Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanması/təmiri

90

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanması/təmiri

İşin məqsədi: Bu modulu bitirdikdən sonra tələbə:

1. Avtomobilin təkər tənzimlənməsinin strukturunu/adını/ yığılma və sökülmə vasitəsilə təkər tənzimlənməsinin iş prinsiplərini izah edəcək;
2. Təkər tənzimlənməsinin nasazlığını bacarıqla təmir etməyi biləcəkdir.

Təcrübə materialları:

• Yoxlama üçün Nəqliyyat vasitəsinin istehsalçısının istismar təlimatları, alətlər üzrə təlimatlar
• Qrup fəaliyyət cədvəli, fərdi təlim hesabatı, avadanlıqların yoxlama siyahısı Avadanlıq və alətlər:
• Əl alətləri, elektrikli alətlər, burucu qayka açarı, şinin hava təzyiqinin ölçü cihazı və hava injektorları
• Lent ölçmə aləti, perpendikulyarlığı ölçmə cihazı, əqrəbli ölçü cihazı və dəstəyi, ştangelpərgar və s.
• Qabaq təkərlərin görüşməsini ölçmə aləti, qabaq təkərlərin maililik bucaqların və dönmə şkvorenlərinin uzununa maililik bucaqlarını ölçmə aləti, dönmə radiusunu ölçmə aləti və maililik bucaqların və dönmə şkvorenlərinin uzununa maililik bucaqlarını ölçmə alətinin altlığı, elektron təkəri tarazlaşdırma testerinin 4-sütunlu qaldırıcı qurğu

Təhlükəsizlik
Ehtiyat tədbirləri:

• Təhlükəsizlik geyimləri (iş geyimi və s.) geyimin və təkərlərin tarazlaşmasının ilkin yoxlamasından əvvəl ətraflı şəkildə yoxlama aparın.
• Təkərlərin tarazlaşmasının ilkin yoxlamasından əvvəl təhlükəsizlik tədbirlərini yerinə yetirin.
• Təkərlərin tarazlaşmasının ilkin yoxlamasından əvvəl ölçmə alətlərindən düzgün istifadə ilə tanış olun.
• Alətin ədədi və ölçülmüş göstəricilərinin dəqiq qeydiyyatı və diaqnostikası zəruridir.
• Diaqnostik avadanlıqlara həm müvafiq mexaniki tarazlaşdırmanı ölçən alətlər, həm də elektron tarazlaşdırma testeri aiddir.

Mövzu ilə əlaqəli biliklər
Təkər tənzimlənməsinin növləri

A. Təkərin maillik bucağı

Təkərin mailliyi; Təkərə yuxarıdan baxdıqda kənara meyllidir. Təkərin mərkəz xətti və yol səthinə şaquli xətt arasındakı bucaq təkərin mailliyi adlanır. Təkərin mailliyi avtomobilin növündən asılı olaraq dəyişir. Mailliyin qoyulmasının səbəbi odur ki, maillik təkərin daxilində işləyir, çünki maillik təkərin daxilindədir. Yəni qabaq oxun əyilməsinin qarşısını almaq üçün quraşdırılır.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

Mailliyin qoyulmasının səbəbləri

• Yükləndikdə təkərlərin düşməsinin qarşısını almaq.
• Sürmə zamanı təkərlərin çıxmasının qarşısını almaq.
• Çıxışın miqdarını (şinin üfüqi proyeksiyasının mərkəzi və sapfanın genişlənmə xəttinin yol səthi ilə kəsişdiyi nöqtənin arasındakı məsafə (sapfanın maillik bucağı ilə birlikdə)) azaltmaq
•Təkərin üfüqi proyeksiyasının mərkəzi içəri girdiyinə görə (mailliyin 0 olduğu hal istisna olmaqla) yükün tətbiq edildiyi nöqtə çarx topu şpindelinin daxili hissəsinə yaxınlaşır ki, şpindeli və ya çarx topunu əymək gücü azalsın.

B. Dönmə şkvoreninin uzununa maillik bucağı

Təkərə yan tərəfdən baxdıqda yol səthi ilə münasibətdə sükan valının mərkəz xətti və şinin şaquli xətti arasındakı bucaq dönmə şkvoreninin uzununa maillik bucağı adlanır. Dönmə şkvoreninin uzununa maillik bucağının əyilməsinin geriyə meyl etdiyi hal dönmə şkvoreninin
uzununa (+) maillik bucağı, irəliyə meyl etdiyi hal isə (-) maillik bucağı adlanır. Qabaq təkərin yükü dönmə şkvoreninin uzununa maillik bucağının mərkəzindən irəlidə olduğu üçün hərəkət zamanı qabaq təkərlərə istiqamət verilir (irəli istiqamətdə hərəkətə məcbur edir) və idarəetmə zamanı qayıtmaq üçün bərpa olunan güc yaradılır. Dönmə şkvoreninin uzununa maillik bucağı həddən çox böyük olarsa, tutacağın əldə tutulması ağır olur və əgər, idarə olunan təkərlərin künc titrəyişli hərəkəti baş verərsə, davam etməyə çalışır.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

C. Sapfa bucağı

Sapfa bucağı təkərin yuxarı kürəvi birləşməsi və aşağı kürəvi birləşməsinin mərkəzini birləşdirən düz və şaquli xəttin yaratdığı sapfanın əyilmə bucağıdır.

● Sapfanın əyilmə bucağının qoyulma səbəbi
• Sükan çarxının işçi gücünü, sürmə və tormozlama zamanı təsiri və işçi gücü azaltmaq məqsədilə təkərin mailliyi ilə təkərin çıxış gücünü azaltmaq.
• Əyləcin yalnız bir tərəfə dönməsinin qarşısını almaq.
• Tutacağın dayanıqlığını artırmaq.

D. Görüşmə bucağı

Qabaq təkərlərin görüşməsi elə bir vəziyyətdir ki, bu zaman yuxarıdan baxdıqda qabaq təkər arxa təkərə nisbətən daha dardır. Əksinə, qabaq təkərin arxa təkərdən daha geniş olması qabaq təkərlərin əks görüşməsi adlanır. Qabaq təkərin ön hissəsi avtomobil hərəkətdə olarkən şinin kənara yayılmasının qarşısını almaq üçün arxa hissədən dar olarsa, təkər içəri yırğalanır və maillik ilə kənara ayrılır; nəticədə şin yan istiqamətdə sürüşmədən düz istiqamətdə fırlanır. Bu yolla qabaq tərəf daraldılır ki, avtomobil düz istiqamətdə yırğalana və müsbət çıxma vəziyyətinə gətirilə bilsin. Yəni qabaq təkərlərin görüşməsinin təkərlərin mailliyi ilə qabaq təkərlərin əks görüşməsinə çevrilməsinin qarşısı alınır və hərəkət müqaviməti və idarəetmə gücünün reaksiya gücü ilə qabaq təkərlərin əks görüşməsinin qarşısı alınır və beləliklə də şinin yeyilməsinə yol verilmir.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

E. İstiqamətverici kisə (set back)

İstiqamətverici kisə qabaq və arxa oxların paralelliyini göstərir və qabaq və arxa oxun tam paralel olduğu vəziyyət istiqamətverici kisə adlanır. İstiqamətverici kisə arxa ox ilə münasibətdə qabaq oxun paralelliyini bucaq kimi göstərir və bu da təkər bazarında fərq baş verərsə, sükan çarxının bir tərəfə yerdəyişməsinə səbəb olur.

F. Dartı bucağı

Dartı bucağı nəqliyyat vasitəsinin mərkəz xətti və təkərin gediş xətti arasındakı bucaqdır. Təkərin gediş xətti təkərin görüşmə bucağı və qabaq təkərlərin əks görüşməsi ilə müəyyənləşdirilir. Dartı bucağı arxa təkərlərin görüşməsi və əks görüşməsinin ölçüsündə artıma uyğun olaraq artır və bununla nəqliyyat vasitəsinin əyilməsinin davam etməsinin qarşısını alır. Yəni dartı bucağının maili hərəkət edən nəqliyyat vasitəsinə uyğun olmadığı hal (məs: nəqliyyat vasitəsi pillənin üzərində hərəkət edərkən).

Təcrübə avadanlıqları və alətləri

• Ümumi alətlər dəsti
• Moment açarı
• İş işıqları
• Təkərlərin tənzimlənməsi üçün qaldırıcı mexanizm
• Təkərlərin tənzimlənməsinin sınaq cihazı

Material

• Təmizləyici yağ
• Nizamlanan araqat
• Lif süpürgə

2. Təkərlərin tənzimlənməsini yoxlayın:

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

1. Qrup işi üçün zəruri olan avadanlıqları müəyyən edin və yoxlayın.
2. Təkərin tənzimlənməsinin praktikası üçün yoxlama siyahısını hazırlayın.
Təkərinin tənzimlənməsi testeri ilə tarazlaşdırmanın yoxlanması və aşağıda göstərilən qaydada təsdiqlənməsi zəruridir.
(1) Zəruri olduqda, sürücünün avtomobilə minmə vəziyyətini yoxlayın.

(2) Təkərin tarazlığını, aşınmasını və boşalmasını yoxlamazdan hər asqı balansının zədələnmiş hissələri dəyişdirilməli və normal vəziyyətdəki hər komponentlə yoxlanmalıdır.
(3) Sükanı elə tarazlaşdırın ki, düz dayansın və sonra sınaqdan keçirin.
(4) Müvafiq təzyiq səviyyəsində şinin hava təzyiqini yoxlayın.
(5) Təkərin tənzimlənməsi testerinin əməliyyat statusu kimi qüsurların meydana gəlib-gəlmədiyini yoxlayın.

Təkərinin tənzimlənməsinin elektron yoxlanışı (Elektron)

1. Təkərin tənzimlənməsi testerini və yoxlanacaq avtomobili hazırlayın.
2. Yoxlama proseduruna uyğun şəkildə işləyin.
(1) Yoxlama siyahısını nəzərdən keçirin.
(2) Avtomobilin kuzovunu üfüqi yerləşdirmək üçün 4-sütunlu qaldırıcı qurğudan istifadə edin və bütün təkərləri dönmə stoluna bərkidin.

(3) Təkərin tarazlıq təlimatına qoşulduqdan sonra nəqliyyat vasitəsinin mövcud qeydiyyat (müştəri məlumatları) məlumatlarını yoxlayın.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

(4) Qaldırılmış vəziyyətdə hər təkərin sensorunun başlığını quraşdırdıqdan sonra ətalətlə hərəkət kompensasiyasını yerinə yetirin.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

(5) Ətalətlə hərəkətin nizamlanması → Kuzovun qabaq və arxa hissələrinin yellənməsi → Əyləc sıxaclarını quraşdırdıqdan sonra dönmə stolunun standartına uyğun olaraq təkəri aşağı salın.

(6) Hər bir təkərin sensorunun başlığını yoxlayın. Bərkitdikdən sonra müvafiq qaydada dönmə şkvorenini yellədin.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

(7) Təkərin tənzimlənməsinin yoxlamasını və diaqnostikasını yerinə yetirin.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

Yoxlamadan və texniki qulluqdan sonra

1. Təlim materiallarında anormallıq olub-olmadığını yoxlayın və onları qruplar şəklində bölün.
2. Qrup və ya fərdi tapşırıq hesabatlarına əsasən hesabat tərtib edin.
(1) Yerinə yetirilmiş bəndlər üzrə təcrübi qeydlər aparın təcrübi hesabat hazırlayın.
(2) Təcrübi yoxlama qeydlərinə əsasən, qrup şəklində diaqnostik müzakirə təşkil edin.
(A) Avtomobilin asqı balansından asılı olaraq, qabaq təkərlər və dönmə şkvorenləri müvafiq nizamlama və spesifikasiya aralığında deyilsə, yoxlamadan sonra əyilmiş və ya zədələnmiş hissələrlə dəyişdirilə bilərlər.
(B) Qabaq təkərlərin və dönmə şkvoreninin sağ və sol təkərlərinin maililik bucaqları arasındakı fərqin 0 ° ± 0.5 ° aralığında olub-olmadığı qrup müzakirəsində ortaya qoyulmalıdır.
(3) Qrup müzakirəsi başa çatdıqdan sonra, müzakirələri təcrübi hesabata daxil edin.

Fəaliyyət üzrə tövsiyələr

• Asqı balansının və yoxlanan nəqliyyat vasitəsinin təkərinin xüsusiyyətlərini öyrənməzdən əvvəl, yoxlamadan sonra diaqnostika çox faydalı ola bilər.
– Aşağıdakı nəqliyyat vasitələrinin təkərlərini nizamlamazdan əvvəl nəqliyyat vasitəsinin ilkin təftişini həyata keçirin.

Yoxlama siyahısı

Şinin vəziyyəti (hava təzyiqi, yeyilmə vəziyyəti, şinin növü və s.)

Nəqliyyat vasitəsinin hündürlük vəziyyəti

Dönmə korpusunun vəziyyəti

Kürəvi birləşmə və təkərlərin diyircəkli yastığının vəziyyəti

Nəqliyyat vasitəsinin aşağı gövdəsinə təsirə məruz qalıb-qalmaması

Dözümlük vəziyyəti

– Görüşmə bucağı, təkərlərin mailliyi, dönmə şkvoreninin uzununa maillik bucağı, sapfanın əyilmə bucağı və istiqamətverici kisəni ölçmək üçün aşağıdakı nəqliyyat vasitələrinin üzərində təkərlərin tənzimlənməsinin sınaq cihazından istifadə edin.

– Texniki xidmət təlimatlarına istinad edərək aşağıdakı nəqliyyat vasitələrinin üzərində təkərlərin tənzimlənməsinin sınaq cihazı ilə qabaq təkərləri ölçün və təkərləri göstərilmiş qiymətlərə uyğunlaşdırın.

– Texniki xidmət təlimatlarına istinad edərək aşağıdakı nəqliyyat vasitələrinin üzərində təkərlərin tənzimlənməsinin sınaq cihazı ilə arxa təkərləri ölçün və təkərləri göstərilmiş qiymətlərə uyğunlaşdırın.

Avtombil (Şassi) – Təkər tənzimləmə mexanizminin yoxlanm

Avtombil (Mühərrik) – Soyutma sisteminin yoxlanması/təmiri

Əvvəlki məqaləNecə güclü rəqib olmaq olar – Jeffry J. Fox
Növbəti məqaləAvtombil (Şassi) – Disk əyləc sisteminin təmiri

Fikirlərinizi bildirin.