olan güvənimi və inancımı itirdiyim üçün artıq onunla heç bir şəkildə əməkdaşlıq etmək istəmirəm. İndi düşünürəm ki, o zaman həm ingilis məmurlarına, həm İngiltərə idarəetmə orqanlarına güvənlərini itirən hindistanlı arxadaşlarım bu dövlətlə əməkdaşlıq etməməkdə haqlıymışlar.

O zaman düşünürdüm ki, İngiltərənin bu möhtac durumundan sui-istifadə etməməliyik. Savaş davam etdiyi dövrdə susmalıyıq. Savaş bitdikdən sonra öz haqqımızı istəməliyik.

Bu üzdən də mən o zamankı inancım kimi davrandım. Mənim dəvətimi qəbul edənlərdən istədim ki, savaşa qatılmaq üçün ad yazdırıb İngiltərənin çıxarları yolunda savaşsınlar.

Hamımız savaşın əxlaq dışı olduğunu qəbul edirdik. Mənim haqqıma saldıranlara qarşı şikayətçi olmadığım müddətcə bu savaşı içdən dəstəkləməm də doğru olmazdı. Özəlliklə savaşan tərəflərin iddialarının doğru olmadığına da inanırdım.

Dostlarım bilirdilər ki, mən daha öncə Boer savaşına da qatılmışam. Ancaq o zamana görə görüşlərimin dəyişdiyini təsəvvür edirdilər. Əslində məni Boer savaşına qatılmağa vadar edən dəlillər indi də öz keçərliliyini qorumaqda idi.

Bilirdim ki, savaşa qatılmaq ahimsa dəyərlərinə uyğun gəlmir. Ancaq nə yazıq ki, şəxs hər zaman öz istədiyi kimi davrana bilmir. Doğruluğa (həqiqətə) and içmiş adam bir çox hallarda öz yolunu qaranlıqlarda çətinliklə getmək zorunda qalır.

Hindistanlıları İngiltərə ordusunda xidmətə razı salmağımla, sadəcə savaşa yardımçı olmur, həm də İngiltərə imperatorluğu adlanan bu böyük təşkilatın insancıl və xeyirli niyyətlərinə yardım etdiyimi sanırdım. O zaman da bugünkü qədər savaşa nifrət edirdim.

O zaman da əlimə tüfəng almağı istəmirdim. Ancaq insanın həyatı düz bir xətdən oluşmamaqdadır. Bəzən də bir-biri ilə qarşı-qarşı gələn olaylar bütünü insan həyatını təşkil edir. Sürəkli insan həyatda iki vəzifədən birini seçim etməyə çalışır.

Bir tərbiyəçi kimi bir çox insanları bu savaşa qatılmağa çağırmalı idim. Onlara deyirdim ki, savaşa inanırsınız və İngiltərəyə vəfalıysanız, bu savaşa qatılmaq zorundasınız. Qisas almaq kimi bir duyğuya inancım yoxdur.

Ancaq dörd il öncə Hindistanda bir köy olan Betya sakinlərinə dedim ki, ahimsadan heç bir şey anlamayan kimsələr sizə saldırır və malınızı zorla aparmaq istəyirlərsə, haqqınızı qorumaq üçün silaha sarılmalısınız. Əgər silahla haqqınızı qorumasanız qorxaq larsınız.

Keçənlərdə hindlilərə dedim ki, ahimsanın bütün dəyərlərinə inanmır və ona əməl etmirsinizsə, qadınlarınızı, malınızı talayanlar qarşısında silahlı müdafiəyə keçməzsəniz, bəşəriyyət qarşısında suçlusunuz.

Düşünürəm ki, mənim bu söylədiklərim ahimsa məzhəbi ilə tam uyğunluq oluşdurmaqdadır. Bu nəcib nəziriyyəni duyurmaq çox asandır, ancaq savaşlarla dolub-daşan dünyada onu bilib və həyata keçirmək çox çətin işdir.

Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, gün keçdikçə ahimsa məzhəbi olmadan həyatın mənim üçün heç bir anlam daşımayacağına inanıram.

Mənim o zamankı davranışımı ahimsa ölçüləri ilə ölçər sək, onları savunmaq üçün tutarlı dəlil tapa bilmərik. Əslində öldürücü silahlarla savaşa qatılanlarla savaşda yaralananlara qızıl ay tərəfindən xidmət edənlər arasında bir o qədər də fərq yoxdur.

Çünkü hər iki dəstə bir cür savaşa qatılır və savaşın davamına yardım edirlər. Hər iki dəstə savaş cinayətlərinə bulaşıb suçlu olurlar.

Uzun illər boyu özümə daldıqdan, düşündükdən və əməllərimi dəyərləndirdikdən sonra hiss etmişəm ki, o zamankı düşüncə tərzimə görə Boer savaşına, 1906-cı ildə Natalda “Zulu üsyanları”na və Birinci Dünya Savaşına qatılmam normal imiş.

Həyat bir çox güclərin altındadır. Insan öz əməllərində dəyişməz bir üsul əsasında qərara gəlsəydi və hər an düşünmədən bu üsul əsasında davransaydı, o zaman həyat çox asan olurdu. Ancaq bir tək davranışımı da xatırlamıram ki, o haqda asanlıqla bir qərara gəlmiş olum.

Mən sürəkli savaşa qarşı olduğumdan, heç bir şəkildə onun arxasınca getməmişəm. Bu üzdən bir çox fürsətlərin ortada olmasına baxmayaraq, öldürücü silahların istifadə edilməsini öyrənmədim. Bəlkə bu üzdən birbaşa olaraq insanların həyatını məhvetmə zorakılığından uzaq olmuşam.

Ancaq zorakı fəaliyyəti öz hədəfi sayan bir hökumətin təbəəsi olduğumdan özümdən asılı olmayaraq savaşlara öz ölçümdə yardıçmı olurdum. Bu işi görməmək üçün bu hökumətlə bütün əlaqələrimi qırmam gərəkirdi. Bu şəkildə davransa idim, hökumət də mənə verdiyi bütün imtiyazlardan imtina edərdi.

Qoyun bir örnəklə fikrimi açıqlayım. Mən indi ixtiyarında çox əkin yeri olan bir təşkilatın üzvüyəm. Bu tarlaların məhsulunun çoxu meymunlar tərəfindən talan edilir. Bütün canlıların həyatına sayqı ilə yanaşdığımdan meymunlara qarşı hər tür saldırını ahimsanın danılması kimi anlayıram.

Ancaq eyni halda heç bir şübhəyə qapılmadan dostlarımdan meymunlara saldırmalarını istəyirəm ki, tarlalardakı məhsulları qoruya bilək. Mən pislik və təcavüzə qarşı olduğumdan bu davranışdan da imtina etməliyəm.

Bu əməllərimdən, yalnız o təşkilatı ləğv edərək, ya da ondan ayrılaraq uzaqlaşa bilərəm. Ancaq bizim toplumumuz tarım olmadan ayaq üstə dura bilməyəcəyindən bu işdə öz fəaliyyətimi davam edirəm. Beləcə istər-istəməz bəzi canlıların həyatı özözünə söndürüləcəkdir.

Bu üzdən də tarlalara zərər verən meymunların uzaqlaşdırılması üçün meymunlara saldırılmasını istəyirdim. Ümid edirəm ki, gələcəkdə daha uyğun bir üsul tapılar. Savaşda da buna bənzər durum mövcud idi.

Mənsubu olduğum toplumla bağlarımı qırmaq doğru olmazdı. Boer, Zulu və Dünya Savaşı zamanı İngiltərə hökuməti ilə əlaqələrimi qırmaq istəməmişdim. Bu gün tutumum İngiltərə hökumətinə görə dəyişmişdir.

Bu üzdən də kəsinliklə İngiltərənin çıxarlarına xidmət edən savaşlara qatılmaram. Hətta məni savaşmağa məcbur etsələr də edamım bahasına olsa da savaşdan imtina edərəm. Ancaq bu durum da çətinliyi çözmür.

Bir milli hökumətimiz olursa, özüm birbaşa olaraq heç bir savaşa qatılmasam da, ancaq savaşa qatılmaq istəyənlərə yardımçı olacağımı düşünürəm. Çünkü bu milli hökumət mənsublarının mənim qədər qeyriaqressivliyə inanmadıqlarını bilirəm.

Bir fərdi və ya bir toplumu zorla qeyri-aqressivliyə inandırmaq olmaz. Qeyri-aqressivlik çox sirli biçimdə davranar. Bəzən bir fərdin əməlləri qeyri-aqressiv ölçülərə uyğun gəlmir. Qeyri-aqressivliyin ən yüksək məzmun daşımasına baxmayaraq, əməlləri zahirən aqressiv görünə bilər.

Bunun nəticələrini o andaca deyil, daha sonra görmək mümkündür. Öz davranışlarımla bağlı iddia edəcəyim tək şey budur ki, bütün əməllərim qeyri-aqressiv düşüncənin qalib gəlməsi üçün olmuşdur. O zaman milli mənafe adında bir sorunum yox idi.

Bəzi mənafelərin fəda edilməsi ilə milli mənafeyə çatacağımıza inanmıram.Fikrimi bu haqda bundan daha artıq açıqlamaq istəmirəm. Nə yazıq ki, dil ən üstün durumunda belə, düşüncəni tam olaraq açıqlaya biləcək durumda deyil.

Qeyri-aqressivlik mənə görə, sadəcə fəlsəfi bir tutum deyil. Mənim həyatımın qanunu və mayasıdır. Bilirəm ki, özüm də bəzən bilərək və ya bilməyərək bu əsasa qarşı davranıram. Qeyri-aqressivlik ağılla deyil, könüllə bağlantılı olan bir hadisədir.

Bu yolda ən doğru bələdçi Tanrıya güvənmək, alçaqkönüllük və insanın hər an özünü fəda etməyə hazır olmasıdır. Qeyri-aqressivliyə əməl etmək böyük iradə, qorxmazlıq və əxlaqi intizam tələb edir. Mən isə, acı çəkərək etiraf etməliyəm ki, öz zəif tərəflərimin nələr olduğunu və nə dərəcədə olduğunu bilirəm.

Ancaq içimdə parlayan işıq boldur. Qeyri-aqressiv davranışın və düşüncənin dışında kimsəyə qurtuluş yoxdur. Savaşın çirkin bir iş olduğunu bilirəm. Savaşın bir dəfəlik insanlar arası əlaqələrdən silinməsinə də inanıram.

Qan tökməklə, aldatmaqla əldə edilən azadlığın azadlıq olmadığına inanıram. Qanun doğruluğun (həqiqətin) və qeyri-aqressivliyin varlığıdır, aqressivliyin və yalanın deyil.

Mən öz əskikliklərim haqda bilgiliyəm. Öz əskikliklərim haqda bilgili olmam məni gücləndirir. Həyatımda etdiklərim ümumən əskikliklərim haqda bilgilərim əsasında olmuşdur.

Başqalarının mənim həyatımı kökündən yanlış anlayıb anlatmaları alışdığım bir olaydır. Buna əsla üzülmürəm. Toplumsal xidmətə girişən hər kəsin taleyində bu var. Gerçəkdən də ictimai xidmətə girişən hər kəs bir az gönüqalın olmalı və hər söyləntiyə vərdiş etməməlidir.

Hər dedi-qoduya adam vərdiş etsə, ömür boşuna xərclənib gedər. Mən özüm üçün belə bir qayda gəlişdirmişəm ki, mənim haqqımda heç bir söyləntilərə və dedi-qodulara cavab verməyəcəyəm. Bu şəkildə davranışım əsəblərimi yaxşı kontrol etməyimə səbəb olmuşdur.

Ən yaxşı başardığım sənət doğruluğa və qeyriaqressivliyə əməl etməyimdir. Qeyri-adi, fövqəladə bir gücə sahib olduğumu iddia etmirəm. Belə bir gücə sahib olmaq da istəmirəm. Mən sadəcə insanam. Ən zəif həmcinslərimin yarandığı eyni soydanam.

Mənim də başqaları kimi zəif tərəflərim var. Xidmətlərimin əskik tərəfləri də olmuşdur. Ancaq Tanrı öz mərhəmətini məndən əsirgəməmişdi. İnsanın öz yanlışlarını və xətalarını etiraf etməsi ona bənzəyir ki, çirkli bir mühiti süpürüb təmiz duruma gətirəsən.

Mən də öz yanlışlıqlarımı etiraf etməklə özümü güclü hiss edirəm. Hədəfə çatmaq üçün doğruluğu və dürüstlüyü bir dəyər olaraq qəbul etmək gərəkir. Yanlış tutumda və davranışda israr edən bir şəxs öz hədəfinə çata bilməz.

Mən özümü “mahatma” ləqəbinə layiq görmürəm. Dövlətlə əməkdaşlığım olmasa da, məni “mahatma” adlandıran, məni “müqəddəs” görən insanların suçlu sayılması yolunda bir qanunun çıxarılmasına böyük məmnuniyyətlə dəstək verərəm. Öz kontrolumda olan “əşram”da belə qanunların olması yasaqdır.

Sanıram bu bölümü bitirmənin zamanı gəlmişdir… Bundan sonrakı mənim həyatım ümumi həyatla elə qaynayıb qarışmışdır ki, orda olanların hamısını hər kəs bilməkdədir.

Hər kəs istərsə, bundan sonrakı həyatımı ayrıntıları ilə anlaya bilər. Mənim həyatım açıq bir kitab kimidir. Heç bir gizlin tərəfim yoxdur. Heç bir gizlin olayı da təşviq etmir, dəstəkləmirəm.

Sürəkli təcrübələrim məni inandırmışdır ki, doğruluqdan (həqiqətdən) başqa bir Tanrı yoxdur. Burada yazdıqlarım ahimsa gerçəyini açıqlamırsa, yazdıqlarımın heç bir anlamı yoxdur.

Bu baxımdan mənim çalışmalarım bəhrəsiz isə, oxucular anlamalıdırlar ki, bunlar mənim bəyan əskikliyimdən asılı olmuşdur, mütləq həqiqətin əsasının yanlış olduğundan asılı deyildir.

Hindistana döndüyümdən sonra içimdə yatmış olan gizlin şəhvət duyğuları oyanmağa başlamışdı. İçimdə baş qaldıran bu duyğular məni məğlub etməyi başarmasalar da, ancaq ciddi şəkildə utanırdım. Bu duyğularım üzərinə qalib gəlmə çalışmalarım məni daha da canlı tutur, güclü qılırdı.

Ancaq bilirəm ki, önümdə keçməm gərəkən daha çətin yollar var. Özümü tam olaraq heçliyə çatdırıb sıfırlaşdırmalıyam. İnsan öz iradəsi ilə özünü öz həmcinsləri yanında sıfır görmədikcə, onun qurtuluşu mümkün deyildir. Ahimsa ən yüksək alçaqkönüllülük gərəkdirməkdədir.

İnsanların məni öymələri məni gerçəkdən də xəstələndirir. Əgər üzümə tüpürsəydilər bu öymələrdən daha yaxşı olar və mən daha məmnun qalardım. Belə olsaydı, bu qədər etiraflara, öz durumumu təftiş etməyə gərək qalmazdı.

Öz şəxsi həyatımda rənglilik oluşduracaq, mənə həyəcanlar və zövqlər yaşadacaq olaylara ehtiyacım yoxdur. Bunlar şahların sarayında bər-bəzək olan vasitələrdir. Mən hindulara xidmət etdiyim qədər müsəlmanlara, xristianlara və yəhudilərə də özümü mənsub bilirəm.

Gerçək bir xidmətçinin heysiyyətə (etibara) deyil, məhəbbətə ehtiyacı var. Vəfalı bir xidmətçi olduğum dövrdə ümumi məhəbbət mənim üçün təmin olacaqdır.

Səbəblərindən asılı olmayaraq Avropanı və Amerikanı görmək istəmirəm. Oralara səfər etməkdən qorxuram. Bu, öz millətimi onlardan daha artıq sevdiyimdən dolayı deyildir. Özümə güvənmədiyimdən dolayı belə düşünürəm. Müalicə üçün, hətta səyahət üçün Qərbə getmək istəmirəm.

Ümumi toplantılarda danışmağa da həvəsim yoxdur. Adamları öz çevrəmə toplayıb şöhrət qazanmaqdan xoşlanmıram. Tanrı məni Qərbə göndərsə, bu, orada yaşayan insanların könlündə məhəbbəti gücləndirmək üçün olacaqdır.

Ancaq düşünürəm ki, Qərbə söyləyəcək özəl bir mesajım yoxdur. Mənim mesajımın cahanşümul tərəfinin olmamasına baxmayaraq, düşünürəm ki, öz vətənimdə çalışaraq dünyaya xidmət edə bilərəm.

Dünyaya yararlı mesaj verə bilərəm. Hindistanda parlaq bir uğur qazana bilərsəm, onun işığı dünyanı da təsirləndirəcəkdir. Hindistana faydalı ola bilməyəcəyimi görsəm, başqa bir yerə də getməyəcəyəm. Hindistanın mənim mesajlarımı anlamış olması təqdirdə başqa bir yerə səfər edə bilərəm.

Bu üzdən Qərbdə yaşayan dostlarımın dəvətlərini ehtiyatla qarşılarkən, ancaq düşünürdüm ki, Romen Rollan16ı görmək üçün Avropaya getməyə dəyər. Özümə güvənim olmadığından o böyük insanla görüşü bu səfərim üçün bəhanə gətirirdim.

Bu üzdən də Romen Rollanla açıqca danışdım. Ona dedim ki, mənim bu səfərimi sırf səni görmək ölçüsündə tərtib edə bilərikmi? Romen Rollan da dedi ki, həqiqət adına bu səfər gerçəkləşərsə, onu sırf məni görməklə sınırlamaq olmaz və mən buna razı deyiləm.

O da belə düşündü ki, sırf onunla görüşmək üçün Hindistandakı işlərimi yarımçıq buraxıb getməm doğru olmaz. Gerçək budur ki, bu görüşün dışında məni Avropaya aparacaq başqa bir cazibə ortada olmamışdır. Bu qərarımdan dolayı üzgün olsam da doğru olduğuna inanıram.

Çünkü bir tərəfdən Avropaya getmək üçün heç bir ruhi və daxili zərurət hiss etmirəm, digər tərəfdən vicdanımdan bir səs hayqırır ki, Hindistanda etmən gərəkən çox işlər var.

Özümü elə tərbiyə etmişəm ki, bütün yer üzündə heç bir şeyə nifrət etmirəm. Qırx illik davamlı intizam və sürəkli dualarla kimsəyə nifrət etməməyi alışqanlıq halına gətirmişəm. Bilirəm ki, bu, çox böyük bir iddiadır. Ancaq böyük bir alçaqkönüllülüklə bu iddiada bulunmaqdayam.

Dünyanın harasında olursa olsun, pisliyə nifrət edirəm. İngiltərəlilərin Hindistanda oluşdurduqları hökumət sisteminə nifrət edirəm. Hindlilərin istismar edilməsinə nifrət edirəm. O şəkildə milyonlarca Hindistan əhalisini nəcis adlandıran hindlilərin də bu cür inanclarına nifrət edirəm.

Ancaq digər bir hindlini nəcis adlandıran hindliyə nifrət etmədiyim kimi, bizə hakim olan ingilislərə də nifrət etmirəm. Mən onların yanlış düşüncələrini, yanlış düşünmələrini dostcasına ilə islah etmək istəyirəm.

Bir neçə gün öncə yaralanmış bir buzov “əşram”da ölmək üzrə idi. Ölməməsi üçün bütün önləmlər alındı. Buzovun müalicəsi üçün çağırılan cərrah dedi ki, buzovun yaralarının sağalması üçün bir iş edə bilməyəcək, ölməsi qaçınılmazdır.

Heyvancığın ağrıları həddindən artıq çox idi. Uzandığı yerdəcə çırpınmaqda idi. Heyvanı bu ağrılardan qurtarmaq üçün “əşram” üzvləri onu öldürməyi təklif etdilər. Bu dartışmalar davam edərkən çox dürüst qonşularımdan biri buzovun öldürülməsinə şiddətlə qarşı çıxdı.

Onun məntiqi bu idi ki, bir insan heç bir canlıya həyat verməyi başarmadığı üçün həyat da ala bilməz. Məncə onun bu məntiqi o ortamda çox yersiz idi. Çünkü buzovun canını almaq bizim şəxsi mənafeyimiz üçün olsaydı onun dediyi doğru ola bilərdi.

Bu üzdən də böyük bir ehtiyatla doktordan istədim ki, buzova zəhər ampulu vuraraq onun canını rahat bir şəkildə alıb ağrılardan buzovun canını qurtarsın. Iki dəqiqə içində hər şey bitdi, buzov rahatladı.

Bilirəm ki, ictimaiyyət, özəlliklə Əhmədabad17 da mənim bu davranışımı qəbul etmir, bunu himsa18dan başqa bir şey görmürlər. Ancaq düşünürəm ki, hər bir fərd ictimaiyyətin fikri ilə hesablaşmadan öz vicdan görəvini yerinə yetirməyi başarmalıdır.

Mən hər zaman bu fikirdə olmuşam ki, fərd öz vicdanının istəklərinə görə davranmalıdır. Başqalarının fikirləri ilə uyğun gəlib gəlməməsi önəmli deyil. Şair deyir: “Məhəbbətin keçid yolu alovlar arasındandır. İnsanlar güvənsizcə ordan keçərlər.”

Ahimsa keçidi də məhəbbət keçidinə bənzər. Bir çox hallarda insan yalnız başına bu keçiddən keçmək zorundadır. İndi belə bir sual ortaya çıxır: Buzov haqqında etdiyimi insan üzərində də edə bilərəmmi? Mənim cavabım böylədir: “əvət.” Bu qanun hər iki sahədə keçərlidir.

Qanun nədir? “Bir fərd üçün keçərli olan hər kəs üçün kəçərli olmalıdır.” Istisna olmamalıdır. Əgər belə olmasaydı, buzovu da öldürmək doğru olmazdı. Biz öz xəstə əzizlərimizin ağrılarını ölüm yoluyla ortadan qaldırmaqda bəzi sorunlarla qarşılaşırıq.

Bizim xəstə əzizlərimiz buzovun tərsinə olaraq özləri də bu haqda qərar verə bilərlər. Ancaq belə bir durum nəzərdə tutalım. Ən yaxın bir dostumuzun, bir əzizimizin ağır xəstələndiyini təsəvvür edək.

Elə xəstələnmiş ki, ağlını da itirmiş, ancaq acı çəkməkdədir. Belə bir durumda onu daha ağrısız öldürmək himsa sayılmaz, ahimsa yasalarını danmaq sayılmaz. Necə ki, bir cərrahın öz bıçağı ilə bir xəstənin bəlli yerini kəsib cərrahlıq etməsi də himsa sayılmaz.

Bir cərrahın cərrahlıq yapması tam olaraq ahimsa davranışıdır. Bir şəxs üçün də buna bənzər durumlar ortaya çıxa bilər. Belə bir durumda daha uyğun bir yolla onun canını alaraq ağrılardan qurtulmasına yardımçı ola bilərik.

Belə bir iddia ortaya çıxa bilər ki, cərrah can vermək üçün cərrahlıq edir, ancaq bizim əməlimiz canlıdan can almış olur. Mövzu üzərinə diqqətlə yönələcək olursaq, görəcəyik ki, hər iki əməldə bir tək məqsəd var.

Məqsəd içəridən ruhu gəmirən acıları yox etməkdir. Söhbət ruhu acıların, ağrıların basqısından qurtaqmaqdan gedir. Çünkü həyat olmayan bir bədəndə sevinc və əzab duyğusu da olmaz. Burada öldürməmək himsa əməli kimi ortaya çıxar.

Bir halda ki, öldürmək belə durumlarda ahimsa əməli ilə örtüşməkdədir. Fərz edəlim ki, üzdən iraq qızım zorakılığa, təcavüzə məruz qalır və mənim də onu qoruyacaq heç bir imkanım yoxdur. Belə bir durumda ahimsanın ən yüksək biçimi onun həyatına son verməyim olacaqdır.

Bu, özümü və qızımı saldırqanların təcavüzünə və təhqirinə məruz qoymaqdan daha yaxşı bir seçənəkdir. Ahimsanı savunan bizim dostlarımızın sorunu odur ki, onlar ahimsadan özləri üçün korca bir büt düzəltmişlər. Bu tutumları ilə də ahimsanın aramızda yayğınlaşmasını əngəlləməkdədirlər.

Məncə, ahimsa ilə bağlı yayğın olan yanlış görüşlər bizim vicdanımızı bulaşdırmışdır. Bu yanlışlığın oluşdurduğu ortamda ahimsa adı altında aqressivlik, kin, nifrət, birtərəfli yanaşmalar, bədxahlıq, şəhvət və rəhmsizlik kimi pis duyğular görünməz olmuş.

Bu da səbəb olmuşdur ki, gündəlik həyatında aqressiv və kinli davranan adamlar bir heyvanın, ya da bir insanın ağrılarını ortadan qaldıraraq öldürülməsini ahimsanın danılması və himsa kimi görsün.

Əmrtiser19 şəhərində insanları işgəncə etmək üçün onları çirkabın içində yatırıb qurd kimi yerdə qarınları üstündə sürünmələrini istəyirlər. Bunları öldürmək işgəncə etməkdən daha yaxşı bir davranış deyilmi? Çünkü bu əzablardan və aşağılanmalardan qurtulmuş olurlar.

Ölüm bunlar üçün doğru seçim deyildir iddiasında bulunan adama heç bir şübhəyə qapılmadan deyərəm ki, sən ahimsa haqqında ən ibtidai biliyə də sahib deyilsən. İnsanın həyatında bəzən elə durumlar ortaya çıxır ki, onun vicdanı bu durumla qarşılaşmaq üçün canını fəda etməyi tələb edir.

Bu gerçəyi anlamamaq “ahimsa” üsullarından xəbərsiz olmaq deməkdir. Məsələn, həqiqətin tərəfdarı olan bir insan yalanlara bulaşmaqdansa, Tanrının ona ölüm göndərməsini dualarla istəyə bilər.

Bu şəkildə də ahimsanın gerçək izləyicisi olan bir adam düşməninin qarşısında diz çöküb ondan istəyə bilər ki, onu öldürsün, ancaq aşağılamasın, onu heysiyyəti ilə uyğun gəlməyən işlərə zorlamasın.

Necə ki, şair deyir: “Tanrı yolu cəsur qəhrəmanlar üçündür, qorxaqlar üçün deyildir.” Ahimsanın təbiəti haqqında bilgisizliyimiz və dəyərlərlə bağlı anlaşılmazlıqlar bizlərin yanlış yola sapmamıza səbəb olur. Bu üzdən də öldürməməyi “ahimsa” ilə eyni anlamda anlayırıq.

Ölkədə yayğın olan bir çox himsa məzmunlu xəbərləri və davranışları bilgisizliyimiz üzündən ahimsa olaraq görürük.

Məncə, doğruluq və dürüstlük üzərimdə yük kimi hiss etdiyim “mahatma” sözündən daha ağırdır. Mən öz zəifliklərimi bildiyimdən bu günə qədər “mahatma” ləqəbinin zərərlərindən özümü qoruya bilmişəm. Nə yazıq ki, cismi həyata olan təmayülüm istər-istəməz sürəkli “himsa”ya səbəb olmaqdadır.

Bu üzdən də gün keçdikcə maddi bədənimə etinasız oluram. Örnəyin tənəffüs etdiyimdə havadakı canlı mikroblardan içimə alıb onların həyatlarını yox etdiyimi bilirəm, ancaq nəfəs almağımı önləmirəm. Bitkiləri yemək də o şəkildə himsadır. Ancaq onları yeməyə bilmərəm.

Eləcə də həşəratlara qarşı öldürücü dərmanlar tətbiq etdikdə bəlli ölçüdə himsa davranmış oluram. Ancaq bu dərmanları da istifadə edirəm.

“Əşram”a gələn ilanları yaxalayıb zərərsizləşdirmədiyimizdə onları öldürürük. Hətta öküzləri “əşram”dan uzaqlaşdırmaq üçün sopa qullanmağı da sərbəst etmişəm. Anlaşıldığı kimi, birbaşa və ya dolayısıyla tutunduğumuz himsa sonsuzdur.

İndi meymunlarla qarşılaşmaq sorunu ilə qarşı-qarşıyayıq. Meymunlarla bağlı kəsin bir qərara gəlib onları öldürmək istəmirəm. Meymunları öldürmə qərarına gələ biləcəyimə əmin deyiləm. Ancaq məhsullara çox zərər verəcəkləri təqdirdə belə bir qərara gəlib gəlməyəcəyimdən əmin deyiləm.

Mənim bu etiraflarımdan dolayı dostlarımın mənə güvənləri itərsə, çox üzgün olaram. Ancaq “ahimsa”ya əməl etməkdə əskikliklərimi və zəifliklərimi heç bir şey gizlin saxlaya bilməz. Öz haqqımda iddia edəcəyim tək bir şey var.

O da budur ki, ahimsaya əməl etmək üçün bütün gücümlə sürəkli çalışır və nəfsimlə qarşı-qarşıya oluram. Düşüncədə, sözdə və davranışda ahimsaya əməl etməyə çalışıram. Bu yolda başarılar da əldə edirəm. Ancaq bütün bu çalışmalarıma baxmayaraq bu yolun çox uzun olduğuna inanıram.

Mən çox yoxsul biriyəm. Dünyadakı varlığım bunlardan ibarətdir: altı cəhrə (ip əyirmə aracı), bir neçə kasa, keçi südünü saxlamaq üçün bir qutu, altı parça qumaş və bir əldəsmalı. Bir də heç bir dəyəri olmayan dünyadakı şöhrətim.20

Özümü siyasətin ortasında gördükdə öz-özümdən soruşdum ki, əxlaq dışı əməllərə necə bulaşmamaq olar? Yalanlar və yanlışlıqlarla qazanılan “uğur”un təxribatından necə uzaq qalmaq olar?

Bu kəsin sonuca vardım ki, içində yaşayıb, dərdləri ilə tanış olduğum bu millətə yararlı olmam üçün bütün mal varlığım olaraq nə varsa, hamısından imtina etməliyəm. Bu düşüncə məndə ortaya çıxdığında dərhal hər şeydən imtina etmədim.

Etiraf etməliyəm ki, ilk başda illər boyu zəhmət çəkib qazandıqlarımdan imtina etmək çox çətin idi. İndi o günləri xatırlarkən, bu imtinanın mənim üçün nə qədər ağrılı olduğunu göz önümdə bulundururam.

Ancaq zaman keçdikcə görürdüm ki, dürüst bir siyasi mücadiləyə qatıla bilməm üçün daha çox şeylərdən imtina etməliyəm. Bir zaman gəldi ki, bütün mal varlıqlarımdan imtina etmək mənə sevinc və gətirdi. O gündən sonra hər şeyimi bir-birinin ardı ilə özümdən uzaqlaşdırdım.

Bu imtinalardan sonra hiss etdim ki, özümə güvənərək davrana bilərəm. Xalqıma xidmət etmək üçün önümü kəsəcək heç bir şey qalmamışdı. O gündən başlayaraq içim inanılmaz işıqla və sevinclə dolmuşdu. Daha sonra bir şeyə sahib olsaydım da onu bir dərd-sər kimi görürdüm.

Bu imtinalarımdan sonra içimi dolduran sevincin səbəbini aradım və belə bir sonuca vardım: Bir şeyi öz şəxsi malım kimi saxlasaydım, qorunması üçün onu bütün dünya qarşısında müdafiə etməli idim. Bir çox yoxsul və möhtac insanları görürdüm.

Bir şey saxlayacaq olsaydım bu yoxsul və acların mənə saldırıb əlimdəkiləri almaq istədiklərində polisə uğramaq zorunda qalacaqdım. Öz-özümə düşünürdüm ki, belə bir hadisə olsa, mənə zorakılıq edənlər pislikləri üzündən zorakı olmaya bilərlər.

Yəqin ki, onların məndə olanlara məndən daha çox ehtiyacları var. Daha sonra da bu düşüncə məndə oluşmağa başladı ki, bir şeyə sahib olmaq günahdır. Mən yalnız başqalarının sahib ola biləcəyi şeylərə sahib ola bilərəm. Ancaq bilindiyi kimi, belə bir şey mümkün deyildir.

Bu üzdən də hər kəsin sahib ola biləcəyi tək şey heç bir şeyə sahib olmamaqdır. Başqa bir deyimlə hər şeydən iradi olaraq əl çəkmək.

Bu mütləq inanc məndə özünə yer etdikdən sonra bədənimin də Tanrı iradəsinə təslim olma təmayülü ortaya çıxmalı idi. Bu üzdən də bədənim öz ixtiyarımda olduğu müddətcə əyləncələrə meyllənməməli, zövq arxasınca getməməli idi.

Bədənim hər an xidmət arxasınca yürüməli, bütün oyaqlıq vaxtımı xidmətə həsr etməli idi. Bu movzu bədənim haqqında keçərli isə, o zaman paltarlarım və digər şeylərim üçün də keçərli olmalı idi. Bu üzdən də yoxsulca bir həyat tərzi seçməyə qərar verdim.

Şübhəsiz ki, bu yolda mütləq kamala çatmaq qeyri-mümkündür. Ancaq insan başardığı qədər bu yolda irəliləməlidir. Bu yolda daha da irəlilərə varıb hər şeydən imtina edənlər dünyanın ən bahalı xəzinələrinə sahib olduqlarını görmüş olurlar.

Ilk gənclik çağlarımdan dini kitabları əxlaqi öyrətilərini dəyərləndirərək oxumağa alışmışdım. Mənim üçün möcüzələrin dəyəri yox idi, diqqət çəkici deyildi. Peyğəmbərlərin möcüzələr göstərdiyini deyirdilər.

Bu möcüzələri söylənildiyi kimi qəbul etsəydim də, onların tərbiyəvi baxımdan mənim üçün heç bir dəyəri yox idi. Əxlaqın ümumbəşəri məramı ilə bu möcüzələrin heç bir əlaqəsi yoxdur. Dini öndərlərin sözləri ruhumda canlı və təsirli güc qaynaqları oyadır.

Bu sözləri adi xalq kütlələrindən duyduğumda bənzər təsirə qapılmıram. Sanıram bu sözlər məzhəblərin milyonlarca tərəfdarlarına da eyni təsiri göstərirlər. Məncə Hz. İsa da dünyanın ən böyük öyrətmənlərindən biridir.

Heç şübhəsiz ki, O, öz zamanında vəfalı tərəfdarlarının arasında “Tanrının tək oğlu” idi. Ancaq mənim də o şəkildə inanmağıma ehtiyac yoxdur. Hz. İsanın öyrətiləri mənə də çox təsir etmişdi. Çünkü mən Onu Tanrının oğullarından biri sayıram.

Hz. İsa öz zamanında Tanrıya ən yaxın olan şəxs olmuşdur. Hz. İsa Ona inananların günahlarının cəzasını öz üzərinə götürürdü. Onlara xətasız bir örnək olmağa çalışırdı. Ancaq əzaba qatlaşmayaraq rahatca yaşamaq istəyənlər üçün bu örnək olmanın heç bir dəyəri yox idi.

Arınmış altun arınmamış altundan hasil olduğu kimi, islah edilmiş bir şəxs də islah edilməyə ehtiyacı olan şəxsdən hasil olur. Mən çox açıq bir şəkildə öz suçlarımı etiraf edirəm. Bu yolla da Tanrıya doğru hərəkət etdiyimi düşünürəm.

Tanrıya doğru bu hərəkətimdə günəşin istisini hiss etməm yetərlidir. Özümü islah etmək üçün sadəcə qaçınmalarıma, oruclarıma, dualarıma dayanmamın çox dəyərsiz olduğunu bilirəm. Ancaq başqa bir tərəfdən onların mənim üçün böyük önəmi var.

Çünkü bu yolla məni yaradanın qucağına sığınacağına inanıram.

İngilis bir dostum 30 il müddətində mənə isbat etməyə çalışmış ki, hind məzhəbi kafirlikdən başqa bir şey deyildir və mən xristian olmalıyam. Zindanda olduğum zaman müxtəlif qaynaqlardan ən az üç tür “Müqəddəs Tərz bacı”21 kitabını mənə göndərdilər.

Bu ümidlə ki, mən onun həyatından ibrət dərsi alıb Hz. İsanı Tanrının tək oğlu kimi qəbul edəcəyəm. Mən bu kitabı böyük bir həvəslə oxudum. Ancaq “Müqəddəs Tərzin” dəlillərini qəbul edə bilmədim. Geniş bir zehn gücünə sahib olduğumu söyləyə bilərəm.

Həyatın bu yetkin çağında bu mövzular haqda geniş və açıq zehnlə düşünmək mümkündür. Bu gün yayğın xristianlığa qarşı üsyan etmişəm. Məncə bu günkü xristianliq Hz. İsanın öyrətilərinin tərsinədir. Hz. İsa düşüncələrini dəyişik yollarla topluma çatdıran bir asiyalı idi.

Ancaq Roma imperatorluğu xristianlğı qəbul etdikdən və onu dövlət siyasəti durumuna gətirdikdən sonra xristianlıq bir imperiyanın məzhəb halına dönüşdü. Bu günə qədər də o şəkildə qalmaqdadır. Şübhəsiz ki, xristianlıq dünyasında nəcabətli istisnalar da var. Ancaq onun əsas təmayülləri söylədiyim kimidir.

Mənim sınırlı zehni imkanlarım var. Çox kitab və məqalə oxu mamışam. Dünyanın çox yerlərini görməmişəm. Mən diqqətimi əsasən həyatın bəzi mövzuları və sorunları üzərinə mərkəzləşdirmişəm. Bunlardan kənarda başqa şey lərə rəğbətim yoxdur.

Düşünürəm ki, qeyri-aqressiv yaşamaq və ölmək sənətini bilirəm. Ancaq bu sənətimi davranışlarımla göstərməliyəm.

“Qandizm” adında bir şey yoxdur. Öz ardıcıllarım kimi bir cərəyan miras buraxmaq istəmirəm. Yeni bir nəzəriyyə və ya üsulun qurucusu olduğumu iddia etmirəm. Mən özüməxas çox sadə yolla əbədi həqiqətləri gündəlik həyat məsələləri ilə uyğunlaşdırmağa çalışmışam.

Bu üzdən də Meno22 kimi yasalar qoymaq fikrində deyiləm. Əslində məni o böyük qanun yazarı ilə ölçmək doğru olmaz. Özüm üçün əldə etdiyim bilgilər və inancların heç biri kəsin deyil. Yarın bunları dəyişdirə bilərəm.

Dünyaya öyrədəcək yeni bir sözüm yoxdur. Doğruluq və qeyri-aqressiv siyasət dağlar qədər əski bir mövzudur. Mənim etdiyim sadəcə bu olmuşdur ki, həqiqət və qeyri-aqressivliyi geniş ölçüdə sınaq etməyə çalışmışam.

Bu sınaqlarda bəzən xətalar etmişəm. Yolumu itirmişəm. Daha sonra öz xətalarımdan ibrət dərsi almışam. Bu şəkildə həyat və onun sorunları mənim üçün həqiqəti həyata keçirmək üçün müxtəlif təcrübələr bütünü olmuşdur.

Mən yaradılışım etibarı ilə doğru danışan və doğruluğun tərəfdarı olan biriyəm. Ancaq qeyri-aqressivlik barəsində belə deyildir. Bir gün bir Ceyn23 məzhəbinin öndərlərindən bir “muni” arxadaşıma demişdi: “Qandi həqiqətin tərəfdarı olduğu ölçüdə “ahimsa”nın tərəfdarı olmamışdır.”

Həqiqət mənim üçün birinci və ahimsa ikinci yerdə olmuşdur. Çünki muninin də dediyi kimi, mən ahimsanı həqiqətə fəda edə bilərəm.

Gerçək olan budur ki, mən həqiqəti ararkən ahimsanı kəşf etdim. Əski Hind inanclarının qutsal kitabları yazırlar ki, həqiqətdən daha yüksəkdə olan heç bir “dəharma”24 yoxdur.

Ancaq israrla yazırlar ki, qeyri-aqressivlik ən yüksək “dəharma”dır. Məncə yuxarıdakı iki cümlədə “dəharma” iki müxtəlif anlamda işlədilmişdir.

Yekun olaraq bunu demək istəyirəm ki, mənim bütün fəlsəfəm (əgər bu böyük sözü burada demək doğru olarsa) söylədiklərimdə açıqca anlaşılır. Ancaq bunu “qandizm” anlayışı ilə açıqlamaq doğru olmaz. Bu haqda heç bir “izm” keçərli ola bilməz.

Bunun üçün heç bir araşdırmaya, açıqlamaya da gərək yoxdur. Bir neçə kərə müqəddəs kitablardan bir neçə cümlə mənə qarşı işlədilmişdir. Ancaq gün keçdikcə bu inancımda daha da möhkəm olmuşam ki, nə olursa olsun, heç bir məqsəd üçün həqiqəti fəda etmək olmaz.

Məncə sadə doğrulara inananlar, ancaq o doğrulara uyğun şəkildə yaşayaraq onu təbliğ edə bilərlər. Bəzi adamlar mənim cəhrəmə (ip əyirmə vasitəsi) gülmüşlər. Məni aşırı tənqid edənlərdən biri demiş ki, mən öldüyümdə cəhrəmin taxtalarını məni yaxmaq üçün qullanacaqmışlar.

Onun bu söylədiyi mənim cəhrəmə olan möhkəm inancımı sarsıtmadı.

Kitablar yazaraq dünyanı inandıra bilmərəm ki, mənim bütün planlarım qeyri-aqressivliyə dayanmış, Ahimsa kökənli olmuşdur. Yalnız yaşamaqla, həyat tərzi ilə bu möv zunu dünyaya göstərmək mümkündür.

Siz Toro25 nu mənim öyrətmənim olaraq sayırsınız. Toro “Mədəni itaətsizlik vəzifəsi” adlı əsərində mənim Güney Afrikada etdiklərimi elmi biçimdə açıqlamışdır. Böyük Britaniya Raskini mənə verdi. Raskinin “Bu sona qədər” kitabı bir gecənin içində həyatımı dəyişdirdi.

Bu kitab məni şəhərli bir vəkil olmaqdan alıb Durbandan çox uzaqda bir kəndliyə çevirdi. Rusiya da Tolstoyu mənə verdi. Tolstoy qeyri-aqressiv davranmam üçün məndə ümid yaratdı. Afrikada yenicə başladığım və çocuqluq dönəmini yaşayan hərəkətimi Tolstoy təqdir etdi.

Mən hələ də o çocuqluq dönəmini yaşayan Afrikadakı hərəkətin inanılmaz imkanlarından dərs almaqdayam. Tolstoy mənə yazdığı bir məktubda gələcəyimlə bağlı proqnozda bulunmuşdu.

Tolstoy mənə yazmışdı ki, yaxın gələcəkdə yer üzündə əziyyət çəkən bütün insanlara dərs verəcək bir hərəkətin sorumlusu olacağam. Göründüyü kimi mən heç bir zaman İngiltərəyə və Qərbə düşmənlik əsasında bu hərəkətə başlamamışam.

Raskinin “Bu sona qədər” əsəri ilə tanış olduqdan sonra belə bir günaha bulaşa bilməzdim. Faşizmi və nasizmi qəbul edə bilməzdim. Çünkü onların məqsədləri fərdi və fərdi azadlıqları məhv etməyə yönəlik idi.

Mənim bu dünyada heç bir gizlin sirrim yoxdur. Özəl həyatımda zəif tərəflərim olmuşdur. Aşırı cinsi təmayüllərim varsa, bunu etiraf edəcək cəsarətim də var. Hətta çox sevdiyim öz qadınımla belə, cinsi əlaqəyə girməkdən bezdikdən sonra bu haqda yaxşıca düşünüb və cinsi ilişkilərdən imtina etmə ilə bağlı bəzi təcrübələr etdim.

1906-cı ildə öz-özümlə brahmaçarya26 əhdi bağladım. Bu əhdi vətənimə daha da yaxşı xidmət etmək məqsədi ilə bağladım. O gündən sonra mənim geniş və dərin həyat tərzim başladı… Mən özümlə brahmaçarya əhdi bağladığım andan etibarən bizim azadlığımız da başladı.

Qadınım tam azad oldu. Başının üstündə heç bir kişinin, heç bir ağanın iradəsi yox idi artıq. Mən də azad oldum. Qadınımın mənim seksual ehtiyaclarımı təmin etmə vasitəçiliyindən azad oldum. Heç bir qadını həyatım boyunca öz qadınım qədər sevməmişəm.

Heç bir qadın öz qadınım qədər mənə cazibəli görünməmişdir. Mən öz qadınıma çox dürüst və vəfalı bir ər olmuşam. Anamla bağladığım əhdə də ömrüm boyu vəfalı qaldım. Anama söz vermişdim ki, həyatım boyunca öz qadınımdan başqa kimsəyə meyllənməyəcəyəm.

Ancaq brahmaçarya qadınla bağlı bütün görüşlərimi dəyişdi. O gündən bəri qadın mənim gözümdə bəşərin anasıdır… Mənim brahmaçaryam bu haqda mövcud olan məzhəbi inancla bağlı deyildir.

Zərurət ortaya çıxdı və mən vətənimə bütün varlığımla xidmət etmək məqsədi ilə özüm üçün bir yasa oluşdurdum. Ancaq brahmaçaryaya uyğunlaşmaq üçün qadınla hər cür əlaqənin kəsilməsindən yana deyildim. Qadınla hər cür təmasın yasaqlanmasının doğru olmadığına inanıram.

Bu üzdən social xidmətlərdə qadınlarla əməkdaşlıq etməkdən əsla çəkinməmişəm. İngilis, afrikalı və hindli bacılarımın mənə güvənmələri hər zaman bol sevincimə səbəb olmuşdur. Güney Afrikada Hind qadınlardan Hindistan Milli Azadlıq Hərəkətinə qatılmalarını istədiyimdə mən özümü onlar kimi bir qadın hiss edirdim.

O zaman anladım ki, seçdiyim bu metodla qadınlara da böyük xidmət edə bilərəm. Bu anlatdıqlarımı qısaltmaq üçün bunu deməliyəm ki, Hindistana döndükdən sonra da qadınlardan əsla ayrı olmamışam. Onların qəlbinə asanca yol tapmaq mənim ən böyük kəşfim idi.

Hindistanda müsəlman bacılarım heç bir zaman mənim yanımda başlarını örtmürdülər. Hətta Güney Afrikada da müsəlman qadınlar mənim yanımda hicab örtməyə ehtiyac duymurdular. “Əşram”da27 yatdığımda qadınlar da kənarımda yatırlar.

Çünkü onlar mənimlə olduqlarında özlərini daha çox güvəndə hiss edirlər. Ayrıca, bunu da söyləməliyəm ki, “Siqaun əşramı”nda başqalarından ayrı özəl bir həyat yoxdur. Həyatımın bu mərhələsində bir neçə qadına sahib olma imkanımın olduğunu söyləyəcək qədər cəsarətim vardır.

Ancaq özümlə bağladığım əhdimdən dolayı artıq heç bir cinsi təmayülüm yoxdur. İstər gizlin və ya açıq şəkildə olsun azad sevgiyə inanmıram. Açıq, azad sevgini köpəklərə xas bir durum görürəm. Azad, gizlin sevgi ondan da pisdir. Çünkü bu, həm də qorxu ilə iç-içədir.

Bir qəzetəci mənə xitabən yazmışdı: “Siz oğlunuzu belə, öz yolunuza çəkə bilməmişsiniz. Öz ailənizdə bir düzən oluşdurub və sözünüzün ailənizdə keçərli olmasını sağlamanız daha yaxşı olmazmı?”

Bu yazı mənim üçün bir xəyanət kimi görünə bilər. Ancaq mən özüm belə düşünmürəm. Çünkü bu soru başqalarının ağlına gəlmədən öncə mənim ağlımda oluşmuşdu. Mən tənasüxə (insanın yenidən dünyaya gələcəyinə) və daha öncəki həyata inanıram.

Bu üzdən də bizim başqaları ilə olan bütün əlaqələrimiz daha öncəki həyatımızdan qalan “samskar”lardır.28 Tanrı yasaları sonsuz araşdırmalara mövzu olacaq dərəcədə çox qarmaşıq və sirlidir. Kimsə bu yasaların dərinliyinə vara bilməz. Oğlumun qonusu da mənə görə bu şəkildədir.

Düşünürəm ki, pis bir övladımın dünyaya gəlməsi mənim bir öncəki və ya daha öncəki pis həyatlarımın nəticəsidir. Birinci oğlum dünyaya gəldiyində mən özüm hələ əqli baxımdan yetkin deyildim, özümü yaxşı tanımırdım. Oğlum böyüdükcə, mən özüm də yetkinləşmə sürəcini yaşayırdım.

Bu gün də özümü tam olaraq tanıdığımı iddia etmirəm. Ancaq o zamana görə bu an özümü daha artıq tanımaqdayam. Oğlum bir neçə il məndən uzaq qaldığından onun tərbiyəsi ilə məşğul ola bilmədim. Bu səbəbdən o, avara və sorumsuz biri oldu.

Oğlum sürəkli məndən gileylənir ki, onun və qardaşlarının həyatlarını ümumi görüşlərim yolunda fəda etmişəm. Digər oğullarım onun qədər olmasa da bəzən bu şəkildə şikayətdə bulunurlar. Ancaq eyni zamanda məni bağışladıqlarını da söyləyirlər.

Böyük oğlum gerçəkdən də mənim öz üzərimdə gerçəkləşdirdiyim sınaqların fədası olmuşdur. Bu üzdən də mənim xətalarımı bağışlasa da unuda bilmir. Düşünürəm ki, mən özüm oğlumun yanlış yola düşməsinin səbəbkarıyam.

Bu üzdən bu çətin durum qarşısında səbr etməkdən başqa çarəm yoxdur. Digər tərəfdən bu da doğru olmaz ki, mən yalnız özümü onun yanlış yola düşməsində suçlu görüm. Çünkü sürəklə Tanrıdan istəmişəm ki, onun yanlış yolda olduğunu görüb, ona mərhəmət göstərsin.

Eləcə də Tanrıdan istəmişəm ki, oğlumla ilgili yanlışlıqlarım varsa, günahlarımı bağışlasın və bunun cəzasını oğluma yükləməsin. Mənim möhkəm inancım belədir ki, insan hər zaman kamala doğru hərəkətdədir. Ümid edirəm ki, oğlum da bir gün bu cəhalət yuxusundan oyanar.

Oğlum da mənim qeyri-aqressiv təcrübələrimin məhsullarından biridir. Mənim üçün önəmli deyil ki, bu yolda müvəffəq olacağam, yoxsa yox. Öz vəzifəmdə tənbəllik etməmək, yürüdüyüm yolda iradəli olmaq mənim üçün önəmlidir.

Bir arxadaşım qəzetin bir köşəsini kəsib mənə göndərmişdi. Burada mənimlə bağlı bir xəbər yazılmışdı. Xəbərdə yazılmışdı ki, bir kənddə mənim büstümü düzəldib bir məbəddə ona sitayiş edirlər. Mən bu əməli bütpərəstliyin ən pis forması kimi anlayıram.

Bu məbədi yapdıran adam parasını boşuna və yanlış iş üçün xərcləmiş. O məbədə gedən kəndlilər də hamısı yollarını azmışlar. Ayrıca bu davranışları ilə məni də aşağılamışlar. Çünkü mənim bütün həyatım o məbəddə bir karikatur və məsxərə kimi sərgilənmişdir.

Mənim ibadətlə bağlı ortaya qoyduğum anlayışların hamısı görməzlikdən gəlinmişdir. Mənim ortaya qoyduğum cəhrəyə sitayiş o deməkdir ki, onu bağımsız həyatın örnəyi və “Səvarac”a (bağımsızlığa) ulaşmaq üçün tətbiq edək.

Bahaqvad Qitanı tuti kimi əzbərləmək ona sitayiş etmək deyildir. Gerçək sitayiş bu müqəddəs kitabın təlimləri əsasında yaşamaqdır. Bir fərd də uyğun davranışları mənimsənərək, sitayiş edilə bilər. Yəni onun kimi davranıb, onun kimi yaşamaq.

Hind məzhəbi rəsimlərin sitayişinə endiyi zaman bütpərəstliyə dönüşüb aşağılanaraq öz içərisindən ayrıldı. Ölümündən öncə kimsəyə yaxşıdır demək doğru deyildir. Ölümündən sonra da, o zaman yaxşı demək olar ki, ondakı mümkün özəlliklər yoxluğunda parlar olsun.

İnsanların qəlbindəkiləri, yalnız Tanrı yaxşı bilir. Ona görə də ən güvənilir olan budur ki, heç bir insan istər diri olsun, istərsə ölü heç bir zaman sitayiş edilməsin. Yalnız “həqiqət” adlanan Tanrı kamalı sitayiş edilməlidir.

O zaman belə bir sual ortaya çıxmaqdadır: İnsanların rəsmlərini sax layıb onlara hörmətlə yanaşmaq bir cür bütpərəstlik deyil mi? Mən bu haqda görüşlərimi bir çox yazılarımda bildir mişəm.

Mən rəsm saxlamağı mümkün saymışam. Çünkü bir rəsmin heç bir xətası və zərəri ola bilməz. Ancaq mənim bu rəsm saxlamağı mümkün saymağım bir cür bütpərəstliyə meydan açarsa, çox yanlış və ziyanlı sonuclar doğra bilər.

O məbədin sahibi mənim heykəlimi məbədindən götürsə, məni çox sevindirmiş olar. Məbədin olduğu yeri toxumacılıq mərkəzinə çevrilsə, çox yaxşı olar. Çünkü bu yolla yoxsul adamlar toxumacılıq yolu ilə bir işlə məşğul olub para qazanmış olurlar.

Belə bir iş görürsə, bu, “Qita”nın dediklərinə gerçəkdən uymaq və mənə də böyük sayğı göstərmək anlamında olacaq.

Mənim zəif tərəflərim və qüsurlarım, istedadım və mümkün güclərim kimi Tanrının hədiyyəsidir. Mən güclü və zəif olan hər iki özəlliklərimi Tanrının mərhəməti kimi anlayıram. Nədən qüsurlu bir yaradılış olan məni Tanrı belə böyük sınaqlar üçün seçməlidir?

Düşünürəm ki, O, bu işi özəlliklə etmişdir. O, mənim vasitəmlə milyonlarca dilsiz, cahil və bədbəxt insanlara yardım etmək istəmişdir. Daha üstün bir insanı bu toplumun hidayəti üçün seçmiş olsaydı, bəlkə də ümidsizliyə səbəb olardı.

Ancaq bu xalq onların özü kimi zəif olan bir fərdin “ahimsa”ya doğru hərəkət etdiyini gördüyündə özlərinə güvənməyə, öz iradələrinə inanmağa başladı. Bəlkə də kamil və qüsursuz bir insan bizi hidayət etmək üçün göndərilsəydi, onu qəbul etməz, ona saldırardıq.

Bir mağarada onu həbs edərdik. Bəlkə məndən sonra daha mükəmməl biri gələr və onun söylədiklərini anlaya bilərsiniz.

Atom bombasının Hiroşimanı məhv etdiyini duyduğum zaman əsla şaşırmadım. Öz-özümə dedim: Əgər dünya qeyri-aqressivlik, “ahimsa” dəyərini qəbul etməzsə, bir türlü intihara yönələcəkdir.

Dünyada baş verən bir sürü sevimsiz olayları yarğılamaq fikrində deyiləm. Mən özüm mərhəmətə ehtiyacı olan qüsurlu bir yaradılış olduğumdan dünyanın qüsurlarına da dözürəm. Sadəcə bu qüsurlardan ilk öncə özümü arındıraraq, daha sonra dünyanın sevimsiz olaylarından uzaqlaşmaq istəyirəm.

Heç bir pis davranışda bulunmağı başarmadığımda, aqressivliyin və təkəbbürün düşüncəmi və duyğularımı tərk etdiyi zaman mənim qəlbimdəki qeyri-aqressivlik dünya insanlarının ürəklərinə təkan verəcək.

Şəxs tam olaraq Tanrının varlığında yox olursa, hər tür yaxşılıq və kötülüyü, hər tür yenilgə və uğuru Tanrıdan bildiyindən onlara önəm verməməlidir. Düşünürəm ki, mən hələ elə bir mərtəbəyə çatmamışam. Demək ki, bütün çalışmalarım yetərli olmamışdır.

Həyatda elə bir mərhələ gəlir ki, şəxs öz fikirlərini duyurmağa ehtiyac hiss etmir. Belə olduğunda zahiri davranışlarla fikirləri ortaya qoymağa da ehtiyac qalmır.

Bu mərhələdə düşüncə güc qaynağına dönüşərək öz-özünə əməl edir. Bu durumda demək olar ki, əməl etməmək də öz-özünə əməl sayılır. Mənim bütün çalışmalarım bu yöndədir.

Dünyanın dörddə bir insanları tərəfindən məndən sorulan bir soruya cavab vermək istərdim. Məndən sorurlar: Xalqınız və siyasi partiyalarınız arasında bu qədər aqressivlik varkən, siyasi məqsədlərinizə doğru necə uğurla hərəkət edə bilirsiniz?

Britaniyanın hökumətinə son vermək üçün otuz illik qeyri-aqressiv mücadilənizin sonucu budurmu? Sizin qeyri-aqressiv mesajlarınızın dünyaya hələ də bir önəmi varmı? Mən bütün qəzetçilərin sorularına və duyğularına özət şəkildə cavab verməyə çalışacağam.

Bu suallara çox özət olaraq cavab verəcək olursam, iflasa uğradığımı etiraf etməliyəm. Ancaq bu etiraf qeyri-aqressivliyin məğlub edildiyini və yanlış olduğunu dilə gətirmək deyildir.

Daha öncə də söylədiyim kimi otuz il içində tətbiq edilən qeyri-aqressivlik çox başarısızlıq və zəifliklərlə içiçə olmuşdur. Bu cavabın nə qədər yaxşı və ya pis olması haqda başqaları qərar verməlidir.

Ayrıca, belə qeyri-aqressivliyin uyğun olmayan şəraitdə təsirli olmayacağını qəbul etməliyəm. Hindistanın qeyriaqressivliklə iqtidarın birliyi haqda təcrübəsi yoxdur. Sanıram bu sözü təkrarlamaq zorundayam ki, iqtidarla birləşən qeyri-aqressivlik dünyanın ən mötəbər silahı və təsirli gücü sayılır.

Həqiqət gizli qalmayaraq sürəkli özünü göstərmə fəaliyyətində olmalıdır. Mən də bütün gücümlə həqiqəti göstərməyə çalışıram. Ancaq bütün gücüm də çarəsiz qalarsa, nə edə bilərəm? Mənə deyirlər ki, bu durumda öz şirin xəyallarından vaz keçmək daha doğru olmazmı?

Nədən milləti öz bəlirsiz xəyallarımın arxasınca sürükləməliymişəm? Bütün bunların hamısı məndən sorulan haqlı sorulardı. Ancaq bunlara mənim cavabım çox sadədir. Mən kimsədən mənim arxamca gəlməsini istəmirəm. Hər kəs öz içindən yüksələn səsi dinləməlidir.

Kimsə bu səsi duymaq istəmirsə, ağlına daha uyğun gələn işin arxasınca gedə bilər. Qoyun kimi başqasının arxasınca getmək doğru deyildir. Başqalarını yamsılamaq əsla doğru deyildir.

Məndən sorulan bir başqa sual da bu şəkildədir: Hindistanın yanlış yola getdiyini düşünürsünüzsə, nədən yanlış adamlarla əməkdaşlıq edirsiniz? Sizin yolunuz doğruysa, arxadaşların bu yola gəlməlidirlər. Nədən təkbaşına öz hərəkətinizi başlatmırsınız?

Bu sualı çox doğru və yerində olaraq görürəm. Ona cavab vermək üçün yayınmaq da istəmirəm. Yalnız bunu söyləmək istəyirəm ki, mənim inancım çox möhkəm bir şəkildə öz yerindədir. Mənim üsulum əməldə yanlış ola bilər.

Belə çətin durumlarda hər kəs öz keçmiş təcrübələrindən yola çıxaraq bir işlər görmək istər. Burada söhbət kimsənin makina kimi davranmamasından gedir. Bu üzdən də məni nəsihət edən hər kəsə mənimlə bağlı səbirli olmalarını söyləməliyəm.

Onlardan mənim bu görüşümə qatılmalarını istərdim ki, dərd içində boğulan dünyamıza qeyriaqressivlikdən başqa çarə yoxdur. Həqiqəti isbat etmək üçün milyonlarca mənim kimi insan məğlubiyyətlə qarşılaşa bilər.

Ancaq bu, onların şəxsi məğlubiyyəti olacaq. Heç bir zaman həqiqət qanununun əbədi məğlubiyyəti anlamında ola bilməz.

Mənim istəyimin ziddinə olaraq, Hindistan iki yerə parçalanmışdır.29 Bu durum məni çox üzmüşdür. Özəlliklə bu bölünmənin ortaya çıxardığı cərəyanlar çox üzücüdür. Mən əhd etmişəm ki, ya bu faciəni ortadan qaldıracağam, ya da bu yolda öləcəyəm.

Mən bütün bəşər toplumlarını öz vətəndaşlarım kimi sevirəm. Çünkü Tanrı hər insanın qəlbində vardır. Bəşər toplumlarına xidmət etmək üçün ən üstün kamala yüksəlməyi arzu edirəm. Doğrudur bizim əməl etdiyimiz qeyri-aqressivlik zəiflərin qeyri-aqressivliyi idi.

Daha doğrusu ona qeyri-aqressivlik demək olmazdı. Ancaq mənim vətəndaşlarıma hədiyə etmək istədiyim bu deyildi. Mən qeyri-aqressivlik silahını yurddaşlarıma zəif, silahsız və ordusuz olduqları üçün verməmişdim.

Tarixi araşdırmalarım göstərmişdir ki, bütün dönəmlərdə hansı nəcib məqsədlərə xidmət etməsindən asılı olmayaraq şiddət, nifrət və aqressivlik fəlakət törətmiş və barışı təhlükəyə soxmuşdur. Mənim qeyri-aqressivliyi xalqıma təklif etməyimin səbəbi bu idi.

Xoşbəxtlikdən Hindistanın dünyaya təqdim edə biləcəyi əski bir miras varsa, o da müqəddəslərimizin bizə əmanət buraxdıqları bu mədəniyyətdir. Mən inanıram ki, atom bombasının kəşfi ilə təhlükəyə girmiş olan dünyanı Hindistanın bu mədəniyyəti qurtaracaqdır.

Həqiqət və məhəbbətin silahı yenilməzdir. Ancaq buna inanan bizlərdə yanlışlıqlar olur. Bu yanlışlıqlar bizi bir cür intihar sayılan qarşıdurmalara məcbur edir. Bu üzdən də mən özümü daha yaxşı və daha çox sınamaq istəyirəm.

Həyatım boyunca ağır və sərt sınaqlar keçirmişəm. Ancaq indi bəlkə də ən çətini ilə qarşı-qarşıyayam. Mən bu sınaqları sevirəm. Bu sınaqlar nə qədər sərtləşirsə, bir o qədər Tanrıya yaxınlaşmış oluram.

Tanrının sonsuz lütfü sayəsində inancım daha da möhkəmlənir. Bu sınaqlar davam etdiyi müddətcə həyatımın daha da anlamlı keçəcəyinə inanıram.

Etiraf etməliyəm ki, mən qüsursuz bir kişi olsaydım, qonşularımın bədbəxtliklərini indi anladığım kimi anlaya bilməzdim. Kamil insan olsaydım onların əskikliklərini və qüsurlarını dilə gətirərdim. Onlara bəzi önərilərdə bulunardım. Onları mənim mütləq həqiqətlərimi qəbul etməyə zorlardım.

Ancaq bu qüsurlu olmağımın üstünlükləri var. Sanki hər şeyi boz bir şişənin arxasından görməkdəyəm. Ağrılı bir hərəkətlə inanclarım yolunda hərəkət edirəm və hər zaman da müvəffəq olmuram.

Dünyada nə qədər əskikliklərin və bədbəxtliklərin olduğunu yaxşı bilirəm. Ancaq bu bədbəxtliklər olmaya da bilərdi. Belə bir durumda əzab çəkən milyonlarca hindistanlının ağrı-acılarını onların özü kimi hiss etməsəydim, insanlıqdan çox uzaq olardım.

Kimsə mənim sözümü qəbul etməyə bilər. Mənim söylədiklərimin tam tərsinə davrana bilər. Çox inandığım etibarlı qərbli dostlarım məndən uzaqlaşa bilərlər. Olsun, önəmli deyil. Bütün dünyaya söyləmək istəyirəm ki, mən hər zaman içimdəki səsi dinləyərək davranacağam.

Bu səsin çağrılarına görə yaşayacağam. Kimsə bu iç səsimi vicdan adlandıra bilər. Kimsə bunu mənim təlqinlərim olaraq anlaya bilər, ancaq mən içimdəki səsi dinləməyə bilmərəm. Davranışlarımı içimdəki səsə görə düzənləyirəm.

İçimdə bir şey var ki, kədərimi hayqırtı şəklində söyləməmi istəyir. Mən onu yaxşıca tanımışam. Məni heç bir zaman aldatmayan o iç səs indi mənə deyir ki: “bütün dünya qarşısında dirənməlisən. Bu dirənişdə tam olaraq yalnız qalsan da, dirənməlisən.

Dünya sənə qanlı gözləri ilə baxsa da, sən dünyanın gözlərinin içinə cəsarətlə baxmalısan. Qorxma! Qəlbində yerləşmiş olan o kiçik şeyə inan ki, deyir: Dostu, qadını, övladı və hər şeyi burax! Ancaq uğrunda yaşadığın və uğrunda öləcəyin inancına vəfalı qal!”

Əyriliklərin, bədbəxtliklərin qarşısında özümü bir tamaşaçı kimi gördüyümdə ruhum məni rahat buraxmır. Ancaq mənim kimi zəif, fani olan biri bütün əyrilikləri və pislikləri islah edə bilməz. Bu mənim sorumluluqlardan qaçmağıma səbəb oluşdurmamalıdır.

Ruhum məni bir yönə, cismim isə, bir başqa yönə çəkir. Bu iki gücün çəkişməsi ortamından qurtuluş mümkündür. Yalnız bu qurtuluş çox ağrılıdır. Qurtuluşa doğru irəliləyiş çox yavaşca gerçəkləşir. Əməllərimdən imtina edərək bu qurtuluşa çata bilməyəcəyimi bilirəm.

Bunu da bilirəm ki, sürəkli mənəvi əməllərlə və qərəzsiz üsullarla bu qurtuluş mümkün ola bilər. Bu iç mücadilə bu şəkildə qurtuluşa doğru irəliləyə bilər ki, cismi istəklər tədricən və sürəklilik içində tam olaraq ortadan qaldırılsın. Yalnız bu biçimdə ruh öz bütöv olan azadlığına qovuşa bilər.

Bütün məzhəblərin öyrətmənlərinin söylədikləri həqi qətin mesajına inanıram. Sürəkli dua edirəm ki, məni ittiham edənlərə, bədxahlarıma qarşı içimdə inciklik oluşmasın. Bir qatilin gülləsi ilə ölsəm də dodaqlarım da tanrının adı ilə həyatı tərk edəcəyəm.

Ölərkən son nəfəsimdə qatilimə qarşı ağzımdan pis söz çıxarsa, pis adamların cərgəsində görülməyə razıyam.

Güclülərin, qəhrəmanların özəlliyi olaraq danışdığım qey ri-aqressivliyin məndə də olub olmamasını, ancaq ölümüm göstərəcəkdir.

Kimsə məni öldürsə, mən ölərkən, könül məbədimdə Tanrını anaraq qatilimə bağışlanması üçün dua edərsəm, o zaman mənim də qəhrəmanlar kimi ahimsaya uyduğum, qeyri-aqressivliyi qəbul etdiyim isbata yetəcəkdir.

Zəifcə ölmək istəmirəm. Ölərkən müşahidə qabiliyyətimi itirmək istəmirəm. Güclü ölmək istəyirəm. əldən-ayaqdan düşmüş bir şəkildə ölmək istəmirəm.

Bir qatil məni güllə ilə öldürə bilər. Böylə bir ölümə “xoş gəldin!” deyərəm. Ancaq hər şeydən öncə arzum budur ki, ölərkən, son nəfəsimdə də öz tarixi görəvimə xidmət etmiş olum.

Şəhid olmağı arzu etmirəm. Ancaq həqiqəti müdafiə edərkən, müqəddəs görəv adlandırdığm yolumda şəhid olsam, bu şəhidliyə özümü layiq bilirəm.

Keçmişlərdə məni öldürmək üçün bir neçə kərə saldırsalar da, tanrı məni qorumuşdur. Bu saldırını gerçəkləşdirənlər öz etdiklərindən peşman olmuşlar.

Ancaq kimsə məni güllə ilə öldürsə, öldürdükdən sonra da düşünsə ki, yalançı və alçaq bir adamı öldürmüşdür, bu durumda onun öldürdüyü Qandi deyil. O, öz nəzərində yalançı və qorxaq gördüyü birini öldürmüşdür.

Uzun sürən bir xəstəlikdən, ya da bəsit bir yara üzündən ölsəm, xalq sizə sinirlənsə də, sizin görəviniz budur ki, dünyaya duyurasınız “Qandi iddia etdiyi qədər Tanrı adamı deyilmiş.” Belə etsəniz, ruhum rahat olar, sizlərdən də razı qalar.

Ayrıca, bilmiş olun bir neçə gün öncə birinin məni bomba ilə öldürmək istədiyi kimi, kimsə məni güllə ilə vursa, mən çəkinmədən bu ölümü qəbul edər və son nəfəsimdə tanrını anarsam, bütün iddialarımda doğru sayıla bilərəm.30

Kimsə ölümümdən sonra cənazəmi təmtəraqla yandırmaq istərsə, ölü danışa bilərsə, ona söylərəm ki, bunlara ehtiyac yoxdur. Məni öldüyüm yerdəcə yandırın.

Ölümümdən sonra heç kimsə mənim varisim və təmsilçim ola bilməz. Ancaq sizlərin hər tək-təkinizdə mən dən bəzi zərrələr diri qalacaq. Zərrələrim çoxlarında yaşayacaq.

Kimsə məqsədi özündən üstün sayar və özünü xalqın içində dəyərsiz olaraq görərsə, mənim boş yerim bəlli ölçüdə dolmuş olacaqdır.

Bir daha yenidən həyata dönmək istəmirəm. Ancaq dünya ya yenidən dönüşüm qaçınılmaz olursa, nəcislər sinifin dən olmaq istərdim.

Onların ağrılarını, acılarını anlamaq üçün bu sinifin içində yenidən dünyaya gəlmək istərdim. Özümü və onları bu bədbəxtlikdən qurtarmaq məqsədi ilə yeni həyatımı mücadiləyə həsr etmək istərdim.

HƏQİQƏT VƏ MƏZHƏB

Məzhəbdən danışdığımda məqsədim rəsmi və ya yayğın məzhəb olmamışdır. Bütün məzhəblərin əsasını və ruhunu təşkil edən məzhəbi nəzərdə tuturam. Bizi yaradanımızla üz-üzə gətirən məzhəb.

Düşüncəmi açıqca demək istəyirəm. Başqa məzhəblərlə müqayisədə daha çox diqqətimi çəkmiş Hind məzhəbi ilə bağlı olan məsələ deyildir. Hind məzhəbindən də daha üstün olan məzhəbi nəzərdə tuturam. İnsanın təbiətini yumşaldan və içəridən sıxca həqiqətlə bağlayan məzhəb.

İçəridə sürəkli insanın arınmasına səbəb olan məzhəb. Bu, insanın varlığında yerləşmiş olan və ruhu sürəkli hərəkətə gətirən əbədi bir ünsürdü. Bu ünsür insanın özünü tanımasına və Tanrı ilə sevincli əlaqəyə girməsinə yardımçı olur.

Mən Tanrını görməmiş və Onu tanımamışam. Bütün dün ya insanlarının inandığı kimi mən də inanmaqdayam. İnan cım sarsılmaz olduğundan onu təcrübi sınaqlar kimi saymışam. İnancı təcrübə kimi sınamaq həqiqətin təhrifi kimi anlaşıla bilər.

Ən doğrusu budur ki, mən Tanrıya inanışı anlatmaq üçün uyğun sözləri tapa bilmirəm. Bunu anlatmaq üçün sözlər yetərli deyildir.

Tanrı hər şeydə, hər yerdə olan sonsuz və sirli tükənməz gücdür. Mən Onu hiss etsəm də görmürəm. Bu görünməz olan güc özünü hiss etdirdiyi halda dəlillə sübut ediləsi deyildir. Çünkü öz hisslərimlə anladıqlarımın çox ötəsindədir. Hətta hisslərimlə anladıqlarıma bənzəri də yoxdur.

Tanrı olaraq bilinən bu sonsuz güc insan hissiyyatının və idrakının ötəsindədir. Ancaq qəlbin dəlilləri ilə bəlli ölçüdə Onun varlığını qəbul etmək mümkündür.

Bəlirsiz biçimdə ətrafımda olanların sürəkli dəyişimə uğradıqlarını hiss edərkən, onların fənaya doğru hərəkətlərini də hiss edirəm. Bütün bu dəyişimlərin ötəsində dəyişməyən canlı bir güc var. O, bütün varlıq arasında əlaqə qurur, yaradır və yox edir.

Bu güc və ya özünü bu şəkildə göstərən ruhun adı Tanrıdır. Hisslərimlə anladıqlarım nə varsa, fani olduqlarından, yalnız O, əbədidir.

Bu güc xeyirsevərdir, yoxsa pisliksevər? Mən onu mütləq yaxşılıq və gözəllik olaraq bilirəm. Çünkü ölüm və həyat arasında yalnız Onun canlı olduğunu və canlı qaldığını görürəm.

Yalan-doğru, qaranlıq-aydınlıq arasında yalnız O, var olandır. Bu üzdən də Tanrının həyat, doğruluq və aydınlıq qaynağı olduğunu düşünürəm. O, mütləq məhəbbətdir.

Bütün gücümlə və hətta həyatımın bahasına pisliklərlə savaşmasam, Tanrını tanıya bilməyəcəyəm. Sınırli və kiçik təcrübələrim məni bu yolda daha da sarsılmaz etməkdədir.

Nə qədər təmiz və arınmış olsam, bir o qədər Tanrıya yaxınlaşmış oluram. Tanrıya olan inancım ondan bağış diləmək üçün deyildir. Tanrıya olan inancım Himalay dağları kimi vüqarlı və onun zirvəsindəki qar kimi parlaqdır.

Tanrıya inanmaq əqli dəlillərlə ölçülə bilməz. Qavrama yoluyla var olan Tanrı bir inancın ünsürüdür. Tanrı isə, bunların çox fövqündədir. Kim öz əskikliklərinin, zəifliklərinin ötəsinə çıxa bilər? Düşünürəm ki, Tanrını cismi həyatımızla anlaya bilməmiz qeyri-mümkündür, lazım da deyil.

Yalnız sarsılmaz bir inanc ruhi kamala çatmaq üçün yardımçı ola bilər. Tanrı bizim torpaqdan yaradılmış vücudumuzun fövqündədir. Bu nədənlə bu yöndə sınaqlar və isbatlar mümkün olsa da, faydasız və gərəksizdir. Biz Onu hisslərimizlə anlamaqda hər zaman başarısız olacağıq.

Çünkü o, hissiyyatın ötəsindədir. İstərsək, onu hiss edə bilərik, ancaq hisslərimizlə deyil. Tanrının musiqisi sürəkli olaraq içimizdə səslənməkdədir. Hisslərimizin hay-küyləri bu incə və sevimli musiqinin səsini boğur.

Çünkü bu könülaçan musiqi hissiyyatla qavranılan musiqinin çox fövqündədir. Bu musiqi ruhun qidasıdır.

Tanrı bizim ağlımızı razı salacaq bir varlıq deyildir. Tanrı könüllərin hakimidir. O, özünü ona inananların həyatında göstərmiş olur. Bu, tam bir qavrayış və hissiyyat ilə mümkündür. Bu da bizim beş duyğumuzun fövqündədir.

Duyğularımızın anladıqları bizim üçün gerçəkçi görünsə də yanlış ola bilər. Çünkü duyğular aldanmağa müvafiqdirlər. Ancaq duyğuların ötəsində qavranılanlar yenilməz gerçəklər olurlar. Bu kimi hisslər müşahidə ilə isbat edilməzlər.

Bu hisslər Tanrını öz içində hiss edərək əxlaqi gəlişmələrlə gerçəkləşər. Bütün uluslarda və tarixdə olan peyğəmbərlərin və böyük insanların təcrübələri bu türdəndir. Bu gerçəyi danmaq, əslində öz varlığımızın gerçəyini danmaqdır.

Mənim görüşümdə Tanrı həqiqət və məhəbbətdir. Tanrı əxlaq və yaxşılıqdır. Tanrı qorxmazlıqdır. Tanrı aydınlığın və yaşamın qaynağıdır. Ayrıca, bunların fövqündədir həm də. Tanrı vicdandır. Hətta inancsızlıq və məzhəbsizlik də tanrıdır… Tanrı söz və ağıl sınırlarının dışındadır.

Onun şəxsi vucuduna ehtiyacı olanlar üçün özəl bir Tanrıdır. O, əsərlərin ən təmizi, ən arınmışıdır. O, yalnız Onun varlığına inananlar üçün vardır. Bütün insanlar üçün O, hər şeydir. O, bizim içimizdə, eyni zamanda bizdən üstündür. Bizim fövdümüzdədir.

Tanrı əzab çəkmək deməkdir. O, dözümlü həm də vəhmlidir… Onunla bağlı cəhalətin bir anlamı yoxdur. Son dərəcə bağışlayandır. Çünkü sürəkli bizə tövbə qapısını açıq qoymuşdur.

O, dünyanın tanıdığı ən böyük demokratdır. Çünkü O, bizi azad yaratmışdır. Yaxşılıq və pislik seçimində O, bizi sərbəst buraxmışdır. O, ən böyük zalımdır. Bizi öz iradəmizdə azad buraxsa da çox dar bir meydan önümüzə açmışdır.

Yalnız Onun sevinci üçün işlər görməmizə imkan yaratmışdır. Bu üzdən də Hind məzhəbində bütün bunlar Tanrının atmacaları kimi tanınmaqdadır.

Bütün varlığı doldurmuş olan o həqiqətin ruhunu görmək üçün ən dəyərsiz yaradılışı da özümüz qədər sev məliyik. Bu biçim arzusu olan bir adam özünü həyatın heç bir cilvəsindən uzaqda tuta bilməz.

İştə həqiqətə olan sevgim üzündən siyasət dünyasında da fəaliyyət göstərmək istəmişəm. Məzhəbin siyasətdən ayrı olduğunu müdafiə edənlərin yanıldıqlarını böyük bir əminliklə söyləyə bilərəm.

Öz nəfsimizi təmizləmədən özümüzü bütün canlılarla bərabər tutmamız mümkün deyildir. Bu iç təmizlənmə olmadan “ahimsa” anlamsız röyadan başqa bir şey olmayacaqdır. Arınmış bir iç dünyadan məhrum olan adam heç bir zaman Tanrını anlaya bilməz.

Nəfsin arınmışlığı həyatın bütün sahələrinə yansımalıdır. Nəfsin arınmışlığı yolxucu olduğundan istər-istəməz mühiti də təsirləndirəcək və mühit də təmizlənəcəkdir.

Nəfsi arındırma çox çətin və enişli-yoxuşlu yoldur. Arınmışlığın zirvəsinə çatmaq üçün insan düşüncədə, davranışda və sözdə hər tür şəhvətdən azad olmalıdır. Məhəbbət- nifrət kimi təzadların ötəsinə yüksəlməlidir. Ancaq bütün çalışmalarıma baxmayaraq mən bu üç arınmışlıq zirvəsinə çatmış deyiləm.

Bu üzdən dünyanı öymək mənə təsir etmir və əslində məni incitmiş olur. Mənə görə, incə və üsyankar şəhvət duyğularına qalib gəlmək silahla bütün dünyaya qalib gəlməkdən daha çətindir.

Mən öz mücadiləmdə düşüncədə, davranışda və sözdə arınmışlığın zirvəsinə çatmağa can atan zəif bir varlığam.

Mütləq həqiqət olaraq düşündüyüm bu məqsədlərə çatmaqda sürəkli uğursuzluğa uğrayıram. Arınmışlığın zirvəsinə doğru bu hərəkət çox çətin və əzablı imiş. Ancaq bu çətinlik içimdə sevinc doğurur. Yüksəldiyim hər addımda özümü çox güclü hiss edirəm. Bir sonrakı addımım üçün içimdə böyük güc hiss edirəm.

Mən xalqa və bəşəriyyətə xidmət edərək tanrını görmək istəyirəm. Çünkü tanrının nə göylərdə, nə də yerin altında olduğuna inanıram. Tanrının insanın içində olduğuna inanıram.

Bizim hər bir davranışımızda məzhəbin təsiri olmalıdır. Burada məsələ məzhəbi bir firqənin, ya da xas bir dini təlimlərin əmrlərində deyildir. Söhbət varlığa hakim olan əxlaqi bir düzənə inanmaqdır. Bu məzhəb gözlə görünmədiyi üçün həqiqətsizlik sayıla bilməz.

Bu məzhəb şamançılıq, islam, xristinalıq, yəhudilik və induizm kimi bütün dinləri ehtiva etməkdədir. Onların heç birini danmaz. Onların hamısını bir-biri ilə uyumlu duruma gətirər. Onların anlamlarını gerçəkləşdirər.

Məzhəblər bir tək nöqtəyə doğru hərəkət edən müx təlif yollardır. Biz hamımız bir nöqtəyə doğru hərəkət etdiyimizdə yolların fərqli olmasının önəmi olmaz. Əslində məz həb lərin sayı dünyada var olan insanların sayı qədərdir.

Kimsə öz məzhəbinin həqiqətinə varmış olursa, digər məzhəblərin də həqiqətlərini anlamış deməkdir.

Müxtəlif məzhəblər durduqca, hər kəsin fərqli rəmzlərə ehtiyacı ola bilər. Bu rəmzlər bütə dönüşüb və özünü digər məzhəblərdən üstün bilərsə, o zaman onun heç bir dəyəri olmaz.

Çoxlu araşdırma və sınaqlardan sonra bu sonuca varmışam:

Bütün məzhəblər haqlıdırlar.

Hər məzhəbin əskiklikləri var.

Bütün məzhəblər öz məzhəbim olan Hind məzhəbi kimi mənim üçün əziz və dəyərlidir. Bütün insanların mənim üçün vətəndaşlarım qədər əziz olduqları kimi.

Bütün məzhəblərə öz məzhəbim kimi sayğılı davranıram. Kimsə mənim bir məzhəbi başqa məzhəbə görə üstün bildiyimi sanmasın. Bir gün bir məzhəbdən başqa bir məzhəbə keçə bilərəm.

Tanrı bütün məzhəbləri özü yaratmışdır. Çünkü bütün məz həblərdə Tanrıya doğru-dürüst inanan insanlar var. Başqa bir məzhəbin mənim məzhəbimdən daha aşağı olduğuna nə gizlində, nə də aşkarda inanmışam.

Kiminsə öz məzhəbini bura xıb mənim məzhəbimə gəlməsini heç bir zaman ağlımdan keçirməmişəm. Yalnızca hər kəsin öz məzhəbində arınmış lığın zirvəsinə çatması üçün dua etmişəm. Tanrının evində müxtəlif bölmələr var. Bu bölmələrin hamısı qutsaldır.

Kimsə düşünməməlidir ki, başqa bir məzhəb haqqın da araşdırma aparmaq insanı öz məzhəbindən caydıra bilər. Hind fəlsəfi sisteminə görə bütün məzhəblər bir olan həqiqətin müxtəlif ünsürləridir. Bu üzdən Hind fəlsəfəsi bütün məzhəblərə sayğı ilə yanaşar.

Şübhəsiz ki, bu əməl ilk öncə öz məzhəbinə sayğıdan qaynaqlana bilər. Başqa məzhəbləri öyrənməyə çalışmaq bu sayğını azaltmamalıdır. Tam tərsinə bu sayğını daha da gücləndirməlidir.

Sözlər deyil, həyat şəklimiz bizim gerçək kimliyimizi göstərməldir. Tanrı, yalnızca 1900 il öncə Hz. İsa örnəyində öz xaçını daşımamışdır. Bu gündə onu daşımaqdadır. Hər gün ölüb yenidən dirilir.

Dünya və bəşəriyyət üçün xaç olayını sadəcə 2000 il öncəyə dayandırmaq çox yanlış bir tutumdur. Bu üzdən də tarixin tanrılarını moizə etməyin. Onu bu gün də sizin içinizdə, sizin aranızda yaşayan kimi göstərin.

Öz məzhəblərini təbliğ edib başqalarını bu məzhəbə dəvət edənlərin fəaliyyətlərinə dəyər vermərəm. Məzhəb və inanc söz deyil, əməldir. O zaman hər kəsin əməli onun məzhəbinin təbliğatçısı olur.

Tanrı bilgisi kitablarla əldə edilməz. Bu bilgini insan özündə aramalıdır. Ən yaxşı şəkildə kitablar sadəcə yardımçı ola bilərlər. Bir çox hallarda da bu kitablar həqiqətə əngəl olurlar.

Mən dünyanın bütün böyük dinlərində olan əsas həqiqəti qəbul edirəm. Onların hamısının Tanrı tərəfindən göndə rildiyinə inanıram. Bu məzhəblər o iqlimlərdə yaşayan millətlər üçün lazım olduğundan Tanrı qatından gön dərilmiş.

Biz məzhəblərin kitablarını onlara inananlar kimi oxuyacaq olsaq, bütün məzhəblərin əsasda eyni olduqlarını görərik. Bütün məzhəblərin bir-birini tamamladıqlarını anlarıq.

Tanrıya inanmaq bütün məzhəblərin təməl daşıdır. Gələ cəkdə yer üzündə yalnızca bir tək məzhəbin olacağını ön görmək mümkün deyildir. Nəzəri baxımdan Tanrı bir olduğu üçün bir məzhəbin də olması gərəkir.

Ancaq ger çəklikdə iki adamı belə, təsəvvür etmək olmaz ki, tanrı ilə bağlı eyni təsəvvürlərə sahib olsunlar. Bu üzdən də iqlimlər arası fərqliliklərə cavab vermək üçün məzhəblər arası fərqlərin davam edəcəyi təbii görünür.

Bütün dünya məzhəblərinin aşağı-yuxarı haqlı olduqlarına inanıram. “Aşağı-yuxarı” deyirəm. Çünkü bəşər fərdləri kamil deyillər və bəşərlə bağlı olan heç bir şey də kamil olmayacaqdır. “Kamal” Tanrıya məxsus olan bir sifətdir. Bu sifət də şərhə və bəyana sığmazdır.

Hər bir bəşər fərdinin, hətta Tanrı səviyyəsində kamala çata biləcəyinə inanıram. Bizim üçün gərəkli olan kamal arxasınca yorulmadan yürüməkdir. Ancaq bu ruhani hala vardıqdan sonra onu anlatmaq mümkün olmaz.

Məbədlər, kilsələr, camilər… Tanrının evi olduqlarından dolayı ayrı-seçkilik göstərməzlər. Bütün bunları bəşər inancları bu şəkildə yaratmışdır. Müxtəlif məzhəblərin memarlıq sənətində görüntülənməsidir. Bu əsərlər gözə görünməyən Tanrıya varmaq üçün insanın yaradıcılıq duyğularına verilən cavabdır.

Dualar mənim həyatımı xilas etmişdir. Bu dualar olmasaydı, dəli olardım. Özəl və ümumi həyatımda məni ümidsiz edən çox acı təcrübələrim olmuşdur. Bu acı və ağrılı ümidsizliklərə qalib gəlməyimin səbəbi dualarım oldu. Duaları həyatımın “həqiqəti kimi” saymıram.

Onları ruhi ehtiyacımdan dolayı edirdim. Çünkü bəzən özümü elə bir durumda hiss edirdim ki, dua etmədən sevincli ola bilmirdim. Zaman keçdikcə Tanrıya olan inancım da möhkəmlənirdi. Duaya da ehtiyac gündən-günə artırdı.

Dualarsız həyat mənim üçün soyuq və boş bir şey olurdu. Güney Afrikada olduğumda xristianların dua törənlərinə qatılırdım. Ancaq bu dua törənləri mənim içimi rahat etmirdi. İçdən onlarla birlikdə ola bilmirdim. Onlar Tanrının qarşısında nalə edib ağlayırdılar. Mən bunu edə bilmirdim.

Bu durum məni duadan və Tanrıdan uzaqlaşdırdı. Bir müddət həyatımda heç bir əskiklik hiss etmədim. Ancaq bir zaman gəldi hiss etdim ki, bədənin yeməyə ehtiyacı olduğu kimi ruhun da duaya ehtiyacı var. Əslində ruhun dualara ehtiyacı olduğu qədər bədənin yeməyə ehtiyacı yoxdur.

Çünkü bir çox hallarda sağlığımızı qorumaq üçün ac qalmağı təcrübə etməli, yemək yeməkdən imtina etməliyik. Ancaq dua etməklə bağlı belə imtinalara yer yoxdur. Duada ifratçı olmaq mümkün deyildir.

Budda, İsa və Məhəmməd kimi dünyanın üç böyük öyrətməni danılmaz təcrübələr miras buraxmışlar. Onlar dualarla könüllərini aydınlığa qovuşdurmuşlar. Duasız bu işin gerçəkləşməsi mümkün olmaya bilərdi. Milyonlarca hindu, xristian və müsəlman üçün həyatın tək ümid qaynağı dualardı.

Bəlkə siz bu milyonlarca insanı yalançı adlandıra bilərsiniz. Ancaq həqiqətin tərəfdarı olan mənim üçün bu “yalan”nın özəl bir cazibəsi var. Bu dualar mənim üçün boğularkən, əl atılan gerçək qurtuluş ipi olmuşdur. Onlarsız yaşaya bilməzdim.

Siyasi həyatımda rastlandığım bütün cərəyanlara və ümidsizliklərə baxmayaraq, iç güvənliyimi əsla pozmadım. Mənim iç güvənliyimin həsrətini çəkən bir çox adama həyatım boyunca rast gəldim. Məndəki bu iç güvən duaların hesabına oluşmuşdu.

Mən elm adamı deyiləm, ancaq böyük bir alçaqkönüllülüklə dua əhli olduğumu iddia edə bilərəm. Duanın və ibadətin zahiri mənim üçün önəmsizdir. Bu haqda hər kəsin özünə görə bir üsulu var. Ancaq bəzi konkret qaydalar bəllidir.

Dünyanın böyük öyrətmənlərinin müəyyənləşdirdiyi üsullardan yararlanmaq məncə, daha yaxşı olar. Mən öz şəxsi təcrübələrimdən danışıram. İnsanlar sürəkli dualarla gündəlik həyatlarına yeni şeylər artıra bilərlər.

İnsanın ən ulu hədəfi Tanrını anlamaqdır. Bu üzdən də hər kəsin siyasi, toplumsal, mədəni və məzhəbi fəaliyyətləri bu hədəfə xidmət etməlidir. Bu şəkildə bütün bəşərə xidmət etmək insanın şəxsi görəvinin önəmli bir parçası olur.

Tanrını tanımanın tək yolu Onu yaratdıqlarında aramaqdır. Bu da, yalnız öz ölkəndə xalqına xidmət etməklə mümkündür. Mən bütündən bir zərrəyəm. Tanrının varlığını bəşər toplumunun dışında təsəvvür edə bilmirəm. Yurddaşlarım ən yaxın qonşularımdır.

Vətəndaşlarım o qədər yoxsul və çətin durumdadırlar ki, bütün həyatımı onlara həsr etməliyəm.

Himalay dağlarında bir mağarada tərki- dünyalıq yolu ilə Tanrını tapacaq olsaydım, bunu kəsinliklə edərdim, ancaq Tanrını tanımanın yolunu özüməməxsus şəkildə Hindistanın qurtuluş savaşına qatılmaqda gördüm..

Məzhəbi sadəcə içkini yasaqlayan bir yasaqlayıcı kimi görmək gerçəkdən böyük faciədir. Bundan daha böyük cəhalət olmaz. Kimin hansı ailədə doğulması və ailə özəlliklərinə sahib olması ona üstünlük gətirməz. Yalnız insanın etik özəllikləri ona kimlik qazandırar.

Tanrı kimsənin köksünə üstünlük möhürü yapışdıraraq yaratmamışdır. Bəşər növlərini aşağılayan heç bir qutsal kitab qəbul edilə bilməz. Çünkü böylə bir tutum Tanrı doğruluğunu danmaqdır.

Dünyanın bütün məzhəblərinin haqlı olduğuna inancım tam və sarsılmazdır. Bütün məzhəblər dəyişik iqlimlərdə insan topluluqlarını doğruluğa yönləndirmək üçün göndərilmişdir. Dünyada bir tək məzhəbin hakim olacağına inanmaq doğru deyildir.

Bir baxımdan indinin özündə də dünyada bir tək məzhəbin olduğunu söyləmək mümkündür. Ancaq təbiətdə doğru bir xətt mövcud deyildir. Məzhəb çoxlu budaqları olan ağaca bənzər. Məzhəb ağacının bir tək gövdəsi olsa da, bir çox budaqları vardır.

Tutalım ki, bir xristian mənim yanıma gəlmiş və “Mən “Bhaqvad Qita”nı oxuduqdan sonra Hind məzhəbinə inanmaq istəyirəm” deyir. Mən ona söylərəm: Gərək deyil. Bhaqvad Qitanın sənə verdiklərini İncil də verə bilər.

Ancaq Bhaqvad Qitanın sənə verdiyini İncildən çıxarmağa çalışmamısan. Doğruca bir xristian olaraq qalıb və “Bhaqvad Qita”dan aldıqlarını İncildən almağa çalışman daha yaxşıdır.

Bəşərin müxtəlif fəaliyyətlərindən birinin də məzhəb olduğuna inanmıram. Bir inanan və bir inanmayan hər ikisi bənzər fəaliyyətlərdə buluna bilərlər.

Mənə görə məzhəbli olmaq üzündən siyasətdən uzaqlaşmaq doğru deyildir. Düşünürəm ki, mənim ən dəyərsiz fəaliyyətlərim də məzhəb adlandırdığım mənəviyyatın təsiri altındadır.

Görünən varlıqlarda bir qanunun hökm sürdüyü bəllidir. Kimsə iddia edə bilər ki, qanun yazan olmasa da qanun ola bilər. O zaman mən söyləyəcəyəm ki, qanunun özü həm də qanun yazanın özüdür və o da tanrıdır.

Biz qanundan bir şey gözləyiriksə, bunun ən bəsit anlamı odur ki, biz qanunu tanıyıb ona tabe olmağa çalışırıq. Əslində biz hər zaman istəklərimizə bənzəyirik. Duaların bu üzdən önəmi çoxdur. Çünkü Tanrını istəyib ona bənzəmək ən doğru olandır.

Bizim indiki yaşamımız keçmiş yaşamlarımızın təsiri altındadır. Səbəb-nəticə qanununa görə gələcək həyatlarımız da indiki həyatımızın təsiri altında olmalıdır.31 Bu səbəblə də dəyişik mövzularda iki və ya bir neçə yol ayrıcında qaldığımızda ən yaxşı yolu seçməliyik.

“Pislik nədir?”, “nədən pislik vardır?” kimi sorular bizim sınırlı ağlımızın dışında olan sorulardı. Yaxşılıq və pisliyin hər ikisinin də olduğunu bilməmiz yetərlidir. Ümumiyyətlə, biz yaxşılıqla pisliyi bir-birindən ayırd edə biləcəyimiz qabiliyyətə sahib olduğumuzdan dolayı, bunun birini seçib digərini buraxmalıyıq.

Tanrının öndərliyinə inananlar özləri üçün ən doğru yolu seçmişlər. Heç bir zaman peşman olmazlar. Günəşin düzənli hərəkətindən yorulub usandığını təsəvvür etmək olmaz. Günəş kimi yorulmadan öz inancında kim dayanaqlı ola bilər? Nədən günəşin canlı olmadığına inanmalıyıq?

Günəşlə insan arasında bəlkə bu fərq var ki, günəşin seçim haqqı yoxdur. Ancaq insanın seçim və fərqli davranış haqqı var. Bu haqda da çox danışmağa gərək yoxdur. Bizim üçün önəmli olan budur ki, günəşi öz inancı yolunda yorulmayan bir örnək kimi görürük.

Biz özümüzü tam olaraq Tanrının yüksək iradəsinə buraxib “sıfır” və heç olarsaq, bu durumda könüllü olaraq seçim haqqımızdan vaz keçərik. Artıq heç bir təəssüfə, güvənsizlik və rahatsızlığa yer qalmaz.

Bəli, bəzi mövzular var ki, onu ağıl vasitəsilə anlamamız mümkün olmaz. Yalnız inanc yolu ilə onları qəbul edərik.

Bu durumda inancla ağıl qarşı-qarşıya gəlməz. İnanc ağlın ötəsində durar. İnanc bir cür altıncı hissdir ki, ağıl və məntiq sahəsinin dışında hərəkət edər. Bu ölçülərə uyarsaq, məzhəb tərəfindən edilən iddiaların qəbulunda sorun ortaya çıxmayacaq.

Beləcə Tanrının tək oğlunun İsa olduğuna inanmaq mənə görə ağıl dışıdır. Çünkü Tanrının evlənib övlad sahibi olması mümkünsüzdür.

Burada “oğul” sözü zehni bir qavram və təsəvvür olaraq anlaşıla bilər. Bu anlayışa görə də hər bir fərd İsanın ye rində Tanrının övladı ola bilər. Bir şəxs mənəvi baxımdan yüzlərcə ağac bizdən öndə olursa, onun bir türlü Tanrı övladı olduğuna inanmaq olar.

Bir halda ki, bütün bəşər ümumiyyətlə Tanrının övladıdır. İsanın yaşam biçimi Onun Tanrı ilə çox yaxın olduğunu göstərsə də, ancaq bu yaxınlığı cismani şəkildə maddi yaşamda qəbul etmirik, rədd edirik.

Tanrı şəxs deyil… Tanrı gücdür. O, yaşamın ruhu və mayasıdır. O, arınmış vicdandır. O, əbədidir, ancaq şaşırdıcı olan budur ki, insanlar Onun hər yerdə olduğunu görüb Ondan yararlana bilmirlər. Onun hər yanı əhatələmiş kölgəsinə sığınmırlar.

Elektrik güclü bir axımdır. Hər kəs hər yerdə ondan yararlana bilməz. Bu enerjidən yalnız müvafiq qaydalarla istifadə etmək olar. O, cansız bir enerjidir. Ancaq insan zəhmət çəkib onun istifadə qaydalarını öyrəndiyində, ondan yararlana bilir.

Tanrı adlandırdığımız canlı enerjini də qavramaq mümkündür. Bunun üçün içimizdə sirli biçimdə yerləşdirilmiş Tanrını anlama yasalarını kəşf etməliyik. Bu kəşfdən sonra o yasalara uyğun şəkildə davranaraq Tanrıya yaxınlaşa bilərik.

Tanrını aramaq üçün müqəddəs məkanların ziyarətinə getməyə, şam yandırmağa gərək yoxdur. Heç bir təzahürlərə gərək yoxdur, çünkü Tanrı bizim qəlbimizdədir. Cismi varlığımıza diqqətimizi tam olaraq ortadan qaldırarsaq, Tanrı ilə qarşılaşa biləcəyik.

Davranış haqda nəzəri bilgilərimiz və təsəvvürlərimiz olmazsa, heç bir arama da mümkün olmayacaq. Biz inanmadığımız bir şeyi tapa bilmərik. Varlıq ilk yarandığı gündən bu əqlilik üzərində qurulmuş ki, əgər biz varıqsa, Tanrı da var, yoxuqsa, Tanrı da yoxdur.

Tanrıya inanc bəşərin var olmasından başladığından, Tanrının varlığı günəş gerçəkliyindən də daha görünür olmuşdur. Bu canlı və güclü inanc yaşamın bir çox müəmmalarını çözmüşdür. İnsanın bədbəxtliklərinin yükünü azaltmışdır.

Həyatı məzmunlu etmiş, ölərkən də təskinlikdə bulunmuşdur. Həqiqəti arama da bu ilginc inanc üzündən olmuşdur. Doğruluq Tanrıdır. Tanrı var, çünkü doğruluq vardır. Biz araşdırırıq, çünkü həqiqətin varlığına inanırıq. Ardıcıl araşdırma sonucu və bəlli prinsiplərə riayət edərək həqiqəti tapa bilərik.

Tarix bu aramanın sonucsuz qalmadığını göstərməkdədir. Tanrının varlığına inanmayan məzhəbsizlər belə, həqiqətin var olduğuna inanmışlar. Onlar sadəcə Tanrıya yeni ad taxırlar ki, bu da yeni bir ad deyildir. Onun minlərcə adı var. Həqiqət ona veriləcək ən böyük, ən yaxşı addır.

Tanrı ilə keçərli olan nə varsa, bütün əxlaqi dəyərlərin əsasını oluşduran həqiqətin təsəvvürü üçün də keçərlidir. Ancaq bir az daha aşağı səviyyədə. Çünkü Tanrıya aidlik həqiqəti də içinə almaqdadır. Bu məsələni görməzlikdən gələnlər öz aramalarında bir çox çətinliklərə və müsibətlərə qatlaşmış olurlar.

Bir inanca görə davranarkən, ortaya çıxan sorunları inancsızlığın sorunları ilə bütünləşdirmək yanlışdır.

Himalay zirvələrinə yüksəlmək istəyən bir heyətin yolun çətinlikləri haqqında öncədən təsəvvürləri olmalıdır. Bu çətinliklərə görə davranmalıdır. Yolda mövcud olan çətinliklər heyətin hərəkətini mümkünsüz etməz. Tam tərsinə, zirvəyə çatmanın həyəcanını artırmış olur.

Tanrını aramanın və ona qovuşmanın həyəcanı Himalay dağlarının zirvəsinə yüksəliş həyəcanından minlərcə dəfə üstündür, çətindir və çəkicidir. Belə bir ruhani səfərə həvəsimiz yox isə, bu, inancımızın zəifliyindən dolayıdır.

Ümumən gözlərimizlə gördüklərimiz gerçəklik kimi görünür və gördüklərimizə inanırıq. Əşyanın zahiri görünümünün aldadıcı olduğunu bilməmizə baxmayaraq, zahiriliyin aldadıcılığını qəbul edib ona razılaşırıq.

Ancaq bu zahiriliyin dəyərsiz aldadıcılığını olduğu kimi görsək, öz savaşımızda uğurumuzun yarısını qazanmış oluruq.

Belə bir yanaşma Tanrını və ya həqiqəti aramanın üsulunu təşkil edər. Biz özümüzü bu aldadıcı zövqlərin əsarətindən qurtarmadıqca, hətta Tanrını və həqiqəti aramağa vaxt tapa bilməyəcəyik. Belə böyük və önəmli aramanı aldadıcı zahiri şeylərə fəda etmək doğrudurmu?

Tanrı ilə bağlı bir çox adlar var. Çünkü tanrı sonsuz biçimlərdə cilvələnər. Bu adlar məni şaşırdır. Hətta bəzən şaşqınlıqdan az qalıram bayılım. Ancaq mən Tanrını, yalnızca həqiqət olaraq qəbul edirəm. Mən Onu hələ tapmasam da, sürəkli arayıram.

Ona varmaq üçün ən əziz nəyim varsa, fəda etməyə hazıram. Hətta canımın bu yolda fəda edilməsi istənilirsə, umarım buna da hazırlığım olur.

Ancaq bu mütləq həqiqəti tapmadığım halda, nisbi həqiqəti anladığım şəkli ilə vəfalı olmalıyam.

Öz inkişaf yollarımda Tanrı olaraq bildiyim mütləq doğruluqla çox keçici qısa görüşlərim olmuşdur. Gün keçdikcə bu görüş məndə daha da möhkəmlənir ki, yalnız O, gerçəkdir və Onun xaricində heç bir gerçəklik yoxdur.

Bu inancın məndə necə gəlişdiyini bilmək istəyən varsa, mənim sınaqlarıma qatılmalıdırlar. Başarsalar, mənim inancıma da şərik olmalıdırlar. Ayrıca, bu inanc gün keçdikcə məndə daha da möhkəmlənir. Mənim üçün mümkün olan, hətta bir çocuq üçün də mümkün ola bilir.

Bu sözümün isbatı üçün möhkəm dəlillərim var. Həqiqəti arama vasitələri çətin olduqları qədər də asandır. Təkəbbürlü birisi üçün bəlkə də qeyri-mümkün görünə bilər.

Ancaq məsum bir çocuq üçün bu, çox asandır. Həqiqət arxasınca yürüyən insan, hətta bir toz zərrəsindən də sadə və alçaqkönüllü olmalıdır.

Həqiqətin görüşünə tam olaraq vara bilsəydik, artıq onu aramağa gərək qalmazdı. Birbaşa Tanrıya qovuşardıq. Çünkü həqiqət tanrıdır. Ancaq yaradılış etibarı ilə həqiqəti arayanlar olduğumuzdan dolayı öz qeyri-kamil olmağımıza görə, aramalarımıza davam edərik.

Özümüz qeyri-kamil isək, təsəvvürümüzdə olan məzhəb də qeyri-kamil olacaq. Biz məzhəbi var olduğu kimi tam olaraq anlamırıq. Necə ki, Tanrını da olduğu kimi anlamırıq.

Məzhəb bizim təsəvvürümüzdə olduğu kimi qeyri-kamil isə, demək ki, məzhəb də şəxsin gəlişməsinə uyğun şəkildə gəlişib dəyişə bilər. İnsanlar tərəfindən yaradılan bütün məzhəblər qüsurlu isə, onların hansının üstün olduğunu müqayisə etmək doğru olmaz.

Bütün məzhəblər həqiqətin görünümündən bir parçadır. Ancaq bütün məzhəblər qüsurlu və əskikdirlər. Başqa məzhəblərə olan sayğımız onların qüsurlarını görməmizə əngəl olmamalıdır. Ayrıca, biz öz məzhəbimizin də əskikliklərini görməliyik.

Bu əskikliklərdən dolayı da öz məzhəbimizdən uzaqlaşmamalıyıq. Bu qüsurlara qalib gəlməliyik. Bütün məzhəblərə bir gözlə bərabərcə baxarsaq, heç şübhəsiz ki, başqa məzhəblərdə olan yaxşı nə varsa, alıb öz məzhəbimizlə iç-içə edəcəyik.

Ağacın bir tək gövdəsi və bir çox budaqları olduğu kimi, həqiqi məzhəb də bir təkdir. Bu bir tək olan məzhəb bəşər fərdləri tərəfindən mənimsənildiyində müxtəlifləşir.

Doğru məzhəbin sınırları dilə və bəyana sığmaz. Bütöv olmayan insanlar bu tək məzhəbi bütöv olmayan dilləri ilə bəyan edirlər. Onların danışdığı sözləri digər bütöv olmayan şəxslər açıqlamağa çalışırlar. Belə bir durumda hansı açıqlamanı dürüst və mötəbər saymaq olar?

Hər kəs öz baxışınca bir şeylər söyləməyə çalışır. Hər kəs də haqlı ola bilər. Bu üzdən başqalarının inancına da xoşgörü ilə baxmaq gərəkir. Başqalarının məzhəbləri qarşısında dözümlü olmaq öz məzhəbini gözdən salmaq anlamında deyildir.

Öz məzhəbinə çox sağlıqlı biçimdə bağlı olanlar başqa məzhəblər qarşısında dözümlü olurlar. Dözüm, açıq intiusiya imkanlarını genişləndirir. Quzey qütbün Güney qütbdən uzaq olduğu qədər aydın intuisiya da təəssübdən uzaqdır.

Məzhəblə gerçək anlamda tanışlıq dinlər arasındakı sınırların və divarların uçurulmasına səbəb olur.

Adamlardan qorxma duyğusundan uzaqlaşıb, yalnız doğrunu aramağa özümüzü həsr etdiyimizdə hər bir fərdin Tanrının elçisi olma ehtimalı mümkün ola bilər. Mən öz yaşamımda yalnız doğrunun doğruluğunu aradığıma inanıram və adamlardan da qorxmuram.

Tanrı iradəsi ilə bağlı heç bir özəl kəşfim yoxdur. Tanrının hər gün insanlara göründüyünə inanıram. Ancaq biz qulaqlarımızı içimizdəki “sükunətli incə səs”ə qapadır və gözlərimizi “alov dirəkləri”nə yumuruq.

Mənim gerçək ağam və yönləndiricim olan Tanrı ilə həmsəfər olmağa qərar verdim. O çox qısqanc bir ağadır və kimsəni öz mülkünə şərik etməz. Bu üzdən də hər kəs boş əllərlə, təslim ruhla və arınmış niyyətlə Onun hüzuruna getməlidir.

O zaman dünyanın qarşısında güclü olmanız üçün O, sizə yardımçı olacaq. Bu durumda O, sizi bütün bəlalardən qoruyacaqdır.

Tanrının varlığını içimdə hiss etməsəydim, hər gün qarşılaşdığım minlərcə müsibətlərin qarşısında dəli olardım. Sonunda özümü Huqli çayına atıb intihar edərdim.

Elmi baxımdan yaxşılığın və pisliyin dərinliyində tanrı vardır. Tanrının yönləndiriciliyi doktorların bıçağında olduğu qədər adam öldürənlərin qılıcnında da vardır. Ancaq bu yaxşılıqlar və kötülüklər insanlıq ölçüləri ilə dəyərləndirildiyindən bir-biri ilə anlaşa bilmədən uzaqdırlar.

Bir otaqda mənim yanımda oturan adamı gördüyümdən daha çox Tanrının varlığına inanıram. Havasız və susuz yaşaya biləcəyimi qəbul edə bilərəm, ancaq tanrısız yaşaya bil mərəm. Kimsə mənim gözlərimi söküb yerindən çıxara bilər. Gözlərimin sökülməsi məni öldürməz.

Ancaq mənim Tanrıya olan inancım əlimdən alınsa, mən ölü kimi bir şey ola ram. Kimsə mənim bu söylədiyimi xürafat kimi qəbul edə bilər. Bu xürafatın məni canlı və həyəcanlı tutduğunu söylə məliyəm.

Çocuqluq çağlarımdan təhlükə ilə qarşılaşdı ğımda Tanrının adlarından biri olan “Ram” sözünü dilimə gətirərdim. Bunu mənə yaşlı bir dayə (baxıcı qadın) öyrətmişdi.

Özümüzü heç səviyyəsinə endirmədiyimiz müddətcə, içimizdə olan pislikləri boğa bilmərik. Tanrı bizə bağışladığı böyük azadlıq nemətinin qarşısında mütləq bir təslim tələb etməkdədir. İnsan özünü heçlik səviyyəsinə endirdiyində dərhal özünü bütün canlı varlıqların xidmətində görər.

Bu özündən yox olub heçləşmə insana içgüvən və yeni həyat duyğusu gətirər. Bu mərhələdən sonra insan yeniləşir və Tanrının yaratdıqlarına xidmət etməkdən yorulmur.

Həyatda elə mərhələlər ortaya çıxır ki, ən güvənilir dostların belə, səninlə gəlməz olsalar da, təkbaşına hərəkətə keçib irəliyə doğru yürüməlisən. Bir neçə vəzifə eyni anda qarşımıza çıxdığında “içimizdəki sakitləşdirici incə səs”in söylədiklərinə inanmalıyıq.

Bir saniyə belə, məzhəbsiz yaşaya bilmərəm. Bir çox siyasi dostlarım mənim durumumdan dolayı rahatsız olub ümidsizliyə qapılırlar. Çünkü onlar deyirlər ki, mənim siyasi davranışlarım məzhəb kökənlidir. Doğru söyləyirlər.

Mənim siyasətim və digər bütün davranışlarım inancımdan qaynaqlanmaqdadır. Çünkü mənə görə məzhəb, yəni sürəklilik, yəni Tanrının hər nəfəsimizə hakim olmasıdır.

Məncə məzhəbdən ayrılmış siyasət uzaq durmamız gərəkən bataqlıqdır. Siyasət millətlər üçündür. Millətlərin rifah və asayişi ilə bağlı olan siyasət, doğrunu məzhəb yolu ilə arayan insanların da razılığını qazanmalıdır.

Mənə görə tanrı və doğruluq (həqiqət) eynimənalı (sinonim) sözdür. Kimsə isbat edərsə, Tanrı əyriliyin, işkəncənin də Tanrısıdır, mən Tanrıya tapınmaqdan çəkinərəm. Bu səbəblə də siyasətin dürüst olması üçün Tanrının orda hiss olunması gərəkməkdədir.

Mən özümü bütün bəşər toplumu ilə bütünləşdirmədən məzhəbi bir yaşama sahib ola bilməzdim. Bunun üçün də siyasətlə məşğul olmam gərəkirdi. Bu gün insan oğlunun fəaliyyətləri bir-birinə bağlı vahid kimi bölünməz bir bütün oluşdurmaqdadır.

Toplumsal, iqtisadi, siyasi və məzhəbi işləri bir-birindən ayrı parçalara bölmək mümkün deyildir. Mən bəşər fəaliyyətinin xaricində heç bir məzhəb tanımıram.

Digər fəaliyyət sahələri üçün məzhəb əxlaqi zəmin oluşdurmaqdadır. Bu zəmin olmazsa, həyat heç bir anlamı olmayan qarma-qarışıq boğuntu ortamına dönüşər.

Bizi həyatın fırtınalı dənizlərində yönləndirən gücün adı inancdır. Bu inanc iç Tanrıya yönəlmiş olan oyaq vicdandan başqa bir şey deyildir. Bu inanca varmış olan insan heç bir istəkdə bulunmaz. Onun bədəni xəstələnsə də ruhu sağlam olur.

Maddi baxımdan yoxsul olsa da, ruhi zənginliyin içində özünü hiss edər.

Zahiri görünüm müxtəlifdir. Ancaq bu müxtəlifliyə ilham verən ruh birdir. Bu birlik hər şeyin əsasını və xarici müxtəlifliyin hamısını içərdiyindən yüksəklik və aşağılıq kimi anlayışlar orda anlam daşımaz.

Bu birlik gündəlik yaşamımızda hər gün rastlandığımız gerçəklikdir. Bütün məzhəblərin məqsədi bu birliyi təmin edə bilməkdir.

Gəncliyimdə mənə Tanrının min adını əzbərləməmi öyrətmişdilər. Ancaq bu min ad Tanrının bütün sifətlərini əhatə etmirdi. Məncə, Tanrının bütün yaradılmışlar qədər adı var. Bu bir gerçək olduğundan “tanrının adı yoxdur” deyirik.

Tanrının müxtəlif surəti olduğundan onu şəkilsiz və surətsiz olaraq bilirik. Dəyişik dillərdə danışdığından onu danışmaz olaraq bilirik. İslam üzərinə araşdırma aparanda gördüm ki, İslamda da bu şəkildədir və İslamda da tanrının bir çox adları var.

Mən “Tanrı sevgidir” deyənlərə qatılıram. Öz içimdə bunu da deməyə alışmışam ki, “Tanrı məhəbbətdir, ancaq həm də məhəbbətin ötəsidir, həqiqətdir.”

Mən böylə bir sonu ca varmışam ki, sözlərlə Tanrını anladacaq olursaq, “Tanrı həqiqətdir” demək gərəkir. İki il öncə bundan da daha irəliyə gedərək “həqiqət Tanrıdır” dedim. “Tanrı həqiqətdir” və “həqiqət tanrıdır” anlayışları arasında çox incə bir fərq var.

Mən əlli illik həqiqəti arama çabalarımda belə bir qərara gəldim ki, həqiqətə qovuşmanın ən yaxın yolu eşq və məhəbbətdir. Ancaq eşq və məhəbbətin də dillərdə dəyişik anlam daşıdığına şahid oldum. Şəhvani anlamında eşq və məhəbbət çox təhlükə yarada bilər.

Anladım ki, “ahimsa” anlamında məhəbbətin dünyada çox az tərəfdarı var. Ancaq həqiqətlə bağlı ikili anlama rast gəlmədim. Tanrıya inanmayan məzhəbsizlər də həqiqətin gücünü inkar etmirlər.

Bu üzdən də belə qərara gəldim ki, “Tanrı həqiqətdir” söyləmi yerinə “həqiqət Tanrıdır” söylənilsin. Başqa bir problem da var. Milyonlarca insan Tanrının adını çəkərək aqressiv davranırlar. Alimlərin həqiqətin kəşfi yolunda aqressiv davrandıqları kimi.

Hind inancında deyilir ki, yalnız Tanrı var və ondan başqa heç bir şey yoxdur. Bu mətləb İslamda da israrla “la ilahə illəllah” şəklində ortaya çıxmışdır. Anlaşıldığı kimi, İslamda da deyilir ki, yalnız Tanrı var və tanrının başqa heç bir şey yoxdur.

Sanskrit dilində həqiqət anlamı daşıyan “sat” sözünün dəqiq mənası “var olan” deməkdir. Bu və digər dəlillərdən dolayı anladım ki, “həqiqət Tanrıdır.”

Bu təbir məni daha çox razı salmaqdadır. Həqiqəti Tanrı olaraq tapmaq istədiyinizdə onun tək yolu məhəbbət, yəni qeyri-aqressivlik olacaqdır.

Məqsəd və vasitə qavramlarının incələnməsində bunları sinonim sözlər olaraq qəbul etdiyimdən dolayı açıqca və daxili inamla “Tanrı məhəbbətdir” söyləyə bilərəm.

Mütləq həqiqət açısından bədən də bir tür mülk sayılır. Bu, doğrudur ki, deyirlər ruhun ləzzətə meyllənməsi cismi yaratmış olur. Ruhun bu təmayülü ortadan qalxarsa, cismə də ehtiyac qalmaz, insan doğum-ölüm dönüşümündən qurtulmuş olur.

Ruh çox geniş varlıqdır. O zaman nədən ruh bədəndə məhbus qalmalı, ya da bu qəfəsi qorumaq üçün başqa canlıları da öldürməlidir? Yemək-içməklərimiz, yalnızca xidmət üçün olmalıdır.

Bu tip düşüncə sevincə səbəb olar və belə bir sevincli duyğu oluşdurar ki, həyat boşuna bir şey deyildir, onun mənası vardır.

Həqiqət nədir? Bu, çox çətin bir sualdır. Bu sorunu mən bu biçim çözmüşəm ki, həqiqət insanın iç səsinin çağrılarıdır. O zaman belə bir soru ortaya çıxa bilər ki, nədən müxtəlif insanlar həqiqətləri dəyişik və təzadlı olaraq düşünürlər?

İnsan şüurui sonsuz biçimlərdə davrandığından dolayı biri üçün həqiqət olaraq görünən bir başqasına həqiqət dışı görünə bilər. Bu nədənlə də bu haqda təcrübələr etmək istəyənlər təcrübələr üçün xüsusi şərtlərin yaradılması nəticəsinə gəlirlər.

Hər kəs haqq azadlığı, vicdan və inanc azadlığından danışmaqdadır. Belə bir durumda bir cür intizam olmazsa, həqiqətsizlik bu qarmaşıq dünyanı başına alar. Mənim görüşlərimə görə insanlıqdan bütöv bir hiss daşımayan adamlar üçün həqiqətin anlamı yoxdur.

Həqiqətin sonsuz dənizində üzmək istəyən hər kəs ilk öncə özünü sıfıra çatdırmalı, heç olaraq görməlidir.

Həqiqətin hər insanın qəlbində yuvası var. Hər kəs həqiqəti bu yuvada gördüyü kimi aramalıdır. Ancaq kimsə başqalarını onun həqiqətini qəbul etməyə zorla ma malıdır.

Həyat diləklər yolunda çabalamalardan ibarətdir. Həyatın görəvi insanın nəfsini tanıyıb kamala doğru hərəkətindən ibarətdir. Əskikliklər üzündən bu idealdan vaz keçib başqa hədəflərə yönəlməmək gərəkir.

Mən böyük acı duyğusu ilə öz əskikliklərimi anlayıram. Hər gün içimdən səssiz “yardım et!” hayqırtıları həqiqətə doğru yüksəlmədədir. Bu əskikliklərimin əlindən qurtulmaq üçün doğruluğun (həqiqətin) mənə yardım etməsini diləyirəm.

Mənim yazılarımda doğrusuzluğa (həqiqətsizliyə) və yalana yer yoxdur. Çünkü həqiqətin xaricində heç bir məzhəbin olmadığına inancım sarsılmazdır. Bu üzdən doğruluqdan vaz keçərək qazanacağım hər şeyi rədd edirəm.

Dünyanın məhəbbət üzərində qurulduğuna olan inancımdan dolayı yazılarımda kimsəyə qarşı nifrət və kin yoxdur. Yalnız məhəbbət olan yerdə həyat var. Məhəbbətsiz həyat ölümdür. Bir tərəfi məhəbbət olan sikkənin digər tərəfi həqiqətdir.

Düşünürəm ki, doğruluq və sevgi ilə bütün dünyanı fəth etmək mümkündür.

Mən yalnız həqiqət yolçusuyam. Həqiqətin xaricində heç bir intizam tanımıram.

Həqiqət aranması gərəkən ilk şeydir. Həqiqəti aradığınızda gözəllik və yaxşılıq öz-özünə sizə tərəf gələcək. Bu, Hz. İsanın “Dağın zirvəsində moizə”sinin öyrətilərindən başqa bir şey deyildir. Məncə İsa və Məhəmməd böyük sənət adamı idilər.

Çünkü onlar həqiqəti görürdülər. Araşdırmaçıların söylədiklərinə görə Quran ərəb ədəbiyyatının ən üstün kitabıdır. İsa və Məhəmməd böyük bir sənət əsəri yaratmaq istəmirdilər.

Ancaq hər ikisi həqiqət arxasınca olduqlarından sözün də lətafəti öz-özünə ortaya çıxırdı. Mənim də arxasınca olduğum və uğrunda canımı verə biləcəyim həqiqət də budur.

Tanrı ilə bağlı belə bir sorun var ki, Onu bəyan etmək olmur. Ancaq həqiqəti vəsf etmə hər bəşərin qəlbində var. Həqiqət bu an haqq sandığınızdır və bu Tanrıdır. Kimsə bu nisbi həqiqətə inansa, əmin olmalıdır ki, zaman axışı içində mütləq həqiqətə də çata bilər.

Mən həqiqətin yolunu tanıyıram. Düz və incədir. Sanki kəsici bir qılınc kimi. Bu yolda yürüməkdən zövq alıram və sapdığımda açıqca ağlayıram. Tanrı “Çalışan kimsə heç bir zaman həlak olmaz” deyir. Mən Tanrının bu çağırısına içdən inanmışam.

Əskikliklərimdən dolayı min kərə yenilsəm də inancımı itirmərəm. Cismimi tam olaraq kontrol etdiyim zaman Tanrı işığını içimdə görəcəyimə inanıram.

Mən həqiqət arayan biriyəm. Ona doğru bir yol bulmuşam və durmadan sürəkli olaraq ona tərəf yürüməkdəyəm. Ancaq hələ ona varmadığımı anlayıram. Həqiqətə qovuşmaq üçün insan özünü və taleyini yaxşı bilməlidir, yəni kamil olmalıdır.

Nə yazıq ki, mənim əskikliklərim var. Bütün çabalarım bu əskiklikləri ortadan qal dırmağa yönəlib. İnsan öz əskikliklərini istisna durumlarda görə bilir.

“Çevrəmi sarmış olan qaranlıqda” həqiqətə doğru uzanan yolu görürəm. Ümumiyyətlə, çox yanılıram, hesablarım yanlış nəticə verir. Tək inancım Tanrıyadır. İnsanlara olan inancım da Tanrıya olan inancımdan qaynaqlanmaqdadır. Tanrı adında istinadgahım olmasaydı, insanlara nifrət edərdim.

Mən “Qutsal adam paltarında siyasətçi” deyiləm. Həqiqətə inanmaq ağıllılığın zirvəsi olduğundan, bəzən davranışlarım yüksək siyasi ustalıq kimi görüntülənir. Həqiqət və “ahimsa” xaricində heç bir siyasət izləməmişəm.

Hətta vətənimin qur tuluşu adına da həqiqət və “ahimsa”dan vaz keçmək istəmirəm. Ayrıca, həqiqət və “ahimsa”dan vaz kəçərək vətənimin qurtuluşuna da inanmıram.

Düşünrəm ki, həqiqət məfkurəsini “ahimsa”dan daha yaxşı anlayıram. Təcrübələrim göstərmişdir ki, həqiqətdən vaz keçsəm, “ahimsa” bilməcəsini çözə bilməyəcəyəm. Bəl kə yolu düzcə getmə cəsarətim yoxdur. Bunların hər ikisi öz dərinliklərində eyni məna daşımaqdadır.

Şübhə inancın köksüzlüyündən və ya olmamasından qaynaqlanar. Gecə — gündüz “Tanrım, mənim inancımı möhkəm et” deyə dua edirəm. Aşağılanmalarda, uğursuzluqlarda və fırtınalı yaşamımda öz güvənimi, sarsılmazlığımı qoruyuram.

Bu da tanrıya olan sarsılmaz inancımdan dolayıdır. Tanrını milyonlarca surətlə təqdim edə bilərik. Ancaq mən “həqiqət tanrıdır” düşüncəsini qəbul etmişəm.

Daxili bir yönləndiricimin, ya da yanlış ilhamlarımın olduğunu heç bir zaman iddia etməmişəm. Təcrübələrimə dayanaraq söyləyə bilərəm ki, bəşərin özünü səhvsiz sanması yanlışdır. İlham, bəlkə insanı təzadlardan azad etmək üçün ola bilər.

Çünkü insan hər dəqiqə təzadlarla qarşı-qarşıyadır. Bu nədənlə də səhvsizliyi iddia etmək çox təhlükəlidir.

Ancaq bu, içimizdə bir tür ilham və yönləndiricinin olmaması anlamına gəlməz. Dünyanın ağıllı insanlarının təcrü bələrinə baxmaq lazımdır. Gələcəkdə bu təcrübələrdən yararlanmaq lazım olacaq. Ayrıca, təməl həqiqətlər müxtəlif formada deyillər, yalnız bir tək həqiqət var.

Bu bir tək olan həqiqət də “Ahimsa”, yəni qeyri aqressiv davranmaqdır. Bəşər fərdləri sınırlı imkanları ilə sonsuz olan məhəbbət və həqiqi kamala çata bilməz. Ancaq bu yolda yönləndirildiyimiz ölçüsündə irəliləmək mümkündür. Təbii olaraq həqiqətə əməl etməkdə səhvlərə yol verəcəyik.

Arasıra bu səhvlərimiz çox böyük də ola bilər. Ancaq insan özünə hakim olan bir varlıqdır. Öz nəfsinə hakim olan insan yanıldığı ölçüdə öz yanlışlıqlarını düzəltmə imkanlarına da sahibdir.

Mən dəyərsiz bir şəxs kimi görünə bilərəm. Ancaq doğruluq mənim vasitəmlə, məndə yuvalanaraq dil açıb danışdığında yenilməz və dəyərli oluram.

Həyatım boyunca dəyərsiz və hədəfsiz bir söz söyləməmişəm. Mənim təbiətim hər şeyin qəlbinə diqqət edəcək formadadır. Bu yolda tam olaraq uğurlu olmamışamsa da, doğruluğun (həqiqətin) özünü eşitdirəcəyini bilirəm. Bu, mənim təcrübələrimdə çox kərə ortaya çıxmışdır.

Doğruluq arayan kiçik biri olsam da yolumda çox ira — dəliyəm. Özümü ararkən, mənimlə yoldaşlıq edən tərəfdarlarıma güvənirəm. Bu, onların köməyi səhvlərimi görməyimə səbəb olur. Eyni biçimdə onlar da mənim vasitəmlə yanlış lıqlarını görmüş olurlar.

Öz intiusiyamda və mühakimələrimdə çox kərə yanıldığımı etiraf etməliyəm. Hər sahədə vardığım yollara tənqidi baxdığımdan bənzər zərərlərlə qarşılaşmamışam. Tam tərsinə, qeyri-aqressivliyin təməl həqiqəti daha da açıqca görüntülənmişdir.

Ölkəm mənim bu fəaliyyət tərzimdən heç bir zaman zərər görməmişdir.

Mən gözəlliyi doğruluqda (həqiqətdə) görmüş, ya da doğruluq vasitəsilə mənimsəmişəm. Yalnızca düşüncədə olan doğruluq deyil, həqiqətlə iç-içə olan çöhrələr, səslər, təsvirlər çox gözəl olurlar. Çox zaman insanlar həqiqətin gözəlliyini görə bilməzlər.

Adi bir şəxs həqiqətdən qaçar və onun gözəlliyi qarşısında kor olar. İnsanlar həqiqətin gözəlliyini görməyi başardıqlarında gerçək sənət o zaman başlayacaq.

Gerçək bir sənət adamının görüşündə zahiri gözəlliyin ötəsində ruhi gözəlliyi də yansıdan üz gözəl sayılır. Həqiqətdən ayrı heç bir gözəllik mövcud deyildir. Bəzən həqiqət, zahiri gözəl olmayan biçimdə görünə bilər.

Bilindiyi kimi Sokrat öz zamanında ən dürüst və doğrunu söyləyən şəxs olmasına baxmayaraq, çox çirkin görünüşlü sifəti var imiş. Mənə görə Sokrat dünyanın ən gözəl insanı imiş, çünkü bütün gücü ilə həqiqəti aramışdır.

Zahirən çirkin görünməsi heç də Fidyasın qürurla həqiqətin gözəlliyinə tərif deməsinin qarşısını almamışdı. Fidyas bir sənətçi kimi gözəl üzləri görməyə alışsa da, bu həqiqətin də gözəlliyini görə bilmişdi.

Öz fani varlığımızda əsir kimi bulunduğumuz müddətcə, bütöv həqiqəti görmə mümkünsüzdür. Biz onu yalnız öz təsəvvürümüzdə ölçə bilərik. Fani və davamsız olan bədənimizlə əbədi həqiqətlə qarşılaşmamız qeyri-mümkündür. Bu üzdən də son çarə şəxsin imana və inanca tapınmasında ortaya çıxar.

Tanrının mənə bağışlarda bulunduğu iddiasında olmamışam. Peyğəmbərlik iddiam da yoxdur. Mən, yalnızca həqiqəti arayıb tapmağa çalışan kiçik və sadə bir insanam. Düşünürəm ki, Tanrı ilə qarşılaşmaq üçün heç bir fədakarlıqdan vaz keçilməməlidir.

İctimai, siyasi və insansevərlik olaraq adlandırılan mənim bütün fəaliy yətlərim bu məqsədə xidmət etmişdir. Tanrını, yalnızca ən böyük əsərlərində deyil, ən kiçik olaraq yaratdıqlarında da gör mək mümkündür. Mən bu kiçik və düşkün varlıqların köməyilə Tanrını anlamağa çalışıram.

Onlara xidmət etmədən bu mərhələyə çata bilmərəm. Aşağı siniflərə xidmət etmə həvəsim burden qaynaqlanır. Siyasətə qatılmadan bu xidmətləri edə bilməyəcəyimdən, siyasətə qatılmaq zorunda qaldım.

Bu üzdən də mən ağa və ərbab deyil, xidmət etməyə həvəsli olan bir şəxsəm. Vətənim Hindistana xidmət yoluyla bütün insanlığa xidmət etməyə çalışıram.

Həqiqət və dürüstlüyün xaricində heç bir məzhəb yoxdur.

Gerçək məzhəblə gerçək əxlaq ayrılmaz biçimdə birbirinə möhkəm bağlarla bağlanmışlar. Əxlaq üçün məzhəb tarlada toxumu suvaran su kimidir.

Ağılla üst-üstə düşməyən, əxlaqla ziddiyyətdə olan hər tür məzhəbi rədd edirəm. Əxlaqa zidd olmadığı ölçüdə ağıl dışı məzhəbi duyğular qarşısında dözə bilərəm.

Əxlaq ölçülərini itirdiyimizdə, artıq əxlaqlı biri ola bilmə rik. Əxlaqı ayaqlar altına alan məzhəb ola bilməz. Məsələn, həqiqətdən çox uzaq olan bir şəxs rəhmsiz və qəddarca davranaraq, Tanrının onunla olduğunu iddia edə bilməz.

Bizim istəklərimiz iki bölümə ayrıla bilər: eqoist və altruist. Bütün eqoistl istəklərimiz qeyri-əxlaqi ikən, özümüzü gəlişdirmə və başqalarına yararlı olma kimi təmayüllərimiz əxlaqidir. Ən yüksək əxlaqi ölçü budur ki, hər zaman insanlığa xidmət etməyə hazır olmalıyıq.

Ruhani olduqlarını iddia etdiyim davranışlarım əməldə yararlı olmursa, mənim üçün böyük məğlubiyyətdir. Məncə ən ruhani davranışlar, ancaq əməldə yararlı olanlardır.

Qutsal kitablar ağlın və həqiqətin tərsinə ola bilməz. Onlar ağlı dərinləşdirmək, ağlın önündəki maneələri ortadan qaldırmaq və həqiqəti aydınlatmaq üçün gəlmişlər.

Bizim istəklərimiz iki bölümə ayrıla bilər: eqoist və altruist. Bütün eqoistl istəklərimiz qeyri-əxlaqi ikən, özümüzü gəlişdirmə və başqalarına yararlı olma kimi təmayüllərimiz əxlaqidir. Ən yüksək əxlaqi ölçü budur ki, hər zaman insanlığa xidmət etməyə hazır olmalıyıq.

Ruhani olduqlarını iddia etdiyim davranışlarım əməldə yararlı olmursa, mənim üçün böyük məğlubiyyətdir. Məncə ən ruhani davranışlar, ancaq əməldə yararlı olanlardır.

Qutsal kitablar ağlın və həqiqətin tərsinə ola bilməz. Onlar ağlı dərinləşdirmək, ağlın önündəki maneələri ortadan qaldırmaq və həqiqəti aydınlatmaq üçün gəlmişlər.

Nəyinsə daha əski və qədim olduğundan dolayı yaxşı olacağına inanmıram. Tanrının verdiyi ağıl nemətini əski gələnəklərə fəda etmək istəmirəm. Hər hansı bir gələnək nə qədər əskilərə dayansa da, əxlaqla uyğunluq içində deyilsə, yer üzündən silinməlidir.

Xalqın bir qismini nəcis görmək bəlkə çox əski bir gələnəkdir. Çocuqların evləndirilməsi də çox əski bir gələnəkdir. Bu kimi bir çox gələnəklərin kökü çox əskilərə dayanır. Əlimdən gələrsə, bütün bu gələnəkləri tarixdən silərəm.

Bütlərin məndə heç bir duyğu oyandırmamasına baxmayaraq, bütlərə sitayiş etməyə, bütpərəstliyə pis baxmıram. Çünkü bütpərəstıiyin də insan təbiətinin özəlliyi olduğunu düşünürəm. Biz insan olaraq zahiri şeylərə və rəmzlərə də ehtiyacımız vardır.

Dua vaxtı bütlərdən və təsvirlərdən yararlanmağı yasaqlamıram. Ancaq Tanrıya heç bir vasitə olmadan tapınmanı qəbul edirəm, bəlkə mənim bu seçimim doğru deyildir. Bir şey bəzən bir adam üçün uyğun görünərkən, eyni şey bir başqası üçün uyğunsuz görünə bilər.

Bu iki adamın hansının haqlı olduğunu söyləmək çətin işdir. Onların durumlarını müqayisə etmək olmaz.

Mən belə bir inama varmışam ki, sözlər də bəşər övladı kimi, məna və məzmun baxımından mərhələ-mərhələ gəlişmişlər. Məsələn çox dərin mənası olan “Tanrı” qavramı hər kəs üçün eyni anlam daşımaz. Bu qavram şəxsi təcrübələrimizə və daxili-mənəvi gəlişmələrimuizə görə dəyişib yeni anlam daşıyar.

Mən həyatda nə bir təzad görürəm, nə də dəlilik. Doğrudur, insan öz başının arxasını görə bilmədiyi kimi, öz qüsurlarını da görə bilməz. Ancaq ağıl iddiaçıları məzhəb böyüklərini dəliliklə suçladıqlarından dolayı, mən öz haqqımda belə düşünürəm ki, böyük ehtimala görə mən dəli deyiləm.

Sadəcə mən gerçək məzhəbi bir adamam. Ancaq gerçəklik, yalnız ölümümdən sonra bəlli olacaq. Bunlardan hansına aid olduğumu ölümüm isbatlayacaqdır.

Bir başqasının yanlışlıqlarını gördüyümdə, düşünürəm ki, mənim də buna bənzər yanlışlıqlarım olmalıdır. Şəhvət düşkünü birini gördüyümdə, öz keçmişimi xatırlayıram və “mən də belə idim” deyirəm. Bu şəkildə bütün dünya in san ları ilə bir türlü bağlar, bağlantılar qurmuş oluram.

Düşünürəm ki, dünyada ən aşağı olaraq görünən bir insan da rahat olmadıqca, mən rahat ola bilmərəm.

Kiminsə haqqını olduğu qədər verməsəm, Tanrı qarşısında cavab verməliyəm. Ancaq əminəm ki, haq vermə məsələsində nə qədər əliaçıq olsam, tanrı bir o qədər məni öz mərhəmətinə tuş edəcək.

Sürəkli iş ortamında yaşamaq sevinc deməkdir. Sabahın mənə nələr gətirəcəyini bilmədiyimdən dolayı, özümü azad bir quş kimi hiss edirəm. Öz istəklərimə qarşı şərəfli savaş düşüncəsi məni sağlıqlı saxlamaqdadır.

Özümün də mənsub olduğum bəşər cinsinin bütöv olmadığı fikrindəyəm. Bu üzdən də kimsənin davranışından əsla incimirəm. Harda pislik və yanlışlıq görsəm, onu kimsəyə zərər vermədən təmir etməliyəm deyə düşünürəm.

Çünkü məncə günahkarı deyil, günahı ortadan qaldırmağa çalışmalıyıq. Çünkü öz xətalarım üzün dən incimək istəmədiyim kimi, başqası da incimək istəməz.

Mən çox nikbin adamam. Ancaq bu, özümü doğru bildiyimdən dolayı deyildir. Bəlkə doğruluğun uğur qazanacağına olan inancımdan dolayıdır. Bizim ilhamlan mağımız, ancaq doğruluğun uğur qazanacağına olan inancımızdan qaynaqlana bilər. Hər fərdin istedadının bir sınırı var.

Ancaq kimsə istedadına görə təkəbbürlü olarsa, tanrı onun təkəbbürünü qıracaq gücə sahibdir. Bu mövzuda özüm haqda bunları deyə bilərəm: xoşbəxtlikdən mənə o qədər alçaqkönüllülük verilmiş ki, çocuqlar və südəmər körpələr də mənə yardımçı ola bilərlər.

Dənizdən bir damlacıq, tam olmasa da, dənizin özəlliklərini bəlli ölçüdə daşımaqdadır. Ancaq bu damlacıq dənizdən ayrıldığında buxarlanıb yox olmağa məhkumdur. Bu üzdən “həyat coşqun bir dənizdir” deyimi yanlış bir deyim deyildir.

Mən özümə güvəndiyimdən dolayı nikbin bir adamam. Mənim bu söylədiyim bir az təkəbbürlü görünə bilər, ancaq elə deyildir.

Çünkü böyük bir alçaqkönüllülüklə Tanrının tükənməz gücünə inanıram. Həqiqətə inanıram. Bu üzdən də ölkəmin və bəşərin gələcəyi ilə bağlı çox nikbinəm.

Mənim məzhəbim daşlaşmış və məhdud məzhəb deyildir. Çünkü mənim inancımda Tanrının ən aşağı yaradılışına da yer var. Ancaq mənim inancım hər tür pisliklərə, irqi üstünlüyə, rənglər ayrımına qapalıdır. Çünkü mənim inancımda bütün insanlar qardaşdır.

Yer üzündə, yalnızca bir tək məzhəbin hakim olacağına inanmıram və olmasını da istəmirəm. Bu üzdən də bütün məzhəblərin ortaq yönlərini bulmağa çalışıram. Düşünürəm ki, bütün məzhəblər bir-birinə qarşı dözümlü davranmalıdırlar. Heç bir din digərindən üstün deyildir.

Ruhi kamala çatmaq üçün sözdə, düşüncədə və davranışda doğruluğa əməl edilməlidir. Belə kamil şəxsiyyətlərdən məhrum olan uluslar çox yoxsuldurlar.

Tanrının gözündə suçlu və suçsuz eynidir. Hər biri bir tür mühakimə ediləcək. Hər biri üçün irəliləmək və ya geriləmək fürsəti tanınmışdır. Özünü suçlulardan daha üstün bilən ərdəmli (fəzilətli) bir kişi öz ərdəmini itirər, Tanrı yanında hörməti yox olar. Belə davranış ərdəmli adamı suçlu adamın da səviyyəsindən aşağı düşürər.

Biz genəldə ruhani bilgilərlə ruhani qazanımları birbirinə qarışdırırırq. Ruhani qazanımlar qutsal mətnləri oxumaqla və fəlsəfi bilgilərlə bağlı deyildir. Burada mətləb mənəvi tərbiyədir. Ruhani qazanımlar üçün gərəkən ilk şey bilgidən ziyada qorxmazlıqdır. Qorxaq adam əxlaqlı birisi ola bilməz.

Şəxs çox böyük bir həvəslə Tanrı məxluqlarının hamısının güvənliyini istəməlidir. Belə bir gücə sahib olmaq üçün sürəkli dua edər. Belə bir adamın şəxsi səadəti başqalarının səadəti ilə eyniləşər. Yalnız özünün və çevrəsinin mutluluğunu istəyən adam eqoist biridir o, hətta özünə də yararlı ola bilməz.

Mən Tanrının mütləq birliyinə inandığımdan bəşəriyyətin də birliyinə inanıram. Ayrı bədənlərimiz olsa da, ruhlarımız birdir. Günəş işığı parçalandığında bir neçə rəng oluşdurar.

Ancaq bütün bu rəngli işıqların qaynağı birdir. Bu üzdən də ən ərdəmli insanlarla olan bağlarımı görməzlikdən gələ bilmədiyim kimi, ən pis ruhlu adamlarla da özümü ayrı tuta bilmərəm.

Mən diktator olsaydım, məzhəblə siyasəti ayırd edərdim. Mən məzhəbimə güvənirəm, ona and içirəm və onun üçün ölməyə hazıram. Ancaq bütün bunlar mənim özəl sahəmdir. Dövlət buna qarışmamalıdır.

Dövlətin görəvi ümumi rifahı bərqərar etmək, sağlıq sorunlarını həll etmək, xarici əlaqələri yoluna qoymaq və iqtisadi rifahı təmin etməkdən ibarətdir. Dövlət məzhəb işlərinə qarışsa, durum yaxşı olmaz. Məzhəb məsələsi hər kəsin özəl sahəsidir. Dövləti maraqlandırmaz.

Mən anlamsızlıq və həqiqətsizliklərlə çevrələnmişəm. Bütün çalışmalarıma baxmayaraq, həqiqətin harda olduğunu bilmirəm. Ancaq Tanrıya və həqiqətə yaxınlaşdığımı sanıram. Bu uğur bir çox köhnə dostlarımdan vaz keçərək, onlardan aralanaraq mümkün olsa da, buna təəssüfl ənmirəm.

Müxtəlif qarmaşıq sorunlarla bağlı sadə bir şəkildə danışıb yaza bilirəmsə, aşırı müxalifətlərə qarşı, hər kəslə danışa bilirəmsə, özümlə bağladığım on bir əhdə əməl edə bilirəmsə, bütün bunlar Tanrıya yanaşmağımın göstəricisidir.

Altmış illik sürəkli çalışmalarım sonucunda ən az özüm üçün aydınlaşdırdığım həqiqəti dərk etdiyimi düşünürəm.

Şəxs öz görəvini icra etməli və sonucunu Tanrıya buraxmalıdır. İnsanın öz taleyinə hakim olduğu sanılır. Bu, çox məhdud biçimdə doğrudur. Bütün məqsədləri və planları bilmiş olan o böyük güc izn verdiyi ölçüdə insan öz taleyinə hakim ola bilər.

Çünkü gerçək planın izləyicisi olan o böyük gücdür. Mən bu gücü Tanrı olaraq tanımıram. Onu həqiqət olaraq tanıyıram. Bütün həqiqət bu böyük gücün bağrında təcəssüm olur. Bu da həqiqətin özüdür.

Suçsuzları və suçluları Tanrı adına cəzalandırmaqdan daha böyük bir suç tanımıram.

Mən bir tərəfdən öz aşağılanmamı düşünüb, digər tərəfdən də məndən olan gözləntiləri göz önümdə tutduqda bir an gicəlmiş kimi oluram. Daha sonra anlayıram ki, bu gözləntilər təzadlı özəlliklərdən oluşan “mən”dən deyildir.

Bu bəklənti həqiqət və qeyri-aqressivliyin tərkibi olan mənim varlığımdandır. Doğrudur, mən bu iki sahədə tam kamilləşmiş biri deyiləm. Ancaq başardığım qədəriylə onları içimdə gəlişdirməyə çalışmışam.

Vətənim yolunda fəda edə bilməyəcəyim heç bir şeyim yoxdur. Yalnız iki şey var ki, onları vətənimə fəda etmərəm. O da həqiqət və “ahimsa”dır32. Bu iki varlığı bütün dünyaya da fəda etmərəm. Çünkü mənə görə həqiqət Tanrıdır və ona qovuşmanın da tək yolu “ahimsa”dır.

Mən Tanrı və ya həqiqəti fəda edərək Hindistana xidmət etmək düşüncəsində deyiləm. Çünkü həqiqəti danmış olan kimsə, vətənini də asanca dana bilər.

VASİTƏLƏR VƏ MƏQSƏDLƏR

Mənim həyat fəlsəfəmdə vasitələr və məqsədlər birbirinə çevrilən şeylərdir.

Deyirlər “vasitələr hər halda vasitədir.” Mən deyirəm “vasitələr hər halda hər şeydir.” “Sizin vasitəniz necə olsa, məqsədiniz da elə olacaq.” Vasitələri məqsəd lərdən ayıran bir divar yoxdur. Vasitələri nəzarətimiz altında tutmaq üçün Tanrı bizə gərəkən imkanı məhdud biçimdə vermişdir.

Ancaq hədəfləri nəzarət etmək üçün imkan yoxdur. Hədəflərin gerçəkləşməsi ona doğru yürüdüyümüz vasitələrlə mümkün olur. Bu, istisna qəbul etməyən bir qaydadır.

Ahimsa və həqiqət ayrıla bilməyəcək qədər bir-birinə bağlıdırlar. Bunlar bir sikkənin iki tərəfi kimidir. Ancaq yenə də ahimsanın vasitə və həqiqətin məqsəd olduğunu söyləmək mümkündür.

Vasitələrin vasitə özəlliyi daşıya bilməsi üçün sürəkli əldə olması gərəkir. Bu nədənlə də “ahimsa” əldə olan ən ideal məqsəddir.

Vasitələri uyğun biçimdə seçərsək, gec-tez məqsədimizə çatarıq. Biz bu mövzunu qəbul etdikdən sonra artıq son qələbə sorunu olmayacaqdır. Bu durumda ortaya nə kimi sorunların çıxmasına və zahirən çətinliklərin görünməsinə baxmayaraq, həqiqəti aramaqdan vaz keçməyəcəyik. Tanrının özü olan həqiqət.

Kəsə yollarla və aqressiv üsullarla uğur əldə ediləcəyinə inanmıram. Aqressiv metodlara əl atanlarla həmdərd olsaq və onların yüksək hədəflərini alqışlasaq da, hər halda mən aqressiv üsullara qarşı barışmaz mövqeyimdə qalacağam.

Anlaşıldığı kimi aqressiv metodun tərəfdarları ilə mənim aramda heç bir ortaq tərəfimiz yoxdur. Qeyri-aqressiv üsullara olan sarsılmaz inancım məni anarxistlərdən və aqressiv üsullara inananlardan uzaqlaşdırmır. Tam tərsinə, məni onlara tərəf cəlb edir.

Ancaq bu yoldaşlıqda əsas məqsədim onları bu sərtliklərindən vaz keçirmək olmuşdur. Çünkü təcrübə mənə göstərmişdir ki, heç bir zaman aqressiv olan, dürüst olmayan davranışlardan yaxşı sonuc çıxarmaq olmaz. Bu inanc aldadıcı görünsə də, onun çox çəkici bir aldadıcı olduğunu qəbulı etməliyik.

Vasitələr və məqsədlər arasında heç bir bağlantının olmamasına inanmaq böyük yanlışlıqdır. Bu yanlışlıq üzündən, hətta məzhəbi adamlar da böyük cinayətlərə bulaşırlar. Bu, tikan əkərək qızılgül əldə etməyi gözləmək məntiqinə bənzəməkdədir.

Mən yalnız bir gəmi tutaraq dənizdə səfərə çıxa bilərəm. Bu səfər üçün atarabasından istifadə etsəm, özüm də araba ilə bir yerdə dənizə batarıq. Belə yaxşı bir deyim var: “Tanrı, onu arayana bənzəməkdədir.”

Bu deyim zamanla təhrif edilmiş və bu təhrifə görə də insanlar yollarını azmışlar. Vasitəni toxuma və məqsədi alağa bənzətmək mümkündür. Toxum və alaq arasında bağlar olduğu kimi, vasitə və məqsəd arasında da qırılmaz bağlar var. Təbii olaraq şeytana pərəstiş edərsəm, nəticə Tanrıya pərəstişdən fərqli olacaq.

Bu səbəblə kimsə “Mən Tanrıya tapınmaq istəyirəm. Şeytan vasitəsilə də olsa, nə önəmi var?” deyirsə, bu, onun dəlicə cəhalətindən qaynaqlanır. Biz əkdiklərimizi biçərik yalnız.

Sosializm gözəl bir sözdür. Mənim bildiyimə görə, sosializmdə bütün insanlar bərabərdir. Kimsə aşağı və kimsə yuxarı deyildir. İnsanın bədənində də baş daha yüksəkdə olduğundan özəl bir mövqeyə sahib deyil. Daban da sürəkli yerlə təmasda olduğundan daha aşağı mövqedə deyildir.

İnsan bədəninin üzvləri bərabər olduğu kimi, toplum üzvləri də bərabərdir. Budur sosializmin anlamı. Sosializmdə şahzadə-kəndli, zəngin-yoxsul, işverən-işçi eyni səviyyədədir. Məzhəb baxımından sosia lizmdə ikilik yoxdur.

Hər şey “bir”likdə dəyərləndirilir. Dünya miqyasında toplumlara baxdığımda ikilikdən başqa bir şey görmürəm. “Bir”lik, sadəcə olmadığından dolayı hiss olunur. Mənim təsəvvürümə görə çoxluqlar arasında birlik bərqərar etmək mümkündür.

Bu səviyyədə kamilliyə çatmaq üçün olaylara fəlsəfi tərəfdən baxmaq gərəkmir. Hər kəs sosializmi qəbul etmirsə, heç bir iş görmək olmaz düşüncəsi yanlışdır. Həyatımızı dəyişdirmədən sadəcə nitq söyləyib təşkilatlar quraraq oturub fürsət gözlərsək, bununla sosializmə varmaq olmaz.

Sosializm inanc və imanla başlar. İnanclı bir insan ortaya çıxdığında onun önünə bir sıfır qoyuruq və on rəqəmi ortaya çıxır. Bundan sonra ona əlavə edilən hər sıfır onu ona çarpacaq və on kərə artıracaq.

Ancaq başladıcı sıfır olsa, daha doğrusu kimsə işi inancla başlamazsa, sıfırların əlavə edilməsi heç bir nəticə verməyəcək. Sosializm səfa və təmizliklə səciyyələnir. Bu üzdən də onun gerçəkləşməsi üçün billur təmizliyində vasitələr lazımdır. İnqilab edib hakimlərin başını kəsərək sosializmi gerçəkləşdirmək olmaz.

Bu aqressiv üsulla işçi-işverən arasında bərabərlik yaratmaq olmaz. Həqiqətsizlik yoluyla həqiqətə varmaq olmaz. Yalnız həqiqətlə ahəngdar olan metodla həqiqətə varmaq olar. Qeyri-aqressivlik və həqiqət ekiz deyillər, bir-birinə yapışıqdırlar.

Çünkü qeyri-aqressivlik həqiqəti içinə alır. Bu üzdən də bunların bir sikkənin iki üzü olduqları söylənməkdədir. Bir sikkəni hansı tərəfindən oxusanız, fərqli sözlərə rast gəlsəniz də, onun dəyəri eynidir.

Əyrilik kimsənin düşüncəsinə və ya cisminə yol taparsa, həqiqətsizlik və aqressivlik də o bədəndə yuvalanmış olur. Bu üzdən də, yalnız həqiqət arayan sosialistlər hər cür nifrət, kin və aqressivlikdən uzaq olaraq Hindistanda və dünyada sosialist bir toplum qura biləcəklər.

Nəfsi təmizləmənin ruhi silahı zahirən görünməz olsa da, sosial mühiti təmizləmək və xarici əsarət zəncirlərini qırmaq üçün ən güclü silahdır. Bu silah çox mülayim və görünməzcə əməl edər. Sərt və sürətli bir cərəyan kimidir. Görünürdə çox yavaşça hərəkət edən çaya bənzəməkdədir.

Azadlığa nail olmaq üçün bu üsullar ən uyğun, ən sürətli və ən əlverişli metodlardır. Bu yolda edilən heç bir çabalama yanlış nəticə verməz. Bunun üçün gərəkən bircə şey dağlar kimi dayanaqlı olan sarsılmaz bir inancdır.

Mən vətəndaşlarımın əzab çəkməsini önləməkdən daha ziyadə, insan təbiətindəki dağıdıcı vəhşi aqressivliyi önləməyə çalışmaqdayam. Düşünürəm ki, könüllü olaraq əzab çəkməyi qəbul edənlər özlərini bəşər toplumunun fövqünə yüksəltmiş olurlar.

Öz müxaliflərini ortadan qaldırmaq üçün əlindən gələni əsirgəməyən, başqa millətlərin haqlarını yemək üçün aqressiv davrananlar, yalnızca özlərini deyil, bütün bəşər toplumunu zərərə və rəzalətə uğradırlar. İnsan təbiətinin korlanmasını müşahidə etmək mənim üçün çox qorxunc bir durum.

Hamımız Tanrının övladlarıyıq və bir ruhda ortağıqsa, istər öz soyumuzdan, istər digər soylardan olsun, başqalarının günahlarını üzərimizə almağı başarmalıyıq. İnsan vücudunda heyvani duyğuların fəal olmasının nə qədər mənfur olduğunu açıqca görə bilərsiniz.

Aralarında bir çox dostlarımın da olduğu ingilislərdə heyvani duyğuların bu qədər qabarıq olduğu çox çirkin bir tablodur.

Qeyri-aqressiv dirəniş yolu ən sağlıqlı və aydın yoldur. Çünkü ortaya qoyulan hədəf doğru olmazsa, yalnız dirənənlər əziyət çəkəcəklər, başqaları deyil.

AHİMSA VƏ YA QEYRİ-AQRESSİVLİK

Qeyri-aqressivlik bəşərin ixtiyarında olan ən böyük gücdür. Bu güc insan dühası hesabına yaradılan ən təhlükəli silahlardan üstün və daha güclüdür.

Təxribat və dağıdıcılıq insanlıq yasası deyildir. İnsan, yalnız o zaman azad yaşaya bilər ki, yeri gəldiyində öz qardaşı əlində ölmək istər, ancaq onu öldürmək fikrini ağlından keçirməz. Hansı adla olursa olsun, adam öldürmək bəşəriyyətə qarşı cinayətdir.

Qeyri-aqressivliyin ilkin şərti həyatın bütün sahələrində bərabərliyi həyata keçirmə cəhdidir. Bəlkə də bu gözlənti insan təbiətinin fövqündədir. Ancaq mən belə düşünürəm. İnsan təbiətinin istedadı və gücü haqda yayılan və daşlaşmış ölçülərlə razılaşmamaq gərəkir.

Zor və aqressivliyə tapınmaq üçün başqalarını öldürmə sənətini öyrənmə gərəkdiyi kimi, qeyri-aqressiv davranış üçün də ölmə sənətini öyrənmək gərəkdir. Aqressivlik qorxudan qurtulmaq anlamında deyil, qorxunu törədən amillərlə savaşmaq üçün uyğun vasitələr axtarma cəhdidir.

Bir halda ki, qeyri-aqressivlikdə qorxu üçün bir səbəb yoxdur. Ahimsa (qeyri-aqressivlik) tərəfdarı olan adam özündə fədakarlığın ən yüksək səviyyəsini tapmış olur. Bu üzdən qeyri-aqressivlik tərəfdarında qorxu olmaz. Çünkü ahimsa tərəfdarı mülkünü, var-dövlətini itirməkdən də qorxmaz.

Bütün qorxu türləri üzərinə uğur qazanmamış olan birisi ahimsaya tam anlamı ilə uyğun biçimdə davrana bilməz. Ahimsa yanlısının tək qorxusu Tanrıdandır.

Tanrıya tapınan kimsə, maddi varlığın ötəsində dünyanın ruhu olan “atma”nı dərk etməli, görməlidir. İnsan yenilməz və əbədi olan “atma”nı anlarsa, artıq yeniləcək və çürüyəcək olan maddi varlığından asanlıqla əl çəkə bilər. Beləcə qeyri-aqressivlik tam olaraq aqressivliyin əksidir.

Aqressivlik bir şeyləri qorumaq üçün istifadə olunan üsuldur. Ahimsa isə, “atma”nı və gerçək ərdəmi müdafiə üçündür.

Biz, yalnızca bizi sevənləri sevərsək, bu, ahimsa (qeyri-aqressivlik) şərtlərinə uymaq anlamında deyildir. Ahimsa, həm də bizə nifrət edənləri sevərək gerçəkləşə bilər. Məhəbbətin bu böyük yasasına uymanın nə qədər çətin olduğunu bilirik.

Ancaq bütün gözəl işlərin arxasında çətinlik durmaqdadır. Sizə nifrət edən birini sevə bilmək ən çətin işdir. Belə bir iş də, yalnız Tanrının lütfü ilə asanlaşa bilər.

Bütün fəlakətlərə, bədbəxtliklərə baxmayaraq, yaşamın davam etdiyini anlamışam. Belə isə, o zaman fəlakətlərin fövqündə də bir yasa olmalıdır. Yalnız bu yasanın aydınlığında sağlıqlı bir toplum təsis etmək olar. Bu durumda həyat yaşamağa dəyər.

Nə zaman biri ilə qarşı-qarşıya gəlib sərt müxalifətlə rastlansanız, qarşı tərəf üzərində məhəbbət yoluyla uğur qazanmağı təcrübə edin! Əskik yönlərimə baxmayaraq, bütün ömrüm boyu bu üsuldan yararlanmışam. Bütün sorunlarımın çözüldüyünü iddia etmirəm.

Ancaq məhəbbət yasalarının bütün çətinlikləri çözə biləcəyini kəşf etmişəm. Zorakılıq və məhv etməklə heç bir sorun çözülməmişdir. “Mən sinirlənmərəm” kimi, yanlış bir iddiada bulunmaq istəmirəm.

Mənim də sinirləndiyim durumlar olmuş, ancaq bütün durumlarda sinirli duyğularımı kontrol etməyi başarmışam. Bu metodun nə kimi nəticələr doğuracağına laqeyd olmadan, sürəkli olaraq içimdə qeyri-aqressiv davranma düşüncəsini daşımışam.

Bu üsul insanı böyük savaşlar üçün güclü edir. Bu qaydanı həyatımda tətbiq etdikcə, o ölçüdə də rahat olmuşam, varlıq mənim üçün daha çəkici və sevimli görünməyə başlamış. Bu qaydalara riayət məndə daxili inam yaradır. Açıqlaya bilməyəcəyim təbii sirlərini önümə sərir.

Ulusların da fərdlər kimi acı çəkərək və işgəncələrə uğrayaraq kamilləşdiklərini görmüşəm. Başqa yolla kamilliyə çatılmamışdır. Başqalarına acı çəkdirərək rahatlıq əldə edilməz. Sevinc acılara, ağrılara könüllü qatlaşmaqla sağlanır.

Bizim zamanımızadək sürüb gələn tarix səhifələrinə baxdı ğımızda, insanın yavaş-yavaş və sürəkli olaraq ahimsaya (qeyri-aqressivliyə) doğru hərəkət etdiyini görürük. Bizim əski dədələrimiz adamyeyən olmuşlar. Uzun zamandan sonra bir-birlərinin ətini yeməkdən əl çəkib ovçuluğa başlamışlar.

Daha sonra insan oğlu ovçuluq yaşam biçimindən ayrılmağa başlayıb. Bu üzdən də əkin işləri ilə məşğul olmuşlar. Öz qidasını təmin edə bilmək üçün ana torpaqdan yardım istəmişdir. Beləcə dədələrimiz köçəri yaşam biçimindən oturaq yaşam biçiminə keçərək, kəndlər, şəhərlər salmışlar.

Bununla da bir ailəyə mənsubiyyət durumundan bir topluma və bir xalqa mənsubiyyət mərhələsinə keç mişlər. Bütün bunlar ahimsanın (qeyri-aqressivliyin) tərəq qisi və himsanın (aqressivliyin) azalması ilə mümkün olmuşdur. Bunun tərsinə olsaydı, bəşər soyu tarixdən silinməli idi.

Necə ki, insandan daha aşağı səviyyədə olan bir çox yırtıcı heyvanların varlıqları tarixdən silinmişdir. Tanrı elçiləri və başqa böyük ruhlu insanlar aşağı-yuxarı ahimsanı yaşam biçimi kimi təklif etmişlər. Bunun tərsinə ola bilməzdi, çünkü himsanın öyrənimə ehtiyacı yoxdur.

İnsan bir heyvan olaraq təbiəti etibarı ilə aqressivdir, ancaq insan ruhu qeyri-aqressivliyi özündə barındırmaqdadır. İnsan öz ruhunun dərinliklərinə vardığında artıq aqressiv davrana bilməz. İnsan ya ahimsa yolunu tutmalı, ya da çox acı taleyə qatlaşmalıdır.

Bu üzdən də tanrı elçiləri və böyük ruhlu insanlar bərabərliyi və qardaşlığı öyrətmişlər. Bütün bunlar ahimsanın görüntüləridir.

Məncə, bu gün belə, toplumsal şəbəkənin sivilizasiya üzərində formalaşmamasına qarşı bütün dünyada bəşər toplumları bir-birlərinə dözərək yaşamağa çalışır, öz mallarını qoruyurlar. Bunun tərsinə olsaydı hər kəsdən daha zorakı və aqressiv olan azınlıq bir kəsim yaşamda qalmalı idilər.

Ancaq xoşbəxtlikdən belə deyildir. Ailələr sevgi bağları ilə bir-birinə bağlanmışlar. Beləcə də xalq adlanan sivil dəstələr də buna bənzər bağlarla bir-birlərinə bağlanmışlar. Tək sorun toplumun ahimsa yasasına diqqət etməməsidir.

Bu diqqətsizlik üzündən toplum ahimsanın üstünlüklərindən yararlana bilməmişdir. Bir cür instinktiv meyl üzündən tam qeyri-aqressivliyin seçilmişlərə mümkün olduğunu söyləyə bilərik. Bu azlıqda olan seçilmişlər hər tür mülkiyət və bu kimi mal varlıqlarından vaz keçməyi başarırlar.

Yalnız ahimsaya uyğunlaşanların bu haqda araşdırma aparıb, ahimsanın imkanlarından daha da genişcə yararlanma haqqına sahib olduqlarını söyləyə bilərik. Ancaq bu yasa gerçəkçi isə, bütün insanlar üçün keçərli olmalıdır.

Bu yoldakı məğlubiyyətlərimiz ahimsa yasasından qaynaqlanmaz. Bu yoldakı uğursuzluqlar əslində insanların öz yanlışlıqlarından ortaya çıxar. Bir ana öz övladı yolunda ölürsə, özündən xəbərsiz olaraq böyük ahimsa yasasının təsiri altındadır.

Əlli illik çalışmalarımda bu yasanın şüurlu anlaşılmasına çalışmışam. Məğlubiyyət və uğursuzluqlarla sonuclansa da, ciddiyyətlə tətbi olunmasını istəmişəm. Bu əlli il mənim üçün inanılmaz sonuclar qazandırmış, inancımı daha da möhkəmləndirmişdir.

Ardıcıl qeyri-aqressiv davranaraq, yasal və haqlı mülkiyyətə sayğı duyma aşmasına çata biləcəyimizə inanmaqdayam. Bu sayğı da toplum ölçüsündə yayğınlaşacaqdır. Kəsinliklə bu mülkiyyət dünyanı başına almış olan haqsızlıqlara bulaşmayacaqdır.

Ayrıca, ahimsa yanlısı olan, qeyri-bərabər və qeyri-qanuni olan mülkiyyətlərin ortada çıxmasından qorxmamalıdır. Çünkü o, qeyri-aqressivlik çağırışı edən “satyaqraha”33 kimi bir silaha sahibdir. Satyaqrahanın harda olursa olsun, yerində və doğruca həyata keçirilməsi aqressivliyin yerini ala bilər.

Heç bir zaman qeyri-aqressivlik bilimini tam olaraq ortaya qoyma iddiasında olmamışam. Bu bilim tam olaraq ortaya qoyula bilməz. Bildiyim qədəriylə heç bir bilim, hətta riyaziyyat da kamala yüksəldiyini iddia edə bilməz. Mən də öz növbəmdə araşdırmacıdan başqa bir şey deyiləm.

Satyaqrahanı tətbiq etməyə başladığım andan bəri anladım ki, doğruluğu aramaq üçün qarşı tərəfə zorakı davranmaq gərək deyildir. Tam bir dözümlə və dərddaşlıq duyğularımızı sərgiləyərək, qarşı tərəfin yanlış etməsini önləməliyik.

Çünkü kiminə görə doğru görünən, bir başqasına görə yanlışlıq olaraq görünə bilər. Dözüm, insanın əzablara və acılara qatlaşmasıdır. Beləcə satyaqraha doğruluğu müdafiə etmə qavramına dönüşürdü, ancaq başqalarına acı çəkdirərək deyil, insanın özünün acı çəkməsi vasitəsilə.

Şaşırtıcı gəlişmələr çağı olan əsrimizdə kimsə bir şeyi, ya da bir düşüncəni yeni olduğu üçün dəyərsiz saya bilməz. Beləcə də bir şeyi, ya da bir düşüncəni araşdırmaq çətin olduğundan dolayı, onun çağımızın ruhuyla təzad oluşdurduğunu söyləyə bilmərik.

Bir zamanlar xəyal kimi görünən bir çox şeylər indi çağımızın gerçəkləridir. Əsrimizdə aqressivliyi gücləndirən yeni sarsıntılar qarşısında adam şaşırıb qalır. Ancaq bu gün bir xəyal kimi görünsə də, qeyri-aqressivlik yolunda da böyük kəşflərin olacağına inanıram.

İnsan və onun əməlləri iki ayrı və konkret şeylərdir. Bir sistemin qarşısında dirənib onunla savaşmamız çox təbiidir. Ancaq sistemin amillərinə qarşı hücum, bizim özümüzə qarşı hücum kimi başa düşülməlidir. Çünkü biz hamımız bir soydanıq, insan soyundanıq və yaradıcı Tanrının övladlarıyıq.

Bu baxımdan bizim içimizdəki Tanrıdan qaynaqlanan güc sonsuzdur. Bir fərdi dəyərsiz görmək, onun içindəki Tanrını görməmək deməkdir. Bu da yalnızca o fərdi dəyərsizləndirməklə yekunlaşan bir durum deyil. Bir fərdin örnəyində bütün insanlığı dəyərsiz görmək deməkdir.

Qeyri-aqressivlik ümumi və qlobal bir dəyərdir. Buna əməl etmək, yalnız aqressiv bir ortamla sınırlı qalmaz. Onun müxalif durumların qarşılaşdığı şəraitlərdə təsrli olma sı təbiidir. Bizim qeyri-aqressivliyimizin uğur qazanması qarşı tərəfin yaxşı niyyətindən asılı olursa, onun heç bir anlamı yoxdur.

Bu gücü uğurlu biçimdə tətbiq etmənin tək yolu gövdəmizdən ayrı və bağımsız olan əbədi ruhun varlığını qəbul etməkdən ibarətdir. Bunu qəbuletmə zehni bir təsəvvürlə məhdud olmamalı, sarsılmaz bir inanca dönüşməlidir.

Bəzi arxadaşlar doğruluğun və qeyri-aqressivliyin siyasətlə uzlaşmadığını söyləməkdədirlər. Bu iddia ilə razı deyiləm. Mən qeyri-aqressivliyi və həqiqəti fərdi qurtuluş üçün bir vasitə kimi həyata keçirirəm. Bütün təcrübələrim onu gündəlik yaşamda tətbiq etməyə həsr edilmişdir.

Toplumdakı qeyri-bərabərliyə, zülmə göz yumaraq, kimsə təsirli biçimdə qeyri-aqressivliyin tərəfdarı ola bilməz.

Qeyri-aqressiv dirəniş şəxsi əzablara qatlaşaraq haqqı qazanma üsuludur. Bu tam olaraq silahlı dirənişə qarşıdır. Vicdanımın qəbul etmədiyi bir işdən vaz keçdiyimdə ruhi gücümü tətbiq etmiş oluram. Örnəyin indiki hökumət məni də ilgiləndirən bir yasa çıxarmışdır.

Ancaq mən bu yasanı sevmirəm. Aqressiv metodlara əl ataraq hökuməti bu qanunun ləğvinə məcbur etsəm, istifadə etdiyim şey maddi güc olaraq tanına bilər. Ancaq mənə veriləcək olan cəzanı qəbul edərək, bu yasaya tabe olmasam, o zaman mən öz ruhi gücümü sərf etmiş oluram.

Hər kəs bunu qəbul edər ki, insanın özünü fəda etməsi başqasını fəda etmə məqamından daha yüksəkdir. Ayrıca, əzablara qatlaşma gücü yanlış məqsədlər üçün olursa, burada yalnız onu sərf edən şəxs əzab çəkəcək.

Öz yanlışlıqları üzündən başqalarının əzab çəkməsinə zəmin oluşdurmayacaq. Bildiyimiz kimi bir çox işlərin yanlış olduğu daha sonra ortaya çıxar. Kimsə doğru olaraq bildiyini başqalarının da doğrusu kimi görməməlidir.

Ya da tam tərsinə. Bu üzdən də ruhi savaşa qalxışan kimsə, yanlış olaraq gördüyünü etməməlidir. Bu, ruhi gücü həyata keçirmənin sirridir.

Bir ahimsa yanlısı “daha çox fayda daha çox əhali üçün” kimi, bir məntiqlə davrana bilməz. Onun çalışmaları “daha çox fayda bütün insanlar üçün” təməli üzərində olmalı, bu məqsədin gerçəkləşməsi üçün davranmalıdır. Belə bir insan öz ölümü ilə özünə və başqalarına yararlı olar.

“Daha çox yarar bütün insanlar üçün” anlayışı “daha çox yarar daha çox əhali üçün” anlayışını əhatə etdiyindən ahimsa yanlısı yolun böyük bir qismində yararcı məntiqlə davrananlarla yol yoldaşı olacaqdır. Ancaq bir yerdə bunlar bir-birlərindən ayrılmalıdırlar.

Hətta tərs yönlərə də ayrılıb gedə bilərlər. Yalnız yararcılıq məntiqi ilə davranan insan heç bir zaman həyatını təhlükəyə soxmaz. Ancaq mütləq fayda və ahimsa yanlısı, hətta özünü də fəda edə bilər.

Qeyri-aqressiv üsulla qiyamın olmayacağını iddia edərək, tarixdə bunun örnəyinin olmadığını söyləyə bilərsiniz. Ancaq mənim istəyim bu örnəyi tarixdə var etməkdir. Mənim inamıma görə, vətən öz bağımsızlığını və azadlığını qeyri-aqressiv yolla əldə edə bilər.

Bütün dünyaya duyurmaq istəyirəm ki, ölkəmin istiqlalını qeyri-aqressiv mübarizə üsulundan əl çəkərək qazanmaq istəmirəm. Qeyri-aqressivliklə mənim bağlılığım elə sarsılmazdır ki, intihar etməyi seçərəm, ancaq ondan vaz keçmərəm.

Bu haqda həqiqətdən söz etmirəm. Çünkü həqiqətin qeyriaqressivlikdən ayrı olduğunu düşünmürəm.

İlk səkkiz ili Afrikada keçən otuz illik bol təcrübəm mən də Hindistanın və dünyanın gələcəyinin qeyri-aqressivlikdə olacağı inancını oluşdurmuşdu. Yoxsul siniflər üzərinə basqı kimi tətbiq edilən dünyanın siyasi və iqtisadi xəta larını çözməkdə bu, ən zərərsiz və təsirli metodlardır.

Gəncliyimin ilk başlarından anlamışam ki, qeyri-aqressivlik yalnız öz fərdi qurtuluşlarını düşünən tərki-dünyalıların fətvası deyildir. Bu, sürəkli olaraq insani heysiyyətə uyğun biçimdə yaşamaq istəyən bir toplumun gerçək yasasıdır.

Yüz illər boyunca arzu edilən, ancaq ortada olmayan dünya barışının gətiricisidir.

1906-cı ilədək, ancaq öz ağlıma güvənərdim. Çox çalışqan bir islahatçı idim. Sürəkli olaraq gerçəkləri yaxından izləyib ölçürdüm. Bu, diqqətlə həqiqət prinsiplərinə tabe olmağı təmin edə bilməm üçün idi. Üst-üstə yaxşı bir planlayıcı idim.

Afrikada həssas anlar gəldiyində, ağıl və məntiqin uyğun və təsirli olmayacağını sezdim. Mənimlə bir yerdə olan və onlar üçün çalışdığım insanlar çox həyəcanlanmışdılar. Bir işlər görmək istəyirdilər. Çünkü bir sürüngən qurd belə, basqılar qarşısında hərəkət etmək zorunda qalar.

Qarşılıqlı sərt təpki göstərməkdən yana olanlar var idi. Belə bir durumda ya aqressiv təpki göstərənlərlə razılaşaraq onlara qatılmalı idim, ya da başqa bir üsul tapmalı idim. İnsanların üzərinə yürüdülən bu basqını azaltmaq üçün bir dirəniş yolu tapmam lazım idi.

O zaman ağlıma belə bir düşüncə girmişdi ki, bizləri aşağılayan bu yasalara qarşı mədəni itaətsizliyə getməli, bu yolda tutuqlanmalardan da qorxmamalıyıq. Beləcə savaşa bərabər olan əxlaqi bir üsul bulundu.

O zaman mən İngiltərə dövlətinə vəfalı idim, çünkü İngiltərə imperatorluğunun Hindistana və bütün dünyaya yararlı olduğunu düşünürdüm. Birinci Dünya Savaşı başladığında İngiltərəyə gedib xidmətə başladım.

Ancaq köks ağrılarım buna izn vermədi, Hindistana getdim. Hindistanda İngiltərəyə əsgər toplamaq üçün geniş fəaliyyətə başladım ki, az qala həyatım bahasına sonuclanmaqda idi. İngiltərə çıxarları yolundakı bu qədər fədakarcasına davranmağım bir çox dostlarımı dəhşətə salmışdı.

1919-cu ildə İngiltərə ilə bağlı bütün təsəvvürlərim alt-üst oldu. İngiltərə Rult anlaşması ilə hindliləri açıqca aşağılayırdı. Rult anlaşmasına görə, hindlilər bir çox təməl haqq və azadlıqlardan məhrum buraxılırdılar.

İngiltərə hökuməti bizim ən ibtidai reform istəklərimizi də qəbul etmədi. Yanlış olduğu təsbit edilmiş tutumundan geri addım atmaq istəmədi. Beləcə 1920-ci ildə mən bir inqilabçı oldum. O zamandan bəri bu inanc məndə gəlişməyə başladı ki, toplum üçün önəmli olanlar, yalnızca ağıl və məntiqlə əldə edilməz.

Onları əldə etmək üçün özümüzü əzab çəkməyə hazırlamalıyıq. Əzab çəkmək insana uyğun bir qaydadır. Savaşmaq ormanlıqda yırtıcı heyvanların qaydasıdır. Əzab çək mənin təsiri orman yasasından minlərcə kərə artıqdır.

Çünkü bu, qarşı tərəfin kar qulaqlarının duymasına, kor gözlərinin görməsinə səbəb olur. Bəlkə də kimsə, mənim qədər məzlumlar haqqında diləkçə yazıb onların haqqını müdafiə etməmişdir.

Ancaq bütün bu fəaliyyətlərimin sonunda belə bir sonuca vardım ki, məhsuldar və yararlı olmaq üçün, yalnızca ağıla güvənməmək gərəkdir. Könüllərə də təsir göstərmək lazımdır. Əqli çalışmalar sırf beyin işidir, ancaq acı çəkərək könüllərə yol tapmaq mümkündür.

Əzab çəkmələr insanın içində daxili anlaşma qapılarını açır. İnsanın üstünlüyü əzab çəkməkdir, qılınc çəkmək deyil.

Məhəbbət Tanrısına inandıqdan və bütün insanları sevdik dən sonra yaşlı-gənc, qadın-kişi hər kəs qeyri-aqressivlik gücündən yararlana bilərlər. Qeyri-aqressivlik yaşam yasası kimi, qəbul edildikdən sonra, yalnız özəl sahələrə tətbiq edilməməli, bütün həyat sahələrinə uyqulanmalıdır.

Qeyri-aqressivlik qaydasına istinad edəsi olsaq, ən aşağı sinifin əldə edə bilməyəcəyi şeyləri istəməkdən vaz keçməyi başarmalıyıq. Yoxsulların əldə edə bilmədikləri imkanları bizlər əldə edə biliriksə, əldə etdiklərimizi paylaşmaqdan çəkinməməliyik.

Qeyri-aqressivlik dəyəri başqalarını hər cür istismar etməkdən imtinanı gə rəkdirər.

Mənim savaşa qarşı olmağım savaşa qatılmaq istəyənləri pisləmək deyildir. Mən onlarla dialoq edərəm. Önlərində daha doğru bir yolun da olduğunu söylərəm və seçim haqqını özlərinə buraxaram.

Savaşa qarşı olmağımı tənqid edənlərin mənim qədər xalqın acıları və müsibətləri ilə tanış olmalarını istərdim. Sadəcə Hind xalqının acılarını nəzərdə tutmuram, bütün dünyanın, hətta savaşa qatılmayan ölkə xalqlarının durumlarına baxmalarını istərdim.

Dünyada davam edən bu qırğınlara, kütləvi qətllərə qarşı laqeyd ola bilmərəm. Məncə insanların bir-birinə qarşı ölümcül davranmaları insanlığa yaraşmayan davranışdır. Bu afətdən qurtulmanın bir yolu olmalıdır.

Cismi varlığımız durduqca, tam qeyri-aqressivlik mümkünsüzdür. Çünkü biz ən azından özümüz üçün bir yer işğal etməliyik. Öz gövdənizdə var olduğunuz sürəcə, qeyri-aqressivlik hadisəsi da Oqlidosun gerçək nöqtəsi və ya həndəsədəki düz xətt teorisinə bənzər.

Bunlara qarşı, həyatımız boyunca bu doğrultuda çalışmalıyıq.

Canlı varlıqların canını almaq bəlkə bir görəv kimi ola bilər. Gövdəmizin yaşamı üçün bir çox canlıların canına qıyırıq. Kimsə düşünməz ki, bu əməli ilə məzhəb dışı davranışlar etməkdədir. Faydalı heyvanları qorumaq üçün, bəzən yırtıcı heyvanları öldürmək zorunda qalırıq.

Hətta bəzən insanı da öldürmək bu baxımdan doğru ola bilər. Təsəvvür edək ki, birisi qızmış və əlinə bir qılınc alaraq qarşısına çıxanı öldürür. Bu durumda bu qızğın adamı öldürmək başqalarının asayişini qorumağa xidmət edər. Bu adamı öldürmək xeyirxah bir işdir.

Müşahidə etdiyim bütün durumlarda öldürməyə qarşı instinktiv olaraq qarşıçıxma olmuşdur. Belə bir təkliflər edilir ki, quduz itləri öldürmək yerinə özəl bir yerə kilidləmək gərəkir ki, özləri ölsünlər. Ancaq mənim yazığımın gəlməsi buna izn verməz.

Yalnızca bir itin deyil, heç bir canlının zəifləyib və ölümün qarşında yenilərək ölməsini görmək istəmərəm. Bu durumlarda mən insanı öldürməm, çünkü insanla bağlı sürəkli bir yardım ümidi ola bilər.

Ancaq bir iti, ya da hər hansı bir canlını bu durumda öldürərəm. Çünkü köpək üçün bir yaşam ümidinin tapılacağını sanmıram.

Öz övladım quduzluq xəstəliyinə yaxalansa, onun sağalacağına ümidim kəsilərsə, kəsinliklə onu öldürrəm. Taleyə dözmək və onu qəbul etmənin bir ölçüsü var.

Bütün dərmanlar və çarələr yararsız olduğunda biz işləri taleyə bağlamış oluruq. Belə xəstələnmiş bir çocuq üçün ən son yardım onu öldürməkdir.

Geniş anlamda ahimsa ən çox məhəbbət və yaxşılıq deməkdir. Mən gerçək bir ahimsa tərəfdarı olsam, düşmənimə də sayğlı davranmalıyam. Atamın və ya övladımın yanlışlıqlarına görə edəcəyim kobudluq və ya yumşaqlığı öz düşmənimin xətalarına görə də sərgiləməliyəm.

Geniş mənada ahimsa həqiqət və qorxmazlığı da əhatə edir. Bir insan sevdiyinə xəyanət edə bilməyəcəyindən ondan qorxmaz. İnsanın öz yaşamını hədiyyə etməsi hədiyyələrin ən yüksəyidir.

Aqressivliyə əl atmadan həyatını fəda etməyi başaran şəxs düşmənin hər cür silahını əlindən alaraq heysiyyətli anlaşmaya nail ola bilər. İçində qorxu daşıyan adam belə cəsurca davrana bilməz. Bu üzdən qorxmazlıq çox önəmli bir durum.

Qorxaq və ağciyər adam ahimsaya əməl edə bilməz. Ahimsanın istəklərinə uyğunca davranmaq yüksək səviyyədə qorxmazlıq gərəkdirər.

Qılıncı bir kənara qoyduğumdan mənə qarşı çıxanlara məhəbbətdən başqa heç bir şey təqdim edə bilmərəm. Bu məhəbbət camını təqdim edərək onları özümə cəlb edə bilərəm. İki adamın arasında əbədi düşmənliyin olacağını təsəvvür edə bilmirəm.

Mən təkrar dünyaya gəlməyə inandığımdan dolayı bu dəfəki həyatımda olmasa da, bir sonrakı yaşamımda bütün insanları sevə biləcəyimi diləyirəm.

Dünyada ən güclü və ən sadə varlıq sevgidir.

Ən sərt ürəklər və ən sərt cəhalətlər qeyri-aqressiv əzab qarşısında yox olarlar.

Qeyri-aqressivlik pisliklərə və rüşvətə qarşı gerçək savaşımdan qaçınmaq deyildir. Tam tərsinə, qeyri-aqressivlik qisas kimi duyğulardan daha faydalı biçimdə pisliklərə və rüşvətə qarşı savaşar. Çünkü qisas alma əməli təbiəti etibarı ilə düşmənlik və pisliyi daha da artırar.

Əxlaqdan kənar davranışlara qarşı mən sürəkli olaraq ruhani və əxlaqi dirənişi üstün bilmişəm. Zalimin qılıncının kəsərliliyini bu yolla ortadan qaldırmaq istəmişəm. Ona qarşı özü kimi, qılınc tətbiq etmək istəməmişəm.

O, qılıncımla gələcəyimi gözləsə də, mən ruhani dirənişlə onun qarşısına çıxacağam. Bu cür savaşımın onu meydandan qaçıracağına əminəm.

Bu cür dirəniş öncə onu şaşırdacaq, daha sonra onu mənim haqlarımı tanımağa zorlayacaq. Ayrıca, mənim bu tutumum34 onu aşağılamayacaq. Onu daha da yüksəkliyə qaldıracaq. Bu durumun çox ideal olduğunu söyləyənlər, əslində çox da haqlıdırlar.

Ahimsa (qeyri-aqressivlik) anlaşılan bir prinsipdir. Biz himsanın (aqressivliyin) əsarətində olan zəif varlıqlarıq. “Həyat həyatla diri qalıb yaşar” fikri çox dərin bir fikirdir. Həyat özlüyündə bir qədər ahimsaya qarşıdır. Çünkü yaşadığımız müddətcə, bir xeyli canlıların həyatına qıymaq zorunda qalırıq.

Çünkü yemək-içmək zorundayıq. Bu üzdən də bu sorunları da aşa bilməmizin tək yolu ahimsanı davranışlarımızda alışqanlıq halına gətirməkdir. Bütün canlı varlıqların birliyi himsanın əsasını oluşdurar. Bir adamın xətası başqalarını təsirləndirməyə bilməz.

Bu üzdən adam himsanın caynağından tam olaraq qurtula bilməz. İnsan toplumsal varlıq olduğu zaman, himsa onun bir özəlliyi olacaq. Çünkü toplumda var olmanın özü bir cür himsadır. İki ulus bir-biri ilə savaşdığında ahimsa yanlısı olanın görəvi savaşı durdurmağa yönəlməlidir.

Belə bir görəvi üstlənib savaşa qarşı çıxa bilməyən, bəlkə hansısa bir savaşa qatılmaq zorunda buraxıla bilər. Ancaq yenə də bütün gücü ilə öz millətini və dünyanı savaş fəlakətindən qurtarmağa çalışmalıdır.

Mənə görə və ahimsa baxımından savaşa qatılanlarla qa tıl mayanlar arasında çox da fərq yoxdur.

Kimsə könüllü olaraq quldurlara xidmət edərsə; məsələn onların yüklərinin daşınmasına yardımçı olar və onlar öz işləri ilə məşğulkən gözətçilik yaparsa, onlar yaralandığında yaralarını sararsa, təbii olaraq öz ölçüsündə quldurluq etməkdədir.

Eləcə də savaş zamanı yaralılara baxan biri də savaş suçundan arınmış deyildir.

Haqqında müxtəlif görüşlər ortaya çıxan bu incə mövzunu bir az daha aydınlığa qovuşdurmaq istəyirəm. Bacardığım qədəriylə bilgilərimə və təcrübələrimə dayanaraq, ahimsaya inanıb onun dəyərləri əsasında yaşamaq istə yənləri aydınlatmağa çalışmışam.

Həqiqət tərəfdarı olan bir adam öz əhdinə tərs düşən heç bir işi etməməlidir. Sürəkli öz yanlışlıqlarını düzəltməyə hazır olmalıdır. Yanlışlıqlarını sezdiyində həmən ona etiraf edib cəzasını özü bəlli etməlidir.

Qeyri-aqressivliyin təsirli güc olması üçün öncə zehndə başlamalı. Düşüncə ilə bütövləşməyən cismani qeyri-aqressivlik gücsüzlərin və qorxaqların üsuludur və bunun olumlu təsiri olmaz.

İçimizdə nifrət daşıyaraq intiqam duyğusundan uzaq olduğumuzu iddia edə bilmərik. İntiqam almasaq da, bu nifrət duyğusu bizi içimizdən məhv edər. Ahimsa tərəfdarı içini nifrət və kin duyğularından boşaltmalıdır.

Öz çıxarları üçün insanları aldadan, ancaq aqressiv davranmayan, silah gücünə inəklərin öldürülməsini önləyən, ahimsa yanlısı ola bilməz. Bütün bunların hamısı nifrət və qorxaqlığın göstəricisidir.

Mən zora qarşıyam, çünkü zahirən yararlı görünsə də, bu yararlılıq keçicidir. Ancaq zərəri isə, davamlıdır. Bütün ingilislərin öldürülməsinin Hindistana bir yarar gətirəcəyinə inanmıram. İngilisləri öldürmək üçün milyonlarca hindli lazımdır, yəni milyonlarca hindlinin ingilislərin özləri kimi olması gərəkir.

İngilislər kimi, adam öldürən. İndiki durumun gerçək suçlusu ingilislərdən daha öncə özümüzük. Biz yaxşılıqdan başqa heç bir şey etməzsək, ingilislər pis işlər yapmaqda gücsüzləşəcəklər. Bu üzdən də mən sürəkli olaraq öz içimizdən islah olmanı israrla dəstəkləmişəm.

Tarix bizə anlatmaqdadır ki, yaxşı niyyətlər üçün zor qullanaraq düşməni məğlub edənlər öz növbələrində də məğlub olanların durumuna düşmüşlər.

Xarici güclərə qarşı aqressiv davransaq, öz toplumumuz da ölkəmizin gəlişməsini önləyən aqressivlik xəstəliyinə yaxalana bilər. Dünyanın digər ölkələrində aqressivliyin olmasına baxmayaraq, ölkəmizdəki sorunları çözmək üçün aqressivliyə əl atsaq, öz qurtuluş günümüzü daha da gecikdirəcəyik.

İslahatın zəruriliyinə inanmayan, islahata qapalı olan topluma zorla və silah gücünə islahatı məcbur etsək, toplum aqressivləşəcək və hətta intiqam almaq üçün xarici güclərlə işbirliyinə də girə bilər. Bu olay keçənlərdə gözlərimizin önündə baş vermədimi? Onun acı xatirələrini unutmaq mümkünmü?

Hökumətin təşkilatlanmış aqressivliyi qarşısında bir iş görə bilməz və toplumun təşkilatlanmamış aqressivliyi qarşısında çarəsiz qalarsam, bu ortalıqda özümün məhv olmağımı seçim edərəm.

Əlli ildən daha uzun sürən bir zaman sürəsində durmadan qeyri-aqressivliyi və onun imkanlarını elmi diqqətlə uyğulamağa çalışmışam. Ahimsanı ailə, təşkilat, iqtisadiyyat və siyasət sahələrində həyata keçirmişəms. Bu qədər zaman içində bir tək örnək olsa da, məğlubiyyətə uğramamışam.

Bəzən bir uğursuzluq olmuşsa, onu öz yetərsizliyimdən görmüşəm. Heç bir biçimdə özümü kamil olaraq görmürəm. Ancaq bir adı da Tanrı olan həqiqəti aramaqda iddialı olduğumu söyləyə bilərəm.

Bu arama sürəcində qeyri-aqressivliyi kəşf etmişəm. İndi isə, onun yayğınlaşmasını həyatımın görəvi olaraq düşünürəm. Bu görəvi gerçəkləşdirmək həyatımın əsas məqsədidir. Bu görəvin xaricində həyatın mənim üçün heç bir anlamı yoxdur.

Sevincimə səbəb olan olaylardan biri də mənə müxalif olan qarşı tərəflərin diqqətini özümə cəlb edə bilmək olmuşdur. Güney Afrika insanları sürəkli mənə güvənir, məni öz dostları kimi görürdülər. İngiltərə hökumətinin siyasətinə qarşı çıxmağıma baxmayaraq, minlərcə ingilis qadın və kişi dostum vardır.

Yeni maddi mədəniyyəti məhkum etsəm də, avropalı və amerikalı dostlarımın sayı gündən günə artmaqdadır. Bütün bunların hamısı qeyri-aqressivlik fəlsəfəsinin nailiyyətləridir.

Gündən günə artıb zənginləşən təcrübələrim mənə deyir: həqiqəti və qeyri-aqressivliyi yaymadan millətlər arası barışın bərqərar olacağı mümkün deyildir. Intiqam alma və qarşılıq vermə siyasəti heç bir zaman uğurlu olmamışdır.

Qeyri-aqressivliyə olan bağlılığım bütün dünyəvi və qeyri-dünyəvi maraqlardan üstündür. Bu bağlılıq, yalnız həqiqətə vurğunluğumla ölçülə bilər ki, bu da qeyriaqressivliklə eyni mənalıdır. Çünkü qeyri-aqressiv yolla və yalnız bu yolla həqiqətə qovuşa bilərəm.

Öz yaşamımda Hindistandakı dəyişik məzhəblərə fərqli yanaşmadığım kimi, dəyişik xalqlar arasında da fərq görmərəm. Mənim görüşümdə “bir insan bir insandır, çünkü bir insandır.”

Mən zəif bir araşdırmaçıyam, həqiqət araşdırmaçısı. Tez-tez məğlub olsam də araşdırmamdan vaz keçmirəm. Məğlubiyyətlərim məni daha da təcrübəli edib inancımı sarsılmazlaşdırır.

İnancıma dayanaraq, ekiz olan həqiqət və qeyri-aqressivliyin necə geniş imkanlara sahib olduğunu görürəm. Bu geniş imkanlardan bilgilərimiz xəbərsizdirlər.

Mən çox nikbinəm, çünkü hər fərdin içində qeyri-aqressiv davranması üçün mövcud olan geniş imkanların olduğu nu düşünürəm. Qeyri-aqressivliyi öz içinizdə nə qədər çox gəlişdirsəniz, onun təsiri öz mühitinizi də dəyişdirməyə başlayacaq. Beləcə, hətta bütün dünyanı da öz təsiri altına ala bilər.

Məncə, qeyri-aqressivlik üsul və məzmun olaraq tamamilə ziyanlı deyil. Mənim bildiyim anlamı ilə, qeyri-aqressivlik dünyanın ən təsirli gücüdür. Ən yüksək qanundur.

Yarım əsirlik təcrübəmdə bircə an da qeyri-aqressiv təcrübələrimdən peşman olub özümü zəif hiss etməmişəm. Qeyri-aqressivliklə çözülməyəcək heç bir problemə rast gəlməmişəm.

Qeyri-aqressivliyin özəlliyi budur ki, savaş zamanı savaşçının içində nifrət və kin duyğuları olmaz. Savaş sonunda düşmən dost edilər.

Bu sınağı mən Güney Afrikada olduğumda bu ölkənin çox sərt baş naziri olan General Esmuts üzərində sınadım. Başlanğıcda o, mənim ən sərt müxalifim idi. Ancaq indi ən məhəbbətli dostlarımdan biridir.

Özümüzü qorumaq üçün başqalarını öldürmə gücümüzün olmasına gərək yoxdur. Tam tərsinə, ölmə gücünə sahib olmalıyıq. Tam olaraq ölümə hazır olan bir adam artıq aqressiv davrana bilməz.

Öz təcrübələrimə dayanaraq, başqasını öldürmə təmayülü ilə insanın özünü ölümə hazır görməsi bir-birinin tam tərsidir. Öz ölümləri ilə ən sərt könülləri də fəth edən böyük insanların fədakarlığına tarixdə çox şahid olmaqdayıq.

Qeyri-aqressivlik bilgisində tez-tez yeni kəşflərə nail olma ğa çalışmışam. Qeyri-aqressivlik məni və arxadaşlarımı sürəkli heyrətə düşürən dərin sonsuz dəniz kimi görünmüşdür.

Bu günlərdə toplumun qeyri-aqressivliklə uyğunluq içində olmayacağı fikri çox yayılmışdır. Bu haqda sözümü demişəm. Bir ailədə ata oğluna bir sillə vurub cəzalandırdığında, oğul atasından qisas almaq üçün bənzər davranışda bulunmaz.

O, atasının sözünü dinlər, ancaq atasının vurduğu silləyə görə deyil. Oğul hiss edər ki, yanlış davranışı ilə atasının atalıq duyğusunu incitmiş və onu aqressiv davranmağa zorlamış.

Məncə hökumət və toplumu idarə etmək də bu qaydalara dayanmalıdır. Bir ailə üçün keçərli olan, toplum üçün də keçərli olmalıdır. Çünkü toplum özü geniş bir ailədir.

Bir ilanı belə, öldürərək yaşamımı sürdürmək istəmirəm. Məni vurub öldürməsini mənim onu öldürməmə seçim edərəm. Tanrı məni belə bir sınaqla sınaya bilər. Yəni bir ilanın mənə hücumu qarşısında, bəlkə mənim ölümü qəbul etmə cəsarətim olmaya bilər.

Heyvani tərəfimin özünü müdafiə instinkti ani biçimdə fəallaşıb və fani vücudum ilanı öldürmək istər. Bu inancın gərəkən səviyyədə məndə oturuşmadığını etiraf etməliyəm. İlanlardan qorxma duyğusunun tam olaraq içimdən silindiyinə əmin deyiləm. İlanlarla içdən dostluq qurmamaq inancım tam deyildir.

Bilim və bilginin gəlişməsi ilə müxalif deyiləm. Qərbin elmi tərəqqisini da alqışlamışam. Bilimin gəlişməsinə qarşı etirazlarım Batı bilim adamlarının bizdən daha aşağı olan Tanrı yaratıqlarının yaşamlarına qıymaları üzündən olmuşdur.

Canlıların yaşamlarını təhlükəyə soxan təcrübələrə qarşı bütün varlığımla nifrət edirəm. Bəşəriyyət adına canlıların yaşamına qıyılmasına qarşıyam. Günahsız qanların he sabına inkişaf edən elmləri çox anlamsız sayıram.

Qanın dövranı nəzəriyyəsi heyvanların öldürülməməsi üzündən kəşf edilməsə idi, bunsuz da insanlıq öz yaşamını sürdürə bilərdi. Ancaq Batının vicdanlı bilim adamlarının gələcəkdə bu kimi çalışmalarını durduracaqlarına inanmaq mümkündür.

Qeyri-aqressivlik anlaşılması asan olan bir şey deyildir. Bizim kimi varlıqların ona əməl etməsi də çətindir. Hamımız Tanrıya dua etməliyik ki, könül gözlərimizi açıb içimizə işıq dolduraraq bu yolda yardımçımız olsun.

Dostluğun və barışın alqışlayıcısı olaraq bu günkü görəvim azadlığımızı əldə etmək üçün bütün varlığımla qeyri-aqressivliyə əməl etməkdir. Hindistan bu yolla azadlığını qazanmış olursa, dünya barışına böyük yardım etmiş olacaqdır.

üzündən kəşf edilməsə idi, bunsuz da insanlıq öz yaşamını sürdürə bilərdi. Ancaq Batının vicdanlı bilim adamlarının gələcəkdə bu kimi çalışmalarını durduracaqlarına inanmaq mümkündür.

Qeyri-aqressivlik anlaşılması asan olan bir şey deyildir. Bizim kimi varlıqların ona əməl etməsi də çətindir. Hamımız Tanrıya dua etməliyik ki, könül gözlərimizi açıb içimizə işıq dolduraraq bu yolda yardımçımız olsun.

Dostluğun və barışın alqışlayıcısı olaraq bu günkü görəvim azadlığımızı əldə etmək üçün bütün varlığımla qeyri-aqressivliyə əməl etməkdir. Hindistan bu yolla azadlığını qazanmış olursa, dünya barışına böyük yardım etmiş olacaqdır.

Ümumi yasalara tabe olmamaq üçün mübarizə içdən və sayğılı biçimdə olmalıdır. Bütün böyük insanlıq öyrətmənləri fanı bədənlərini ruhları qarşısında önəmsiz saymışlar. Bu nəzəriyyəni ən gözəl şəkildə bəyan edən Tolstoy olmuşdur.

O, sadəcə bu nəzəriyyəni önə sürmür, həm də ona uyğun olaraq yaşayırdı. Avropada bilinmədən daha öncələr bu nəzəriyyə Hindistanda bir türlü anlaşılıb tətbiq olunmaqda idi.

Ruhi gücün bədən gücündən daha üstün olduğunu rahatca anlamaq mümkündür. Yanlışlıqları ortadan qaldırmaq üçün insanlar ruhi gücə tapınsaydılar bir çox problemlər özlüyündə çözülmüş olurdu.

Budda böyük qorxmazlıq duyğusu ilə savaşı düşmən cəbhəsinə çəkərək, təkəbbürlü bir rahibi diz çökdürdü. İsa sələməçiləri Beyt-ül Müqəddəsdən xaric etdi. Yalançıları və fırıldaqçıları Tanrı lənətinə tuş etdi. Hər ikisi böyük, vacib iş gördülər.

Fitrətlərində saxlı olan yaxşılıqları sərgilədilər. Budda və İsa pislikləri cəzalandırdıqlarında, vücudlarının fövqündə olan məhəbbət və sevgini göstərmiş olurdular. Onlar düşmənlərinə qarşı, hətta barmaqlarını da qaldırmadılar.

Ancaq doğruluq yolunda öz canlarından keçməyə hazır idilər. Budda öz məhəbbətinin gücünü rahiblərin vəzifələrinə bərabər görməsə idi, hətta onların görəvlərindən daha üstün olduğunu sübüt edə bilməsə idi, haqlılığını isbatlamaq üçün ölməyə də hazır idi.

İsa xaçda dara çəkilərkən, başında tikandan bir çələng var idi. Ancaq bu durumu ilə Roma imperatorluğunun təməlini sarsıdırdı. Qeyri-aqressiv dirənişə qatılıramsa, böyük sadəlik və alçaqkönüllülüklə bu böyük öyrətmənlərin izlərində yürüməyə çalışıram.

“Satyaqraha” qanunlarından biri də budur ki, insan əlində heç bir silah bulundurmadan, savaşdan çəkinməyərək davranır və fani bədənindən vaz keçməyi başarır.

Ahimsa ruhi gücdür. Ruh da dəyişməz, ölməz və sonsuzdur. Atom bombası cismi gücün ən zirvəsidir. Bu üzdən bu güc bütün maddi varlığa hakim olan dəyişim, çöküş yasalarına tabedir. Müqəddəs kitablar bizə öyrədir ki, ruhi güc öz yüksək kamala vardığında yenilməz biçim almış olur.

Ancaq yüksək kamala varmanın şərti onun bütün vücudumuzda təsirli olması və hər tənəffüsümüzdə duyulmasıdır. Heç bir təşkilat qeyri-aqressiv yöntəmi zorla qəbul edə bilməz. Qeyri-aqressivlik və həqiqət anayasada yazılması gərəkən bir şey deyildir. Bunlar azad iradə və şəxsi təmayüllə qəbul edilməlidir.

Təbii bir biçimdə, sanki bədənimizə yapışan paltar kimi bizi içinə almalıdır. Tərs təqdirdə bu anlayışlarda təzadlar ortaya çıxar.

Həyat başdan-başa arama və arzudur. Həyatın görəvi tərəqqini aramaqdan ibarətdir. Bu da insanın özünü tanımasından başqa bir şey deyildir. Qüsurlar üzündən bu yüksək dəyərdən vaz keçilməməlidir.

Özünü məhəbbət qanunu olan ahimsaya həsr etmiş olan adam, hər gün daha az başqa canlıların həyatına qıyar. Eyni ölçüdə isə, yaşam və məhəbbəti təşviq edər. Nifrət qanunu olan “himsa”ya bağlanan adam, hər gün daha çox digər canlılara və çevrəyə zərər verər. Eyni ölçüdə də ölüm və nifrəti təşviq edər.

Həyatda qeyri-aqressivlikdən tam olaraq uzaq durmaq mümkün deyildir. Belə bir soru ortaya çıxır: aqressivliklə qeyri- aqressivliyi ayıran xəttı hardadır? Bu xətt və sınır hər kəs üçün eyni deyildir.

Çünkü dəyərlər ümumi və külli olsa da, hər kəs onu özünəxas şəkildə gerçəkləşdirmək istər. Biri üçün yemək olan bir şey, bir başqası üçün zəhər ola bilər. Ət yemək mənə görə suçdur. Ömür boyu ət yeyərək yaşamış olan biri bu alışqanlığından məni təqlid etdiyi üçün əl çəksə, günah işləmiş olur.

Mən ormanlıqda yerləşıb əkin işləri ilə məşğul olsam, özümü və tarlalarımı qorumaq üçün aqressiv davranmalı olacağam. Tarlama zərər verən quşları, meymunları və həşaratları öldürmək zorunda qalacağam. Özüm də birbaşa olaraq bu işi görməsəm, başqalarını bu işi görmək üçün xidmətə alacağam.

Toplumun aclığı sürərkən, “ahimsa” adına heyvanların əkinəcəyə ziyan verməsinə izn vermək özü böyük suç sayılmaqdadır. Yaxşılıq və pislik nisbi qavramlardır. Bəlli bir şəraitdə yaxşı olan başqa bir şəraitdə günah sayıla bilər.

İnsan özünü məzhəb quyularında həbs etməməli, geniş dənizdə üzərək, ordan gövhərlər əldə etməlidir. Hər addımda nəyin “ahimsa” və nəyin “himsa” olduğu haqda düşünməliyik.

Bu barədə utanmağa heç bir ehtiyac yoxdur. Şair demişdir: “Tanrıya qovuşan yol qəhrəmanlar və cəsurlar üçündür, qorxaqlar və zəiflər üçün deyildir.”

Güvənsizlik üzündən yazmaq, ya da söyləmək aqressivlik deyildir. Özəlliklə söyləyən və yazan öz söyləminin doğruluğuna inanarsa, bu, aqressivlik sayılmaz. Gerçək aqressivlik düşüncənin, sözün və davranışın ötəsində təcavüz məqsədi daşıyar.

Yəni müxalif və rəqibi incitmək niyyəti daşıyar. Başqalarının üstün olması təsəvvürü ilə bağlı yanlış anlamalar və xəyali şəxsiyyətlərin dəyərlərinə xələl gətirilməsi ilə bağlı qorxular, ümumiyyətlə insanların gerçək düşüncələrinin üzə çıxmasını əngəllər.

Bu durum sonunda insanları yalançılığa və riyaya sövq edər. Ancaq qeyri-aqressivliyin toplumlarda və ya uluslarda yayğınlaşmasından danışırıqsa, nə qədər acı və sevimsiz görünsə də, həqiqətin söylənməsi gərəkir.

Heç bir şey bu günə qədər bir başa əməl edilmədən gerçək ləşməmişdir. Zəiflərin silahi olaraq tanınan “mənfi dirəniş” anlayışını yetərsiz olduğundan dolayı qəbul etmirəm, rədd edirəm.

Qeyri-aqressivlik böyük dözümlülük gərəkdirməkdədir. Qeyri-aqressivlik şüurlu olaraq ölçülü biçimdə qisas duyğusundan imtinadır. Ancaq qisas duyğusu imkansızlıqdan və zəiflikdən dolayı təslim olma durumundan daha üstündür.

Bağışlama qisasdan da üstündür. Çünkü intiqam da bir cür zəiflikdir. İntiqam alma xəyali və ya gerçək bir şeydən qorxmaqdan qaynaqlanır. Heç bir şeydən və heç kimsədən qorxmayan adam onu yersizcə sinirləndirmək istəyənlərə də qızmaz. Bu cür bəsit davranışlar onun üçün önəmsiz görünər.

Qeyri-aqressivlik və zəiflik bir-birinə ziddirlər. Düşünürəm ki, başdan-ayağa silahlı olan bir adam öz qəlbinin dərinliyində qorxaqlıq duyğusu daşıya bilər. Ələ silahalma bir başa qorxu üzündən olmasa da, qorxunu da özü ilə gətirər. Tam qorxaqsızlıq qeyri-mümkündür.

Mənim qeyri-aqressiv dəvətim mümkün və fövqəladə güc deməkdir. Bu iddiada qorxaqlığa və zəifliyə yer yoxdur. Hər zaman aqressiv bir şəxsin qeyri-aqressivliyə yönələcəyinə bir ümid bəslənər. Ancaq zəif biri üçün belə bir ümid yoxdur.

Bu üzdən də neçə kərə bu səhifələrdə söyləmişəm ki, qeyri-aqressiv yolla ailəmizi və qutsal məkanlarımızı qoruya bilmiriksə, silahlı yolla bunları savunmalıyıq.

Betya şəhəri yaxınlığında bir kəndin əhalisi mənə dedilər ki, polis bizə saldırdı, mallarımızı apardı, qadınlarımıza təcavüz etdi. Biz də dirənməyərək qoyub qaçdıq. Dedim: niyə dirənməyib qaçdınız? Dedilər ki, sən demişdin ki, qeyri-aqressiv dirəniş göstərməliyik o üzdən.

Utandığımdan başımı aşağı saldım. Mən onlara anlatdım ki, qeyri-aqressivliyi ya mən yanlış anlatmışam, ya da sizlər yanlış anlamışsınız. Mənim onlardan gözləntim ən güclü şəkildə özlərini müdafiə etmələri idi. Ölsələr də bütün gücləri ilə savaşmalı idilər.

Onların silahla özlərini savunmaları çox şərəfli bir dirəniş olardı. İnsanın namusunu hücum edənlərə buraxıb öz canını qurtarması üçün dirənməməsi şərəfsizcə bir davranışdır.

Mən ahimsa metodunu necə ölmələrini bilən adamlara öyrədə bilərəm, ölümdən qorxanlara deyil.

Bir milləti kökdən namərd etmə əməlinə qarşı mən aqressivliyi seçim edərəm.

Mənim qeyri-aqressiv nəzəriyyəm insanın öz əzizlərini saldırı qarşısında savunmasız buraxıb qaçmağı qəbul etməz. Aqressivlik və qorxaqlıq arasında heç şübhəsiz ki, mən aqressivliyi seçərdim.

Doğuşdan kor olan bir adama bir mənzərənin gözəlliyini anlada bilməyəcəyim kimi, qorxaq və zəif birinə də qeyri-aqressivliyi anlada bilmərəm. Qeyri-aqressivlik qəhrəmanlığın zirvəsidir.

Təcrübələrimə dayanaraq, zorakılıq və aqressivlik məktəbində yetişmiş insanlara qeyri-aqressivliyin üstünlüyünü isbatlamaq çətin olmamışdır. Mən bir zamanlar qorxaq idim.

Qorxduğumdan dolayı da aqressiv davranardım. Yalnız qorxu duyğusunu içimdən sildikdən sonra qeyri-aqressivliyin dəyərini anladım.

Qeyri-aqressivliyi ölümdən qorxana öyrətmək olmaz. Pişiyin yediyi zəif bir sıçana qeyri-aqressivliyi öyrətmək olmaz. Bu sıçanda güc olsaydı kəsinliklə öz qatilini param-parça edərdi. Ancaq öz zəifliyində başardığı tək iş pişiyin önündən qaçmasıdır.

Biz sıçanı qorxaq adlandırmırıq, çünkü onun təbiəti belə yaradılmışdır. Təhlükə ilə qarşılaşdığında sıçan kimi davranan adam isə, qorxaqdır. Belə bir adam öz içində aqressivliyə və nifrətə sığınacaqdır. Əlinə fürsət düşdüyündə düşməninə aman vermədən öldürər.

Şübhəsiz ki, belə bir adam qeyri-aqressivliyə biganədir. Bütün yönləndirmələr və moizələr bu adamı tərbiyə etmək üçün sonucsuz qalar. Onun təbiəti cəsarət duyğusundan məhrumdur. Qeyri-aqressivlikdən öncə, onun haqlarına hücum edənlər qarşısında savaşa bilməsi üçün ona mübarizə əxlaqı öyrədilməlidir.

Bunun dışında ona bir şeylər söylərsək, onun zəifliyini təqdir etmiş oluruq. Beləcə də onu qeyri-aqressivlikdən bir az daha uzaqlaşdırarıq. Mən kimsəyə intiqam duyğusunu əsla təklif etmərəm. Ancaq qorxaqların da qeyri-aqressivlik pərdəsi arxasında gizlənmələrinə izn vermərəm.

Bir çox adam qeyri-aqressivliyin nə olduğunu doğruca bilmədiklərindən dolayı səmimi bir şəkildə təhlükə önündən qaçmağı qeyri-aqressivlik kimi anlayırlar. Özəlliklə ortalıqda can sevdası olduğunda bu durum daha da qabarıq şəkildə görünər.

Mən qeyri-aqressivlik öyrətməni kimi, mümkün olduqca bu namərdcə duruşa qarşı çıxmalıyam.

Kimsə fiziki baxımdan zəif ola bilər. Təcavüz qarşısında qaçmaq yerinə dirənişi seçərsə, düşmənə bir zərər verə bilməsə də, bu dirənişdə qəhrəmanca ölə bilər. Dirənişin bu dürüst anlamı qeyri-aqressivlik və qəhrəmanlıqla eynidir. Ancaq zəif bir şəxs dirənişdə düşmənə zərbə endirib ölə də bilər.

Onun bu əməli qəhrəmanlıq sayılsa da, qeyri-aqressivlik deyildir. Eyni durumda zəif bir şəxs dirənmək yerinə qaçarsa, onun bu işi qorxaqlıqdan başqa bir şey deyildir. Birinci durumda məhəbbət və qorxmazlığı sərgiləmiş olur. İkinci və üçüncü durumlarda bədgümanlıq və qorxu onun ruhuna hakimdir.

Tutalım ki, mən bir qaradəriliyəm və bacım bir ağdərili tərəfindən oğurlanıb təcavüz edildikdən sonra öldürülmüşdür. Belə bir durumda mənim görəvim nədir? Bu sorunu özümdən sorduğumda belə cavablayıram:

Ağ dərili zorakılıq tətbiq edənlərə nifrət etməməliyəm. Eyni halda onlarla əməkdaşlıq da etməməliyəm. Ağdərilərin zülmünə dözən qaradərili soydaşlarımla da əməkdaşlıq etməməliyəm. Mənim nəzərdə tutduğum fədakarlıq tərzi budur.

Öz yaşamımda bir neçə kərə bu şəkildə davranmışam. Mənim oruc tutmalarım bu dirəniş növlərindən olmuşdur. Bu oruc tutmalar və ac qalmalar şüurlu şəkildə əzablara qatlaşaraq bir məqsədə yönəlik olmazsa, heç bir anlamı olmayacaqdır.

İnsanın canı bədənindən an-an çıxsa da, onun inancı, aydınlığını və möhkəmliyini qorumalıdır. Qeyri-aqressivlik üçün dəyərsiz bir örnək olduğumu düşünürəm. Mənim cavablarım sizi razı salmaya bilər.

Ancaq böyük bir iradə ilə bu yolda çalışıram. Hətta bu cür yaşamağım uğurlu olmasa da, qeyri-aqressivlik dəyərinə olan inancım sarsılmazlığını qoruyacaqdır.

Aqressivliyin və zorun hakim olduğu çağımızda kimsə, zorun və aqressivliyin üstünlüyünü qəbul etməyən insanların var olduğuna inanmaya bilər. Bu üzdən də mənə imzasız məktublar göndərilir.

Bu məktublarda toplum tərəfindən aqressiv davranışlar olsa da, Qeyri-Əməkdaşlıq Hərəkətinə mənim müdaxilə etməməm istənilirdi.35 Bəzi adamlar mənim gizlincə aqressiv bir planımın olduğunu sanırlar. Bu üzdən yanıma gəlib və bu xoş anın nə zaman gələcəyi haqda sorular sorurlar.

Onlar məni inandırmağa çalışırlar ki, ingilislər ancaq gizlin, ya da açıq zorun qarşısında təslim ola bilərlər. Həm də mənə söyləmişlər ki, bir qism insanlar məni Hindistanın ən alçaq adamı kimi anlamışlar. Çünkü heç bir zaman niyyətimi açıqlamırmışam.

Bir halda ki, hər kəs mənim gizlincə, aqressiv planımın olduğuna inanırmış. Bu sözlər ordan qaynaqlanır ki, bəşər toplumunun çoxluğu qılınc və zor nəzəriyyəsinin tərəfdarıdır. Mənim üsulum Hindistanın istiqlalına nail olması üçün daha təsirli olduğundan onu daha hər yönlü açıqlamaq istərdim.

Düşünürəm ki, ortada yalnız qorxaqlıq və aqressivlik seçimi olursa, mən aqres sivliyi seçərdim. 1908-ci ildə öldürülmək məqsədli hücuma məruz qaldım.Hadisədən sonra oğlum məndən belə bir sual soruşmuşdu:

Mən də hücüm zamanı sənin yanında olsaydım, nə etməli idim? Səni ölümə buraxıb qaçmalı idim, yoxsa sənin müdafiənə qalxmalı idim? Mən oğlumun sualına belə cavab verdim ki, orda olsaydın, görəvin son nəfəsinə qədər atanı müdafiə etmək olmalı idi. Hətta zora əl atmaq aqressivlik sayılsa da, yanımda olsaydın, məni müdafiə etməli idin.

Mənim Boer Savaşına, necə deyərlər Zulu qiyamına və Birinci Dünya Savaşına qatıldığım kimi, aqressiv davranmaq istəyənlərə silahdan istifadəni öyrənməyi təklif edirəm. Öz şərəf və heysiyyətini qoruya bilmək üçün Hindistana da silahlanmağı məsləhət görürəm.

Ancaq bütün bunların fövqündə bağışlamanın cəzalandırmaqdan üstün olduğu kimi, qeyri-aqressivliyin də aqressivlikdən daha üstün olduğuna inanıram. Dözüm o zaman bağışlama sayıla bilər ki, ortada cəzalandırma gücü də olsun.

Başqa əzici bir gücün qarşısndakı zəiflik durumunda ortada bağışlama duyğusu da ola bilməz. Pişik tərəfindən parçalanan sıçan pişiyi bağışlamasından danışa bilməz. Sıçan iddia edə bilməz ki, pişiyə o şəkildə davranması üçün özü izn vermişdir.

Bu üzdən də Hindliləri qətl edən General Dairin cəzalandırılmasını hayqıran hindililəri alqışlayıram. General Dair bunların əlinə düşərsə, onu param-parça edərlər. Ancaq mən Hindistanın zəif və gücsüz olduğuna inanmıram.

Mənim şəxsi arzum budur ki, Hindistanın gücü daha böyük hədəflər üçün yönəlmiş olsun. Anlatmaq istədiklərimin doğru anlaşılmasını umuram. Qüdrət cismi və maddi güclülükdən qaynaqlanmır. Əhliləşməsi zor olan bir iradədən qaynaqlanır.

Orta bir Zulu, cismi baxımdan bir ingilisdən üstündür və bir ingilisə qarşı çıxıb onu yenə bilər. Ancaq bir ingilis çocuq qarşısında qaçar. Çünkü çocuğun tapançasından və ya tapançanı ona qarşı tuşlamasından qorxar. O, ölümdən qorxduğu üçün böyük cismi varlığına rəğmən zəif və gücsüzdür.

Bu haqda yaxşıca düşünməliyik ki, yüz min ingilis üç yüz milyon hindlini qorxutmamalıdır. Bağışlama düşüncəsi ilə birlikdə bizim güclülüyümüz də ortada olmalıdır. Belə olursa, General Dair kimilər Böyük Hind Xalqını aşağılaya bilməzlər.

Sözlərimi uyğun şəkildə anladıb qəbul etdirməm bu an mənim üçün çox önəmli deyil. Biz öz aqressivliyimizi bu durumda göstərməsək, özümüzü əzilmiş və yox edilmiş kimi görə bilərik. Ancaq mən başqa bir söz demək istəyirəm.

Demək istəyirəm ki, Hindistan bu suçluları cəzalandırmaqdan vaz keçərək, daha çox yararlı çıxa bilər. Hindistana və dünyaya xidmət etmək üçün daha önəmli işlər bizi gözləməkdədir. Mən xəyalcı biri deyiləm. Gerçəkçi bir idealist olduğumu düşünürəm.

Qeyri-aqressivlik məzhəbi, yalnız hind din adamları “rişi”lərə məxsus deyildir. Adi xalq kütləsinin üzvləri üçün də keçərlidir. Aqressivlik heyvanlara məzsus bir qayda olduğu kimi, qeyri-aqressivlik də insanlara məxsus bir qaydadır. Yırtıcı heyvanlarda ruh yuxuya dalmışdır.

Bu üzdən heyvanlar maddi və cismi gücün fövqündə bir şey tanımazlar. Ancaq insan heysiyyəti onu daha üstün güclərə, ruhi güclərə sövq etməkdədir. Mən qədim bir Hind inancını gündəmə gətirmə cəsarətində olmuşam. Özümü Hindistanın yolunda fəda etmək istəyirəm.

Çünkü “satyaqraha”36 insanın acı çəkərək fədakar olmasını mümkün bilir. Aqressivliklər mühitində qeyri-aqressivlik yasasını kəşf edən “rişi”lər Nyutondan daha üstün dahilər olmuşlar. Napoleonu məğlub edən Vellingtondan daha böyük hərbiçi olmuşlar.

Onlar silahdan çox yaxşı istifadə etməyi bilsələr də, insanların qurtuluş yolunun silahla olmadığını hayqırdılar. Dünyamıza bu dərsi verdilər. Tək qurtuluş yolunun qeyri-aqressivlik olduğunu önə sürdülər.

Uyğun və təsirli anlamda qeyri-aqressivlik şüurlu olaraq əzablara qatlaşmaqdır. Qeyri-aqressivlik zalimlərin iradəsinə tabe olmaq anlamında deyildir. Zalimlərin iradəsinə qarşı ruhi gücü bütünüylə səfərbər etmək deməkdir.

Vücudumuzun bu qaydası doğru bir şəkildə həyata keçirilərsə, tək bir adam böyük bir imperatorluğun zülmlərinə qarşı dirənə bilər. Öz şərəfini, məzhəbini və ruhunu qoruyaraq imperatorluğun süqutunun əsaslarını təməlləndirə bilər.

Hindistanın zəif olduğu üçün qeyri-aqressiv davranmasını istəmirəm. Hindistanın öz böyüklüyünü anlayaraq, öz böyük gücünün şüurlu olaraq qeyri-aqressiv davranmasını istəyirəm. Bu gücü anlamaq üçün silah tətbiq etməyi öyrənməyə gərək yoxdur.

Belə anlaşılır ki, özümüzü, yalnızca maddi varlıqdan ibarət olaraq anladığımızda silaha ehtiyac duyuruq. Hindista nın özündə ölməz bir ruh barındırdığını bilməsini istəyirəm.

Hindistan bu böyük ruhi gücünə dayanaraq hər cür gücsüzlükdən və zəiflikdən arınaraq, dünyanın bütün maddı gücləri ilə qarşı-qarşıya gəlib uğur qazana bilər.

Hindistan qılınc nəzəriyyəsinə güvənərsə, keçici olaraq uğur qazana bilər. Bu uğur mənim qəlbimə daxili inam gətirə bilməz. Mən Hindistanı sevirəm, çünkü bütün varlığımı ona borcluyam. Mən qəti olaraq Hindistanın dünya qarşısında bir görəv daşıdığına inanıram.

Hindistan kor-koruna Avropanı yamsılamamalıdır. Hindistan qılınc nəzəriyyəsini qəbul edərsə, mənim üçün üstün tarixi vəzifə daşıyan ölkə kimi olmayacaqdır. Mənim qeyri- aqressivlik məzhəbimin coğrafi sınırları yoxdur.

Mən bu məzhəbi sonsuz bir sevgi ilə sevirəm və bu sevgim Hindistanı da içinə almaqdadır. Hindistana xidmət etməm qeyri-aqressivlik metodu ilə olmuşdur. Qeyri-aqressivliyin Hind törələrinin təməlini oluşdurduğuna inanıram.

Öz dartışmalarımı və məntiqimi o qədər sürdürməliyəm ki, ya özüm yenilməliyəm, ya da mənə qarşı gələnləri yenməliyəm. Çünkü mənim görəvim hər bir hindistanlını, hətta hər bir ingilisi belə, dünyanın siyasi, məzhəbi, toplumsal və iqtisadi sorunlarının çözümündə qeyri-aqressivliyə sövq etməkdir.

Məni iddialı və ehtiraslı olmaqla suçlayanlar haqlıdırlar. Mənim xəyallarımın gerçəkləşməyəcəyini deyənlərə cavab olaraq deyirəm ki, “belə ola bilər”, ancaq mən tutduğum yoldan vaz keçməyəcəyəm.

Mən qeyriaqressivliyə iman gətirən bir əsgərəm və inancımı qorumaq üçün də çoxlu dəlillərim var. Bu üzdən bu yolçuluqda istər bir yoldaşım olsun, istər olmasın, mən yolçuluğuma davam edəcəyəm.

Amerikalı dostlarım mənə deyirlər ki, atom bombasının kəşfi ahimsanın yayılmasına daha da yardımçı ola bilər. Onların məqsədləri bu sözdən atom bombasının qorxunc yox edicilik qarşısında dünyanın ona nifrət etməsi isə, bu iddialarında haqlı ola bilərlər.

Ancaq bu durum ona bənzəyir ki, kimsə dadlıca yeməklərdən qarnını o qədər doldurmuş ki, başı dönməyə başlamış. Keçici olaraq yeməkdən vaz keçmək zorunda qalmış. Başdönməsinin keçməsindən sonra daha artıq bir tamahla yeməyi gözləyir.

Eyni şəkildə atom bombasına olan nifrət unudulduqdan sonra dünya daha ac bir şəkildə aqressivliyə yuvarlanacaqdır.

Bəzən pisliklərin içindən yaxşılıqların ortaya çıxmasına şahid oluruq. Ancaq bu, insan istəyindən daha çox Tanrı təqdirinə bağlı bir olaydır. Təcrübələr pislikdən, ancaq pisliyin törədiyini göstərmişdir. Yaxşılıqlardan yaxşılıqların törədiyi kimi.

Atom bombasının Japoniyanı dağıtmasından alınan əxlaqi nəticə budur ki, bu fəlakəti qarşılıqlı biçimdə atom bombası tətbiq etməklə çözmək olmaz. Aqressivliyi də qarşşılıqlı aqressivliklə ortadan qaldırmaq mümkün deyildir. Yalnız məhəbbət yoluyla nifrət və kinə qalib gəlmək olar.

Nifrətə qarşı nifrətlə cavab vermək nifrətin yayılmasına, dərinləşməsinə səbəb olacaqdır. Daha öncə söylədiklərimi təkrar etdiyimi düşünürəm. Əslində anlatmağa başlarkən də yeni bir şey söyləmirdim.

Qeyri-aqressivlik dağlar qədər əskidirlər. Fərq onda idi ki, mən Tuti quşu kimi, kitablarda olanları əzbərləyib anlatmırdım. Bütün zərrələrimlə inanıb və ona görə davrandıqlarımı anlatmışam. Həyatımın 60 illik sürəsini içərən axtarış və davranış təcrübələrimi artırmışdır, inancımı sarsılmaz etmişdir.

Özəlliklə dostlarımın da bu yoldakı sağlıqlı təcrübələri məni daha da həvəsləndirmişdir. Yalnız həqiqətə arxalanaraq, insan təkbaşına bütün çətinliklərin qarşısında sarsılmadan dirənə bilər.

Hindistanın fəlsəfi və məzhəbi əsərlərini Avropaya tanıdan araşdırmacı alman bilim adamı Maks Muler çox doğru bir təsbit etmişdir. Maks Muler illər öncə demişdir ki, doğruluğa inanmayan insanlar varsa, doğruluğu və onun dəyərlərini təkrar-təkrar söyləmək gərəkir.

Hindistan aqressiv üsul seçərsə və mən də həyatda olursam, əsla Hindistanda yaşamaq istəməzəm. O zaman artıq mən sevimli vətənim Hindistanla əsla qürur duymaram.

Mənim vətənsevərliyim inancımdan qaynaqlanmaqdadır. Bir yavru çocuq anasının məmələrinə yapışdığı kimi, mən də Hindistana yapışmışam. Çünkü ruhumun ehtiyacı olan qidanı Hindistan mənə verə bilir.

Hindistanın mənəvi mühiti ruhi təmayüllərimə cavab verməkdədir. Vətənimə olan bu inancımı itirsəm, bir yardımçı tapa bilməyəcəyinə inanan yetimə bənzəyəcəyəm.

ŞƏXSİ PRİNSİPLƏR

Sözün gerçək anlamında sivilizasiya, ehtiyacların artımında deyildir. Sivi lizasiya ehtiyacları şüurlu biçimdə sınırlamaqdır. Yalnız bu yolla mutluluq icad və başqalarına xidmət etmək mümkündür.

Yaşamaq üçün bəlli ölçüdə maddi güvəncə qaçınılmazdır. Ancaq bu ölçü öz sınırını aşdığında rahatlıq vasitəsi olmaq yerinə narahatlıq mənbəyinə çevrilir. Bu üzdən sınırsız ehtiyaclar oluşdurub onları təmin etməyə çabalamaq insanın özünü aldatmasıdır.

Maddi və hətta mənəvi ehtiyaclar aşırı istək türünə dönüşmədən bəlli bir nöqtədə durmalıdır. İnsan öz maddi və mənəvi mühitini bəşəriyyətə xidmət edəcək biçimdə oluşdurmalıdır. Çünkü hər kəsin gerçək görəvi bütün gücünü bu yolda mərkəzləşdirməkdir.

Bədən və düşüncə arasındakı ilişki o qədər incə və yaxındır ki, onlardan hər hansının öz düzənini itirdiyində bundan bütün həyat düzəni zərər görmüş olar.

Bundan belə bir nəticə çıxarmaq mümkündür ki, sözün gerçək anlamında sağlıq, doğru bir şəxsiyyətə və təmiz bir əxlaqa sahib olmaqdır. Bütün çirkin düşüncələr və pis şəhvətlər xəstəliyin dəyişik görüntüləridir.

Tam sağlıq, yalnız Tanrı qanunlarına uymaq və iblis gücünə qarşı çıxmaqla mümkündür. Gerçək sağlıq olmadan gerçək rahatlıq da olmayacaqdır.

Zövq hissi və yemək meylləri nəzarət altına alınarsa, digər hisslər özlüyündə nəzarət altına alınacaqdır. Öz hisslərinə hakim olan insan gerçəkdən də dünyanı fəth etmiş biridir və o, Tanrı varlığının bir parçasıdır.

Qəzetçilik çalışmalarım ona dərindən istəkli olduğumdan dolayı deyildi. Yaşamımda kəşf etdiyim görəvimi anlatmaq və açıqlamaq üçün qəzetçilik bir vasitə idi. Görəvim bütün çətinliklərə baxmayaraq, satyaqrahanı topluma öyrətmək idi.

Satyaqraha qeyri-aqressivliyə və doğruluğa birbaşa inamım məhsuludur. Yaşamın sonsuz çətinlikləri qarşısında tək çarənin qeyri-aqressivlik olduğunu göstərmək istəyirəm. Qeyri-aqressivlik daş kimi ürəkləri də yumşaldacaq dərəcədə təsirlidir.

Bu üzdən inancıma içdən bağlı qala bilməm üçün yazılarımda aqressiv üsuldan yararlanmamalıyam. Yazılarım anlamsız və məzmunsuz olmamalıdır. Yalnızca insanları maraqlandırmaq üçün yazmamalıyam.

Yazılarımı sınırlı və öz nəzarətimdə tuta bilmək üçün başlıqların, sözlərin və anlayışların seçimində özümü nə qədər basqı altında saxladığımı oxucularım əsla bilməyəcəklər. Bu da özümü təkmilləşdirməyimə və zəif tərəflərimi görməyimə imkan verir.

Bəzən təkəbbürüm ağır və ürkütücü cümlələr yazmağa zorlayır. Ya da aqressiv duyğularım kobud üsullar biçimində yazılarımda özünü göstərir. Bu ürkütücü və qaba sözləri yazılarımdan uzaqlaşdırmaq çox çətin, ancaq həm də zövqlü sınaqdır.

Oxucu yayımladığım “Young india” (Gənc Hindistan) qəzetini çox düzənli biçimdə önündə görür və bəzən də qəzetlə bağlı Romən Rollanın “yaşlı kişilərin kamalını özündə barındıran qəzetdir” görüşünü paylaşmaq istəyir. Ancaq kamalın çox aşırı diqqət və dürüstlüklə əldə edildiyini hər kəsin bilməsi gərəkir.

Yayımladığım qəzetim məzmun və metod olaraq oxucunu fikrən və hissən məmnun etmişsə, bu, mənim qeyri-aqressiv dünyagörüşümün təsiri üzündəndir. Yalnız qeyri-aqressiv məzmun və üsul dünya insanlarının könlünü təsirləndirə bilər.

Bunsuz heç bir yüksək nail olmaq mümkün deyildir. Mən öz qarşıma və tələbələrimin önünə qeyri-mümkün sınaqları və dəyərləri qoymamışam. Mənim istədiyim bəşərin təbii haqqıdır. Biz cənnətimizi itirmişik, onu tapmaq zorundayıq.

Çox ağır və acı təcrübələrlə aqressivliyimə nəzarət etməyi öyrənmişəm. Sıcaqlıq saxlanıb nəzarət edildiyində ener jiyə dönüşəcəyi kimi, aqressivliyimiz də nəzarət edildiyində dünyanı dəyişdirə biləcək faydalı gücə çevrilə bilər.

Mən sinirlənmirəm deyə bir söz söyləsəm doğru olmaz. Sadəcə aqressivliyin məni yönləndirməsinə izn vermirəm. Dözüm və aqressivlikdən uzaq durmağı özümə təlqin edirəm və bunu başarıram. Aqressivlik gəldiyində önünü kəsib öz içimdə onu həbs edirəm.

Ancaq aqressivliyimə necə qalib gəlməyim mənasız bir sorudur. Çünkü bu, hər kəsin özündə var etməsi gərəkən bir alışqanlıqdır. Bu da davamlı olaraq tətbiq etməklə gerçəkləşər.

İnsanın öz davranışlarının nəticəsindən qaçması əxlaqi deyildir. Gərəyindən daha artıq yemək yeyənin qarınağrısına yaxalanacağı daha sonra da məcburən bir müddət yeməməsi qaçınılmazdır.

Gərəyindən artıq yeyib və qarın ağrılarını aradan qaldırmaq üçün dava-dərman istifadəsi doğru deyildir. Ən pisi insanın heyvani şəhvətlərini sərbəst buraxıb və daha sonra onun nəticələrinə qatlaşa bilməməsi, qaçınmasıdır.

Təbiət çox ciddi və amansızdır. Onun yasaları gözardı edildiyində çox sərt bir biçimdə qisas alır. Əxlaqi nəticələr, yalnız dözümlə əldə edilir. Əxlaqi özəlliklərə etinasızlıq dəyərləri də gözdən salar.

Başqalarının yanlışlıqlarını arayıb mühakimə etmək bizim görəvimiz deyildir. Biz bütün gücümüzü öz davranışlarımızı mühakiməyə yönəltməklə sorumluyuq. Yapdığımız kiçik yanlışlıqlardan dolayı olsa da, yaxınlarımızın tənqidlərinə dözə bilmiriksə, başqalarını mühakimə haqqına sahib deyilik.

Başqalarının yanlışlıqlarını görürüksə, tənqid üçün öncə izn almalıyıq. Ancaq onun yanlışlığını başqalarına söyləməyə haqqımız yoxdur. Başqalarından onun yanlışlıqlarının düzəldilməsi üçün yardımçı olmasını istəməməliyik.

Şəhvət haqda çox düşünməyin. Bir qərara gəldiyinizdə, dərhal qərarınızı mühakimə etməyin. Bir yanlış işi yenidən etməmək üçün and içib vicdanımızda bir sorumluluq üstləniriksə, ən doğru yol budur ki, ağlımız haqqında and içdiyimiz sorunu unutsun və xatırlamasın.

Bir satıcı satdığı malını bir daha düşünməz, yeni mallar haqqında düşünər. Bir daha etməyəcəyimiz işi də bu şəkildə qrşısını almalıyıq.

Tanrı adlanan həqiqəti gerçəkləşdirmək istəyən o adamın kimliyini bilməkmi istəyirsiniz?

O, aqressivlik və şəhvətdən, ehtiras və təmayüllərdən, qorxu və təkəbbürdən bütünüylə azad olmuş insandır. Özünü heç və sıfır sanmalıdır. Bütün hisslərinə tam olaraq nəzarət etməlidir. Bu kontrol da damaq və dildən başlamalıdır.

Dil, dadma duyğusunun vasitəsi olduğu qədər də ünsiyyət vasitəsidir. Dil vasitəsilə biz yanlış və yalan sözlər danışıb başqalarını incidirik. Damaq zövqləri arxasınca getmək bizi yeməklərin köləsi edər. Sanki, heyvanlar kimi, ancaq yemək üçün yaşarıq.

Dəyərlər yoluyla özümüzü “mələklərdən bir az aşağı” varlıqlara dönüşdürə bilərik. Öz hisslərinə hakim olan adam bütün insanlardan üstün olur. Bütün gözəl özəlliklər onda var olur. Tanrı onun vasitəsilə ilə özünü göstərmiş olur.

Tanrı əmrləri olaraq tanınan həyatın bütün yasaları çox sadə və anlaşılandı. Sadəcə onların icra olunması üçün gərəkən tək şey iradədir. Bəşər toplumuna hakim olan tənbəllik və iradəszilik üzündən bunlar çətin görünür. Təbiətdə heç bir şey durğun durumda deyildir.

Yalnız Tanrı durğun və dəyişməzdir. Dünən, bu gün və sabah bir-birlərinə bənzəsələr də, ancaq sürəkli hərəkətin məhsuludur. Bu üzdən də bəşər toplumu diri qalması üçün sürətlə kamala doğru hərəkət etməlidir inancındayam. Yalnız beləcə həqiqətə və qeyri-aqressivliyə qovuşa bilər.

Elmi təcrübələri gerçəkləşdirmək üçün silsilə elmi öyrətiləri öyrənməyə ehtiyac olduğu kimi, ruhi sahələrdə təcrübələr üçün də bir sıra prinsiplərə riayət etmək lazımdır.

İçkilərdən, uyuşduruculardan və özəlliklə də ətdən qaçınmaq ruhi təkamül üçün çox gərəklidir. Ancaq bunların heç biri məqsədə çevrilməməlidir. Ət yeyən, ancaq Tanrı yasalarına uyan bir adamın qurtuluşa daha yaxın olması mümkündür.

Ancaq ət yeməsə də, davranışları ilə sürəkli yanlışlıqlar bataqlığında çabalayan adam tanrıdan daha uzaq ola bilər.

Öz şəhvətinə və təmayüllərinə hakim olmaq istəyən adam üçün ət yemənin yararlı olmadığını təcrübələr göstərmişdir. Ancaq şəxsiyyətin müəyyən amili kimi, yemək türünə bir o qədər də önəm verməmək gərəkir.

Yeməklərdən imtina pərhiz təsirli bir amil olsa da, Hindistanda görüldüyü kimi, yalnız yeməkdən imtina önəmli deyildir. Çünkü belə olduğunda imtina etmə, yalnız yemək üzərində mərkəzləşir. Çox yemək yenə də önlənəməz.

Doğruluq araşdırmacısı üçün səssiz qalmanın və az danışmanın ruhi qayda olduğunu təcrübələrim göstərmişdir. Saçma sözlər danışmaq doğruluğa gedən yolu sapdırar. Bu zəiflikləri ortadan qaldırmaq üçün səssiz qalma və az danışma qaydaları olmalıdır.

Az danışan adam çox çətin ölçülməmiş bir söz söyləyə bilər. Çünkü hər sözünün dəyərini yaxşı bilər.

Səssiz qalmaq mənim üçün cismi və ruhi özəllik daşımaqdadır. Çox az danışaram və həftənin birinci günü “susmaq orucu” tutaram, əsla danışmaram. Susmaq orucu tutduğum zaman ortaya çıxan gərəkli əlaqə və problemləri yazaraq çözərəm.

İlk başlanğıcda basqılardan və gücsüzlükdən qurtulmaq üçün az danışmağı sınamağa başladım. Daha sonra az danışmağı çox yazmaqla əvəz etməyə çalışdım. Ancaq bir müddət bu səssiz qalmaları təcrübə etdikdən sonra onun mənəvi və ruhi dərinliklərini kəşf etdim.

Birdən ağlımda belə bir düşüncə parladı ki, bu səssizlik Tanrıya yaxınlaşmaq üçün bir fürsətdir. İndi artıq səssiz qalmağa alışmışam, sanki Tanrı məni səssiz qalmaq üçün yaratmışdır.

Söz söyləməmək səssiz qalmaq deyildir. İnsan öz dilini kəsərək də bu sonuca vara bilər. Söz söyləməmək səssizlik deyil. Səssizlik danışmaq imkanının olmasına baxmayaraq, heç bir yersiz söz söyləməməkdir.

Pis düşüncələr üzündən həyat enerjisi hədər olur. Sözlər və davranışlar düşüncələrdən qaynaqlandığından, onların şəkli də düşüncə ilə üzvi olaraq bağlıdır. Nəzarət altında olan düşüncə özlüyündə fövqaladə güc qaynağı ola bilər.

Bu güc sözdə və davranışda özünü göstərərək təsirli olar. Adam Tanrı varlığının göstəricisi olmaq istərsə, Tanrını özündə və öz dar çevrəsində aramalıdır. Yalnız bu yolla insan Tanrı göstəricisi ola bilər. Ancaq öz gücünü dəyişik yollarla itirən adam Tanrı göstərgəsi ola bilməz.

Cismi ləzzətlər haqqında düşünməkdənsə, onu yaşamaq daha yaxşıdır. Cinsi və cismi ləzzət hissi baş qaldırdığında susdurulması daha yaxşıdır. Ancaq susdura bilməz və fikrimizi onunla məşğul olarsa, cinsi ehtiyacımızı təmin etmək daha doğru olar.

Bunu heç bir şübhəyə qapılmadan öz təcrübələrimdən yola çıxaraq deyirəm.

Seks çox yüksək və nəcib bir mövzudur. Burada utanacaq heç bir əndişəli şey yoxdur. Ancaq bu güc və təmayül, yalnız yaradıcılığa yönəlməlidir. Bu sağlıqlı gücdən hər tür yanlış istifadə Tanrı və insanlıq qarşısında suç sayıla bilər.

Dünyanın keçici dəyərlər arxasınca süründüyü anlaşılmaqdadır. Daha önəmli mövzular üzərində durub düşünməyə sanki zamanı yox. Ancaq bir az diqqətli davrandığımızda, yalnız sonsuz olanın dəyərli olduğunu anlayacağıq. Bu əbədi dərinliyi olan dəyərlərdən biri “brahmaçarya”dır.

Brahmaçarya bizi brahmaya və Tanrıya bağlayan üsuldur. Bu üsul çocuqdoğurmaya tam olaraq nəzarət etmək istər. Bu nəzarət bizim düşüncəmizdə, sözümüzdə və davranışımızda olmalıdır.

Düşüncələrimiz nəzarət edilə bilməzsə, sözümüzün və davranışımızın dəyəri olmayacaq. Öz düşüncələrinə nəzarət etməyi başaran insan üçün başqa şeylər uşaq oyuncağı kimi görünəcəkdir.

Brahmaçarya kamilliyinə varan adam özünü qorumaq üçün divarlara ehtiyac duymaz. Bu yola yeni girmiş olan üçün qorunma və ya müdafiə divarı lazım ola bilər. Bir məngü ağacı böyümək üçün onu qoruyacaq divara möhtacdır.

Artıq qollu-budaqlı bir ağac olduqdan sonra divara ehtiyac qalmaz. Bir körpə də ilk günlərində baxıcıya ehtiyac duyar. Ancaq gəncləşdikdən sonra artıq öz fərdi müstəqilliyini əldə edər. Ehtiyac olmayan bir durumda hansısa yardıma arxalanmaq zərərli ola bilər.

Məncə brahmaçaryanın gerçək istəkçisi olan bir adamın müdafiə divarlarına ehtiyacı olmaz. Brahmaçarya zahiri imtinalarla əldə edilən bir olay deyildir. Qadınla hər türlü təmasdan çəkinən adam, brahmaçaryanın anlamını bilməməkdədir.

Qadın nə qədər çəkici olsa da, qadına təbii ehtiyacı olmayan kişi üçün təsirsiz olacaqdır. Gerçək brahmaçarya yanlış və saxta sınırlamalardan çəkinər. Belə bir şəxs özünü qoruma vasitələri gəlişdirməlidir. Bu vasitələrə ehtiyac qalmadığında onları buraxa bilər.

İlk öncə gerçək brahmaçaryanı anlayıb onun dəyərini bilmək lazım. Daha sonra bu dərin və dəyərli həyat ölçüsünü insan özündə gəlişdirməlidir. Hindistana gerçək anlamda xidmət etmək üçün bu metoda ehtiyacın olduğuna inanıram.

Qadınıma sırf cinsi bucaqdan baxdığım müddətdə, birbirimizlə gerçək anlaşmamızın olmadığını şəxsi təcrübələrim göstərmişdir. Bizim sevgimiz öz yüksək zirvəsinə çatmırdı. Bizim aramızda hər zaman məhəbbət olmuşdur.

Cinsi əlaqələrdən çəkindikcə, daha doğrusu mən bu haqda özümü sınırladıqca, bir-birimizə daha da yaxınlaşır, bir-birimizi daha da dərindən sevirdik. Qadınım özünü sınırlamağa ehtiyac hiss etməzdi. Genəldə seksual əlaqədən həyalı biçimdə çəkinmək istərdi.

Qadınım istəkli olmasaydı da, mənim istəklərimə qarşı gəlməzdi. Mənim aşırı seksual ehtiyacımı sayğı ilə qarşılardı. Çox istisna hallarda dirənib istəkli olmadığını söylərdi. Qadınıma sırf seksual bucaqdan baxdığım dövrdə, ona gerçək anlamda xidmət edə bilmirdim.

Cinsi əlaqələrdən çəkinmə kamalına vardığımda qadınımı yenidən kəşf etdim. Əlaqələrimiz tam olaraq ruhani və mənəvi dərinlik daşıdı. O gündən etibarən, şəhvət öldü, sevgi səltənəti başladı. Mən ölkəmi qurtarmaq üçün, Hindistanın bağımsızlığı adına bütün cismi ləzzətlərdən vaz keçdim.

Brahmaçaryaya yardımçı olmaq üçün oruc tutmaq, uyğun yeməklər yemək və yeməyi sınırlandırmaq çox təsirlidir. Müxtəlif hisslərimiz o qədər güclüdürlər ki, onu hər yöndən nəzarət altında tutmalıyıq. Az yemək yeməklə bir çox hisslərimizin fəallığının azalacağını hər kəs bilir.

Bu üzdən sürəkli oructutma, hisslərin kontrolu üçün çox yararlıdır. Kimiləri üçün oructutmanın heç bir önəmi yoxdur. Çünkü oruc tutarkən ağıllarında sürəkli dadlı yeməkləri düşünərlər. Oruc prosesi bitdikdən sonra sürəkli nə yeyəcəklərini düşünüb durarlar.

Bu tür oructutmalar nə iştaha hakim olmağa yardımçı olar, nə də nəfs və şəhvətə nəzarət edə bilər. Çünkü oructutma əməlində zehn iştirak etmir. Yararlı oructutma bədənin aclıq çəkdiyi sürəcə, zehnin də aclıq duyğusunu yaşaya bilməsi ilə gerçəkləşər.

Bədənin məhrum olduğu şeylərə zehndə də istəksizlik ortaya çıxmalıdır. Bütün meyllər zehndən kənarlaşdırılmalıdır. Yoxsa şəhvət xəyallarından zehnini boşaltmamış bir adamın oruc tutmasının heç bir anlamı yoxdur.

Bütün şəraitlərdə öz nəfsinə hakim olan adam gerçək bir brahmaçaryadır. Çox gözəl bir qadın mərmər bir kişi heykəlinə yaxınlaşarsa, heykəl ondan heç bir şəkildə təsirlənməz. Gerçək bir brhmaçaryanın bu durumlardakı təpkisi bir heykəl kimi olmalıdır.

Deyə bilərsiniz ki, qadınla əlaqə qurmaq cinsi dözümlə mümkün deyildir. Məncə bu, anlamsız məntiqdir. Qadınlarla əlaqələri qıraraq brahmaçarya olmaq mümkün deyil. Çünkü bu, yalnızca qadınlarla cismi əlaqələri qırmaq anlamında olacaqdır.

Burada söhbət ruhi əlavələrdə deyildir. Həssas durumlarda bunun təhlükəyə girəcəyini söyləmək çətin deyildir.

Güney Afrikada ikən 20 il müddətində Batı ilə yaxından təmasda idim. Bertrand Rassel kimi dəyərli yazarların cinsi əlaqə ilə bağlı yazdıqları nəzəriyyələrlə tanış olmuşdum. Onlar öz inanclarını bəyan etdiklərindən dolayı çox acı çəkmişlər.

Onlar evlənmə və əxlaq məsələlərini qəbul etmirlər. Bu haqda onlarla razı deyiləm. Ancaq bunlarla belə əxlaqın dışında da təmiz insan ola bilmə nəzəriyyəsini də müdafiə etməkdədirlər. Qərbdəki mövcud əxlaqı qəbul etməsələr də, çox təmiz həyat sürən bir xeyli qadın-kişi dostlarım var idi.

Mənim araşdırmalarım da demək olar ki, bu kimi həqiqətlər və sağlıqlı həyat üçündür. Köhnə dəyərlərin islahına inanır və çağın istəklərinə cavab verə biləcək əxlaq sisteminin oluşmasını istərsəniz, bu durumda başqalarından izn almağa və ya onları inandırmağa ehtiyac yoxdur.

Bir yenilikçi reformist başqalarının onun görüşlərini qəbul edəcəyini gözləyə bilməz. O, yalnız qalıb ümumi etirazlarla qarşılaşsa da, irəliləməkdən vaz keçməməlidir. Öz araşdırmalarıma və təcrübələrimə dayanaraq, brahmaçaryanın anlamını təkmilləşdirmək istəyirəm.

Bu üzdən imkan olduğunda ondan qaçmıram. Onunla dürüst bir şəkildə qarşılaşmağı məzhəbi görəvim kimi qəbul edirəm. Təcrübələrimin sonuclarına şahid olmaq istəyirəm. Bu yolda nələr qazana biləcəyimi maraq edirəm.

Bir qadınla təmasa girməkdən qorxub çəkinmə, brahmaçarya istəklisi üçün uyğun özəllik deyildir. Öz cismi zövqlərimi təmin etmək üçün cinsi təmaslara girmək arzusunda olmamışam.

Ayrıca, cinsi təmayülləri bütünüylə içimdən sildiyimi də iddia etmirəm. Ancaq bu təmayülümü kontrol altında tutduğumu iddia edə bilərəm.

Dünya miqyasında əhalinin artımını önləmək üçün ortaya atılan bütün metodlar yanlış və təhlükəlidir. Bu nəzəriyyənin tərəfdarları düşünürlər ki, insan öz heyvani istəklərini təmin etmək zorundadır. Bu işi görməzsə, inkişaf prosesi dura bilər.

Məncə, bu iddia yanlışdır. Saxta üsullara əl atanların öz nəfslərini kontrol etməsi mümkün deyildir. Dözüm və nəfsi cilovlama bütün məzhəblərin əsas ortaq məqsədidir.

Hamiləliyi durduraraq əhali artımını önləmək metodu haqda danışmaq istəyirəm. Cinsi meylləri təmin etməni zəruri bir ödəv kimi görənlər var. Borclu olduğumuz insanlara borclarını ödədiyimiz kimi, nəfsimizin də borclarını ödəməli imişik!

Bu borcu ödəməzsək, onun sonucu olaraq fikri və mənəvi təhlükəyə məruz qala bilərik deyə şəkildə düşünənlər var. Bu görüş cinsi zərurəti övlad istəyindən ayrı görməkdədir.

Hamiləliyi əngəlləmək istəyən görüş deyir ki, hamilələik təsadüfi bir olaydır və iki tərəf çocuq doğurma haqda anlaşmırlarsa, onu önləmək gərəkir. Məncə bu, dünyanın harasında olursa olsun, ən təhlükəli nəzəriyyədir. Özəlliklə Hindistan üçün çox qorxunc bir həyat tərzi ola bilər.

Cinsi təmayülləri təmin etmək bir görəv isə, o zaman bütün fəsadlar və cinsi həvəsləri təmin edən təbii olmayan vasitələr da məqbul sayılmalıdır. Oxucu diqqət etməlidir ki, dünyada çox ünlü adamlar belə, cinsi anormallığı məqbul saymaqdadırlar.

Bu durum qeyri normal cinsi münasibətləri də yayqın duruma gətirə bilər. Gizli məqsədlərin məktəblərdə oğlanlar və qızlar üzərindəki təxribatlarından xəbərdaram.

Elm adına hamiləliyi önləyən vasitələrin gənclər arasında yayqınlaşması və toplumun ünlü öndərlərinin onu məqbul saymaları, durumu çox gərginləşdirmişdir. Bu da həyatın sağlıqlılığı yolunda çabalayan islahatçıların işlərini çətinləşdirməkdədir.

Məktəblərdə çox gənc qızlar hamiləliyi önləmə haqqında bilgi verən kitab və dərgiləri geniş miqyasda oxumaqdadırlar. Bu iş üçün gərəkən vasitələri rahatca əldə edə bilirlər. Bu vasitələri, yalnızca ərli qadınlarla sınırlı saxlamaq mümkün olmayacaq.

Evliliyin məqsədi, yalnızca heyvani şəhvətlərin təmin edilməsi ilə özətləndiyində, ailə qutsal tarixi bir qurum kimi məhv edilməyə başlayacaq.

Məni tərki-dünya biri olaraq tanımaq doğru deyildir. Özəl həyatımı biçimləndirən ideallar bütün bəşər toplumu üçün qəbul edilə bilər. Onları çox tədrici təkamüllə əldə etmişəm. Hər addımımı atmadan öncə bir neçə kərə ölçmüşəm.

Seçmiş olduğum dözüm və qeyri-aqressiv davranış tərzim mənim özəl sınaqlarımdan qaynaqlanmışdır. Topluma xidmət görəvimdə bunlar mənim yolumu açmışlar. Güney Afrikada olduğumda təkbaşıma bir həyatım var idi.

Ancaq ailə işlərimlə, vəkillik işimlə və sosial məsuliyyətimlə bağlı durumlar qarşısında çox intizamlı bir həyat sürürdüm, özəlliklə cinsi həyatımı azaltmağa çalışırdım. Öz yurddaşlarımla və avropalılarla da olan əlaqələimdə qeyri-aqressiv davranışımı ən yüksək səviyyədə həyata keçirirdim.

Adi bir insandan daha üstün olduğumu iddia etmirəm. Hətta orta bir adamla müqayisədə ləyaqətimin daha aşağı olduğunu düşünürəm. Şəxsi təcrübələrimə dayanaraq qeyri-aqressivlik yolundakı qazanclarımdan dolayı özümdə böyük bir istedad da görmürəm.

Mənim zehnim və düşüncəm öz biçimini və yolunu tapmışdır. Tanrı yolundakı irəliləyişimdə heç bir yoldaşa ehtiyacım yoxdur. Məni fırıldaqcı adlandıranlara deyəcək bir sözüm yoxdur. Mənə “mahatma” ləqəbi verilmişdir.

Məni fırıldaqcı adlandıranlar bu ləqəbin aradan qaldırılmasına yardımçı ola bilərlər. Etiraf etməliyəm ki, haqqımda söylənən pis sözlər məni xalqın təsəvvüründən endirərsə, buna çox sevinərəm. Çünkü mən fövqəladə bir insan deyiləm, adi bir insanam və “mahatma” ləqəbinin mənim üçün heç bir önəmi yoxdur. Onu bir yük olaraq görürəm.

DÜNYA BARIŞI

Bir fərd ruhi baxımdan uğur qazandığında ətrafındakılarının zərərə uğrayıb acı çəkəcəklərinə inanmıram. Mən mütləq ruh olan “advaita”ya inanıram. İnsan və yaşayan bütün canlıların vəhdətinə (birliyinə) inanıram. Bu üzdən ruhi uğur qazanımına bütün dünya bəlli ölçüdə qatılırkən, birinin uğursuzluğunda da bütün dünya zərər görmüş olur.

Heç bir imtina, yalnızca tək bir adamın mutluluğu ilə sınırlı qalmadığı kimi, əxlaqi çöküş də sadəcə bir fərdə ziyan verməklə sınırlı qalmaz. Bu üzdən birinin yaxşı, ya da pis olması, yalnızca özünü maraqlandıran mövzu deyildir. Həm öz toplumu, həm də bütün dünya ilə bağlıdır.

Təbiətdə çoxlu qırılmalar olsa da, yaşam cazibə və bağlanmalar üzərində qurulur. Qarşılıqlı məhəbbət təbiətin varlığına səbəb olmaqdadır. Insan məhv etməklə yaşamaz. Özümüzə olan sayğımız başqalarına da sayğı gərəkdirər.

Uluslar onu formalaşdıran fərdlərin arasındakı qarşılıqlı sayqısı ilə yaranır. Uluslar içindəki uyumluluq və sayqı bir gün bütün dünyada yayılacaqdır. Ailə içi yasalar genişləyib ulus adında daha böyük bir ailə yaradar.

Bəşəriyyət vahid bir toplumdur. Çünkü hamısı bənzər əxlaqi yasalara tabedirlər. Tanrı yanında bütün insanlar bərabərdir. İnsanlığın müxtəlif uluslara bölündüyü doğrudur. Ancaq şəxsin mövqeyi yüksəldikcə məsuliyyəti də artar.

Mənim görəvliliyim, yalnızca Hind toplumunun qardaşlığını, Hindistanın qurtuluşunu və azadlığını içərməz. Hindistanın qurtuluşu və özgürlüyü bütün zamanımı alsa da, düşünürəm ki, Hindistanı azad etməklə bütün dünyaya xidmət etmiş olacağam.

Yurdsevərliyim özəl bir şey deyil, bütün insanları içinə almaqdadır. Başqa millətləri sevməzlikdən gələn, başqa uluslara zərər vermək istəyən yurdsevərlik mənim ideallarıma tərsdir. Yurdsevərliyim bütün insanlığı içinə almazsa, heç bir önəmi yoxdur.

Yurdsevərliyim, yalnızca bütün insanları deyil, həyatın bütün görünümlərini əhatə etməkdədir. Qardaşlıq və birlik duyğularını, yalnızca insanlar arasında deyil, bütün canlılar, sürünənlər arasında belə, yaratmaq istəyirəm.

Bəli, bəlkə çox şaşırdıcı görünə bilər, ancaq sürünən canlıların da haqlarını qorumaq istərdim. Bütün canlıların yaradıcısının Tanrı olduğuna inanırıqsa, hansı biçimdə olursa olsun, yaradılış qaynağımız birdir.

Ulusçu olmayan kimsə, beynəlmiləlçi ola bilməz. Nasionalizmin üzərində internasionalizm qurular. Hər ölkənin insanları öz ulusunu təşkil edər və hərtərəfli təhlükəsizlik formalaşdıra bilirlərsə, bu, özlüyündə dünya barışına xidmətdən başqa bir şey deyildir.

Ulusçuluq pis bir şey deyil. Pis olan ulusların düşüncələrinin genişləməsini önləyən dargörüşlülükdür. Dargörüşlülük üzündən bir ulus başqa bir ulusun məğlubiyyəti üzərində səadətini qurmağı düşünər. Bir ulus başqa ulusun bədbəxtliyi hesabına uzun müddətə sevincli ola bilməz.

Mən Hindistanın kiçik bir xidmətçisiyəm. Hindistana dayanaraq bütün bəşəriyyətə xidmət edirəm. Əlli illik siyasi- toplumsal həyatıma və təcrübələrimə dayanaraq, anladım ki, dünyaya yararlı olmanın tək yolu öz ulusuna yararlı olmaqdan keçər.

Bu, çox yüksək əxlaqa dayanan işdir. Bu düşüncəni qəbul etmək öz-özünə dünyada durumun yaxşılaşmasına xidmət edər və uluslar arasında yayğın olan qarşılıqlı qısqanclıq və həsədi ortadan qaldırar.

Başqaları ilə yardımlaşma və başqalarına bağlılıq duyğusu istiqlal duyğusu qədər dəyərli olmalıdır. Insan toplumsal bir varlıqdır. Toplumla qarşılıqlı bağlar qurmadan vücud aləmi ilə birliyi gerçəkləşdirmək olmaz. Qarşılıqlı toplumsal əlaqələr insana öz inancını sınamaq imkanı verir.

İnsanın gerçəkçi olmasına yardım edir. Insan özünü bütün əlaqələrdən üstün görəcək durumda olursa, o zaman onda elə bir təkəbbür baş qaldırar ki, gerçəkdən də onun həyatı dünya üzərinə ağır və anlamsız bir yük olar.

Topluma bağlılıq insana insanlıq dərsi öyrədir. Hər kəsin öz önəmli ehtiyaclarını anlaması gərəkir. Mənə görə başqalarına möhtac olmamaq insanı toplumdan ayırırsa, bu, bir gühandır.

Bir adam öz ailə üzvlərindən yardım ala bilirsə, nədən qonşularından da almasın? “Dünya mənim ailəmdir” deyimi çox dərin və anlamlı bir deyimdir.

İnsanın öz ailəsinə, yurduna və dünyaya olan görəvliliyi bir-birindən ayrı və bağımsız deyillər. Kimsə özünü, ailəsini zərərə uğradaraq yurduna yararlı ola bilməz. Sonucda ailəmizin yaşaması üçün biz ölməliyik. Yurdumuzun da yaşaması üçün ailə ölməlidir.

Dünyanın yaşaması üçün də yurd ölməlidir. Yalnız ən təmiz varlıqların qurbanlığa layiq olduğunu unutmamaq gərəkir. Bu üzdən də insanın öz nəfsini bu yolda arındırması birinci addımdır. Könlümüz təmiz və arınmış olursa, hər an və bütün durumlarda görəvimizin nə olduğunu asan anlarıq.

Yaşamın altun yolu dünyanı sevmək və bütün bəşəriyyəti bir bütün olaraq anlamaqdır. Öz məzhəbini başqa məz həblərdən üstün sayan adam dindaşlarını yanlış yola sürükləməkdədir. Bu yanlış tutumu ilə sayğısızlıq və dinsizlik yolunu da açmış olur. Bütün dinlər bərabərdir.

Mən Hindistanın özgürlüyü üçün yaşayıram və bu yolda ölməyə hazıram. Çünkü bu, doğruluğun bir parçasıdır. Yalnız özgür bir hind gerçək Tanrıya ibadət edə bilər. Hindistanın özgürlüyü üçün çalışıram. Təmiz ulusal duyğuları özündə barındıran “sevadşi” Hindistanı sevməmi öyrətməkdədir.

Çünkü Hindistanda doğulmuşam və onun mənəvi mirasından irs aparmışam. Hər kəsdən daha çox Hindistana xidmət etməyə layiqəm. Hər kəsdən daha çox məndən gözləntisi olmalıdır Hindistanın. Ancaq mənim yurdsevərliyim qısır və sınırli bir anlayış deyildir.

Bu yurdsevərlik, yalnızca başqa millətlərə zərər verməməyi nəzərdə tutmur, həm də bütün millətlərin yararını göz önündə bulundurmaqdadır. Mənim düşlədiyim üzərə Hindistanın özgürlüyü dünyaya heç bir təhdid və təhlükə oluşdurmaz.

Öz vətənimizə özgürlük istəyirik. Ancaq bu özgürlüyü başqa ulusların zərəri hesabına istəmirik. İngiltərəni qorxunc bir zərərə uğradacaq olan Hindistanın özgürlüyünü əsla istəmərəm. Başqalarının da yararlana biləcəyi özgür Hindistanı istəyirəm.

Hindistanın özgürlüyünün dünya barışına yararlı olmasını diləyirəm. Mənim vətənsevərlik anlayışım bu fəlsəfəni nəzərdə tutur ki, adam öz ailəsi üçün, ailə kənd üçün, kənd qəsəbə üçün, qəsəbə əyalət üçün, əyalət ölkə üçün ölə bilər.

Ölkə də bağımsız və özgür olmalıdır ki, gərəkdiyində dünya barışı uğruna ölə bilsin. Bu üzdən də mənim ulusçuluqdan məqsədim ölkəmin özgür olmasıdır. Özgür olmalıdır ki, gərəkdiyində bütün Hindistan məhv olsun, ancaq yer üzündə bəşər məhv olmasın.

Bəşərin məhv olmasını önləmək üçün Hindistan özünü fəda etməyi başarmalıdır. Mənim inancımda nifrət və kinə yer yoxdur. Bizim nasionalizmimizin də belə olmasını diləyirəm.

Sınırlarımızın ötəsində qonşularımıza və başqa uluslara xidmət etməmizi heç bir şey önləyə bilməz. Çünkü bu sınırları Tanrı icad etməmişdir.

Mənim məqsədim bütün dünya insanlarını sevməkdir. Ən yüksək məhəbbəti ən yüksək etirazımla bir yerdə yalanla qarışdırıb yalanı yenə bilərəm.

Mənim üçün yurdsevərliklə insansevərlik eyni mənalıdır. İnsan olduğum və insana bağlı olduğum üçün yurdsevərəm. Hindistana xidmət üçün İngiltərəyə və ya Almaniyaya zərər vermək istəmirəm. Mənim həyat tərzimdə imperializm və sömürgəçilik deyə bir anlayış yoxdur.

Bir yurdsevərin yaşam yasası ilə insanlığa xidmət edən bir ruhaninin yaşam yasasının fərqi yoxdur. Bir vətənsevər, həm də sarsılmaz bir insansevər olmazsa, vətənsevərliyinin bir anlamı olmaz. Xüsusi yasa ilə siyasi yasa arasında ziddiyyət yoxdur.

Bizim Qeyri-Əməkdaşlıq Hərəkətimiz İngiltərə ilə əməkdaşlıq etməmək deyildir. İngiltərənin icad etdiyi metodla biz əməkdaşlıq etmək istəmirik. Çünkü İngiltə rənin üsulu zəifləri istismarı üzərində qurulmuşdur. Bizim məqsədimiz özümüzü öz içimizdə sınırlamaqdır.

İngiltərənin məmurları ilə əməkdaşlıq etmə məkdir. Bizim qeyri-əməkdaşlığımız ingilis məmurları ilə işbirliyi etməməkdir. Biz onlara deyirik: “Gəlin bizim indiki duruma görə bizimlə əməkdaşlıq edin. Bu əməkdaşlıq bizə, sizə və bütün dünyaya çox yararlı olacaqdır.”

Ayaqlarımızın altını boşaltmalarına izn verməməliyik. Özü dənizdə boğulan adam bir başqasına yardımçı ola bilməz. Başqalarını qurtara bilmək üçün öncə özümüzü qurtarmalıyıq. Hind nasionalizmi özəl, zorakı və dağıdıcı deyildir. Bu nasionalizm sağaldıcı və məzhəbidir.

Bu üzdən də insansevərdi. Bəşər toplumunun azadlığı yolunda ölməyi başara bilməsi üçün Hind azad yaşamağı öyrənməlidir.

İngiltərənin uğursuzluğunu və ya aşağılanmasını istəmi rəm. Londondakı böyük Sentpol kilsəsi uçurularsa, çox üzgün olaram. Bu xəbər məni hindlilərin kaşdeşuanat məbədinin, ya da Dehlidə müsəlmanların camisinin uçurulma xəbərini duyacağım qədər rahatsız edər.

Mən kaşdeşuanat məbədi, Dehli camisi və hətta Sentpol kilsəsi yolunda özümü fəda etməyə hazıram. Ancaq onları savunan kimsənin canını almaq istəmirəm. Mənim ingilis xalqı ilə əsas fərqim də budur. Bu üzdən də özümü ingilis xalqı ilə dərddaş hiss edirəm.

Umarım ki, ingilislər, konqrə üzvləri və ya mənim səsimi duyan hər kəs yanlış anlamamışdır və mənim nəyi savunduğumu bilmişlər. Kimsə mənim ingilislərlə dərddaşlığımı bu şəkildə anlamamalıdır ki, ingilisləri sevirəm və örnəyin almanlara nifrət edirəm.

Alman və ya italyan millətinin ingilis millətindən daha pis olduqlarına inanmıram. Biz hamımız bir soydanıq. Böyük bəşər toplumuna mənsubuq. Mən heç bir üstünlüyü qəbul etmirəm. Hindlilərin də üstün millət olduqlarına inanmıram.

Hamımızın bənzər pisliklər və yaxşılıqlarımız var. Bəşər toplumu ayrı hovuzçalar kimi, bir-birindən ayrı deyildir. Bəşər bir bütün olaraq bir-birinə bağlıdır. Mən demirəm “Hind diri qalsın, ancaq Hindin xaricində bütün dünya batırsa, batsın.” Mənim belə görüşüm ola bilməz.

Başqa millətlərin və bütün dünyanın rahatlığı və rifahı şərti ilə Hindistan diri qalmalı və böyüməlidir. Yer kürəsinin kiçik bir bölümü olan Hind adlı coğrafiyada öz bəşəri sevgimi sınırlandıra bilmərəm. Hindistana dayanaraq bütün bəşəri sevmək mənim prinsipimdir.

Bəzi millətlər və ölkələrlə müqayisədə Hind daha böyük görünür. Ancaq bütün geniş dünya və varlıq aləmi ilə müqayisədə Hind nədir ki?

Pozulmayan və əbədi barışa inanmamaq, təbiətin Tanrısal tərəfinə qarşı çıxmaqdır. Barış yolundakı girişimlərin uğursuz olmasının səbəbi bu girişimdə bulu nanların səmimi olmamalarındandır. Bəlkə özləri öz səmimiyətsizliklərinin fərqində deyillər.

Gərəkən bütün ortamlar barış üçün sağlanılmadığından barış gerçəkləşə bilməmişdir. Kimyəvi bir tərkibdə bütün şəraitlər bərqərar olmazsa, gərəkən sonuca çatmaq mümkün olmayacaqdır.

Əllərində məhvedici silahlar olan dünyanın tanınmış öndərləri bu silahların bütün durumlarda tətbiqindən imtina etsəydilər, əbədi barış bərqərar olardı.

Dünyanın böyük dövlətləri öz imperialist niyyətlərindən vaz keçmədikləri sürəcə, barış uğruna çabalamaların nəticəsi olmayacaq. Bu da bu dövlətlərin adam öldürmə yarışmalarından əl çəkmədikcə, mümkün olmayacaq.

Qeyri-aqressiv nəzəriyyənin dövlətlər arası əlaqələrdə keçərli ola biləcəyinə inanıram. İkinci Dünya Savaşına işarə edərsəm, mövzu çox həssaslaşacaqdır. Ancaq mövzunu aydınlığa qovuşdura bilməm üçün ona işarə etmək zorunda qalacağam.

Bu savaş zəif millətlərin ölkələrindəki zənginlikləri paylaşmaq məqsədi ilə olmuşdur. Daha doğrusu dünya ticarəti üçün başladılmış savaş idi. Avropa intihar etmək istəmirsə, bir gün silahsızlanmağa başlamaq zorundadır.

Hansısa bir millət o gün gəlmədən böyük fədakarlığa başlayaraq silahsızlaşsa, bu, dünya xalqlarının alqışlarını qazanan qeyri-aqressiv üsul üçün bir fürsət olacaqdır. Öz güvənliyi yolunda bu hərəkəti etmiş olan bu millət, həm də dünya millətlərinə yararlı olacaqdır.

Silahlanma yarışı bu şəkildə dəlicəsinə davam edərsə, tarixdə bənzəri olmayan qırğınla sonuclanacaqdır. Gələcəkdə baş verməsi sanılan bu savaşın fatehi olmayacaq. Olursa, onun uğuru həyat şəklində bir ölüm olacaqdır. Bu qorxunc çıxmazdan qurtul manın tək yolu qeyri-aqressivliyi parlaq sonucu ilə bir yerdə qeydsiz-şərtsiz qəbul etməkdir.

Acgözlülük olmasaydı silahlanmaya da ehtiyac qalmazdı. Qeyri-aqressivlik prinsipi hər cür müstəmləkəçilikdən vaz keçməyi gərəkdirər.

Müstəmləkəçilik ruhu ortadan qaldırıldıqdan sonra silahlanmaya da ehtiyac qalmaz. Dünya ulusları bir-birini sömürmə düşüncəsindən vaz keçmədikcə, gerçək silahsızlanma da olmayacaqdır.

Bu dünya bir gün vahid bir dünyaya dönüşməzsə, onda yaşamağa çox da istəkli olmaram.

İNSAN VƏ TEKNOLOJİ

İqtisadiyat və əxlaq arasında ayırıcı bir xəttin olduğunu qəbul etmədiyimi etiraf etməliyəm. İqtisadi çalışmalar bir fər din və ya bir millətin əxlaqi asayişinə zərər verərsə, əxlaqa ziddir. Bu üzdən də bu növ iqtisadi fəaliyyətlər günahdır.

Bir ölkəni başqa bir ölkənin iqtisadi fəaliyyəti öz müstəm ləkəsinə çevirərsə, bu da əxlaqa zidd olan durumdur.

İqtisadi fəaliyyətlərdə bəlli edilən məqsədlər insanın rahatlığını və rifahını təmin etməklə bərabər əxlaqi və fikri gəlişmələrə də imkan sağlamalıdır.

Əxlaqi özəllikləri ruhani sözü ilə eyni mənalı sayıram. Bu hədəf desentral bir üsulla, yəni mərkəzə bağlı olmamaqla gerçəkləşə bilər. Qeyriaqressivliyi qəbul etmiş bir toplumda iqtisadi və idari sistem olaraq mərkəzçilik qəbul edilə bilməz.

Bu görüşümü açıqca söyləməliyəm ki, gərəyindən daha artıq istehsal xülyaları dünyadakı krizləri doğurmaqdadır. Bir an xəyal edəlim ki, makinaların istehsalı bəşərin bütün ehtiyaclarını təmin edə bilər. Ancaq yenə də bir sorun çözülməmiş qalacaq.

Yəni istehsal bəlli yerlərdə istehlak ediləcək. Bu üzdən də məhsulları başqa yerlərə çatdırmaq üçün dağıtım düzəni gərəkəcəkdir. Ancaq istehsal dəyişik yerlərdə gerçəkləşərsə, bu sorun kəndiliyindən çözülmüş olur. Bu durumda dolandırıcılıq və ehtikar üçün də fürsət qalmayacaqdır.

Makinaların sürəkli bolca istehsalı istehlakçıların gerçək ehtiyaclarını göz önündə tutmaz. Bol istehsalı öz-özünə yaxşı bir iş olsaydı, o zaman sonsuza qədər istehsalı artırmaq olardı. Ancaq bol istehsalın da öz içində bir sınırının olduğunu konkret şəkildə görmək mümkündür.

Bütün ölkələr bol istehsal sistemini qəbul edərlərsə, istehlak üçün böyük bazarlara ehtiyac olmayacaq. Bu üzdən bol istehsal bir yerdə durmalıdır.

Sənayeləşmənin hər ölkə üçün lazım olduğunu düşünmü rəm. Başqa ölkələrlə müqayisədə Hindistan üçün sənayeləşmə daha az lazımdır. Bağımsız Hindistan sadə və şərəfli yaşam biçimini seçərək, kiçik əl sənayesi və əkin işləri vasitəsilə dünya barışına qatıla bilər.

Hər gün bizə qəbul etdirilən qarmaşıq maddi həyat biçimi ilə böyük düşüncələr uyğun ola bilməzlər. Nəcib yaşamaq sənətini öyrəndiyimizdə həyatın bütün gözəl incəliklərini görmək mümkün olur. Təhlükəli yaşam biçimində həyəcanlar ola bilər.

Ancaq təhlükə və təhlükəli yaşam arasındakı fərqi anlamalıyıq. Yırtıcı heyvanlarla və vəhşi adamlarla dolu olan bir ormanda üzərində heç bir silah olmadan, sadəcə Tanrıya güvənərək yaşamağa cürət edən bir adam təhlükə ilə qarşı-qarşıyadır.

Ancaq yüksəklikdə yaşayan bir adam insanların heyrətli alqışını qazanmaq üçün özünü aşağı atırsa, təhlükəli həyat şəklini seçmişdir. Birinci adamın həyatında böyük bir məqsəd var, ikinci adamın həyatında heç bir məqsəd yoxdur.

İndiki krizlərin və qarmaşıq durumun səbəbi nədir? Güclü millətlərin zəif millətləri sömürməsinin krizə səbəb olduğunu söyləmək istəmirəm. Gerçək səbəb qardaş millətlərin qardaş millətlər tərəfindən sömürülməsidir.

Makinalaşma sənayesi ilə müxalifətim də bu üzdəndir. Makina bu millətlərə başqa millətləri sömürmələri üçün imkan yaradır.

Gücüm yetsə idi, bu an bu sistemi məhv edərdim. Ölümcül silahların bu sistemi çökürdəcəyinə inansaydım, heç şübhəyə qatılmadan ən ölümcül silahları tətbiq edərək bu sistemi ortadan qaldırardım.

Belə iş görmürəmsə, səbəbi budur ki, bu silahları tətbiq etməklə bu sistemin müdirləri və indiki rəhbərlər ölsələr də, indiki sistem ortadan qalxmayacaq, öz həyatına davam edəcək.

Metodları ortadan qaldırmaq yerinə adamları məhv etmək istəyənlər yanlış üsul seçmişlər. Bunlar, əslində naqisliyin gerçək qaynağını görmürlər.

Makinalaşma özünə yer etmişdir və davam edəcəkdir. Ancaq makinanın insan işlərini meydandan çıxarmasına izn verilməməlidir. Əkin yerini yeni və gəlişmiş makinalarla şumlamaq çox yaxşıdır.

Ancaq bir adam bir makina düzəldərək Hindistanın bütün tarlalarını əkib məhsulu öz kontroluna keçirərsə, o zaman milyonlarca adam işsiz və ac qalacaq. Daha sonra da işsizlik onları axmaqlaşdıracaq. Necə ki, bir çox insanlar indiki durumda axmaqlaşdırılmışlar.

Gün keçdikcə də axmaqların sayı artmaqdadır. Mən makinanın kənd və əkin iqtisadiyatını canlandırmasını dəstəkləyirəm. Ancaq makina vasitəsilə ilə əl sənayesini ortadan qaldırmağı cinayət hesab edirəm.

Makinalaşma sonucunda işsiz buraxılan milyonlarca kənd əhalisinə evlərində başqa işlər verməklə, bəlkə bu sorunlar çözülə bilər.

Mənim qarşı çıxdığım makinalaşma “dəliliyi”dir, makina deyil. Makinalaşma dəliliyi daha az işçi istifadə edərək, daha çox para qazanmağı nəzərdə tutur. Milyonlarca işsiz qalmalar hesabına zəniginləşmə. Mən də zaman və əmək haqda qənaətin tərəfdarıyam.

Ancaq bu, toplumun çox az bir qisminə aid olmamalıdır, hər kəs üçün olmalıdır. Zənginliyin, yalnız azınlıq üçün deyil, hər kəs üçün olması şərti ilə artıb mərkəzləşməsinin tərəfdarıyam. İndiki durumda makina və makina sənayesi çox az bir qismi işlə təmin edərək milyonlarca insanı işsiz buraxmışdır.

Makinalar işçilərin çətinliklərini azaltmaq üçün istifadə edilmədiyindən bəşərsevərlik duyğularından məhrumdur. Asan yolla daha çox zənginlik əldə etmə şəhvətini artırmaqdadır. Bütün gücümlə bu duruma qarşı savaşmaqdayam.

Ən son məqsəd insan olmalıdır. Makina insan bədəninin üzvlərini zəiflətmək üçün istifadə olunmamalıdır. Hind makinalarını bu arada mən istisna edirəm. Örnəyin singer dərzi makinasını təsəvvür edin. Bu makina ən gərəkli kəşflərdən biri sayıla bilər.

Hətta bunun kəşfinin ötəsində bir də bir dastan var. Singer, xanımının paltar dikməkdə nə qədər əziyyət çəkdiyini görürdü. Qadınına olan dərin sevgisi üzündən tikiş makinasını düzəltdi. Bununla da çox sevdiyi qadınının zəhmətlərini azaltmış oldu.

Singer, yalnızca öz xanımının zəhmətlərini azaltmadı, həm də bütün qadınların ağır işlərinin yüngülləşməsinə yardımçı oldu. Mənim istəyim, durumun və iş şərtlərinin dəyişməsidir. Dəlicəsinə zənginləşmə çabaları ortadan qalxmalıdır.

İşçiyə dəyər verilməlidir və işçi makinalara və zənginləşmələrə fəda edilməməlidir. Belə olduğunda makina həm onun sahibinə, həm dövlətə, həm də işçilərə yararlı ola bilər. Makina tətbiqi işçilərin zəhmətlərini və ağır işlərini azaltma kimi, insani amallara xidmət etməlidir. Ehtiras yerinə məhəbbət yerləşərsə, hər şey düzələr.

Ipəyirmə makinaları37 sənayeləşmə ilə yarışmaq və onu məhv etmək üçün deyildir. Məqsəd Hindistanda bu vəsilə ilə işsizliyi ortadan qaldırmaqdır. Hindistan əhalisinin çoxu tarım işləri ilə məşğul olmaqdadır. İl içində altı aydan artıq işsiz qalırlar.

Bunun səbəbi uyğun bir işin olmamasıdır. Bu üzdən də əhalinin çoxu uzun sürəli aclıqla qarşı-qarşıya olurlar. Əllə ipəyirmə makinaları bu işsizlik sorununa bir çarə ola bilər.

Əllə ipəyirmə sənəti adına digər sahələrin dışlanmasından yana deyiləm. Əllə ipəyirmə sənətini yayğınlaşdırmamın böyük səbəbi var. Hindistanda on milyonlarca adam vaxtlarının çoxunu heç bir iş görmədən keçirirlər. Toxumu payızda əkib yazın sonlarında biçirlər.

Əkim və biçim arasındakı zaman dilimi içində işsiz qalırlar. İşsiz qaldıqları bu sürə içində toxumçuluq məşğul olmalarını istədim. Əlbəttə ki, bu işsizlik durumu olmasaydı, toxuma makinalarına da ehtiyac qalmazdı.

Ac bir adam hər şeydən öncə öz qarnını doyurma fikrindədir. Böylə bir adam bir tikə çörək üçün, hətta öz azadlığını da satar. On milyonlarca Hind əhalisi tam bu durumdadır. Onlar üçün azadlıq və Tanrı kimi sözlərin heç bir anlamı yoxdur.

Bu insanlarda azadlıq duyqusunu oluşdura bilməmiz üçün onların işsizlik sorunlarına çarə bulmalıyıq. Ən aşağı məbləğdə də olsa, onları öz daxmalarında görə bilmələri üçün bir iş bulmalıyıq. Mənim önərdiyim toxuma makinaları bunun üçün çox uyqundur.

 Yoxsulluq, dərd və qəm yatağı olan ən kiçik evlərində də kəndlilər bu işi edə bilərlər. Qadın-kişi olaraq ailə tərkibində edə biləcəkləri işdir. Toxuma makinaları mənə görə bu sorunu kökündən çözüb və çalışqan bir toplum oluşdura bilər.

Bu insanların işsizlik sorunu çözüldüyündə onlarla azadlıq və konqrə38 haqqında danışmaq olar. On milyonlarca bu işsiz insanlara iş verəcək olan insan gerçək anlamda onların azadlığını təmin edəcəkdir.

Ancaq bu yolla bu işsiz qalmış insanlarda azadlıq duyqusunu oluşdurmaq olar. Bu yolla onları azadlıq vurqunu etmək olar.

Hind şəhərlərinin kiçik malikləri Hind əhalisinin necə tədricən can çəkişdiklərini çox yaxşı bilirlər. Bu kiçik işçilər çox yaxşı bilirlər ki, onların bütün həyatları yabancı sömürücülərə yaramaqdan başqa bir şey deyildir.

Çox az para qarşısında ruhlarının və bədənlərinin yabancıların kontrolunda olduğunu bilirlər. Hind xalqı qanının sömürücülər tərəfindən necə sömürüldüyünü onlar çox yaxşı bilirlər. Bunlar bilirlər ki, ingilis yasaları əsasında hindistanda təsis edilən hökümət bir sömürü aracıdır.

Sömürünün ruhsuzlaşdırıb skletə dönüşdürdüyü insanların sayını Hindistanda saymaqla bitməz. Tanrı varsa, ingilislər və Hind şəhrnişinləri bu cinayətlərindən dolayı ona cavab vermək zorunda qalacaqlar. Hindistanda cərəyan edən bu cinayət, bəlkə bəşər tarixində bənzərsizdir.

İşsizliyə, tənbəlliyə, sömürüyə arac olmaması şərti ilə mən ən gəlişmiş makinaların qullanımından da tərəfdarlıq edəcəyəm.

Yoxsulluğu, işsizliyi, ehtiyacı ortadan qaldırmanın ən kəsə yolu olduğundan mən toxuma cəhrələrini təklif etdim. İpəyirmə makinaları (Cəhrələr) öz türündə yaxşı makinadır. Mən bu cəhrələrdə bəzi dəyişikliklər edib, onu Hindistanın durumuna uyqunlaşdırmışam.

Hind kəndləri məhv olursa, Hindistanın da məhv olacaqdır. O zaman artıq Hindistan dünya qarşısında heç bir görəvlilik öz üzərinə ala bilməz. Hind kəndləri o zaman azad olacaq ki, kəndlər sömürülərdən qurtulmuş olsun.

Sənayeləşmə geniş ölçüdə yayqınlaşarsa, birbaşa və ya dolaysız olaraq Hind kəndlərinin sömürüsü ilə sonuclanacaq. Çünkü bu, rəqabət və bazartapma işlərini də özüylə bərabər gətirəcək. Bu üzdən də diqqətlərimizi Hind kəndlərinə yönəltməliyik.

Hind kəndləri öz iqtisadi gücünə dayanaraq ehtiyaclarını özləri bərtərəf etməlidir. Bu özəlliklər qorunarsa, kəndlərin ən yeni makinalarla donatılmasının da heç bir saqıncası olmaz. Yalnız bu makinaların başqalarının sömürüsünə yönəlməməsinə diqqət etmək gərəkir.

BOLLUQ İÇİNDƏ YOXSULLUQ

Əxlaqi dəyərləri gözardı edən iqtisadi fəaliyyətlərin önəmi yoxdur. İqtisadi sahələrdə qeyri-aqressivlik uluslar arası ticarətdə əxlaqi ölçüləri göz önündə tutmaqdır.

Hindistanın və bütün dünyanın iqtisadi yapısı elə olmalıdır ki, kimsənin yemək və keçəcəyə ehtiyacı olmasın. Gündəlik ehtiyaclarını təmin etmək üçün hər kəsin özünə uyğun iş tapmasında çətinlıik olmamalıdır.

İlkin ehtiyacları təmin edən vasitələr xalq kütləsinin əlində olduğu zaman bütün dünyada bu ideal gerçəkləşə bilər. Bunlar başqalarını sömürmə vasitələrinə dönüşməməlidir. Bu istehsal vasitələrinin bir ölkə, bir millət və ya bir fərd tərəfindən sahiblənməsi ədalətsiz tablo ortaya qoya bilər.

Bu gerçəyə diqqət edilməməsi sadəcə faciəli Hindistanda deyil, bütün dünyada yoxsulluğu, fəlakətli həyatı ortaya qoymuşdur.

Mənim məqsədim bərabər bir biçimdə gəlir dağılımı sağlamaqdır. Ancaq gördüyüm qədəriylə bu məqsədi gerçəkləşdirmək mümkün deyildir. Bunu gerçəkləşdirmək mümkün olmadığından mən daha uyğun olanı seçməyə çalışmışam.

Məhəbbət, sahiblənmə ilə uyum içində olmaz. Nəzəri açıdan məhəbbət öz kamilliyinin zirvəsinə çatdığında sahiblənməmə də öz zirvəsinə çatmalı.

Bədənimiz sahib olduğumuz ən son mülkdür. Bu nədənlə də insan ölümü qarşılamağa hazır olduğunda məhəbbətin və sahiblənməmənin zirvəsinə çatır və öz bədənindən də bəşəriyyətə xidmət etmək üçün yararlanır.

Ancaq bu, yalnız teorik baxımdan doğru ola bilər. Gündəlik həyat ortamında məhəbbətin zirvəsinə çatmaq mümkün deyildir. Çünkü bədənimiz bir mülk kimi hər zaman öz ixtiyarımızda olacaqdır. İnsan hər zaman əksik yönlü qalacaqdır.

İnsanın taleyi sürəkli olaraq öz ərmişliyi və bütünlüyü yolunda çabalamaqdır. Beləcə məhəbbətin zirvəsinə çatmaq və mütləq mülksüzlüyə varmaq yaşadığımız müddətcə, qeyri-mümkündür. Ancaq bu hədəf yolunda sürəkli olaraq durmadan çalışıb ona yaxınlaşmalıyıq.

Düşünürəm ki, bir baxımdan biz hamımız oğruyuq. Ehtiyacım olmayan bir şeyi götürüb sonra ehtiyacım olar deyə saxlayıramsa, o şeyi bir başqasından oğurlamışam deməkdir. Təbiətin yazılmamış, ancaq anlaşılması gərəkən bir yasası var.

Təbiət bizim gündəlik istəklərimizi təmin etmək üçün yetərli səviyyədə ana ehtiyacların hər birini istehsal edir. Hər kəs daha artıq deyil, yalnız ehtiyacı olduğu ölçüdə götürərsə, bu dünyada yoxsulluq və ehtiyac olmaz, kimsə də acından ölməz.

Ancaq bu bərabərlik sürdükcə, biz başqasının haqlarını oğurlamaqla məşğul olacağıq.

Mən sosialist deyiləm. Maliklərin mülklərini zorla əllərindən almaq kimi, fikrim yoxdur. Çünkü belə davranarsam, “ahimsa”nın ideallarına qarşı çıxaram. Kiminsə məndən daha artıq var-dövləti varsa, olsun, nə önəmi var?

Ancaq öz həyatımı düzənləmə ilə ilgili olduğu ölçüdə söyləyə bilərəm ki, ehtiyacım olmayan bir şeyə sahib olma cürətim yoxdur. Hindistanda 300 milyon əhali var. Bu 300 milyon əhali gündə, yalnız bir kərə yemək yeyir.

Bu da tərkibində yağ olmayan Hindistana məxsus “çapati” adlı yeməkdir. 300 milyon insanın yeməyi və geyəcəyi olmadığı sürəcə, bizim yaxşı yeyib, geymə haqqımız olmamalıdır. Hətta daha bilgili və şüurlu olan bizlər könüllü olaraq ac qalmağı başarmalıyıq ki, onlar ac qalmasınlar.

Bir şeyə sahib olmamaqla oğurluq etməmənin arasında əlaqə var. Kimsə ehtiyacı olmayan bir şeyə sahib isə, o şeyi oğurluq yolu ilə əldə edilməsə də, oğurluq malı kimi sayılmalıdır. Bir şeyə sahib olma, gələcəklə ilgili bir plan yapmaqdır. Həqiqət və məhəbbət arayan adam sabahı üçün bir şey saxlaya bilməz.

Tanrı heç bir zaman öz sabahına bir şey saxlamaz. Tanrı, yalnız indiki anda ehtiyacı olanları yaradar. Tanrı iradəsinə arxalanacaq olursaq, bizim indiki ehtiyaclarımızı Tanrının gedərəcəyinə inanmalıyıq. Bu inancla yaşayan qutsallar və Tanrısevərlər bu doğrultuda bolca əxlaqi təcrübələr miras buraxmışlar.

Biz “Tanrı insanın gündəlik ehtiyacından daha artığını təmin etməz.”39 kimi, Tanrısal yasadan xəbərsiz qalmışıq. Bu xəbərsiz qalma və cəhalət müxtəlif müsibətlərin ortaya çıxmasına zəmin oluşdurmuş.

Milyonlarca insan aclıqdan ölürkən, zənginlər ehtiyaclarından daha artığını saxlamaqdadırlar. Hər kəs öz ehtiyacına görə saxlasa idi, kimsə acından ölməzdi. İndiki durumda zənginlər də yoxsullar qədər pərişandırlar.

Yoxsul, milyoner olma həsrətində rahatsızdır, zəngin isə, var-dövlətini neçə qat artıraraq milyarder olma həsrətində pərişandır. Bu üzdən də zənginlər toplumsal barış və toplumsal rahatlıq üçün öz zənginliklərindən vaz keçməlidirlər.

Zənginlər vardövlətlərini orta bir səviyyədə saxlasalar, ölkədə aclıq olmaz və aclar da zənginlərin yanında rahatca yaşama dərsini öyrənərlər.

İqtisadi bərabərlik istiqlalın açarıdır. Çünkü iqtisadi bərabərlik həm də qeyri-aqressivlik gərəkdirər. İqtisadi bəra bərlik yolunda çalışmaq sərmayə və iş arasındakı əbədi müba rizənin ləğvi anlamındadır.

Bu, o deməkdir ki, sərmayəni əlində bulunduran azınlıqla ac və səfil durumda yaşayan çoxluğun arasında bir tarazlıq sağlanmış olur. Zənginlər və milyonlarca yoxsullar arasında sinfi uçurum durduqca, qeyri-aqressivliyə dayanan bir hökümət qurmaq mümkün olmayacaq.

Yeni Dehlidə təsis edilən saraylarla daxmasız və ya qaranlıq daxmalarda yaşayan hindlilər azad bir Hindistanda bir gün də davam etməməlidir. Çünkü zənginlər və yoxsullar torpaq haqda eyni hüquqa sahib olduqlarında Hindistan gerçək anlamda azad olacaq.

Zənginlikdən və zənginliyin yaratdığı qüdrətdən ölkənin ümumi rifahi və məsləhəti üçün könüllü olaraq yararlanılmazsa, sonunda qanlı inqilab ortaya çıxa bilər. Mənim belə bir nəzəriyyəm var: “zənginlər özlərini toplumun ümumi əmanətini qoruyan əmanətçisi kimi bilməlidirlər.

Toplumun əmanəti onlara tapşırılmış.” Bir çox şəxslər mənim ortaya atdığım nəzəriyəni gülünc görüb gülürlər. Nə qədər gülsələr də mən bu nəzəriyyəyə bağlıyam, bütün varlığımla ona inanıram. Bu nəzəriyyənin həyatı keçməsi çox çətindir. Ancaq qeyriaqressivliyə çatmaq da asan deyil, çox çətindir.

Gerçək bərabər dağıtım nə deməkdir? Bərabər dağıtım, yəni hər kəsin təbii ehtiyaclarını təmin üçün gərəkən vasitələri əldə edib yararlana bilməsi.

Örnəyin, birinin mədəsində həzmetmə sorunu var və yalnız gündə 200 qram un istifadə edir və bir başqası isə, gündə yarım kilo un istifadə edirsə, hər iki adama öz ehtiyaclarını təmin üçün imkan verilməlidir.

Bu idealın həyata keçməsi üçün sosial nizam kökündən dəyişməli və yeni düzən qurulmalıdır. Qeyri-aqressivlik üzərində gəlişməni özünə hədəf olaraq seçən toplumun bundan başqa bir yolu ola bilməz.

Bəlkə biz bu hədəfə çata bilmərik, ancaq zehnimizdə bu planı qəbul edib sürəkli ona yaxınlaşmağa çalışmalıyıq. Bu amaca yaxınlaşdıqca, içimizdə özümüzü dərindən mutlu hiss edəcəyik.

Bu mutluluq enerjisi bizi qeyri-aqressiv toplum oluşdurmağa daha da həvəsləndirəcək. Qeyri-aqressiv yolla bərabər gəlir dağılımını sağlamaq necə mümkün ola bilər?

Bu məfkurəni qəbul edib həyatının bir parçası edən adam hər şeydən öncə özəl həyatında gərəkən dəyişiklikləri etməlidir.

Sürəkli olaraq Hindistanın yoxsul durumunu düşünüb, ehtiyacını ona görə qurmalıdır. Adamın qazandığı para hər cür yalançılıqdan, aldatmalardan uzaq olmalıdır. Möhtəkir xarakterli düşüncələr və istəklər beyindən təmizlənməlidir.

Yaşadığı yer və ev imkanları yeni düşüncəsi, yeni həyat tərzi ilə uyğun olmalıdır. Həyatının bütün sahələrində ehtiyaclarını sınırlandırmalı, nəfsinə hakim olmalıdır. Bütün bunları başaran şəxsin dünyaya baxışı dəyişər, insaniləşər.

Həyat tərzini yaxınları və qonşuları ilə paylaşma əxlaqını əldə edər. Sınırlı ehtiyaclar əsasında başqalarına necə mutlu olma dərslərini də öyrədə bilər.

Məqsədi bərabər bölgü olan bu nəzəriyyənin gerçəkləşməsi üçün zənginlərin özlərini zənginliklərinin əmanət çisi kimi bilmələri şərtdir. Çünkü bu nəzəriyyəyə görə zəngin lər də ehtiyaclarını sınırlamalı, qısıtlamalıdırlar. Belə bərabərliyin sağlanması üçün nə etmək gərəkir?

Qeyri-aqressiv üsula dayanmaqmı gərəkir? Zənginlərin zənginliklərini zorla əllərindən almaqmı gərəkir? Zora əl atmaq aqressivlik gərəkdirir ki, bu da toplumsal psixologiyanın pozulmasına səbəb olar. İnqilablar toplumun və ölkənin daha da yoxsullaşmasına səbəb olar.

Çünkü zənginliyi qazan ma yolunda təcrübələr qazanmış insanları qaçırmaq, öldürmək kimi işlər nəticə etibarı ilə ölkənin ümumi taleyinə zərər verəcəkdir. Ölkə daha da yoxsullaşacaqdır. Ölkədə sərmayəni qazanan təcrübəli insanlar olmayacaqdır.

Bu üzdən də qeyri-aqressiv metodun üstünlükləri açıqca görünməkdədir. Bu üsula görə zəngin adam zənginliyinə və mülkünə özü sahib olur. Bu zənginlikdən, yalnız ehtiyacı olduğu qədər istifadə edir. Qalan hissəsini isə, ona əmanət kimi buraxılan toplumun varı kimi görür.

Bu əmanət, yalnız toplumun ümumi çıxarları yolunda xərclənməlidir. Bu üsulda əsas iş şəxsin dürüstlüyündən və şərafətindən asılıdır.

Bütün israrlı çalışmalara qarşın, zənginlər özlərini əmanətdar bilmək yerinə gündən günə daha da zənginləşib və yoxsulları sömürərlərsə, o zaman nə etmək gərəkir? Bu sorunu çözmək üçün mən çox düşündüm. Məncə bu sorunu, ancaq qeyri-əməkdaşlıq və ümumi mədəni itaətsiz liklə çözmək olar.

Zənginlər yoxsulların köməyi olmazsa, sərmayə qazana bilməzlər. Yoxsullar bu gerçəyi dərk etsələr güclənərlər. Bu gerçəyi də anlarlar ki, qeyri-aqressiv yöntəmlə onları aclıq sınırına qədər sürükləyən sərmayədarları təslim edə bilərlər.

Hər gün bir saat hər insan ən yoxsul adamların işini görməlidir. Bundan daha nəcib, daha milli bir iş təsəvvür edə bilmirəm. Bu yolla özümüzü yoxsulların içində görüb və bəşərin nə kimi ağrılar çəkdiyini hiss edə bilərik.

Bundan daha yaxşı bir iş ola bilməz ki, Tanrı və yoxsullar adına özümüzü həyatımızın bəlli saatlarında yoxsullar kimi çalışıb yaşamağa alışdıraq.

İncil “çörəyini alnının təri ilə qazan” deyir. Fədakarlığın çox çeşidli növləri var. Onlardan biri də halalca çörək qazanmaqdır. Hər kəs çox deyil, yalnızca öz çörəyini qazanmaq üçün çalışarsa, hər kəs üçün həm yetəri qida, həm də yetəri rahatlıq sağlanmış olur.

Artıq cəmiyyətin artımı ilə bağlı hay-küy də qopmaz. Bu, fədakarlığın ən yüksək səviyyəsidir. Şübhəsiz ki, insanlar bədənləri və ya beyinləri ilə başqa işlər də görəcəklər.

Ancaq bütün görülən işlər məhəbbət uğruna və toplumun geniş rahatlığı üçün ediləcəkdir. Bu durumda artıq varlı-yoxsul, yüksək-alçaq, təmiz-nəcis anlayışları olmayacaqdır.

Kimsə söyləyə bilər ki, mənim cəhrə (ipəyirmə makinası) ilə çalışmağa ehtiyacım yox, çünkü həyatımı təmin edə bilirəm. Bunun dəlili odur ki, adam özü ürətməmiş və özünün olmayan qidalarla yaşamaqdadır. Adam öz yurddaşlarını talan edənlərin şərikidir, ya da onlardan qidalanır.

Cibinizdə olan paranın hardan qaynaqlandığını, necə qazanıldığını araşdırsanız, mənim söyləmək istədiyimi yaxşıca anlayacaqsınız.

Yoxsullara geyim və yeyəcək bağışlayaraq onları aşağılamamalıyam. Onların belə xeyriyyəçiliyə ehtiyacları yoxdur. Onların, həyatlarını sürdürə bilmələri üçün işə ehtiyacları var. Özümü yoxsulların ağası və hamisi kimi göstərmə suçluluğuna girməməliyəm.

Onların yoxsul olmalarında mənim də suçumun olduğunu anladığımdan bəri, nə artıq tikəmi, nə də əskimiş paltarımı onlara verirəm. Ən yaxşı yeməyimi və ən təzə paltarımı onlara hədiyyə edirəm. Yeri gəldiyində onlarla bir yerdə çalışıram.

Tanrı insanları yaratmış ki, öz yeməyini özü təmin etsin. Tanrı söyləmiş ki, çalışmadan yeyənlər başqalarının işlərinin nəticəsini oğurlayanlardır.

Xəstə olmayan bir qadın və ya kişi işsiz və yeməksiz isə, biz öz istirahətimizdən və yaxşı yemək yeməyimizdən dolayı utanmalıyıq.

İmtiyazlar və inhisarlara nifrət edirəm. Toplumla paylaşılması mümkün olmayan hər şey mənim üçün haramdır.

Mənım hər şeydən imtina etməyimə dünya gülə bilər. Gülsün, azaddır, gülə bilər. Mənim üçün hər şeydən imtina etmə böyük zənginlikdir. Çox istərdim dünyada mənim qədər mutlu olan ikinci bir şəxs olsun. Nədən hər şeydən imtina etmək məni bu qədər mutlu etmişdir?

Bu, sahib olduğum ən qiymətli xəzinədir. Bu üzdən yoxsulluğun dəyəri haqqında mənim moizəmi dinlərkən, dünyanın ən zəngin insanı olduğumu söyləsəm, tam yerində olar. Dünyanın ən böyük sərmayədarı mənim qədər mutlu ola bilərmi, əcəba?

Dünyanın bütün müqəddəs kitabları haqqında “sabahının fikrində ol” söylənilmişdir. Sağlıqlı bir toplumda uyğun işlə para qazanmaq dünyanın ən asan işi olmalıdır. Bir ölkə nin yaxşılıq durumunu onun milyonerlərinin sayına görə deyil, yoxsulların olmamasına görə dəyərləndirmək lazımdır.

Sağlığı yerində olan adama şərəfli yaşaya bilməsi üçün işsizlik parası ödənməsini mənim “ahimsa” anlayışım qəbul etməz. İmkanım olsaydı, pulsuz yemək verilən bütün xeyriyyə mərkəzlərini bağlayardım. Bu kimi mərkəzlər milləti tənbəlləşdirər, tənbəlliyi, işsizliyi, riyanı və hətta cinayəti təşviq edər.

Ac və işsiz kütlə üçün Tanrı, ancaq ona yemək vəd edən bir varlıq kimi görüntülənər.

Yoxsul bir adam üçün mənəviyyat, yəni iqtisadiyyat. Başqa heç bir yolla milyonlarca ac insanı təsirləndirmək olmaz. Aclığını ortadan qaldıracaq ehtiyacın dışında hər şey onun üçün önəmsizdir. Ac adam üçün yemək verən onun Tanrısı kimi görünər.

Onların başqa şeyləri düşünmə qabiliyyətini aclıq əllərindən almışdır.

Qeyri-aqressiv yöntəmlə sərmayədarları deyil, sərmayədarlığı məhv etmək istəyirik. Biz sərmayədarları dəvət edirik ki, sərmayələrinin qaynağı olan yoxsullara fərqli yanaşsınlar. Özlərini sərmayələrinin əmanətdarları kimi anlasınlar. Sərmayənin gücü varsa, işin də gücü vardır.

Bu qüdrətlərdən hər biri məhv etməyə və ya abad etməyə də yönələ bilər. Hər biri digərindən asılıdır. Öz gücünü anlamış olan işçi üçün durum kökündən dəyişə bilər.

O, sərmayədarın köləsi olmaq yerinə, onun ortağı olar. Sərmayədar sərmayənin tək sahibi kimi qalmağa çalışsa, ona qızıl yumurta yumurtayan toyuğu öz əli ilə öldürəcək.

Hər insanın öz həyati ehtiyaclarını təmin etməyə haqqı var. Hətta quşlar və heyvanların da belə bir haqqı var. Hər bir haqq da müdafiəyə ehtiyac duyar.

Bu haqqa hücum edildikdə onu müdafiə üçün uyğun yollar da ortaya çıxar. İndiki durumda gerçək sorun ibtidai bərabərliyi bərqərar etmək üçün uyğun görəv və çarələr yaratmaqdır.

Uyğun görəv bədənimizlə çalışmaq və uyğun çarə isə, saldırılar qarşısında bizi haqqımızdan məhrum edənlərlə əməkdaşlıq etməməkdir. Sərmayədar və işçinin bərabərliyinə inanırıqsa, sərmayədara zərər verməyi düşünməməliyik.

Yardım etməliyik ki, o, durumunun zərurətini anlaya bilsin. Bizim onunla əməkdaşlıqdan vaz keçməmiz dürüst olmayan durumu anlaya bilməsi üçün onun gözlərini açacaqdır.

Belə bir zaman təsəvvür edə bilmirəm ki, dünyada mütləq bərabərlik bərqərar olsun. Ancaq belə bir zamanı təsəvvür edə bilirəm ki, zəngin yoxsullara zərər vermədən zənginliyini artıra bilsin və yoxsul da zənginin zənginliyinə həsədlə baxmasın.

Ən ideal durumda bilə, bərabərsizliyi ortadan qaldıra bilmərik. Ancaq düşmənliyi ortadan qaldıra bilərik və qaldırmalıyıq. Zənginlərin yoxsullarla dostluqları haqda bir çox örnək olmuşdur. Bu örnəklərin sayını daha da artırmalıyıq.

Sərmayədarların və maliklərin təbii zərurət üzərinə sömürgəçi olduqlarına inanmıram. Onların çıxarları ilə xalq küt ləsi mənafeyi arasında barışılmaz təzadların olduğuna da inanmıram. Hər tür sömürgə sömürülənlərin könüllü və ya icbari əməkdaşlıqları sonucunda ortaya çıxmışdır.

Bu bir gerçəkdir ki, toplum sömürənlərin itaətindən boyun qaçırsa, heç bir şəkildə sömürü də olmaz. Ancaq cismi həya tımızın təmin edilməsi ilə bağlı olduğundan bizi əsarətə məhkum edən zəncirləri öpərək qəbul edirik. Dəyişilməsi gə rə kən bu durumdur.

Maliklərin və sərmayədarların məhv edil mələri lazım deyil. Onların xalq kütləsi və işçilərlə olan münasibətləri dəyişməli və sağlıqlı bir ortama oturtulmalıdır.

Sinfi savaşlar mənim üçün çəkici bir düşüncə deyildir. Hindistan sinfi savaş mümkün də deyildir. Qeyri-aqressivlik dəyərlərinə tabe olsaq, sinfi savaşa heç ehtiyac da qalmaz. Sinfi savaşı bir zərurət olaraq anlayanlar qeyri-aqressivliyi ya qavramamış, ya da çox üzüdən qavramışlar.

Yoxsulların sömürüsü bir neçə milyoneri öıldürməklə ortadan qaldırıla bilməz. Yoxsulların cəhalətlərinin ortadan qaldırılması və onların sömürücülərlə əməkdaşlıq etməmələri bu sorunu gedərə bilər. Bu əməkdaşlıq etməmə sömürücülərin də dəyişməsinə yardımçı ola bilər.

Məncə bu cür mübarizənin sonucu o olacaq ki, sərmayədar və işçi bərabər hüquqlu ortaq olacaqlar. Sərmayə hər durumda və hər zaman lazımdır.

Zəngin olanlardan istənilmişdir ki, zənginliklərini yoxsulların hesabına qazanmış əmanətdarlar kimi davransınlar. Əmanətdarlığın yasal bir xəyal olduğunu söyləyə bilərsiniz.

Ancaq toplum sürəkli bu haqda düşünüb və ona uyqun biçimdə davransar, həyatımız indikindən daha artıq məhəbbət öndərliyi ilə yönləndiriləcəkdir.

Mütləq əmanətdarlıq Oqlidosun həndəsədəki nöqtəni vəsfi kimi, yalnız zehni ola bilər və heç bir zaman da gerçəkləşməz. Ancaq istərsək, başqa yöntəmlərlə qiyasda bu yöntəmdən daha artıq yararlana bilərik.

Öz mülkündən imtina etmə adi xalq kütləsinin edə bilməyəcəyi bir işdir. Zənginlərdən olan bəkləntimiz budur ki, zənginliklərini və yetənəklərini onlara tapşırılmış bir əmanət kimi anlaya bilib və onu toplumun ortaq yararı üçün istifadə etsinlər.

Sərmayəyə zərər vermək altun yumurta yumurtayan toyuğa zərər verməkdir.

DEMOKRATİYA VƏ XALQ

Mənim demokratiyadan olan təsəvvürüm budur ki, demok ratik bir ortamda ən yoxsul siniflə ən zəngin sinif bərabər imkanlara sahib olsunlar. Bu da, ancaq qeyri-aqressiv yolla ola bilər.

Mənim inancıma görə ən aşağı xalq kütləsini də içinə alacaq olan toplumsal bərabərlik qətiyyən zorla bərqərar ola bilməz. Bu iş aşağı sinifi təhsil və öyrətim yoluyla gerçəkləşə bilər. Aşağı sinif çəkdikləri bütün acılara baxmayaraq, qeyri-aqressiv yolla toplumun səviyyəsini yüksəldə bilər.

Qeyri-aqrsssiv savaşın yolu qeyri-əməkdaşlıqdır. Bir zaman gəlir ki, qeyri-əməkdaşlıq hər kəsin uyması gərəkən sosial mövqeyə çevrilir. Kimsə öz zərəri hesabına əsarət və köləliklə əməkdaşlıq etmək zorunda deyil. Başqalarının hesabına əldə edilən azadlığın ömrü uzun sürəli ola bilməz.

Məhrum siniflər, yalnız qeyri-əməkdaşlıq yoluyla azadlığı qazanma sənətini əldə etdikdən sonra azadlığın nə oldğunu anlayacaqlar.

Dinc yolla itaətsizlik hər kəsin təbii haqqıdır. Bu haqqından vaz keçən adam, insan sayılmaz. Dinc yolla itaətsizlik heç bir şəkildə xaosla sonuclanmaz. Ancaq aqressiv itaətsizlik xaosa və hətta cinayətlərə səbəb ola bilər. Hər dövlət cinayətkar günahkarları zorla yenmək istər.

Belə etməzsə, dövlətin özü devrilər. Qeyri-aqressiv və dinc itaətsizliyi boğmaq vicdan və inancı həbs etməkdən başqa bir işə yaramaz.

Gerçək demokratiya dürüst olmayan və aqressiv yollarla bərqərar edilə bilməz. Fərdi azadlıq, yalnız gerçək “ahimsa” rejiminin qurulması ilə əldə edilə bilər.

Dünyada bu qədər insanın diri qalması göstərir ki, dünya silahın gücünə güvənməmiş, həqiqət və məhəbbətə güvənmişdir. Həqiqətin və məhəbbətin danılmaz gücü bu gerçəklikdə bağlıdır ki, böyük dünya savaşlarına baxmayaraq, həyat davam etməkdədir.

Yüz minlərcə ailələrin həyatının pərişan edilməsi, həyatların söndürülməsinə baxmayaraq, həyat davam etməkdədir. Tarix, yalnızca məhəbbətin qırılma və yenilmə olaylarını yazmışdır.

Olayın dərinliyinə diqqət etməmişdir. Tutalım ki, iki qardaş bir-biri ilə anlaşa bilmir, dalaşırlar. Bunlardan biri bu əmə lin dən peşman olur və fitrətindəki məhəbbət oyanır. Sonra da hər ikisi də barışıb və barışcıl yaşamlarına davam edirlər.

Kimsə bu olaya diqqət etməz. Ancaq bu iki qardaş daha da aqressiv davranıb bir-birinə silah çəkib məhkəməyə düşsələr, o zaman bütün qəzetlər və xəbər vasitələri durmadan bu xəbəri yayacaqlar. Bütün qonum-qonşu da bunu danışacaq, bəlkə tarixə də keçəcək.

Ancaq bu iki qardaşın anlaşmalarını nə qonum-qonşu danışar, nə qəzetlər yazar. Ailələr üçün keçərli olan bu durum firqələr və millətlər arası ilişkillər üçün də keçərlidir. Ailələr üçün keçərli olan bu durum firqələr və millətlər arası ilişkillər üçün də keçərlidir.

Ailələr üçün bir məhəbbət qanunu və millətlər üçün isə, başqa məhəbbət qanununun var olduğunu söyləyə bilmərik. Anlaşıldığı kimi, tarix, yalnızca qopmaları və qırılmaları qələmə almışdır, bütünləşmələri qələmə almaqdan vaz keçmişdir. Təbii güc olan ruhi qüdrət heç bir zaman tarixdə öz yerini almamışdır.

Muxtar hökümət birbaşa bizim iç gücümüzdən və yabancı güclərin basqısı qarşısındakı ləyaqətimizdən asılıdır. Muxtar hökümətin qorunması üçün sürəkli çabalama olmazsa, onun varlığına olan ehtiyac da zamanla ortadan qalxar.

Bu üzdən də demək istəyirəm ki, siyasi muxtariyyət heç də fərdlərin öz ruhi muxtariy yətlərindən üstün deyildir. Belə isə, siyasi muxtarlığı də fərdin öz ruhi muxtarlığı qazandığı yollarla əldə etmək gərəkir.

Hüququn gerçək qaynağı görəvlilikdir, görəvi şüurlu anlamaqdır. Görəvlərimizi dürüstcə etsək, haqqımızı almaqdan məhrum olmarıq. Görəvimizi yapmadan haq arxasınca olsaq, sürəkli bizdən qaçacaqlar.

Mənə görə siyasi gücə nail olmaq məqsəd deyildir. Siyasi güc, öz durumunu dəyişik sahələrdə sınamaq üçün topluma verilən fürsətdir. Siyasi güc, milli yaşamı milli təmsilçilər vasitəsilə düzənləmə imkanıdır. Milli həyat öz-özünü düzənləyəcək səviyyədə gəlişmiş olursa, artıq təmsilçilərə gərək qalmaz.

Bu durumda anarxizm ən yüksək səviyyəsi ilə ortaya çıxar və hökümət də olmaz. Hər kəs özünə hakim olar. Qonşularına sorun çıxarmayacaq səviyyədə öz iqtidarını qurar. Bu üzdən də ideal bir dövlətdə siyasi güc deyə bir şey olmur. Çünkü bu durumda dövlət deyə bir quruluş olmur.

Ancaq bu ideal heç bir zaman gerçəkləşməyəcək. Amerikalı yazar və filosof Toro “ən yaxşı hökümət iqtidarını ən çox məhdudlaşdırmış olandır” demiş.

Məncə, gerçək demokratiya yalnız qeyri-aqressivliyin məhsuludur. Kürəsəl birlik, yalnız qeyri-aqressivlik əsasında qurula bilər. O zaman kürəsəl miqyasda da aqressivliyə yol verilməməlidir.

Mənim inancım budur ki, mövcud imkanlardan hər kəs bərabər yararlanmalıdır. Ancaq hər kəsin eyni səviyyədə qabiliyyəti olmadığı üçün bu, mümkün deyildir. Məsələn, hər kəsin boyu bir uzunluqda, sifətləri, burunları tam birbirinə bənzərcə ola bilməz.

Bu üzdən kimilərinin daha az və kimilərinin də artıq para qazanma istedadları vardır. Istedadlılar daha çox qazanacaqlar və bu doğrultuda istedadlarını gerçəkləşdirəcəklər. Onlar qabiliyyətlərini doğru həyata keçirmiş olsalar, bir dövlətin işini görə bilərlər.

Başqa bir deyişlə belə bir sinif toplumun sərmayəsinin əmanətdarlıları kimi ortaya çıxarlar. Kim daha çox qabiliyyətlidirsə, daha çox qazanmalıdır görüşü ilə mən tamamən razıyam. Mən bir başqasının istedadına yox etmək istəmirəm.

Ancaq istedadlı adamın gəlirinin böyük bir bölümü ortaq toplumsal yararlı işlərə yönəlməlidir. Necə ki, birlik olan ailədə bir atanın övladlarının bütün qazancı ortaq ailə xəzinəsinə gedər.40 Onlar özəl gəlirlərini toplumun əmanəti kimi anlayacaqlar.

Bəlkə mən öz nəzəriyyəmdə yanılmış ola bilərəm, ancaq bu, mənim izlədiyim hədəfdir.

Azadlıq və istiqlalın bir neçə kişi ilə əldə edilə bilməyə cəyini göstərə bilərəm. Azadlıq və istiqlal toplumu tərbiyə ləndirərək, toplumu öz imkanları ilə bağlı məlumatlandıraraq əldə edilə bilər.

Bizim istiqlalımız, yalnızca İngilətərəni dışlamaq deyildir. Hindistanlı bir kəndli ölkəsinin idarə olunmasında iştirak etmək fikrində olduğu zaman gerçək istiqlala varmış olacağıq. Hind köylüsü seçdiyi öz təmsilçisi vasitəsilə öz taleyinin sahibi olduğunda biz gerçək anlamda bağımsız ölkə olacağıq.

Uzun zamandır gücün qanun qoyan mərkəzlərdən qaynaqlandığını sanmağa alışmışıq. Bu inanışın tənbəllik və ya riya üzündən yayğınlaşdığını düşünürəm. İngiltərənin tarixini oxumaqla bütün gücün parlamentdən topluma doğru yayıldığı təsəvvürünü yaranır.

Ancaq doğru olan budur ki, gerçək güc toplumun əlindədir. Toplum qısa sürəliyinə bu gücü seçdiyi adamlara həvalə edir. Toplumdan ayrı olan parlamentin heç bir anlamı yoxdur. Keçən 21 il içində Hind toplumunu bu gerçəyə inandırmağa çalışmışam.

Barışcıl ümumi itaətsizlik gücün gerçək qaynağıdır. Tutalım ki, qanun yazan qurumun çıxardığı yasaları toplumun əksəriyyəti qəbul etmir və bu qəbul etməmənin əziyyətlərinə də qatlaşmaq istəyir. Bu durumda qanun yazan və qanunu icra edən qurumların işləkliyi ortadan qaldırılacaqdır.

Polis və savaş gücləri toplumu qısa müddətə zorla nəzarət altında tuta bilər. Ancaq hər cür əziyyətə və bədələ qatlaşmağı göz önündə bulunduran iradəli bir topluma polis və digər hərbi güclər təsir göstərə bilməz.

Bəlli haq anlayışını toplumsal inanca dönüşdürmüş bir toplumun iradəsini qırmaq qeyri-mümkündür. Parlament üsulu, yalnız çoxluğun iradəsinə dayandığı müddətcə, yaxşıdır. Başqa deyişlə, toplumun çoxluğunu müdafiə etdiyi müddətdə, parlamentarizm çox yaxşı və təsirli bir idarəetmə örnəyidir.

Ümid edirəm ki, qurmaq istədiyimiz hökümət basqı və zor tətbiq etməz. Biz, sadəcə ağdərili ingilis hərbçilərini ölkədən çıxarıb yerinə dəyişik rənglərdə olan hindli hərbçiləri gətirmək istəmirik. Belə olacaqsa, bu qədər hayhəşirə gərək yoxdur.

Bu durumda yenə də kütlə çoxluğunun iradəsi sayılmayacaqdır. Çünkü kütlənin çoxu bu dəfə də fərqli bir saldırı qarşısında qalacaqdır. Bu saldırı öncəkindən daha pis olmasa, ondan yaxşı da olmayacaq.

Avropada insanlar siyasi muxtarlığa sahib olsalar da, düşü nürəm ki, Hindistanın və Avropanın xəstəlikləri birbirinə bənzərdi.

Bu üzdən ikisi üçün də eyni əlacı istifadə etmək gərəkir. Gerçəklik budur ki, Avropada da xalq kütləsi aqressiv politikalardan zərər görməkdədir. Ancaq kütlə tərəfindən qarşılıqlı aqressiv davranış, sorunların çözümü üçün uyğun üsul deyildir.

Aqressivliklə qazanılan uğurun ömrünün çox az olduğunu təcrübə göstərmişdir. Çünkü bu üsul öz içindən aqressivlik doğurmuşdur. Düşünürəm ki, Avropa xalqları da qeyri-aqressiv üsulu gerçək qurtuluş üçün düşünməli, mənimsəməlidirlər.

Yalnızca Hindistanı İngiltərənin boyunduruğundan qurtarmaq istəmirəm. Hindistan hər türlü boyunduruqdan azad olmalıdır. Çaladan çıxıb quyuya düşmək istəmirəm. Bu üzdən də istiqlal və azadlıq hərəkəti bizi içdən və ruhən arındırmalıdır.

İradəmizi başqalarına zorla diktə edərsək, bizim zülmümüz Hind idarə sistemini ələ keçirib bizi idarə edən bir ovuc ingilisdən daha da betər olacaq. Onların yöntəmi azlıqda olan idarəçilərin oluşdurduğu terrorizm və qorxu kabusudur.

Ancaq bizim zorakılığımız çoxluq tərəfindən həyat keçirilən terrorizm olacaqdır. Bu baxımdan bizimki onların terrorizmindən daha da pis ola bilər. Bu üzdən də hansı biçimdə olursa olsun, zorakılıq və aqressivliyi bir yana buraxıb mücadiləmizdən uzaqlaşdırmalıyıq.

Biz qeyriəməkdaşlıq mübarizə biçiminə inanan fərdlər azlıqda ola bilərik. Bu azlıq başqalarını bu biçim mücadiləyə inandırmaq üçün ölə və ya öldürülə də bilərlər. Belə olursa, yüksək səviyyədə öz inancımızı savunmuş və inancımız yolunda doğru örnək göstərmiş oluruq.

Kimsəni zorla öz bayrağımızın altına gətirirsək, öz inancımızı və Tanrını danmış oluruq. Zahirən qısa sürəliyinə uğur qazanmış kimi görünsək də, bu zahiri zəfər qorxu və basqının ən pis variantından başqa bir şey olmayacaq.

Demokrat olaraq dünyaya gəldiyini deyən adam şəxsi intizamla fərqlənməlidir. Özünü demokratiyanın bu sınağı ilə sınaq etməsi daha yaxşı olar. Ayrıca, bir demokrat özünü bəyənmişlikdən və eqizmdən uzaq olmalıdır.

Demokrat bir kişi şəxsi və qrup mənafeyini üstün tutmamalıdır. Yalnız toplumsal məsləhətlərə və demokratiyanın məqsədlərinə önəm verməlidir.

Bu durumda ümumi barışcıl itaətsizlik mücadiləsinə qatıla bilər. Kimsənin öz inancından vaz keçməsini heç bir zaman istəmərəm. Görüş ayrılığı şərəfli olursa, bizim məqsədimizə zərər verməz. Ancaq gizlin anlaşmalar və fürsətçillik bizim amalımıza kəsinliklə ziyan verər.

Müxalifət yapmaq istəyirsinizsə, diqqət etməlisiniz ki, görüşləriniz partiyanızın və ya şəxsi iddialarınızı deyil, sizin gerçək iç təmayüllərinizi yansıtsın. Mən fərdi azadlığa çox sayğılıyam. Ancaq insanın toplumsal bir varlıq olduğu unudulmamalıdır.

Fərdi təmayüllərini ictimai istəklərlə uyğun biçimdə gəlişdirə bilmək insana məxsus bir durumdur. Sonsuz fərdi azadlıq arxasınca olmaq yırtıcı heyvanlara məxsus bir qanundur. Fərdi azadlıqla ictimai mənafeyin arasında uyğun vasitələri tapmağa çalışmaq insana xas bir fəaliyyətdit.

Toplumun rifahı və rahatlığı uğruna toplumsal sınırlamalar qəbul edildiyində həm fərdi zənginlik artacaq, həm də şəxsin üzvü olduğu toplumsal zənginlik sağlanmış olacaq.

Hamımız bənzər biçimdə düşünmədiyimizdən, həqiqətin bir parçasını dəyişik mövqelərdən görə bildiyimizdən dolayı, ən doğru yol qarşılıqlı olaraq bir-birimizin görüşlərimizə və davranışlarımıza dözməkdir. Inanc və vicdan hər kəsdə eyni səviyyədə deyildir.

Bir fərdin yöntəmi nə qədər uyğun və cəlb edici olsa da, bunu başqalarına da məsləhət görmək doğru deyildir, başqalarının görüşünə və inancına müdaxilə etmək deməkdir.

İnanc fərqliliyi düşmənlik anlamında olmamalıdır. Elə olsaydı, mən və qadınım bir-birimizin düşməni olmalı idik. Düşünə bilmirəm ki, Dünyada iki adam olsun, ancaq görüş ayrılıqları olmasın.

Mən Bhaqvat Qita tərəfdarı olduğumdan dolayı, mənimlə görüş ayrılığı olan insanlarla məhəbbətlə davranmağım məzhəbi görəvim sayılır.

Yürütdüyümüz dünya savaşında insanların etdiyi yanlışlıqları mən etiraf etmək zorunda qalıram. Əmrlərini qeydsizşərtsiz olaraq qəbul etdiyim tək hakim içimdəki “zəif və sakin” səsdir.

Doğruluğu müdafiə edərkən, təkbaşıma və yalnız qalsam da, yenə də doğrunu söyləmə cəsarətindən əsla vaz keçmərəm.

Böyük sədaqətlə deməliyəm ki, arxadaşlarımızın və yoldaşlarımızın qüsurlarını, əskikliklərini çox gec görürəm. Mən özüm əskikliklərlə sarıldığım üçün Tanrının və başqalarının mərhəmətinə ehtiyacım var. Insanların davranışlarını sərt mühakimə etməkdən uzaq durmağı öyrənmişəm.

Gördüyüm əskiklikləri çox yavaş və böyük sayğı ilə dilə gətirərəm.

Mənim təslim olmaz təbiətimin olduğunu düşünərlər. Çoğunluğun qərarlarını qəbul etmədiyimi və diktator olduğumu söyləyirlər. Ancaq öz haqqımda diktatorluq ittihamını qətiyyən qəbul edə bilmərəm. Başqalarının azadlıq və istiqlalına sayğı duyduğumdan dolayı fəxr edirəm.

Kimsəni məntiqlə yoldaşım edə bilməzsəm, onu zorla bu yola çəkməyi ağlımdan keçirməmişəm. Azad təbiətliliyim o dərəcədədir ki, əski Hind məzhəblərinin yasaları olan “şastra”lar belə, məni ağıl və məntiq planında razı salmasalar, onları da qəbul etmərəm.

Təcrübələrim göstərmişdir ki, toplumda yaşayıb öz bağımsızlığımı qoruya bilməm üçün birinci dərəcəli önəmli olan məsələlərlə bağlı fikirlərimi qəti olaraq söyləməkdən imtina etməliyəm. Bu haqda özümü sınırlamağı başarmalıyam.

Şəxsi məzhəbimin və şəxsi əxlaq anlayışımın dışında hər bir məsələdə çoxluğun görüşünə təslim olamaqdan yanayam.

“Ən çox mənfəət, ən çox insanlar üçün” nəzəriyyəsini qəbul etmirəm. Bu o deməkdir ki, 51 faizın mənfəəti üçün 49 faizi fəda etmək olar. Bu, çox qəddarca bir nəzəriyyədir və bəşəriyyətə çox zərərlər vermişdir.

Daha insani nəzəriyyə odur ki, çoxluğun mənfəəti göz önündə bulundurulsun, ancaq bu, çoxluğun fədakarlığı və özünü fəda etməsi ilə gerçəkləşsin.

Əhalinin çoxluğu yasasının təsiri altına düşmək istəmir və ölkəmizin gəlişməsini istəyiriksə, xalq kütləsinə öndərlik iddiasında olanlar diqqətli olmalıdırlar ki, kütlənin öndər liyinin təsiri altına girməsinlər. Önəmli həyati mövzu lar la bağlı xalqın münasibətini bilmək yaxşıdır, ancaq yetərli deyildir.

Çoxluğun görüşü ağıl və məntiqlə uyğun deyilsə, öndərlər xalqın görüşünün tərsinə davranmağı başarmalıdırlar.

Çevrəsini dəyikiş görüşlərin sardığı bir öndər öz vicdanının səsini dinləməyib, çevrəsinin təsirində qalarsa, yanlış yapacaq və əməlləri nəticəsiz, yararsız olacaq.

Öndər olan kişi onu möhkəm və sarsılmaz edəcək bir səsi öz içindən duymursa, yönünü itirmiş bir gəmi kimi haraya gedəcəyini bilməz, Onun-bunun təlqinləri altında qalar.

Insanın alışqanlıqları ilə yaşadığını qəbul edirəm. Ancaq insan öz iradəsinə əsaslanaraq yaşarsa, daha xeyirli olar. Sömürünü ən aşağı səviyyəyə endirəcək qədər insan öz iradəsini gücləndirə bilər. Dövlətin qüdrətinin artmasını qorxu ilə qarşılayıram.

Çünkü bu qüdrət sömürünü ən aşağı səviyyəyə gətirməsi baxımından xeyirli olsa da, ancaq hər türlü gəlişməyə qaynaq olan fərdi özəllikləri də ortadan qaldıra bilər. Bu yolla da bəşər toplumuna ən böyük zərər verə bilər.

Bir çox durumlarda insanların öz haqlarını başqalarına verdiyinə şahid olmuşuq. Başqalarının hesabına öz haqqından vaz keçənlər olmuşdur. Ancaq sırf yoxsullar üçün yaradılmış olan dövlət örnəyinə tarixdə rast gəlməməkdəyik.

Dövlət mərkəzləşmiş və təşkilatlanmış aqressivlik örnəyidir. Fərdin ruhu var. Dövlət ruhsuz bir makina olduğu üçün aqressiv davranmaq zorundadır. Çünkü dövlətin quruluş səbəbi zorakılıqdır.

Mənim sarsılmaz inancım belədir ki, dövlət zor yolu ilə sərmayədarlığı ortadan qaldırmaq istərsə, özü öz zorakılığının əsiri olacaq və zorsuzluğu, qeyri-aqressivliyi yayğınlaşdıra bilməyəcək.

Muxtariyyət, hökumət nəzarətindən azad olmaq üçün sürəkli çabalayışdır. Bu hökumət istər milli olsun, istər yabancı. Xalqın bağımsız bir hökumətdən onların bütün ehtiyaclarını təminatçısı kimi gözləntisi varsa, bu cür hökumət çox cansıxıcı ola bilər.

Azad kişilər və qadınlar kimi, yaşamağı başarmazsaq, ölümümüzdən məmnun olmalıyıq.

Çoxluğun hökuməti əməldə dargörüşlülüyə sürüklənir. Şəxs cüzi işlərdə də çoxluğun nəzərinə tabe olmalıdır. Çoxluğun qərarı necə olursa olsun, tabe etmə bir növ kölələşdirmədir.

Demokratiya insanların qoyun sürüsü kimi davranmaları anlamında deyildir. Demokratiyada fərdlərə inanc və davranış özgürlüyü tanınmalıdır.

Vicdan və inanc işlərində çoxluğun yasası keçərli ola bilməz.

Mənim inancım belədir ki, insanlar öz zəiflikləri üzündən azadlıqlarını itirirlər.

Bizim ingilislərlə əməkdaşlığımız ingilis silahından daha çox əsarətdə qalmağımıza yardım edir.

Ən diktaor hökumətlər belə, xalqın razılığı olmazsa, iş başında qala bilməz. Dikatorlar ümumiyyətlə zorla xalqın oyunu alırlar. Ancaq xalq diktator hökumətlərdən qorxmazsa, diktatorluq da ortadan qalxmış olur.

Xalqın çoxu qarmaşıq hökumət makinasından bir şey anlamazlar. İnsanlar öz laqeydlikləri və səssizlikləri ilə diktatorluğun yaşamasına yardımçı olduqlarının düşüncəsində olmazlar.

Bu üzdən də dövlətin davranışları ilə bağlı hər fərd öz ölçüsündə sorumludur.Hökumətin üsulu topluma və fərdə zərər verdiyində hər kəsin öz himayəsini dövlətdən əsirgəməsi gərəkir.

Çoxluğa əsaslanan sistemdə gündəlik önəmsiz məsələlərdə da fərdin yanlış yasalara tabe olması bir gerçəklikdir. Ancaq bu, önəmli həyati məsələlərdə təsirli olmadıqca, məqbul sayıla bilər. Hər ulusun və hər fərdin haqsızlıq qarşısında etiraz etməyə, qiyam etməyə haqqı var.

Böyük güclərin qarşısında diz çökməkdən imtina böyük qəh rə manlıqdır. Bu üsul böyük ruh yüksəkliyi gərəkdirər. İnsan, ancaq öz ruhunun və iç səsinin çağrılarını eşidərək bu davranışda buluna bilər. Əldə edəcəyimiz daxili və xarici azadlıq içimizdə gəlişdirdiyimiz ruhumuzla ahəng içində olacaq.

Ruhumuza görə azadlığımızın daxili və xarici sınırı bəlirlənəcək. Bu görüş doğru isə, o zaman bizim əsas gücümüz öz ruhumuzu islah etməyə, təkmilləşdirməyə yönəlməlidir.

Gerçək demokrat o adamdır ki, qeyri-aqressivliklə uyum içində olan vasitələrlə öz azadlığını, yurdunun azadlığını və sonunda bəşərin azadlığını müdafiə etmək düşüncəsini öz nəfsində gəlişdirmişdir.

İntizam və xoşgörü ilə iç-içə olan demokratiya dünyanın ən gözəl nemətidir. Ancaq cəhalət, xürafat ilə bir yerdə olan demokratiya anarxiyadan başqa bir şey gətirməz. Sonunda da demokratiyanın özünə ziyan verər.

Demokratiya və aqressivlik bir-birini qəbul etməzlər. Bu gün demokratik olaraq bilinən ölkələr ya özlərini diktator olaraq duyurmalıdırlar, ya da gerçəkdən demokrat olmaq istəyirlərsə, böyük bir cəsarətlə qeyri-aqressivlik metodunu seçməlidirlər.

Mənə görə azadlıq və müstəqillik üçün lazım olan tək şey dünya qarşısında özümüzü savunmağı başarmaqdır. Öz həyatımızı əskik yanlarına, pisliklərlə iç-içə olmasına baxmayaraq, azad biçimdə sürdürməyi başarmalıyıq.

“Hər milli və bağımsız hökumət yaxşı olmalıdır” deyə bir qanun yoxdur. Milli hökumətin yaxşı olması uzun proses gərəkdirər.

Birdən-birə olmaz. Ancaq sömürgəçi hökumət heç bir zaman yaxşılaşmaz və zaman keçdikcə də pisləşər.

Mən ingilisləri qınamıram. Bəlkə biz də say baxımından ingilislər kimi az olsaydıq, onlar kimi davranardıq. Terrorizm və aldatma güclü silah sayılmazlar. Çox zəif silahdırlar. Ingilislər say olaraq azdırlar. Ancaq say olaraq 300 milyon olsaq da, ingilislər kimi biz də zəifik.

Bu iki zəiflik birləşib bir-birinə təxribat edir sanki. İngilislərin Hindistana yerləşmələrindən sonra üstün əxlaqi özəlliklərini itirdiklərini təcrübə və tarix göstərməkdədir. Hindlilər də ingilislərlə təmasları nəticəsində öz mərdlik və cəsurluq duyğularını itirməyə başlayırlar.

Bu qarşılıqlı bir-birini zəiflətmə nə iki millətə yararlıdır, nə də dünyaya. Biz hindlilər öz əxlaqi özəlliklərimizin ziyanlarını önləsək, ingilislər də öz davranışlarına diqqət edərlər. Dünyaya yararlı ola bilməmiz üçün öz evimizi bir düzənə soxmalıyıq.

Qeyri-əməkdaşlıq, əziyyətə qatlaşaraq, hökümətin xoşagəlməz işlərinə qarşı qeyri-aqressiv biçimdə etiraz etmək anlamındadır. Bu üsuldan dolayı uğrayacağımız hər türlü ziyanlara hazır olmalıyıq. Toro deyir: “Zalim bir hökümətin iqtidarında zəngin olmanın özü də cinayətdir.

Belə bir durumda yoxsulluq özü əslində bir ərdəm sayılar.” Əziyyətlərə qatlaşmaq namussuz və qeyrətsiz yaşamaqdan daha yaxşıdır.

Pis adamların öz pisliklərini anlayacaqları zamanı durub gözləməməliyik. Çətinliklərdən qorxaraq zalimlərin zülmünə şərik olmamalıyıq. Zalimlərə ən azından dəstək verməyərək pisliklərlə savaşımızı sürdürməliyik. Bir ata öz evində zalimcə davranırsa, övladların görəvi evi tərk etməkdir.

Bir məktəbi müdür əxlaqa zidd olan qaydalarla yönətirsə, öyrəncilərin görəvi məktəbi tərk etməkdir. Şəhər bələdiyyə başqanı dürüst deyilsə, bələdiyyə üzvləri öz istefaları ilə etirazlarını bildirməlidirlər.

Bu biçimdə bir dövlət də ədalətsiz davranır və zülmə zəmin olursa, hər kəs öz ölçüsündə onunla işbirliyi etməkdən imtina etməsi gərəkir.

Təsəvvür edilən bu durumların hər birində cismi əziyyətlər də vardır. Bu əziyyətlərə qatlaşmadan azadlığa qovuşmaq mümkün olmayacaq.

Ümumi və barışcıl itaətsizlik öz içində aqressivlik barındırmayan qiyamdır. Bu biçim etirazda bulunub dirənən adam böyük bir sadəliklə dövlətin gücünü saymazca davranır. Belə bir adam dövlətin heç bir yasasını rəsmiyyətə tanımayan inqilabçıdır. Məsələn, vergi verməkdən imtina edə bilər.

Dövlətin gücünü gündəlik həyatında görməzlikdən gələ bilər. Yasaqlara laqeyd qalmayaraq, əsgərlərlə danışmaq üçün saxlulara41 girə bilər. Bütün bu işlərində heç bir zaman aqressiv davranmaz. Ona qarşı zor edilsə də, o, yenə də aqressiv davranmaz.

Əslində o, bu davranışları ilə özünə qarşı aqressiv davranışı və tutuqlanmasını təşviq etməkdədir. Şəxsi və milli azadlığı sınırlandığında bu şəkildə dirənmək zorunda qalacaq. Dövlət sırf onun fərdi azadlığını təmin etməklə bu adam qeyri-aqressiv savaşından vaz keçə bilməz.

Vaz keçsə qeyri-aqressiv savaş dəyərlərinin əxlaq anlayışından vaz keçmiş olur. Çünkü o, yalnız özü üçün yaşayan bir adam deyildir. Toplumda baş alıb gedən haqsızlığa bu adam göz yumub, yalnız öz fərdi taleyini düşünə bilməz.

O, heç bir zorakı davranışda bulunmadan dövləti onu tutuqlamağa zorlayır. Tutuqlanması ilə ideallarını topluma çatdıra bilər. Bu şəkildə zorakılığı öz yöntəmi olaraq seçmiş olan dövləti heç bir zor etmədən cəzalandırmaq mümkündür. Pis dövləti cəzalandırmaq üçün toplumu bu yolla səfərbər etmək olur.

Çünkü qeyri-aqressiv davranaraq öz tutuqlanmasını sağlamış olan adam toplumdakı qorxu kabusunu da ortadan qaldırar, toplumu cəsarətləndirər. Tarixdə böyük öyrətmənlər və islahatçı şəxslər bu şəkildə davranmışlar.

Toplumun böyük bir qismi o günə qədər tabe olduqları dövlətin yasalarına uymamağa başlayırsa, bu, o deməkdir ki, toplum yeni dövlət istəyir. Dövlət bu qeyri-aqressiv qiyam qarşısında nə kimi önləmlər ala bilər?

Ya onların hamısını tutuqlamalı, ya edam etməli, ya da onlarla masa arxasında oturub istəklərinə təslim olmalıdır. 3000 hind 1914-cü ildə öz istəklərini İngiltərənin Güney Afrikadakı hökumətinə çatdırdılar. Hökümət bu istəklə razılaşmadığında bu üç min kişi sınır yasalarını çeynəyərək sınırdan keçdilər.

Onlar dövlət tərəfindən tutuqlanmaq istəyirdilər. Dövlət öz əlaltıları vasitəsi ilə onları zor tətbiq etməyə təhrik etdi. Onlar zorakılıq etsəydilər, hökümət onları məhvetmə haqqını əldə edəcəkdi. Ancaq bu mühacirlər ordusu əsla aqressiv davranmadılar.

Hökümətin basqıları da keçərliliyini itirdi. Beləcə İngiltərə höküməti hind mühacirlərin istəkləri qarşısında yenildi. Onların sərbəst dolaşım haqqını tanımaq zorunda qaldı. Silahsız bir təşkilat intizamlı bir ordu kimi davranmalıdır.

Ancaq daha ciddi biçimdə, çünkü bunlar üçün əsgərlərə xas olan əyləncələr də söhbətin mövzusu deyildir. Silahsız ordu intiqam duyğusundan azad olduğundan çox az əsgərə ehtiyac duyar.

Əslində ruhi baxımdan çox güclü olan bir tək dirənişçi haqla haqsızlığın savaşında haqqın uğur qazanması üçün yetərlidir.

Qeyri-aqressiv savaş üsulunda intizam çox önəmlidir. Ancaq başqa önəmli şeylər də lazım. Satyaqraha ordusunda hər fərd həm əsgərdir, həm də xidmətçidir.

Ancaq həssas dönəmlərdə hər satyaqraha ordusu mənsubu özünün komandanı olmağı da başarmalıdır. Bu durumlarda bir öndər üçün, yalnızca intizam yetərli olmaz. Aydın görmə, iman və inanc da gərəkir.

Özünə güvən ümumi bir şüar olursa, kimsə başqasından bir şey bəkləməzsə, heç bir buyuran və buyurulan olmazsa, hər kəs həm buyuran və həm də buyurulan durumda isə, adamlardan birinin ölməsi (nə qədər önəmli biri olsa da) dirənişçi savaşçıları ruhdan sala bilməz.

Tam tərsinə, savaş daha da böyük ruh yüksəkliyi ilə davam edər.

Hər ictimai hərəkətə qarşı bu beş mərhələni basqıcı rejimlər həyata keçirməyə qalxırlar: 1. Etinasızlıq. 2. Lağ. Toplumsal hərəkətin dəyərlərini ələ salıb məsxərə etmə. 3. Lənətləmə. 4. Basqı tətbiq etmə. 5. Sayğı.

Bizim Hindistan İstiqlal Savaşımız bir neçə ay sayılmazlıqdan gəlindi. Daha sonra İngiltərənin Hindistandakı höküməti açıqca bizi lağ etdi. Daha sonra lənətlədirlər. Daha sonra saldırılar və hərəkətin öncül şəxsiyyətlərinə qarşı iftiralar atdılar.

Rejimin qəzetləri ağızlarına gələn ən çirkin sözləri bizim üstümüzə yağdırdılar. Indi onların zor tətbiq etmə mərhələsi gəlmiş. Bütün basqılara, işgəncələrə baxmayaraq, bu basqılardan sağlıqlı bir şəkildə özünü qurtarmış olan hərəkət öz sayqınlığını qazanacaqdır ki, onun başqa adı da uğurdur, zəfərdir.

Biz öz hərəkətimizdə sadiq və dönməz isək, bu durumda bizə qarşı uyğulanan sərt zorakılıqlar bizim qələbəyə yaxınlaşdığımıza işarədir. Biz öz hərəkətimizdə sadiq və dönməz olsaq nə diz çökəcəyik, nə də qarşılıqlı aqressivliyə yol verəcəyik. Saldırqanlığa əl atmamız bizim üçün intihardan başqa bir şey olmaz.

Mənim inancım və güvənim sarsılmazdır. Satyaqraha (aqressiv davranmayan ordu) üzvü sonuna qədər öz inanc və yöntəmində sarsılmaz olaraq qalırsa, onun uğur qazanması qətidir.

Cismi açıdan zəif və gücsüz olsalar da, hər qadın və kişinin öz azadlıqlarını qorumaqda görəvli olduqlarını bəşər ailəsinə inandıra bilsəm, tarixi görəvim və ilahi borcum bitmiş sayılır. Bütün dünya ona qarşı çıxsa da, belə bir savunma hər kəs üçün mümkündür.

TƏHSİL

Gerçək təhsil çocuğun ən yaxşı özəlliklərini üzə çıxarmalıdır. Bu məqsəd üçün insanlıq kitabından daha uyğun nə ola bilər?

Çocuğun gerçək zehni və fikri gücünü inkişaf etdirmək onun əl, ayaq, göz, qulaq, burun kimi bədən üzvlərinin tərbiyəsi ilə mümkün ola bilər. Başqa bir deyimlə çocuğun bədən üzvlərinin təhsili dürüst və ağıllıca ruhi təhsili ilə bir yerdə olmalıdır.

Bu durumda ən yaxşı və ən sürətli yol çocuğun zehni və fikri imkanlarınınn genişləməsi üçün ortaya çıxacaqdır. Bədən və zehni gəlişmə bir yerdə və ruhi oyanışa uyğun biçimdə gerçəkləşməz və yalnız zehni oyanışa önəm verilərsə, bunun əhəmiyyətli təsiri olmayacaqdır.

Ruhi təhsildə məqsəd çocuğun könlünün tərbiyəsidir. Zehnin hər yönlü gəlişməsi və tərbiyəsi bədən və ruh qabiliyyətlərinin oyanışı ilə daha vacib sonuclar verər. Bunlar hamısı bir yerdə bir bütünü oluşdurar. Bu nəzəriyyəyə görə onları bir-birindən ayırıb üzərində tək-tək durmaq böyük yanlışlıq ola bilər.

Təhsildə məqsədim çocuğun və ya insanın cismi, fikri və ruhi özəlliklərinin hər tərəfli tərbiyəsindən ibarətdir. Yazıb-oxuma təhsilin məqsədi ola bilməz. Bu təhsilin məqsədlərindən sadəcə biridir, yoxsa o, özü-özlüyündə təhsil sayılmaz.

Bu üzdən də çocuq təhsilini onu bir əl işinə alışdırmaqla başlamanın tərəfdarıyam. Bu, çocuğu ilk gündən iqtisadi insan olmağa alışdırmaqdır. Bu yolla hər məktəb iqtisadi baxımdan öz ayaqları üstündə durar və ehtiyaclarını özü təmin edə bilər.

Yetər ki, dövlət hər məktəbin ilkin ehtiyaclarını təmin etsin. Bu təhsil sistemi ilə ruhi və zehni tərbiyənin ən yüksək kamilliyə varacağı inancındayam. Bunun üçün əl işləri mexanik biçimdə öyrədilməməli, elmi üsulla bir yerdə olmalıdır.

Yəni çocuq anlamalı və bilməlidir ki, nədən bu işi görməlidir. Bu haqda ciddi bir güvənlə yazıram. Çünkü bu haqda təcrübələrim var. İp əyirmənin işçilərə öyrədildiyi hər yerdə bu üsuldan yararlanılmışdır. Mənim özümün bu haqda yaxşı təcrübələrim var.

Bu üsul, tarix və coğrafiya bilgilərindən də kənar deyildir. Təcrübələrim göstərmişdir ki, bu elmi və digər ümumi bilgiləri şifahi yolla daha asan anlatmaq olur. Təcrübi yolla müqayisədə şifahi yol daha az enerji və zaman itkisi gərəkdirir. Çocuq əl işlərini öyrəndiyi zaman içində hesablamanı da öyrənəcəyi təbiidir.

Mən öz zəifliklərimi qəbul edirəm. Mənim bu haqda universitet səviyyəsində təhsilim yoxdur. Orta məktəbi oxuduğumda orta səviyyəli bir öyrənci olmuşam. Sınaqlarımdan keçərkən çox sevinərdim. Məktəbin seçkin öyrəncilərindən olma arzusunu heç ağlımdan da keçirməzdim.

Ancaq yenə də təhsil haqda yeni nəzəriyyələrim var. Nəzəriyyələrimi ölkəmə təqdim etməyi öz ulusal görəvim olaraq anlayıram. Az qala məni boğmaqda olan utanqaclıq duyğusunu bir yana buraxmalıyam. Mənə gülə bilər, məni məsxərə edə bilərlər. Bunlardan çəkinməməliyəm.

Düşüncələrimi gizlin saxlasam yanlışlıqlarımı görə bilmərəm. Yarqılarımda yanlışlıqlarımı görüb onları düzəltməyə çox həvəsliyəm. Neçə il içində qazandığım təcrübələrimin nəticəsini açıqlamaq istəyirəm. Çünkü hər yerdə başardığım qədər bu qaydalara görə davranmışam.

Mən yüksək təhsil, hətta dünyada var olan ən yüksək təhsil imkanlarına qarşı deyiləm.

Dövlət konkret məsrəflər qarşılığında yüksək təhsil xərcini ödəməlidir.

Orta məktəb və yüksək təhsil məsrəflərinin ümumi budcədən ödənməsinə qarşıyam.

Qəti inancım odur ki, bizim kolleclərdə öyrədilən sözdə ədəbi bilgilər, yalnız vaxt və ömür itirməyə yarayır, başqa bir yararı yoxdur. Bunun nəticəsi olaraq ölkədə bir xeyli oxumuş işsiz ortaya çıxmaqdadır. Ayrıca, bu kolleclər gənc oğlanların və qızların ruhsal sağlığına zərər verməkdədir.

Hindistanda orta məktəbdə və universitetdə yabancı dildə oxuma yayılmışdır. Bu, əxlaqi və ruhi baxımdan millətimizə və ölkəmizə çox zərər verməkdədir. Hindistanın istiqlal savaşı həm də öz dilinə sahib çıxması üçündür.

Öz dilimizə hələ çox yaxın olduğumuzdan yabancı dildə oxumanın bizə nə qədər zərər verdiyini düşünmürük. Özümüz yabancı dildə təhsil aldığımız üçün bunun zərərlərini anlayıb önləmlər almalıyıq. Ancaq nə yazıq ki, artıq bu iş qeyri-mümkündür. Bu sonuca varmağımın səbəblərini anlatmam gərəkir.

12 yaşıma qədər öyrəndiyim bütün bilgilər ana dilimdə idi.Danışıq dilimiz evdə və çevrədə Qocerati dili idi. O zamana qədər riyaziyyat, tarix və coğrafiya haqqında bəzi bilgilər əldə etmişdim. Orta məktəbə girdim. İlk üç ildə yenə də təhsil dilimiz Qoceratca idi.

Ancaq məktəbin müdürü ingiliscəni öyrəncilərin beyninə soxmaqda qərarlı idi. Beləcə bizim zamanımızın yarısından çoxu bu dili və onun imlasını, tələffüzünü öyrənməyə həsr olurdu. Tələffüzü ilə yazılışı arasında çox fərq olan bir dili öyrənmək mənim üçün qorxunc idi.

Qorxurdum ingilis dilindən. Hər bir sözün doğruca yazılış şəklini yadda saxlamaq çox çətin iş idi. Bu söylədiyimi bir mötərizə içi cümlə hesab edin, çünkü əsas söyləmək istədiyim mövzu başqa şeydir. Hər halda ilk üç il çox da çətin deyildi.

Gerçək işgəncə dördüncü sinifdən sonra başladı. Həndəsə, cəbr, kimya, astronomiya, tarix və coğrafiya kimi bütün dərslikləri ingilis dilində öyrənməli idim. Ingilis dilinin zülmü o dərəcədə idi ki, sanskritcəni və öz ana dilimi də bu dilin vasitəsilə öyrənməli idim.

Ana dilimiz olan qoceratca danışan çocuqlar cəzalanırdılar. İngiliscəni yanlış yazıb, yanlış danışmaq öyrətmən üçün önəmli deyildi. Önəmli olan o idi ki, öyrəncilər ana dillərində danışmayıb ingilizcə danışsınlar.

Öyrətmənin bu baxımdan rahatsızlığı yox idi, çünkü öz ingiliscəsi də qüsursuz və əskiksiz deyildi. Belə də olmalı idi. Çünkü ingilis dili həm öyrətmən üçün, həm də öyrəncilər üçün yabancı dil idi. Durum gərgin psixoloji ortamın oluşması ilə sonuclanırdı.

Öyrənci olaraq bir çox şeyləri əzbərləyib yadımızda saxlamalı idiq. Bir haldakı əzbərlədiklərimizi yaxşıca anlamır və ya əsla anlamırdıq. Öyrətmən ingilis dilində həndəsə dərsi keçdiyində başım dönüb gicəllənirdi. Həndəsədən heç bir şey anlamadan irəliləyirdik.

Etiraf etməliyəm ki, ana dilimə olan dərin bağlılığıma baxmayaraq, bu gün belə, həndəsi və riyazi qavramların qarşılığını qocerat dilində bilmirəm. Indi düşünürəm ki, elmi dərslikləri dörd il içində oxuyub anlamamaq yerinə, öz ana dilimdə oxusaydım dörd ilə deyil bir tək ilə hamısını asanca mənimsəyərdim.

Təhsil ana dilimdə olsaydı, mövzuları çox asanca qavraya bilərdim. Qoceratca söz dağarcığım daha da zənginləşərdi. Öyrəndiyim bilgilərimin evimizdə də keçərliliyi olardı. Ancaq mən ingilis dilində təhsil aldıqca, gündən günə ailəmlə mənim aramda dərin uçurum yaranırdı.

Çünkü onlar ingilis dilini bilmirdilər. Mən istəsəydim də, bildiklərimi atama, anama öyrədə bilməzdim. Çünkü atam oxumuş biri olsa da, hətta tək kəlmə ingiliscə bilməzdi. Mən böyük bir sürətlə öz evimdə ailəmə yabancılaşırdım. Özümü evimizdə daha üstün görmə kimi xəstə fikirlər ağlıma girirdi.

Hətta getdikcə paltar geymə tərzim də dəyişdi. Bu, yalnız mənə aid olan bir durum deyildi. Hindistanda bir neçə nəsil bu şəkildə yabancılaşırdı. Oxumaq istəyən xalqın bütün çocuqlarını qorxunc yabancılaşma qapsayıb qavurmaqda idi. Orta məktəbdə keçirdiyim ilk üç il, ümumi bilgilərimdə artış sağlamadı.

Bu illər öyrəncinin dərslərini ingilis dilində oxuya bilməsi üçün hazırlıq dönəmi sayılırdı. Orta məktəblər İngiltərənin Hindistan üzərindəki kültür imperializmi politikasının formalaşma məkanları idi.

Mən oxudğum 300 kişilik məktəbdə əldə edilən bilgilər öyrəncilərin özəl bilgi mülkləri sayılırdı. Öyrəncilər bu bilgilərini öz ulusları ilə paylaşa bilmirdilər.

Bir neçə söz də ədəbiyyat haqqında danışmaq istəyirəm:

İngilis ədəbiyyatından bir neçə nəsr və şeir örnəkləri oxumaq zorunda idik. Bu, özü-özlüyündə yaxşı idi. Ancaq bu bilgilərin öz xalqımla ilişkilərimi dərinləşdirmək üçün həç bir təsiri yox idi. Düşünürəm ki, ingilis dilində öyrəndiyim ədəbi örnəkləri öyrənməsə idim, heç də dəyərli bir xəzinə itirməzdim.

Çünkü bu bilgilər məni öz toplumumdan daha da uzaqlaşdırırdı. Ancaq bu yeddi il sürəsincə, qocerat dilində riyaziyyat, kimya, bioloji, sanskritcə və digər bilgiləri öyrənsə idim, öz bilgilərimi toplumumla paylaşma imkanlarım daha geniş olardı.

Ana dilim olan qoceratcanı ayrıntılı biçimdə öyrənəcək olsaydım, vətənimə xidmət etmə imkanlarım bir o qədər də artacaqdı. Yazdıqlarımdan ingilis dilində mövcud olan zəngin ədəbiyyatı aşağılamaq kimi, bir sonuc çıxarılmamalıdır.

“Nəcis”ləri müdafiə üçün yayımladığım “Həricən” qəzetinin sütunları mənim ingiliscəyə olan sayğımın göstəricisidir. Ancaq Hindistanı qurtarmaq üçün ingilis dilindəki zəngin ədəbiyyatın necə təsiri ola bilər? İngiltərənin havasının Hindistana təsiri olmadığı kimi.

İqlim özəlliyi açısından İngiltərənin gerisində qalsa da, Hindistan öz iqlimində öz ədəbiyyatı ilə parlamalıdır. Biz və övladlarımız öz mirasımızı dirildib qurmalıyıq. Başqa bir mədəniyəti təqlid etsək, öz mədəni mirasımızı daha da yoxsul duruma soxacağıq.

Biz idxal edilən qida malları ilə böyüyə bilmərik. Mən istəyirəm ki, Hindistan öz ana dilləri42 vasitəsilə ingilis və digər dillərdə olan zəngin ədəbiyyatla ilişkiyə girsin. Taqorun əsərlərindəki gözəllikləri görmək üçün bənqalcanı öyrənməm şərt deyil. Mən yaxşıca tərcümə yolu ilə onları oxuyuram.

Tolstoyu oxumaq üçün qocerat gənclərinin rus dilini öyrənmələri gərəkməz. Rus ədəbiyyatını tərcümə yoluyla oxuya bilərlər. İngilislərin dünyada böyük bir üstünlükləri var. Dünyanın ən yaxşı ədəbiyyatını harda olursa olsun, yayımından bir həftə sonra sadə ingilis dilinə tərcümə edirlər.

Şekspirin və Miltonun əsərlərini oxuya bilməm üçün ingilis dilini öyrənməm nəyə lazımdır? Öyrəncilərdən bir qismini bu məqsəd üçün yönəltmək çox yaxşı olar.

Onlar dünyanın müxtəlif yerlərində dəyişik dillərdə yayımlanmış ədəbi və fəlsəfi əsərləri Hind dillərinə tərcümə edə bilərlər. İngiltərə önümüzə yanlış bir yol qoymuş və biz də yanlışı doğru təsəvvür etməyə alışmışıq.

Universitetlər öz xərclərini özləri təmin etməlidir. Dövlət, yalnız özünə lazım olan kadrların təhsilinə dəs tək olmalıdır. Digər bilim sahələrinin gəlişməsi üçün döv lət özəl müəssisələri təşviq etməlidir. Təhsil dilini zaman itirmədən dəyişdirmək gərəkir. İngilis dilinin yerinə yerli dilləri canlandırmaq lazımdır.

Mən orta məktəb və universitetdə təhsil almağa qarşı deyiləm. Ancaq ölkəmizdə olan təhsil sisteminə qarşıyam, qəbul etmirəm. Təhsil sistemi Hind dillərini tarixdən silməyə, ingilis dilini onların yerinə oturtmağa çalışmaqdadır.

Mənim planlarıma görə ölkəmizdə daha yaxşı kitabxanalar, laboratoriyalar və araşdırma mərkəzləri olmalıdır. Hindistana xidmət etmək üçün dəyişik elm sahələrində mütəxəssislərə ehtiyacımız var. Bu mütəxəssislər qətiyyən yabancı dildə danışmamalıdırlar.

Xalqın dilində danışmalı və qazandıqları bilim sərmayəsini bu yolla öz xalqları ilə paylaşmalıdırlar. Belə olduğunda başqalarını təqlid etmək yerinə gerçək yaradıcılıq ölkəmizdə başlar. Nəticədə gəlirin də bərabər paylanması ola bilər.

Hind kültürü bizim dönəmimizdə oluşum sürəci içindədir. Hindistanın yeni aydınları bu gün yayğın olan dəyişik mədəniyyətlər türündən uyğun və yeni bir tərkib oluş durmağa çalışırlar. Dünyadan təcrid olmuş, qapısını baş qa mədəniyyətlərə qapamış qapalı mədəniyyətlər uzun zaman ayaqda qala bilməzlər.

Bu gün Hindistanda arınmış Hind mədəniyyətinin varlığından danışmaq doğru olmaz. Gələcək, bizim çalışmalarımızı dəyərləndirəcək. Gələcək göstərəcək ki, biz Hindistan və bəşəriyyət üçün yararlı olmuşuq, yoxsa yox.

Evimin ətrafına bir divar hörüb pəncərələrini görünməz etmək istəmirəm. Bütün ölkələrin kültürlərindən evimin içinə küləklər əssin istəyirəm. Ancaq ən sərt küləyin belə, məni yerimdən tərpədə bilməsini istəməzəm.

Yurdumun ədəbi zövqə sahib olan qadınlarının və kişilərinin ingiliscəni və ya başqa dilləri yaxşıca bilmələrini arzu edirəm. Onlardan gözlədiyim budur ki, öz bilgilərini ölkəmizlə və dünyayla paylaşsınlar.

Ancaq bir tək hindistanlının belə, öz ana dilini unutmasını istəmirəm. Heç bir hind öz ana dili ilə ilgili aşağılıq kompleksi içinə girməməli və ana dilinin bilgi və bilim dili ola bilməyəcəyini sanmamalıdır. Məzhəb, qapıları sərtcə qapanmış zindan deyildir.

Musiqi vəzn və nəzm anlamındadır. Musiqinin təsiri elektrik təsirinə bənzər, dərhal təsirləndirər və daxili inam oluşdurar. Ancaq nə yazıq ki, musiqi də bir qrup brəhmənlərin nəzarətində olan Sastraha43 kimi imtiyazlı bir qrupun nəzarəti altındadır.

Sözün modern anlamında Hind musiqisi beynəlmiləlləşməlidir. Musiqi məktəblərində nüfuzum olsaydı, ulusal mahnıların xor şəklində oxunmasını məcburi edərdim. Bu məqsəd naminə böyük musiqiçilərdən hər konqrə və konfransda musiqi təhsili vermələrini istərdim.

Bəzi pedaqoqlar geniş tarixi təcrübələrdən yola çıxaraq, musiqinin ibtidai məktəblərdə dərslik kimi tədris edilməsindən yanadırlar. Bu görüşə bütün qəlbimlə qatılıram. Əlimizin işə yatqınlaşması üçün təhsilin qaçınılmaz olduğu kimi, səsimiz də bu biçim təkmilləşməlidir.

Bədən tərbiyəsi, əl işləri, rəssamlıq və musiqi məktəblərdə dərslik halına gəlməlidirlər. Çocuqların bu doğrultuda qabiliyyətlərinin üzə çıxmasına yardım edilməlidir.

Gözlər, qulaqlar və dil əldən də önəmlidirlər. Oxuma, yazmadan öncə və rəsim çəkmə hərflərin yazılışından daha öncə öyrədilməlidir. Bu təbii üsul izlənirsə, çocuğun gəlimşə sürəti yüksələcəkdir. Çocuğun həm hərfləri və həm başqa şeyləri öyrənməsi güclənəcəkdir.

Çevrəmə bir divar hörüb başqalarından ayrılmaq istədi yim sanılmamalıdır. Ancaq böyük alçaqkönüllülüklə bu görüşümü açıqlamaq istəyirəm. Öz kimliyimizi və kültürümüzü yaxşı tanıyıb və gəlişməsində fəal olduğumuz zaman başqalarının kültürü alqışlana bilər.

Başqa kültürləri heç bir biçimdə ulusal kültürdən üstün bilməmək gərəkir. Başqa kültürləri danmağı və ya aşağılamağı mənim məzhəbim yasaqlamaqdadır. Ayrıca, mənim inancım öz kimliyimi və kültürümü yaxşıca tanıyıb özəl və toplumsal yaşamımda onu tətbiq etməyi istəməkdədir.

Bunun tərsi olursa, öz milli kimliyimin ehtiyacları baxımından mən bir cür intihar etmiş olurum.

Bilim və bilginin, yalnızca kitab oxumaqla əldə ediləcəyi yanlış bir təsəvvürdür. Düşüncə təkamülünün ən sürətli yolu, əl işlərini elmi biçimdə öyrənməkdir. Öyrəncilər özlərini işçilər yerinə qoyub çalışmağı başarsalar, işsizlik problemi öz-özünə çözüləcəkdir.

Məncə, çocuğa öyrədilən bir çox bilgilərin şifahi olaraq gerçəkləşməsi daha əhəmiyyətli ola bilər. Ümumi bilgiləri öyrənmədən öncə, çocuğu əlifba öyrənməyə zorlasaq, onları həyatlarının ən qayğısız çağında bilgiləri şifahi yolla öyrənmə sevincindən məhrum edəcəyik.

Ədəbiyyat öyrənmək şəxsi əxlaq dəyərlərini bir santim da artıra bilməz. Şəxsiyyət yetişdirmə, şəxsiyyətin formalaşması ədəbi tərbiyə ilə bağlı deyildir, başqa bir məsələdir.

İbtidai məktəbin Hindistanda parasız olması gərəkdiyinə inanıram. Ayrıca, bu dönəmdə çocuğa bir peşə də öyrədilməlidir. Bu cür təhsil çocuğun ruhi və bədəni istedadlarının parlamasına yardımçı ola bilər. Təhsil işində iqtisadi amilə diqqət etmək lazımdır.

İlk gündən çocuğu iqtisadi zehniyyətə sahib olan insan kimi tərbiyə etmək lazımdır. Gerçək iqtisadiyyatın yüksək əxlaq ölçüləri ilə heç bir ziddiyyəti yoxdur. Gerçək əxlaqi düzənin də doğru olan iqtisadiyyata ehtiyacı vardır.

Hər çocuqda əl, beyin və ruhun eyni səviyyədə gəlişməsindən yanayam. Ancaq indi əllər iflic durumda və ruhlar baxımsızca buraxılmışlar.

Çocuqlar həyat gerçəkləri haqda maraqlandıqlarında bildi yimiz nə varsa, hamısını söyləməliyik. Bilmədiyimiz bir şey varsa, öz bilməzliyimizi açıqca etiraf etməliyik.

Söylənilməməsi gərəkən bir şey varsa və çocuq o haqda soru sorursa, çocuq üzərində o qədər nəzarətimiz olmalıdır ki, o sualı bir başqasından sormaması yolunda onu razı salmalıyıq. Çocuqları həyatın gerçəklərindən uzaq tutmamaq gərəkir.

Çocuqlar bizim təsəvvür etdiyimizdən də daha çox bilirlər. Çocuq bir şeyi anlamazsa, o qədər sual soruşar ki, onu tam olaraq anlamış olsun. Çocuqdan gizlin saxlamamız gərəkən bir mövzu varsa, bu mövzuda diqqətli olmalıyıq. Öz yanlış işlərimizə çocuq şahid olmamalıdır.

Çocuq bizim yanlış işlərimizə şahid olsa, onu bizdən deyil, başqa qaynaqlardan öyrənməyə çalışacaq. Bu da çocuğun güvənini pozan haldır. Bu üzdən də çocuqdan gizlin saxlayacağımız özəl işlərimizin çocuq tərəfindən bilinməməsinə, görülməməsinə çalışmalıyıq.

Ağıllı ata-ana çocuqlarının səhv etmələrinə izn verər, bunu faciə kimi görməzlər. Çocuq üçün ən azından bir dəfə barmağını yandırması yararlıdır.

Cinsi şəhvətimizi gözümüzü qapamaqla nəzarət altına ala bilmərik. Mən gənc oğlanların və qızların cinsi tərbiyəsinin tərəfdarıyam. Mən özüməməxsus üsulla tərbiyələri mənə tapşırılmış olan çocuqları bu haqda bilgiləndirməyə çalışmışam. Həm qızları, həm də oğlanları.

Mənim tərəfdarı olduğum cinsi tərbiyə, cinsi şəhvətə qalib gələrək ona əxlaqi özəlliklər qazandırmaqdır. Bu təhsil öz-özünə heyvan və insan arasındakı müqayisədə insanın üstün olduğunu çocuğa anlatmalıdır.

Çocuğa anlatmaq gərəkir ki, heyvanla insan arasındakı cinsi bənzərlik insanın heyvan olduğu anlamına gəlməz. İnsanda ruh və ürək də var. İnsanın qürur duyacağı sahə heyvanlarla olan ortaq nöqtələr deyil, heyvandan ayrılan nöqtələrdir.

Kor instinktlərimiz üzərinə ağlın və məntiqin hakimiyyəti olmazsa, insani özəlliklərimizi inkar edib heyvan səviyyəsinə enərik. Insanda duyğu və sevgini hərəkətləndirib rəhbərlik edən ağıldır.

Ancaq heyvanda ruh hər zaman yatmış durumdadır. İnsan qəlbini oyatmaq, əslində insan ruhunu oyatmaq və insan ağlını oyatmaq da yaxşı-pisi ayırd etmək üçün hissiyyat gücünü oyatmaqdır.

Bu gün bütün mühitimiz, kitablarımız, fikirlərimiz, davranışlarımız bütünüylə sanki hesablanmış bir biçimdə cinsi fəaliyyətləri təhrik etməyə yönəlmişdir.

Bu qorxunc bataqlıqdan uzaqlaşmaq asan iş deyildir. Ancaq həm özümüzü, həm də gənclərimizi bataqlıqdan qorumağı başarsaq da, başarmasaq da bu, bizim vəzifəmizdir.

QADINLAR

Mən qəti inanıram ki, Hindistanın özgürlüyü və qurtuluşu qadınlarının fəda karlığından asılıdır.

“Ahimsa” sonsuz məhəbbət deməkdir. Bu da əzablara qatlaşmaq üçün sonsuz güc və dözüm deməkdir. Ancaq kişinin də anası olan qadının dışında kim bu qədər əzablara dözə bilər? Qadın öz balasını qarnında doqquz ay daşıyıb onu öz vücudundan qidalandırmasından dolayı mutludur.

Doğum ağrıları ilə hansı ağrıları müqayisə etmək olar? Ancaq qadın yaradıcılıqdan aldığı ləzzətdən dolayı bütün bu ağrıları unudur. Övladının böyüməsi üçün bütün ağrılara köksünü açan, ancaq anadır.

Qadın bütün bu məhəbbətini bəşər toplumuna keçirməyi başararsa, qadın, kişi üçün, yalnızca şəhvət qaynağı olduğunu unudarsa, bu durumda qadın kişinin anası və yaradıcı səssiz öndər kimi toplumsal yaşamda da ləyaqətli məqama sahib olacaqdır.

Barış ilahəsinə möhtac olan, savaşa bələşmiş bu dünyaya barış sənətini dərs vermək qadının görəvidir.

Mənim inancıma görə qadın-kişi bərabər olduqlarından dolayı, onların sorunları da bərabərlik anlayışı içində bir yerdə ələ alınmalıdır. Qadin və kişidə eyni ruh var. Hər ikisi də eyni cür yaşamaq, eyni cür hiss etməkdədir. Biri digərinin tamamla yıcısıdır. Heç biri digərinin yardımı olmadan yaşayamaz.

Ancaq nə olmuşsa, çox əski zamanlardan kişinin qadına üstünlüyü düşüncəsi ortaya çıxmış. Bu da zamanla qadında aşağılıq kompleksinin ortaya çıxmasına nədən olmuş. Kişi öz yararına qadına anlatmış ki, qadın daha aşağı yaradılışdır. Qadın da bunu qəbul etmiş.

Ancaq aydın dünyagörüşünə sahib olan kişilər hər zaman qadınlara bərabər haq tanımışlar. Qadınla kişi arasında bəzi fərqlərin olduğunu kimsə dana bilməz. Qadın-kişi bərabər olsalar da, biçim olaraq aralarında fərqlər var. Bu üzdən onların işləri də fərqlidir.

Qadınların analıq görəvinə kişilərin ehtiyacı yoxdur. Qadın alıcı və kişi vericidir. Qadın evin sultanıdır. Kişi evin ehtiyaclarını qazanan və qadın bu qazancları qoruyub ailə üzvləri arasında eşit dağılımını sağlayandır. Sözün gerçək anlamında yaşamın qoruyucusu qadındır.

Çocuqları böyütmə istedadı qadınlara məxsus bir qabiliyyətdir. Qadının diqqəti olmazsa, bəşər irqi tarixdən silinər. Məncə qadının əlinə silah alıb haqlarını savunması həm kişi, həm də qadın üçün aşağılayıcı bir durumdur.

Bu durum vəhşilik dönəminə yenidən dönüş anlamında alqılanmalıdır. Kişilərə xas olan atlara minib savaşa yönəlmək qadın üçün yaraşmayan bir görüntüdür. Kişi qadınını silahlı savaşa zorlayırsa, günahları öz boynuna almış olur.

Evə baxmaq və evi düzənli olaraq qorumaq düşmənlə savaşmaq qədər cəsarət və ərginlik istər.

Qadın dünyaya gəlsəydim, qadınları oyuncaq olaraq təsəvvür edən kişilərə və toplumsal duruma qarşı üsyan edərdim. Qadın qəlbinin dərinliklərinə yol tapmaq üçün mən fikri və zehni baxımdan özümü qadın hesab etdim.

Qadınımla olan ilişkilərimi dəyişdirmədən öncə, onun qəlbinə yol tapa bilməzdim. Bu üzdən də qadınımın bütün haqlarını anlaya bilməsi üçün bütün ərlik haqlarımdan imtina etdim.

Kişilərin öz yanlış davranışlarını və pis işlərini qadınlıq özəlliyi olaraq görməkdən daha çirkin bir şey ola bilməz. Mən qarşı cinsi zəif cins deyil, dişi cins adlandırıram. Əslində dişi cins erkək cinsdən daha nəcib və şərifdir. Çünkü dişi cins səssizcə, əzab çəkmənin, alçaqkönüllülüyün, inancın və bilginin rəmzidir.

Qadın özünü kişilərin şəhvət vasitəsi kimi görünməsinin qarşısını almalıdır. Bunun çarəsi kişidən daha çox qadının öz əlindədir.

İffət hər yerdə asan tapılan bir şey deyildir. İffət, onun çevrəsinə divar hörə rək də qorunmaz. İffət qadının içində olmalı və gəlişməlidir. İffətin dəyər qazanması üçün qadın bütün təhriklər qarşısında əxlaqi üstünlük sərgiləməlidir.

Qadınların iffəti haqda bu qədər dəlicə iztirablar nədəndir, əcəba? Qadınlar kişilərin iffətini sorqularlar mı? Qadınların kişilərin iffətini sorqulamaları haqda bir şey duymadıq. O zaman nədən kişilər qadınların iffətlərini sorqulamaq üçün özlərinə belə haq tanımaqdadırlar.

İffət dışarıdan içəriyə zorla girdirilən bir şey deyildir. Bu məsələ qadının iç düşüncə dəyişimləri ilə əlaqəli olan bir hadisədir. Bu üzdən də qadının şəxsi çabaları ilə əlaqəlidir.

Qadının fədakarlıq örnəyi olduğu inancındayam. Ancaq nə yazıq ki, qadın necə bir üstünlüyə sahib olduğunu düşünmür. Qadın kişi ilə müqayisədə nə kimi üstünlüklərinin olduğunu bilməməkdədir.

Tolstoyun dediyi kimi, “qadınlar kişilər tərəfindən tilsimlənmişlər və bu tilsimli şəraitdə qadınlar çox əzab çəkməkdədirlər.” Qadınlar qeyri-aqressivlik üsulunun sonsuz gücündən xəbərdar olsaydılar, zəif cins adlandırılmalarına izn verməzdilər.

Qadının zəif cins adlandırılması açıq təhqirdi. Bu, kişilərin qadınlara yanaşmasında ən böyük ədalətsizlik və zülm — dür. Güc söylənildiyində aqressiv və heyvani qüvvət göz önünə gətirilirsə, bu baxımdan gerçəkdən də qadın kişidən zəifdir.

Ancaq güc deyildiyində əxlaqi üstünlüklər göz önündə tutularsa, qadının kişidən daha güclü olduğu görüləcəkdir. Gerçəkdən də qadının ruhi ilhamları kişidən daha üstün deyilmi? Qadının dirəniş gücü daha yüksək deyilmi? Qadınsız kişi həyatı ola bilməzdi.

Qeyri-aqressivlik yasası bizim həyat tərzimiz olursa, gələcək qadınların əlində olacaq. Qadın qədər insanın qəlbini təsirləyən başqa nə ola bilər ki?

Təmiz və məzhəbi həyat tərzində doğru dəyərlərin gerçək müdafiəçisi qadındır. Qadınlar təbiətləri etibarı ilə mühafizəkardırlar. Qadınlar öz xürafi inanclarından asanlıqla vaz keçmirlərsə, ancaq həyatda yüksək və nəcib dəyərlər olaraq adlandırılan yaşam ölçülərindən də asan vaz keçməzlər.

Qadınlar üçün özəl təhsilidən yana olsam da, onların kişiləri təqlid etmələrinə qarşıyam. Qadın bəlli işlərdə kişilərlə yarışa bilər, ancaq bunu kişiləri təqlid edərək etməməlidir. Qadın kişinin, özəlliklə öz həyat yoldaşının tamamlayıcısı olmalıdır.

Qadın kişinin eşi və yoldaşıdır. Qadına da kişi qədər düşünmə və mənəviyyat verilmişdir. Qadınların da kişilər qədər azadlıq haqqına sahib olması gərəkir. Kişinin toplumda əldə edə biləcəyi hər türlü irəliləyiş və uğuru qadın da əldə edə bilər.

Bunun üçün uyqun ictimai şərait yaradılmalıdır. Çox çirkin və sayqısızca bir gələnək oluşdurulmuş. Belə ki, ən əxlaqsız və iradəsiz kişi belə, özünü qadından üstün bilməkdədir. Gerçəklik isə, bunun tam tərsinədir.

Heç şübhəm yoxdur ki, qadınlar zəif cinsə mənsub olma düşüncə və duyğularını unudarlarsa, kişilərdən daha təsirli biçimdə savaşa qarşı çıxa bilərlər. Bir an öz-özünüzə bu şəkildə düşünün lütfən: əsgərlərin, generalların qadınları, anaları və qızları onların savaşa qatılmalarını əngəllərlərsə, nələr olmaz ki?

Məhsuldar fəaliyyətləri olan tərki-dünya etmiş məzhəbi bir bacı sürəkli yalnız qalmaq, evlənməmək istəyirdi. Bu yolla vətənə yararlı olacağını düşünürdü. Keçən lərdə özünə uyğun bir tay tapıb evləndi. Evililikdən sonra məq səd lərini izləyə bilməməkdən gileylənirdi.

Evliliyin onun fəaliyyətlərini azaltdığını və ülkülərinə zərər verdiyini düşünməkdədir. Bu yanlış xəyaldan uzaqlaşması üçün yardımçı olmağa çalışdım. Bir qızın vətəninə xidmət etməsi məqsədi ilə evlilikdən vaz keçməsi özü-özlüyündə çox şərəfli bir davranışdır.

Ancaq gerçəklik budur ki, hər neçə milyondan bir qız bu davranışda buluna bilər. Evlilik yaşamın təbii yasasıdır. Heç bir məqsəd üçün həyatın bu ilkəsindən vaz keçilməməli və heç bir şəkildə evlilik çərçivəsindəki seksual ilişkilər aşağılanmamalıdır.

Çünkü aşağılanmış olan hansısa bir davranış və ya istək yolunda dürüstcə və doğruca davranmaq mümkün olmaz. Evliliyə qutsal and kimi baxmaq bir ideala çevrilməlidir. Bu durumda evlilik ilişkilərində dözüm və səbr ön planda olur. Hind məzhəbində evlilik “əşrama”nın dörd dəyərindən biridir.

Digər üç dəyər də əslində evlilik üzərində özünü tanımlar. Bu üzdən yuxarıda sözü gedən rahibə bacı və digər bu kimi xanımlar evlilik haqqında aşağılayıcı düşüncədən vaz keçməlidirlər. Evlilik iki ortaq arasındakı bağlılıq və birlikdəliyi təsdiqlər. Bu haqqı iki kişi arasında təkəlləşdirər.

Hər iki tərəf belə bağlılıq və birlikdəliyə istəkli olduğunda evlilik gerçəkləşər. Evlilik bir tərəfin qarşı tərəfə tabe olmasını gərəkdirməz. Bəzən tərəflərdən biri əxlaqi baxımdan bu bağlılıq yasalarına bağlı qalmaya bilər.

Belə bir durumda boşanma bir çözüm isə, mən boşanmadan yana tutum sərgilərəm. əxlaqi yasaları pozmaqdansa, boşanmaq daha əxlaqi və şərəflidir. Çünkü evlilik ilişkilərində mən əxlaqi dəyərləri hər şeydən üstün bilirəm.

Nə yazıq ki, analıq görəvləri qızlarımıza öyrədilməməkdədir. Evlilik məzhəbi görəv isə, ana olmaq da öylə bir görəv olmalı. Ideal bir ana olmaq asan deyildir. Çocuq eyitimi böyük sorumluluq duyğusu gərəkdirməkdədir.

Qadın hamilə qaldığı andan doğum anına qədər analıq sorumluluğu və görəvləri haqda bilgilənməlidir. Ölkəyə sağlıqlı və əxlaqlı çocuqlar vermiş olan analar ən böyük xidmət etməkdədirlər. Bu çocuqlar böyüdüklərində ölkələrinə xidmətdə bulunacaqlar.

Gerçək olan budur ki, xidmət etmə ruhunu daşıyan adam bütün durumlarda yararlı biri olma im kan larını kəşf edəcək. Yanlış və zərərli yöntəmlərə yönəlməməyə çalışar.

Əski Hind yasalarında qadınların mülkiyyət haqları yox idi. Qadın, yalnız üzərində daşıya biləcək əşyalara sahib olurdu. “Bəzi kişilər yeni Hind yasalarına görə evlənmişlər. Ancaq qadının mülkiyyət sahibi olmasına qarşıdırlar.

Deyirlər ki, qadının iqtisadi istiqlalı onun əxlaqının pozul masına gətirib çıxaracaq, ailə həyatını pərişan edəcək. Siz bu haqda nə düşünürsünüz?” deyə məndən sorurlar.

Bu soruya cavab vermək üçün öncə bu sualı sormalıyam: kişilərin iqtisadi istiqlalı onların əxlaqlarının pozulmasına, ailə yaşamının pərişan olmasına səbəb olurmu? Bu sualın cavabı olumlu isə, o zaman buraxın qadınlar da öylə olsun.

Qadınların bərabər haqları olursa, onların özgürlük və sorumluluq anlayışları da dəyişəcək. Bu sorumluluq duyğusu onların əxlaqsızlığa sürüklənməsinə əngəl olur. Qadın və ya kişi yoxsulluq üzündən əxlaqsızlıq etmirsə, bu əxlaqın heç bir dəyəri yoxdur.

Gerçək əxlaq insanın könlünün təmizliyindən qaynaqlanmalıdır.

Gənc bir adam mənə məktub göndərmiş. Məktubun özəti belədir:

“Evli biriyəm. Bir sürə öncə yabancı bir ölkəyə səfər etdim. Həm özüm, həm də ata-anamın güvəndiyi bir dostum var idi. Mən olmadığım sürə içində bu dostum qadınımı aldadıb onunla cinsi ilişkiyə girmişdir. İndi qadınım bu adamdan hamilə qalmış.

Atam israrla çocuğu düşürməmizi istəyir. Atam deyir ki, böylə etməzsəniz, bütün ailə Tanrı qəzəbinə tuş olacaq. Ancaq düşünürəm ki, bəlkə belə davranmaq doğru olmaya bilər. Yazıq qadın indi çox pərişan və peşman durumda.

Heç bir şey yeyib-içməməkdə. Sürəkli ağlamaqdadır. Lütfən bu haqda mənə yardımçı olun. Sizcə, mən nə etməliyəm?”

Mən bu məktubu ciddi tərəddüdlə anlatdım. Hər kəsin bildiyi kimi, bu tür olaylar toplum içində ola bilər. Bu üzdən bu haqda genəl fikir alış-verişində bulunmaq pis olmaz deyə düşünürəm.

Məncə, çocuğu düşürmək cinayətdir. Bir çox ərlər bu kimi xətalara sürüklənə bilərlər. Bu yazıq qadın da böylə xətaya yol vermişdir. Ancaq kimsə, kişiləri bu xətaları üzündən sorqulamaz. Yalnız qadınlar sorqulanırlar.

Toplum törələri kişiləri bu xətaları üzündən tənbeh etməz, həm də savunar. Ayrıca, qadın bu xətasını ört-bas da edə bilmir. Çünkü qadın hamilə qalır. Ancaq kişi öz suçunu gizlin saxlaya bilir. Burada sözügedən qadın bağışlanmağa layiqdir. Bu ərin qutsal görəvi atasını dinləməməkdir.

Qadının doğum yapmasını bəkləməlidir. Çocuq dünyaya gəldikdən sonra onu öz övladı kimi, tərbiyə etməlidir. Ancaq qadını ilə ortaq yaşamına davam edib-etməməsi qonusunda bir söz söyləyə bilmərəm. Bu, çox həssas qonudur.

Durum və bulunduqları kollektiv ortam ayrılmalarını icab edə bilər. Belə olursa, adam qadınının yaşamını həyat quracağı anadək təmin etməlidir. Təmin etməlidir ki, ehtiyac qadını kötü yollara sürükləməsin. Qadının şərəfli yaşaya bilməsinə yardımçı olmalıdır.

Ayrıca, bu qadının peşmanlığı və tövbəsi içdən isə, onu bağışlayıb ortaq yaşamlarını sürdürə də bilərlər. Qadının peşmanlığı səmimi isə, ortaq yaşamlarını sürdürə bilmələrində heç bir çətinlik görmürəm.

Hətta düşünürəm ki, şərəfli bir kişinin qutsal görəvi günahlarının cəzasını çəkmiş zavallı bir qadına sahib çıxıb, onu evinə geri gətirməkdir.

Olumsuz dirənişi zəiflərin silahı kimi sanırlar. Mənim yeni adlandırdığım dirəniş türü ən güclü adamlara xas olan silahdır. Anlatmaq istədiklərimi anlada bilməm üçün yeni bir qavram gəlişdirməli idim. Bu yeni qavram “satyaqraha”dır. Yəni həqiqətdən əsla ayrılmayan savaş növü.

Bu yeni qavramın gözəlliyi ondadır ki, bu silah ən güclü adamlara məxsus olmaqla yanaşı, cismən zəif olanlar və yaşlılar üçün də keçərlidir. Yetər ki, böyük ürəkləri olsun. Satyaqraha həm də ağrıları içə almaq anlamı daşıdığı üçün, özəlliklə qadınların istifadə edə biləcəyi silahdır.

Hindistanın istiqlalı yolunda hind qadınlarının kişilərdən daha çox ağrılara qatlandıqlarına şahid oldum. Qadınlarımız da kişilər qədər ulusal savaş yolunda ağrılara, acılara sinə gərdilər. Fədakarlıq bəlli tarixi dönəmlərdə toplumun içində çağlayıb durar.

Bulaşıcı olur və cəsur ürəkliləri cəlb edər. Hindistanın qurtuluşu yolundakı savaşda da belə oldu. Qadınlar və kişilər bir yerdə, bir cəbhədə inanılmaz fədakarlıq göstərdilər.

Tutalım ki, Avropa qadınları və çocuqları bəşər sevgisindən dolub-daşsınlar. Bu durumda hərbçi savaşçıları tənqidə başlarlar. Savaşçılıq qısa sürədə anlamsızlaşar.

Bu haqda əsas fikir odur ki, qadınlar, çocuqlar və başqaları eyni ruha sahibdilər. Məsələ həqiqətin sonsuz gücünün açığa çıxması, özünü göstərməsidir.

Bir qadın saldırıya uğradığında yəqin öz-özünə düşünür ki, “himsa”ya (aqressivliyə), yoxsa “ahimsa”yamı (qeyri-aqressivliyə) əl atmalıdır? Bu durumda qadının ilk görəvi kəndini savunmasıdır. Bu baxımdan ağlına gələn hər şeydən yararlanıb özünü müdafiədir.

Tanrı ona dırnaq və diş vermiş. Bütün gücü ilə özünü müdafiəni başarmalıdır. Özünü müdafiə edərkən, ölsə də, müdafiədən vaz keçməməlidir. Ölümdən qorxusu olmayan qadın və ya kişi, yalnız özlərini müdafiə ilə qane olmazlar, özlərini fəda etməklə başqalarına da xidmət edə bilərlər.

Gerçək olan budur ki, biz təcavüzdən daha çox ölümdən qorxuruq. Sırf bu üzdən də bizdən daha güclü olanlara təslim oluruq. Təslim duyğusunu oluşduran ölüm duyğusudur. Bu üzdən bəziləri təcavüz qarşısında diz çökərlər. Bəziləri rüşvət və yalana əl atarlar.

Bəziləri güclülərin əmri üzərinə qarınları üstündə sürünərlər. Bəzi qadınlar isə, ölmək istəmədikləri üçün bədənlərini təslim edərlər. Mən bunları insan ruhunda qüsur aramaq üçün yazmıram. Bəşər təbiətini təsvir edirəm.

İngilis hərbçilərinin basqısı üzərinə hindlilər qorxularından qarınları üstündə sürünür və ya qadınlar bədənlərini basqı qarşısında təslim edirlərsə, bütün bunlar insanın həyata bağlılığından və ölüm qarşısındakı qorxusundan qaynaqlanır.

Yalnız öz həyatından keçməyi başaranlar həyatı qurtara bilirlər. Həyatı dəyərləndirə bilmək üçün onun aldatmalarından vaz keçmək gərəkir. Bu, bizim təbiətimizin bir parçası olmalıdır.

Məncə, aqressiv işlər üçün heç bir hazırlıq gərəkmir. Bütün hazırlıqlar qeyri-aqressivlik üçün olmalıdır. Çünkü qeyri-aqressivlik üçün yüksək əxlaqi özəllik və cəsarət gərəkir. Qadınlar özlərini müdafiə etməkdən məhrumdurlarsa, üzərlərində silah daşıya bilərlər.

Bu üzdən qadınların sürəkli “üzərimizdə silah olsunmu, olmasınmı?” sorularının anlamı yox. İnsan təbii olaraq azad və müstəqil olmağı öyrənməlidir.

Bu mövzu Amerikan qadınlarına məxsus olmalıdır. Onlar nə qədər cəsur olduqlarını dünyaya göstərməlidirlər. Amerikan qadınları kişilərin boş vaxtlarının əyləncə vasitəsi olmamalıdırlar. Sizlər azadsınız, barışın keşikçisi ola bilərsiniz.

Qərbi və dünyanı təhlükəyə sürükləyən lazımsız bilgilərə qarşı çıxmalısınız. Amerikan qadınları qeyri-aqressivlik elmini yayqınlaşdırmalıdırlar. Çünkü bağışlama sizlərin qadınlıq təbiətinizdədir. Kişiləri kor-koranə təqlid etməklə nə kişi ola bilərsiniz, nə də özünüz.

Bu təqlidlərlə Tanrının verdiyi xüsusiyyətləri də üzə çıxara bilməzsiniz. Qeyri-aqressivlik duyğusunu Tanrı kişilərdən daha çox qadınlara vermişdir. Bu güc çox təsirlidir.

Çünkü səssiz bir gücdür. Qadınlar İncilin qeyri- aqressiv və barışcıl çağrılarının təbliğatçıları olmalı. Yetər ki, qadınlar öz yüksək mövqelərini dürüstcə anlasınlar.44

Hind qadınları və kişiləri haqda inancım sarsılmazdır. Hind qadınları və kişiləri aqressivliyə əl atmadan cəsurca, ölümlə qarşılaşa bilirlər. Hind qadınları və kişiləri üçün silahların bir anlamı yoxdur. Onlar İngiltərənin bütün silahlanmalarına qarşı gülüb keçərlər.

İstiqlal və azadlıq sevgisini silahlarla söndürmək olmaz. Çox dürüstcə, bir savaşa başlamışıq. Bu savaş, yalnız Hindistanın qurtuluşu üçün deyil, bütün dünyaya xidmət ülküsünü içərməkdədir. Bu savaşda qadınlar öncül və öndər ola bilərlər.

Çünkü qadınlar fədakarlığın və özünü fəda etmənin canlı örnəkləridir.

MÜXTƏLİF MÖVZULAR

Gələcək haqqında bir şey söyləyə bilmərəm. Günün sorunları ilə məşğul olmağıa üstünlük verirəm. Bir an sonranı öz kontrolumda tutma gücünü Tanrı mənə verməmişdir.

Məni sadəlövh, boş işlərlə məşğul olan və axmaq adlandırmışlar. Yəqin ki, bu ləqəblərə uyğunam. Çünkü hara getsəm, yalnız özüm kimi adamları cəzb edə bilirəm.

Mənim böyüklüyümün ətrafımdakı səssiz və inanclı kişilərdən və qadınlardan asılı olduğunu dünya bilmə məkdədir.

Özümü xəstəhal adam kimi tanıyıram. Ən sadə mövzuları anlaya bilmək üçün başqalarından daha çox zaman sərf edirəm. Ancaq bunu özüm üçün sorun olaraq görmürəm. İnsanın zehni gəlişməsinin bir həddi var. Yalnız insan könlünün nəcib xasiyyətlərinin gəlişməsinə sınır qoyula bilməz.

Həyatımda düşüncə gücünün ikinci dərəcədə etkisi olduğu doğrudur. Mən etkiləyici biri deyiləm. “Tanrı iman əhlinə ehtiyacları qədər zehni imkan verər” deyimi mənim üçün keçərlidir. Hər zaman yaşlı, ağıllı-imanlı kişilərə inanmışam.

Ən gerçək və dərin inancım isə, həqiqətə olmuşdur. Mənim yolum nə qədər zahirən çətin görünsə də, özüm üçün asan olmuşdur.

Bəzən mənə xitabən edilən nitqlərdə uyqunsuz sifətlərlə məni tanıdırlar. Bu, məni üzür. Bu kimi sifətlərlə məni tanımlamaq nə söyləyənlər üçün uyğundur, nə də mənim üçün. Onlar gərəksiz yerə və bilməyərəkdən məni aşağılayırlar.

Mən də bu sifətlərə layiq olmadığımı etiraf etmək zorunda qalıram. Ayrıca, bəzi sahələrdə bu sifətlər doğru olsa belə, onları dilə gətirmənin bir anlamı yox. Çünkü bu sözlərin dilə gətirilişi mənim içimdəki yaxşı xasiyyətlərin gücünü artırmır.

Özümə diqqət etməzsəm, bu adlar və sifətlər məni yoldan çıxarıb tarazlığımı poza bilər. Kimsə yaxşı bir iş görürsə, dilə gətirilməməsi daha yaxşıdır. Yaxşı iş görəni təqdir etmənin ən doğru yolu onun yaxşı işlərini təqlid etmək, onun kimi davranmaqdır.

Hədəf sürəkli bizdən qaçıb uzaqlaşar. Nə qədər çox gəlişsək, bir o qədər başarısızlığımızı anlarıq. Önəmli olan hədəfə çatmaq deyil, hədəf yolunda çalışmalar və irəliləmələrdi. Daha çox çabalamalar hər zaman daha çox uğurlar gətirər.

Əfsanəvi şuvaliyə qəhrəmanları kimi, sürəkli hərəkətdə olaraq hər yerdə insanların çətinliklərini çözməyi görəvim ola raq sanmıram. Alçaqkönüllücə çalışmalarım xalqa kəndi sorunlarını kəndilərinin necə çözə biləcəklərini anlatmaqdır.

Siyasi fəaliyyətim qabarıqca görünürsə, siyasətin bizi ilan kimi sarmasından dolayıdır. Istəsək də siyasətin xaricində qala bilmərik. Bu üzdən də bu ilanla savaşmaq istəyirəm.

Toplumsal reformlar yolundakı fəaliyyətlərim siyasi fəaliy yətlərimdən heç də əksik və ya ona tabe deyil. Ger çək olan budur ki, siyasi fəaliyyət olmadan toplumsal fəaliyyətlərim bir sonuca vara bilməyəcəyindən, siyasətlə məşğul olmaq zorunda qalıram.

Toplumsal işlərimə yardım ola biləcək səviyyədə siyasətlə məşğul olmağı tərcih edirəm. Bu baxımdan toplumsal reformların və nəfsi arındırmanın mə nim üçün siyasi fəaliyyətlərdən daha üstün olduğunu etiraf etməliyəm.

Dörd oğul atasıyam. Mümkün olan ən yaxşı biçimdə onları yetişdirmişəm. Atamdan, anamdan və öyrətmənlərimdən söz dinləyən biri olmuşam. Övladlığın önəmli görəv olduğunu yaxşı bilirəm. Ancaq Tanrı qarşısındakı görəvliliyi hər şeydən üstün bilirəm.

Mən xəyalcı bir adam deyiləm. Haqqımda ortaya atılmış müqəddəslik dedi-qodularının heç birini qəbul etmirəm. Göylərdən gəlmiş biri deyiləm. Yer adamları kimi, mən də fani biriyəm. Mən də sizlər kimi, bir çox əksik yönləri olan adamam. Ancaq mən dünyanı görmüşəm.

Açıq və görər gözlərimlə dünyada yaşamışam. Bir adamın sərgüzəşti olacaq ən çətin sınaqları başımdan keçirmiş və özüm üçün dəmir intizamlar oluşdurmuşam.

Öz görüşlərimdə boşuna israrcı olmaq istəmirəm. Mən doğruluq yandaşıyam. Dəyişik vəziyyətlərdə, ancaq doğru bildiyim nədirsə, onu edərəm. Bu haqda daha öncə söylə diklərimi nəzərə almaq istəmirəm. Gündəlik təcrübələrimdə görüşlərim aydınlığa qovuşur.

Bilərək və anlayaraq dəyişdiyim yönlərim açıqca görünməkdədir. Ancaq görünməz dəyişiklikləri görə bilmək üçün yaxşıca və dəqiq cə sezə bilən gözlər gərəkir.

Öz görüşlərimdə israrcı olduğumu, ya da olmadığımı təsəvvür edənlər mənim üçün önəmli deyil. Kəndim üçün həqiqətin yolunu seçmişəm. Bu yolda çox kərə bir çox düşüncələrimi ləğv etmiş, etibarsızlaşdırmışam. Beləcə, çox şeylər öyrənmişəm.

Çox yaşlanmama baxmayaraq, iç təka mülümün, iç gəlişməmin durduğunu sanmıram. İç evrilişi min ölümlə də bitməyəcəyinə inanıram. Mənim üçün önəmli olan Tanrım sayılan həqiqətin çağrılarını hər an dinləyə bilməkdir.

Bir şey yazarkən, daha öncə nə yazdığım haqda əsla düşünmürəm. Bir mövzu haqda yazmaq istərkən, Görüşlərimi daha öncəki düşüncələrimlə uyumlu etmək kimi, məqsəd söz qonusu olamaz. Görüşlərim daha öncəki düşüncələrimlə deyil, o ankı həqiqətlə uyum içində olmalıdır.

Bu durum sürəkli olaraq bir həqiqətdən başqa yeni həqiqətə adlayışla sonuclanır. Hafizəmi rahat buraxıb ona basqı uyqulamıram. Ayrıca, indiki yazımla əlli il öncəki yazımı qiyaslamaq istərkən, aralarında uyumsuzluq olmadığını görürəm.

Kimsə mənim yazılarımda uyumsuzluq görərsə, ən son yazılarımdakı düşüncələrimə diqqət etsə, daha yaxşı olar. Kimsə də mənim daha əski yazılarımla öz görüşlərini örtüşmüş olaraq görüb onu qəbul edə bilər.

Böylə bir seçim yapmadan öncə diqqət etməlisiniz ki, zahirən fərqli görünən yazılar arasında bir iç uyum var, yoxsa yox?

Sözcük qullanaraq könülsüz dua etməkdənsə, söz qullanmadan könüllə və içdən dua etmək daha yaxşıdır.

Qeyri-əməkdaşlıq mücadiləmin arxasında ən kötü düşmən lərimlə bilə, əməkdaşlıq etmək düşüncəsi saxlıdır. əksik və qüsurlu yaradılış olan və Tanrıdan sürəkli mərhəmət diləyən mən böylə düşünürəm ki, islah və ruhi qurtuluşa hər kəs vara bilər.

Mənim qeyri-əməkdaşlıq mücadilə yöntəmim nifrət və kindən deyil, məhəbbətdən qaynaqlanmaqdadır. Şəxsi məzhəbim nifrət etməmi önləyir. Kim olursa olsun, ən pis adama belə, nifrət etmək mənim şəxsi məzhəbimin dəyərlərinə ziddir.

Mən bu sadə nəzəriyyəni 12 yaşımda ikən, ilk okulda oxuduğumda bir dərslik kitabımdan öyrəndim. O gündən indiyə qədər bu inanc içimdə gündən-günə sarsılmaz olmuş. Hər gün ruhumu sararaq içimdə mutluluq qaynağına dönüşmüş. Bir fərd üçün keçərli olan, bir millət üçün də keçərlidir.

Bağışlama duyğusu nə qədər geniş ölçüdə olursa olsun, yenə də çox deyil. Hər zaman bağışlama düşüncəsini ağlımızda daşımalıyıq. Zəif, iradəsiz və kinli bir insan heç bir zaman bağışlamanın necə bir nemət olduğunu anlaya bilməz.

Bağışlamanın insan ruhunda doğurduğu mutluluqdan xəbərdar olamaz. Bağışlama, böyük və güclü insanlaraməxsus bir işdir, zəiflərin işi deyildir.

Əzabçəkmənin bir sınırı var. Əzabçəkmə ağıllıca və ya axmaqca ola bilər. Əzabçəkmə həddini aşdığında ağıllıca deyil, axmaqca olur. Axmaqlığın zirvəsinə çatdırar. Həqiqət altundan, qorxmazlıq şəhrətdən, məhəbbət və sevgi məncil likdən daha artıq dəyər qazandığında bir millət ruhani millət ola bilər.

Evlərimizi, saraylarımızı, məbədlərimizi zənginlik görüntülərindən təmizləyərək, yerinə əxlaqi görünüm yerləşdirdiyimizdə hərbi düzənin xərclərinə ehtiyac qalmadan hər tür düşmən güclərə qarşı çıxa bilərik.

Hindistanın tarixdən silinməsini istərəm, ancaq onun azadlığını həqiqətin fəda edilməsi qarşısında istəmərəm.

Şən təbiətim və zarafatcıl yönüm olmasaydı, çox öncələr intihar etməli idim.

Mənim fəlsəfəmə görə (fəlsəfə adlandırmaq mümkünsə) heç bir xarici amil bizim amacımıza zərər verə bilməz. Amacın özü yanlış olduğunda zərər görərik. Ya da hədəf doğru olsa da, bu hədəfə doğru yürüyüşümüzdə dürüst olmaz, kinli olursaq, yenə də zərər görərik.

Bütün sahələrdə bəşər toplumunun ən şərif və ən nəcib duyqularına xitab etmək istəyirəm. Bu üzdən Tanrıya və insan doğasına olan inancımı qoruya bilirəm.

Mən istədiyim kimi olsaydım, kimsə ilə ilətişimə, dialoqa ehtiyacım qalmazdı. Bu durumda mənim söylədiklərim birbaşa qəbul edilərdi. Qonuşma və dialoqa da ehtiyacım qalmazdı.

İradəm bəklənilən sonucu doğura bilərdi. Ancaq mən böyük təəssüf və kədərlə əksik yönlərimin olduğunu etiraf etməliyəm.

Ağıl və məntiq yanlıları təqdirə layiqdirlər. Ancaq ağıl yanlısı olan məktəb mütləq qüdrət sahibi olduğunu iddia edərsə, o zaman qorxunc bir kabusa dönüşər. Ağıla mütləq güc imkanları tanımaq da bir tür bütpərəstlikdir.

Bu, bir parça daşı Tanrı sayıb sitayiş etməyə bənzər. Mən ağlı yox etmək fikrində deyiləm. Ağlı qutsalca və təmizcə yönləndirən vücudumuzdakı olağanüstü gücü tanıtmaq istəyirəm.

Bütün sahələrdəki reformlarda şəxs geniş araşdırmalarla çalışmalıdır. Bu yolla öz işində uzmanlığa vara bilər. Doğruluğu qəbul edilmiş olan bütün islahatçı hərəkətlərdə aymazlıq (cəhalət) ya nisbi yenilgiyə, ya da tam uğura səbəb olmuşdur.

Çünkü pərdələr arxasında gizlənən yalançı və adını islahatçı qoyan hər hansı plan bu ada layiq ola bilməz.

İnsan varlıqları ilə bir işlər yapmaq istədiyimizdə quru müqayisəli yöntəmlər bizi yanlış məntiqlərə sürükləməklə yetinməz, bəzən də çox ağır nəticələr verə bilər. Çünkü insan varlıqları qonusunda müdaxilə edən bütün amilləri doğruca və tam olaraq kontrol etmək mümkün deyildir.

Bütün amillər içində bir tək amil əksik və ya yanlış olursa, yanlış sonuclar ortaya çıxa bilər. Bu üzdən də tam və nəhai həqiqətə varmaq olmaz. Yalnız davranışlarımızda yüksək düzeydə dəqiq olursaq, təxmini olaraq ona yaxınlaşmaq olur.

Başqalarının düşüncələrini kötü özümüzünkünü yaxşıgörmə çox çirkin alışqanlıqdır. Bizim düşüncəmizi qəbul etməyəni ölkə düşməni adlandırmaq xəstəlikdən başqa bir şey deyildir.

Müxaliflərimizin də öz görüşlərində bizim qədər şərafətli olduqlarını qəbul etməliyik. İddiasında bulunduğumuz vətənsevərlik duyqusunun onlarda da olduğunu qəbul etməliyik.

Bir çox adamların məni ümidsiz etdikləri doğrudur. Bir çoxları məni aldatmış və çoxlarının da yetərincə ləyaqətləri olmamış. Ancaq onlarla tanışlığımdan və ilişkilərimdən dolayı peşman deyiləm.

Çünkü qeyri-əməkdaşlıq yolunu bildiyim kimi, əməkdaşlıq yolunu da yaxşı bilirəm. İnsanların sözlərinə inanmamaq üçün bir səbəb olmadıqca, onlara inanmaq bu dünyada ən uyqun yaşam yoludur.

Gəlişmək istəyirsək, tarixi təkrarlamağa çalışmamalıyıq, yeni tarix yaratmalıyıq. Əcdadımızdan bizə miras qalanlara yeni şeylər artırmalıyıq. Maddi dünyadakı gəlişmələr və kəşflər ruhi dünyada yenilgə anlamına gəlməməlidir.

Təkrarların və istisnaların artımı ilə yeni qanunlar oluşdura bilməzmiyik? İnsanın öncə yırtıcı heyvan olub, daha sonra insanlaşmasımı gərəkir?

Böyük hədəflər yolunda mücadilə aparanların sayılarının bir o qədər də önəmi yoxdur. Önəmli olan onların qətiyyətli və təyinedici xasiyyətləridir. Dünyanın ən böyük insanları tək olmuşlar. Budda, İsa, Məhəmməd kimi böyük peyğəmbərləri düşünün!

Onlar təkbaşına hərəkətə başlamışlar. Onlar, yalnız kəndilərinə və Tanrılarına inanmışlar. Tanrının sürəkli onlarla olduğunu düşündükləri üçün yalnızlıq hiss etməmişlər.

Mitinqlər və kollektiv örgütlər düzənləmək çox yararlı işlərdi. Hədəfə çatmaq üçün yararlı ola bilərlər. Ancaq çox qısıtlıca. Bunların hamısı keçici işlərdi. Gerçəkliyi oluşduran yenilməz inancdır. İnancın qığılcımları heç bir zaman sönməz.

Hər hansı bir işi dəyərsiz sansanız da, onu ən yaxşı biçimdə etməlisiniz. ən dəyərli işləri yapdığınız kimi, dəyərsiz sandığınız işləri də yapmalısınız. Çünkü kiçik işlərə görə insanlar sizə dəyər verərlər.

Bütün həyatım mənə aydınlıq gətirməmişsə, Batıya baxışım da mənə aydınlıq gətirməyəcək. Genəldə aydınlıq Doğudan parlamışdır. Doğunun aydınlıq birikimi tükənmiş, sönmüşsə, Batıdan aydınlıq ala bilər.

Ancaq aydınlıq çürüklüyün buxarları deyil, gerçək aydınlığın sönüb tükənəcəyini sanmıram sanmıram. Çocuq olduğumda aydınlığın aydınlıq bağış lamaqla artdığını öyrəndim. Hər halda mən bu inanca görə davranmış dədələrimin mənəvi sərmayələri ilə işə baş lamışam.

Batıda da aydınlıq var isə, onu almama heç bir şey əngəl olmamalıdır. Yalnız Batının yalançı parlaqlığının etkisinə qapılmamalıyam. Parlaqlıqla aydınlığı bir-birinə qarışdırmamalıyam.

Hər şey əski isə, daha yaxşıdır kimi xürafi bir inancın tərəfdarı deyiləm. Öyləcə də hindəməxsus olan hər şeyin yaxşı olduğuna inanmıram.

Doğruluğunu sezmədən hər əski olanın pərəstişkarı deyi ləm. Ən əski olsa bilə, əxlaqa qarşı olan hər şeyi kökündən uçarmağa qərarlıyam. Yalnız bu işi çox ehtiyatla edərəm. Əski yaxşı təsisləri və yadigarları sevdiyimi etiraf etməliyəm.

İnsanların modern həyata tələsərək əski olan hər şeyi aşağılamaları məni rahatsız edir.

Gerçək əxlaq başqalarının açdığı yolla getmək deyildir. Gerçək əxlaq öz yolumuzu taparaq qorxmadan irəliləməkdir.

Könüllü anlaşılmayan heç bir əməl əxlaqi ola bilməz. Davra nışlarımız makina sayağı və anlamsız olduqca, əxlaqlılıq söz qonusu ola bilməz. Bilincli olaraq yapılan və bir görəvin ürünü olan əməl əxlaqi sayıla bilər. Qorxu və ya basqı dolayısıyla edilən əməl əxlaq özəlliklərindən yoxsun olur.

Tənqid ediləcək şəxsi və ya şəxsləri içdən sevə bilmək şərti ilə insan tənqidetmə haqqını və yetkisini əldə etmiş olur. Ayrıca, tənqidin qəbul edilməyəcəyi təqdirdə tənqidçi əsla üzülməyəcəyinə əmin olmalıdır.

Hər mövzunun idrak edilməsi və aydınlanması üçün məhəbbətin gücündən yararlanmaq lazım. Böyük dözüm və məhəbbət olmazkən, başqasını tənqidetmə yetkisi əldə edilə bilməz.

Ya “cinayət” sözü sözlüklərdən silinməlidir, ya da hamımımız cinayətkar tanınmalıyıq. Fahişə bir qadının daşqalaq edilməsi üçün “ilk daşı günahı olmayan adam atsın” söylənildiyində kimsə fahişə qadına cürət edib daş ata bilmədi.

Bir gün bir məhbus “bütün insanlar gizlincə günahkar və cinayətkardırlar” demişdi. Bu söz yarı zarafata deyilsə də, öz içində dərin bir həqiqət daşımaqdadır. O zaman “cinayətkar” olaraq tanımlananların yaxşı insan kimi görülmələrinə imkan sağlamaq lazımdır.

Bu sözü söyləmənin çox asan və ona əməl etmənin çox çətin olduğunu bilirəm. Ancaq “Qita”da söylənilən əmrdir. Əslində bütün dinlər də bunu tövsiyə etmişlər.

İnsan azad olduğu və azadlıqdan istifadəetmə yolunu bildiyi üçün öz yazqısını yaratmaqda azaddır. Ancaq işlərinin nəticəsini heç bir zaman kontrol altına ala bilməz.

Yaxşılıq şüur və elmlə bir yerdə olmalıdır. Şüursuz və bilgisiz yaxşılığın heç bir anlamı yoxdur. İnsan sezgi özəlliyini ruhi cəsarətlə bir yerdə özündə qorumalıdır.

Həssas qonularda insan harda susub harda danışacağını, harda əməl edib etməyəcəyini bilməlidir. Böylə durumlarda əməl etmək və ya etməmək bir-birinə zidd olmaq yerinə bir-birini tamamlarlar.

Tanrının yaratdığı canlı və cansız nə varsa, hamısının yaxşı və kötü olan yönləri var. Əfsanəvi bir quş süt qabına düşər. Boğulmamaq üçün sürəkli çabalayıb durar.

Onun bu çabalamaları hesabına süt kərə yağına dönüşər və quş boğulmaqdan qurtular. Ağıllı bir insan da hər sahədə yaxşılıqları öyrənib, kötülükləri buraxacaqdır.

Qırx il öncə idi. Çox ağır ruhi gərginlik içində idim. Şübhələr canımı yandırıb-yaxmaqda idi. O zaman Tolstoyun “Tanrının sənin içindəki səltənət bölgəsi” adlı kitabını oxudum. Bu kitab ruhumu sakitləşdirirdi. O zamana qədər mən də davranışlarda şiddət və aqressivlikdən yana idim.

Bu kitab ruhi yenilgələrimə son qoyub məni ahimsanın (qeyri-aqressivliyin) yenilməz tərəfdarı etdi. Tolstoyun həyatında diqqətimi çəkən ən önəmli mövzu, onun yazdıqları və danışdıqları kimi davranması idi. tolstoyun düşüncəsi ilə davranışı uyum içində idi.

Həqiqəti aramaq üçün hər türlü çətinliklərə qatlaşmağa hazır idi. Onun sadə həyatına baxın və görün nə qədər gözəl və cazibəli olmuş.

Aristokrat bir ailədə dünyaya gəlmiş olan Tolstoy həyatın bütün zövq və ləzzətlərindən yararlana biləcək maddi imkanlara sahib idi. Həyatın zövqlərini yaxşı və dərindən tanıyan insan. Gəncliyində bütün bu zövqlərə arxa çevirir.

Bir daha arxasına baxmadan zövqlü, təmtaraqlı həyatından bir dəfəlik ayrılır. Tolstoy öz zamanının ən sadiq və qətiyyətli həqiqət adamı idi. Onun həyatı yorulmadan və sürəkli olaraq doğruluğu arayıb, həqiqətə özünəxas biçimdə əməl etməkdən ibarət idi.

Heç bir zaman və heç bir şəkildə həqiqəti gizlətmədi. Həqiqətə qarşı gəlmədi. Heç bir güzəştə getmədən bütün durumlarda həqiqətdən yana tutum sərgiləyirdi. O, qeyri-aqressivliyin ən böyük öndəri idi.

Batı dünyasında ondan öncə və Onun zamanında kimsə bu qədər dərindən və fədakarcasına qeyri-aqressivlik haqda yazmamış, buna görə davranış sərgiləməmişdir. Bundan da irəli gedib başqa söz söyləmək istəyirəm.

Bu nəzəriyyə haqqında Tolstoyun bəyan və əməl etdikləri, sözdə ahimsa yanlısı olan Hindistanın dini öndərlərini utandırmalıdır. Hindistan bu həqiqətin beşiyi olmaqla iftixar etmişdir.

“Ahimsa” qonusunda ən böyük kəşflər əski Hind böyükləri tərəfindən edilsə də, bu gün Hindistanda ahimsa adı ilə yayqın olanlar anlamsız təqliddən başqa bir şey deyildir. Gerçək ahimsa aqressivlikdən, nifrət və kindən tam olaraq qurtulmaq və hər kəsi sevmək anlamındadır.

Bu həqiqəti öyrənmək və ahimsanın yüksək dəyərini anlamaq üçün Tolstoyun məhəbbətlə çağlayıb daşan həyatını və yaradıcılığını yaşamımızın mayağı kimi görməliyik. Tolstoyun həyatından əsinlənməliyik, öyrənməliyik.

Tolstoyu tənqid edənlər deyirlər ki, Onun həyatı böyük bir yenilgə olmuş, izlədiyi amacına vara bilməmişdir. Bu tənqidçilərlə razı deyiləm. Tolstoy özü də bu şəkildə söyləmişdi. Ancaq Onun bu söylədiyi böyüklüyünün göstərgəsidir. Bəlkə bu yöndə amaclarını gerçəkləşdirə bilməmişdir.

Ancaq bu, insanın əsas özəlliyidir və Tolstoya özgü olan bir olqu deyildir. Torpaq cismində mənzil etdiyi sürəcə, kimsə ərmişliyin (kamalın) ən son zirvəsinə vara bilməz. İnsan kəndi “öz”ünə qalib gəlmədikcə, ideala nail ola bilməz. Insan bədən zəncirinə bağlı olduğu sürəcə, “öz”ə qalib gələ bilməz.

Tolstoyun çox sevimli sözlərindən biri bu idi: “ İnsan öz idealına vardığını düşündüyü andan etibarən, onun gəlişməsi durar. Bundan sonra zavala uğraması, düşməsi başlar.”

İdealın dəyəri və lütfü ondadır ki, biz ona yaxınlaşdıqca, o, biz dən uzaqlaşar. Bu üzdən Tolstoyun kəndi amacına varma — dığını söyləmək, bir zərrə də Onun böyüklüyünə zərər verməz. Bu, yalnızca Onun alçaqkönüllülüyünü göstərmiş olur.

Tolstoyun həyatını sübatsız olaraq göstərməyə çalışmışlar. Onun həyatındakı sübatsızlıqlar gerçəkçi olmaqdan daha çox zahirdir. Çünkü durmadan sürəkli evrim, həyatın yasasıdır. Sübatlı görünmək üçün özünü bu yasaların quru qurallarına uymuş kimi göstərən adam ruhunu yanlış pozisionlara soxmuş olur.

Emerson bunu çox yaxşı açıqlayıb anlatmış: “axmaqca, sübat və dəyişməzlik başıboş adamların işidir.” Tolstoy haqqında sübatsızlıq olaraq adlandırılan, əslində Onun evriminin (təka mülünün) və həqiqətə olan sayqısının göstərgəsidir. Sürəkli olaraq nəzəriyəsini gəlişdirdiyi üçün sübatsız görünürdü.

Onun uğursuzluqları da gizlincə deyil, açıqca idi. Hər kəsin gözləri önündə cərəyan edən açıq həyat tərzi var idi. Ancaq uğurları və mücadilələri özünə aid idi. Dünya Onun zəifliklərini və uğursuzluqlarını görür, uğurlarını görmürdü.

Hətta Tolstoy özü də bəzən öz uğurlarını görmürdü. Onu tənqid edənlər, Onun xətalarını “ifşa” edərək, özlərinə etibar qazanmaq istəyirdilər. Ancaq kimsə, Tolstoyun özü kimi, öz tənqidçisi ola bilmədi. Sürəkli öz əksikliklərini görməyə çalışırdı.

Tənqidçilərindən daha öncə öz əksikliklərini çox abartaraq ortaya qoyur, bu yolda özünü cəzalandırırdı. Öz əksikliklərini açıqca, dünyaya hayqırırdı. O, özüylə ilgili olaraq ən aşırı tənqidləri də açıq görüşlülüklə qarşılayırdı.

Böyük insanlara xas olan bir üslubla dünyanın onu öyüb alqışlamasından saqınırdı. Tolstoyun uğursuzluqları və yenilgələri də möhtəşəm idi. Onun uğursuzluqları ideallarının anlamsızlığını göstərməz. Tolstoyun uğursuzluqları uğurları üçün ölçü birimi (vahidi) olmuşdur.

Tolstoyun vurquladığı üçüncü önəmli qonu “çörək üçün iş” idi. Tolstoya görə hər kəs çörəyini çıxara bilməsi üçün fiziki bir işə qatlaşmalıdır. Dünyanı kötü duruma soxan amillərdən biri də insanların iş qonusunda öz görəvlərini anlamamalarıdır.

Tolstoya görə zəngin adamlar özləri fiziki bir işə qatlaşmadan təşkil etdikləri yoxsullara yardım kimi xeyriyə qurumları riyadan başqa bir şey deyildir. Ilk öncə zənginlər mürəffəh və təmtaraqlı həyat tərzindən vaz keçməlidirlər.

Tolstoy düşünürdü ki, yoxsullar üzərinə yüklənmiş olan basqılar azalarsa, sözdə bəşərsevər işlərə, xeyriyə qurumlarına ehtiyac qalmaz.

Tolstoya görə inanmanın meyarı əməldir. Bu üzdən də ömrünün sonlarında bu böyük insan bütün zənginliklərindən imtina edib, çox çətin bir həyat tərzi seçdi. Hər gün səkkiz saat pinəçilik edib ayaqqabı yağlayıb-yamayırdı. Tarım işləri ilə uğraşırdı.

Onun fiziki işlərlə uğraşması olağanüstü (fövqəladə) zəkasına zərər vermirdi. Tam tərsinə, Onun zəkasını daha da parlaqlaşdırırdı. Tam bu dönəmdə ən güclü əsəri olan “Sənət nədir?” kitabını yazdı. Şah əsəri olaraq adlandırdığı bu kitabını Tolstoy işə ara verdiyi dinlənmə saatlarında yazmışdır.

Cazibəli görünüşləri ilə diqqətləri cəlb edən kitablar və içəriyi kötülüklərlə dolu olan ədəbiyat sel kimi Batıdan ölkəmizə axmaqdadır. Gənclərimiz bu kötü ədəbiyatın verə biləcəyi zərərlərdən saqınmalıdırlar.

Dünyanın bu böhranlı dönəmində gənclərə, özəlliklə Hind gənclərinə lazım olan Tolstoyun əxlaq öyrətiləridir. Çünkü, yalnız bu yolla gerçək azadlıqlarına qovuşaraq, ölkələrinə və dünyaya yararlı ola bilərlər.

Biz öz tənbəlliyimiz, həvəssizliyimiz, toplumsal əxlaqsızlığımızla İngiltərədən daha çox öz azadlığımıza və ölkəmizə zərər verməkdəyik. Xətalarımızdan, əksikliklərimizdən arınmış olursaq, dünyada heç bir güc bizi doğru yoldakı gəlişmələrimizdən saxlaya bilməz.

Dünyanın bu böhranlı dönəmində Tolstoydan gətirdiyim üç örnək bizlərə çox yararlı ola bilər.

Kəsin inancım budur ki, heç bir müəssisə və örgüt, tərəfdarları olmaması üzündən çökməz, ölməz. Müəssisə və ya örgütlər toplumun ruhuna xitab edə bilmədiklərində ölürlər. Ya da örgüt və ya müəssisəni yönətənlər inanclarını itirdik lərində təşkilat ölümə doğru sürüklənər.

Bu üzdən də mən istərdim ki, müəssisə və örgütlərin öndərləri basqılar qarşısında inanclarını və özgüvənlərini itirməsinlər. Müəssisələr özlərini sərt sınaqlardan keçirməlidirlər.

İşləri və ümumi xidmətləri borc paralarla etməməyi öyrən dim. Borc para ilə böyük işlər edilməz. İnsan, yalnız para dışında toplumun bütün bəkləntilərinə cavabdeh ola bilər.

Kimsənin başqalarının inancını dəyişdirməyə haqqı yox dur, olmamalıdır. Heç bir zaman kimsəni bağlandığı inan cından ayırmaq istəməmişəm. Hər kəsin öz inancında daha da möhkəm olmasına çalışmışam.

Bunun üçün bütün dinlərdə var olan həqiqətlərə inanmaq, bütün dinlərə sayğı ilə yanaşmaq gərəkir. Tanrı işığının əskik olan maddi varlıqlarda bütün məzhəblərə yansıdığını qəbul etməliyik. Bu baxımdan bütün dinlər bəlli ölçüdə əksik və qüsurludurlar.

Qandidən sormuşlar: Üzərinizdən zəhərli bir ilanın keçdiyini və sizin də hərəkətsiz qaldığınızı söyləyirlər. Söyləntilər doğrudurmu?

Qandi bu suala cavab olaraq yazmış:

Bu mövzu həm doğrudur, həm də yanlış. Bir ilanın mənim üzərimdən keçdiyi doğrudur. İlan üzərimdən keçərkən mənim hərəkətsiz qaldığım da doğrudur. Ancaq o durumda hər kəs mənim yerimə olsaydı, öylə edərdi. Hərəkətsiz qalardı.

Bu, mənim üçün bir imtiyaz olaraq görünməməlidir. O ilanın zəhərli olub olmadığını da kimsə bilmir. Ayrıca, illər öncədən ölümün qorxunc olmadığına inanmışam. Bu üzdən də yaxınlarım öldüklərində qəmlərinə çox tez alışıram.

Gözəl olanın verimli olması da gərəkməz görüşünü bizə öyrətmişlər. Verimli olan da gözəl olmazmış! Gözəl olanın da verimli ola biləcəyini göstərmək istəyirəm.

“Sənət sənət üçündür” iddiasında bulunanlar, öz iddialarını isbat edə bilməzlər. Sənətin həyatda ayrıca yeri var. “Sənət nədir?” sorusunun ötəsində, hər kəsin izlədiyi amaca ulaşa bilməsi üçün sənət arac ola bilər. Sənətin kəndisi amac olursa, insanı öz köləsi edər, insanlığı zavala uğradar.

Əşyanın iki fərqli özəlliyi var: Zahiri və mənəvi. Bu qonuda mən, özəlliklə çox israrlıyam. Məncə, əşyanın zahiriliyi onun mənəvi dərinliyinə yardımçı olduğu dərəcədə anlamlıdır, yoxsa heç bir anlamı yoxdur. Bu anlayışdan yola çıxaraq, gerçək sənət insan ruhunu açıqlayan aracdır.

Zahirilik iç ruhsal özəlliyi açıqlaya bildiyi üçün anlamlı ola bilər. Böylə bir özəlliyi olan sənət mənim üçün çox çəkicidir. Ancaq bunun da bilincindəyəm ki, əsərləri iç dərin duyqusallıqdan yoxsun olan özünü sənətçi adlandıran bir sürü adam var.

Ruh özünü açıqlayıb anlada bilməsi üçün gerçək sənət ona yardımçı olmalıdır. Öz haqqımda bunları söyləyə bilərəm: Zahiri biçimə ehtiyac duymadan özümü dərk edə bilirəm.

Otağımın ağ və çılpaq divarları ola bilər. Hətta otağımın tavanından keçib ulduzlarla dop-dolu sonsuz göyləri seyr edə bilirəm. Ulduzlarla dolu sonsuz göyləri seyr etmək qədər hansı sənət etkili ola bilər?

Sənət əsərlərinin oluşdurduqları gözəllikləri danmaq üçün bunları söyləmirəm. Bir sənət əsərini çox adam sevə bilər. Çoxlarının sevimlisi olan bir əsər mənim nəzərimdəki təbiətin sirli gözəlliyinə eşit olmaya bilər.

Insan çalışmalarının ürünü olan sənət əsərləri insan ruhunun yüksəlişinə və insanın özünü dərkinə yardım etdiyi dərəcədə dəyərlidir.

Musiqini və digər sənət əsərlərini çox sevirəm. Ancaq düşünürəm ki, bu tür sənət əsərlərinə olduğundan daha çox dəyər verməkdədirlər. Örnəyin anlaşılması üçün teknik bilgilər lazım olan sənət fəaliyətlərinin dəyərini anlaya bilmirəm.

Ulduzlarla dop-dolu göylərə baxdığımda gözlərimin önündə öylə sonsuz gözəllik görünür ki, bu, mənim üçün bütün sənət əsərlərindən üstün və dəyərlidir. Bu, sənət əsərlərini görməzlikdən gəlmək anlamında deyildir.

Təbiətdə var olan gözəlliklər sənət əsərini dəyərləndirmək üçün bir dayanaq nöqtəsi, bir ölçü ola bilər. Həyat bütün sənətlərdən üstündür.

Həyatda gündən günə gəlişib ərişən (kamallaşan) insan ən böyük sənətçidir. Çünkü nəcib və ruhi dərinliyi olmayan həyata dayanan bir sənət əsərinin heç bir dəyəri yoxdur.

İlham zamanı öz yaradıcısından doğru bir anlayış oluşduran sənət əsəri gözəl əsərdir. Böylə anlar həyatda çox az ola bilər, ancaq gerçək sənət də öylədir. Çox azdır.

Gerçək sənət, yalnız biçimlə ilişkili deyildir. Biçimin ötəsindəkilərlə ilişkilidir. Sənət var öldürər, sənət də var həyat bağışlar. Gerçək sənət əsəri onun yaradıcısının sevincini, kədərini və təmizliyini yansıtmalıdır.

Özümüzü böylə bir inanca alışdırmışıq ki, həyatın dərin təmizliyi ilə sənətin ilişkisi yoxmuş və sənət bu təmizlikdən bağımsızmış. Təcrübələrimə dayanaq bu inancın tamamən yanlış olduğunu söyləyirəm. Həyatımızın sonuna yaxınlaşdıqca, həyatın təmizliyinin ən böyük sənət əsəri olduğunu anlayırıq.

Gözəl səsdən bir parça musiqi oluşdurmaq çoxlarının edə biləcəyi bir işdir. Ancaq təmiz bir həyatla uyum içində olan musiqi sənəti nadir əsərdir.

Heç bir təkəbbürə qapılmadan və böyük alçaqkönüllülüklə söyləmək istəyirəm ki, mənim məsajım və yöntəmlərim bütün dünya üçündür. Mənəvi göndərilərimin batılı qadınların və kişilərin könüllərində yer etdiyini duyduğumda çox sevindim.

Dostlarımın mənə verəcəkləri ən böyük iftixar, mənə göstərəcəkləri ən böyük sayqı, öz həyatlarında mənim yöntəmlərimi qullanmalarıdır. Mənim yöntəmlərimə inanmırlarsa, o zaman bu yöntəmlər qarşısında bütün gücləri ilə dirənib, onunla mü barizə aparsınlar.

SÖZLÜK
  • Atma — ruh, ağıl.
  • Advaita — İkili olmayan. 788-820-ci illər arasında yaşamış Hindistanlı filosof Şankaracaryanın fəlsəfəsi.

Bu fəlsəfi görüşün əsası birliyə dayanmaqdadır.

Bu fəlsəfəyə görə, yalnız bir tək mütləq həqiqət var və bütün görüntülər o bir tək mütləq həqiqətin təzahürləridir.
  • Əşram — Əşram qədim Hindistanda bir növ xanəgah imiş. Eyni dəyərləri paylaşan çevrələr əşramda toplaşar, bəl li əxlaqi nizama uyğun şəkildə ortaqca yaşarmışlar.

Qandi nin təsis etdiyi Funiks təhsil mərkəzi də əşram qaydalarına uyğun idarə edilirdi. Qandinin ən ünlü əşramı Qocerat da “Sabarmati” çayının sahilində Əhmədabad şəhərində yerlə şirdi.

  • Əşrama — Hind inancına görə hər kəsin ruhu dörd mərhələdən keçər. Bu dörd mərhələnin hər biri bir “əşrama” adlanır. Bu dörd mərhələ bunlardır: 1. Mütaliə və şəxsi intizam. 2. Ailə qurma və dünya işləri ilə məşğuliyyət. 3. Düşünmə, dalğınlıq və dünya təmayüllərindən qopma. 4. imtina və dünyadan tam qopma.
  • Avatar — İnsan biçimində olan ilahi varlığın surəti.
  • Upanişad — Əski Hind fəlsəfi terminlərinin bütünüdür. Yüzə qədər kitabdır. Ancaq on kitabın daha əsil və orijinal olduğuna inanılır. Bu kitablarda “veda”ların qutsal öyrətiləri dartışılmaqdadır. Görəv, əxlaq, ölüm və həyat kimi müxtəlif mövzular dərin şəkildə dartışılmaqdadır.
  • Ahimsa – “Himsa”nın ziddi. Himsa aqressivlik və ahimsa qeyri-aqressivlik anlamındadır.
  • Bania — Hind toplumu dörd böyük kasta və ya sinifə ayrılır. Hər sinifin də müxtəlif qatları, layları var.

Banilar üçüncü sinif olmuş və dükançılıqla məşğul olmuşlar.

  • Brahmaçarya — Brahmaçarya insanın öz nəfsinə hər yönlü hakim olması və qadınla da, ancaq övlad doğurmaq üçün cinsi ilişkiyə girməsidir.
  • Brəhmən — Dörd Hind sinifindən birinci sinif. Hindistanda dini işlərdən sorumlu olmuşlar. Bilim və bilgi onların inhisarında olmuşdur.
  • Boer — Güney Afrikada yerləşən Avropalı mühacir qəbilələr. Boer savaşından sonra İngiltərənin idarəsinə keçdilər.
  • Bhaquat — Bhaquat Qita Fəlsəfi mövzular içərən əski Hind kitablarından biridir. Tanrının yer üzündə təzahürü olan “Krişna”nın həyatını anlatmaqdadır.
  • Parsi — Hind atəşpərəstləri bu adla tanınmaqdadırlar.
  • Purdah — qadınları kişilərdən ayıran örtük.
  • Tamil — Hind sakinlərindən. Dilləri də tamilcədir.
  • Telequ — Hind saninləri. Dilləri də telequcadır.
  • Çapati — Hindistanda hazırlanan bir növ fətir-çörək.
  • Çarxa — Qandinin düzəltdiyi cəhrə, ipəyirmə vasitəsi. Qandi işsizliyi önləmək üçün bunu düzəldib hind kəndlilə rinə önərdi. Qandi özü də bu cəhrə ilə məşğul olurdu.
  • Xaddar — İpliyi əllə əyrilib toxunan bir tür qumaş.

Qandinin təkilfi ilə bu tür qumaşın istifadəsi Hindistanda yayqınlaşdı. Konqrenin də üzvləri bu qumaşdan paltar geydilər. Bütünüylə Hind malı sayılırdı.

  • Dharma — məzhəb, əxlaq və görəv yasası.
  • Divan — Hindistanda yarıbağımsız xanlıqların başçıları. Hindistan bağımısız olmadan öncə, İngiltərənin istilasında olmanın dışında 600 böyük-kiçik xanlıqlardan ibarət idi.

Bunların hər biri özünü digərindən bağımsız olaraq görərdi. Bu hökumətlərin baş nazirinə “divan” ləqəbi verilmişdi.

Rişi — bilgə, dahi. Əski Hind gələnəyində düşüncə əhli olan insanlar orman lıqlara gedib orada özlərinə da lar, yalnızca yaşardılar. Bunlara “rişi” deyirdilər. Insanlar onlardan dərs almaq üçün yanlarına gedərdilər. Rişilər açıq havada, böyük ağacların altında dərs keçərdilər.
  • Zulu — Güney Afrika qəbilələrindən.
  • Sattya — Həqiqət, doğruluq.
  • Satyaqraha — Satyaqraha, əslində doğruluğun yanlısı olmaq deməkdir. Ancaq Qandi bu sözü özünəxas biçimdə qeyri-aqressiv dirəniş və savaş yöntəmi kimi seçmişdir.
  • Satyaqrahi — Satyaqraha savaşçısı.
  • Sadavrata — Yoxsullara yardım etmə kültürü.
  • Sadavrati — Yoxsullara yardım edən.
  • Samskar — Əski zamanların dərinliklərdən qaynaqlanıb hər insana təsir göstərən zavala uğramaz özəlliklər.
  • Svaraj – istiqlal
  • Şastra — Hind məzhəbinin qanunları və əmrləri.
  • Mənu — Əski Hind bilgəsi. Əski Hind yasalarının qurucusu.
  • Mokşa — dünya bağlarından qopma. Həyatı yeniləmə dən, yenidən dünyaya gəlmədən qurtulma. Hind inancına görə, hər fərd öldükdən sonra başqa biçimdə dünyaya gəlmiş olur. Daha öncəki həyatının necəliyinə görə yaxşı ya da pis surət qazanmış olur.
Bu həyat təkrarlanması ruhun kamala çatıb Tanrıya varışına qədər davam edər. Ruh öz təkamülünü gerçəkləşdirdikdən sonar artıq yer üzündə həyat bulma sona çatar. Buna mokşa deyilir.
  • Muni — Ceyn məzhəbinin Hindistanda 25000 illik sabiqəsi var. Ahimsa Ceyn məzhəbinin əsasını təşkil edər. Ceyn məzhəbinin ruhanilərinə muni deyilir. Ceyn məzhəbi Hz. Budda ilə eyni zamanda ortaya çıxmış. Heç bir canlıya zərər verməmək Ceyn məzhəbinin ana dəyəridir.
  • Mahatma — Böyük ruh. Qandiyə verilən ləqəb. Qandi bütün dünyada bu ləqəblə tanındı.
  • Veda — Əski Hind məzhəbinin qutsal mətnləri. Vedalar dörd bölümdən oluş maqdadır. Ən əskisi “Riqveda” adlanır.
  • Həricən — Tanrının övladı. Qandi bu sözü Hindistanda nəcis olaraq tanınan qəbiləyə ləqəb olaraq taxmışdı. Bu qəbilə tarix boyu çox aşağılandığından və çox əzab çəkdiyindən Qandi onları bu aşağılıq kompleksindən qurtarmaq üçün tanrı övladı ləqəbini onlara vermiş, onlara da bərabər haq tanımışıdır.

Nəcislərə üst səviyyədə iş verməzdilər. Tualet təmizləmə kimi aşağı işlərdə çalışdırardılar. Nəcis lərə toxunmaq da yasaq imiş. Onlarla bir yerdə yemək də yeyilməzmiş.

QANDİNİN DEDİKLƏRİ
  • Bir insan etdiklərinin cəmidir.
  • Birincisi: Sənə fikir vermirlər, sonra sənə əl çalırlar, sonra səninlə savaşırlar, axırda isə sən qalib çıxırsan.
  • Biz danışırıq, eyni vaxtda dinləyirik. Biz dinləyirik, amma bu susmaq üçün deyil.
  • Biz doğrudan da bütün dünyada sülh istəyiriksə, uşaqlardan başlamalıyıq.
  • Bizim ən böyük xəstəliyimiz eqoizmimizdir
  • Cəmiyyət həyatı üçün fərdi azadlıq və müstəqillik şərtdir.
  • Eqoizmin gözü pərdəlidir.
  • Əgər həqiqətən eşidən qulaqlara sahib isək, Tanrı bizə öz dilimizdə səslənər.
  • Ədalətsiz rejimi, ədalətlə yıxın. Alqışlar önünə qansız əllə çıxın.
  • Əməksiz qızıl ilə gümüş — sadəcə daşlardır.
  • Gələcəkdə görmək istədiyimiz dəyişiklər özümüz olmalıyıq.
  • «Gözə göz, dişə diş» düşüncəsi bütün dünyanı kor edəcək.
  • Güc fiziki vəziyyətdən yox, boyun əyməyən iradədən gəlir.
  • Heç kimə çirkli ayaqlarıyla, beynimdə gəzmə fürsəti verməm.
  • Həqiqət, bir daş qədər sərt, bir qönçə qədər də yumşaqdır.
  • İnsanlıqdan daha qüsursuz hansı kitab vardır ki.
  • Məndə yumor duyğusu olmasa, çoxdan intihar edərdim.
  • Nizamlı, təmiz və şərəfli ola bilmək üçün pula ehtiyacımız yoxdur.
  • Öz dilinə nəzarət etmək iqtidarında olmayan adamda doğruçuluq olmaz.
  • Sadə yaşa ki, başqaları da var ola bilsin.
  • Sanitariya siyasi azadlıqdan daha vacibdir.
  • Sevgi insanlığın, şiddət heyvanlığın qanunudur.
  • Səhv etmə imkanı olmasa, azadlığın qiyməti də olmayacaq.
  • Sıxılmış yumruqlarla əl sıxa bilməzsiniz.
  • Tanrı dualarımızı bizə görə yox, öz üsuluna görə cavablar.
  • Yalançı lap axırda özünü aldadır.
  • Zəif insanlar bağışlaya bilməzlər. Bağışlamaq güclülərə xas bir xüsusiyyətdir.

Uzaqgörən liderlərin 8 ritualı – Robın SharmaFerrarisini Satan Rahib – Robin Sharma

Fikirlərinizi bildirin.