Avtombil (Şassi) – Sükan sisteminin təmiri

0
0

Avtombil (Şassi) – Sükan sisteminin təmiri

İşin məqsədi: Bu modulu bitirdikdən sonra tələbə:

1. Avtomobilin sükan sisteminin strukturunu/adını və sistemin çıxarılması və quraşdırılması vasitəsilə onun iş prinsiplərini izah edəcək;
2. Sükan sistemini bacarıqla təmir etmək iqtidarında olacaqdır.

Təcrübə materialları:

1. Silgi kağızı
2. Pambıq əlcək
3. Sarımtıl səpələnən sürtgü yağı
4. Sürtgü yağı

Avadanlıq və alətlər:

1. Sərnişin avtomobili
2. Qayçışəkilli qaldırıcı
3. Hərtərəfli kürəvi birləşmə separatoru
4. Mühərrik yuma qurğusu
5. 227 PCS mexaniki alətlər dəsti 7 siyirməli alətlər arabacığı ilə
6. Portativ alətlər yeşiyi
7. Burma açarı
8. Portativ alətlər yeşiyi
9. Qatlanan (açılan) burğulu alətlər qayka açarları dəsti
10. Yağ şprisi

Mövzu ilə əlaqədar biliklər
Sükan sistemi

1. Sükan qurğusu (ümumi)

Avtomobillərdə sükan çarxları, dişli çarxlar, lingli mexanizm və digər komplektləşdirici hissələr nəqliyyat vasitəsinin hərəkət istiqamətinə nəzarət etmək üçün istifadə olunur. Xüsusilə dayanmada qabaq şinlər və yol arasındakı sürtünmə nəticəsində sükan çarxını döndərmək üçün səy tələb olunur. Tələb olunan səyi azaltmaq üçün çarx dişli çarxlar sistemi vasitəsilə qabaq şinlərin mövqeyini tənzimləyən komple1.

Etdiyi gücü çoxalda, həmçinin şinləri verilən həcmdə döndərmək üçün sürücünün çarxı döndərməli olduğu məsafəni də artırır. Avtomobilin rahat dönməsi üçün hər bir çarx fərqli dairəni izləməlidir. Daxili çarx daha kiçik radiusda dairə izlədiyinə görə xarici çarxa nisbətən faktiki olaraq daha möhkəm dönmə edir. Əgər hər bir çarxa perpendikulyar xətt çəksəniz, xətlər dönmənin mərkəz nöqtəsində kəsişəcək. Sükanın lingli mexanizminin həndəsi parametrləri daxili çarxın xarici çarxa nisbətən daha çox dönməsini təmin edir.

Yığma dişli çarxların müxtəlif növlərindən istifadə olunur. Reykalı idarəetmə daha çox istifadə olunur. Reykalı dişli çarx dəsti metal borucuqda yerləşdirilir, dişli reykanın hər bir ucu borucuqdan çıxır. Sükan dartısı adlanan mil dişli reykanın hər bir ucuna birləşdirilir. Aparan dişli çarx sükan valına birləşdirilir. Sükan çarxını döndərən zaman dişli çarx fırlanaraq dişli reykanı hərəkət etdirir. Dişli reykanın hər bir ucundakı sükan dartısı şpindelin üzərində sükan linginə birləşir. Reykalı dişli çarx dəsti sükan çarxının fırlanan hərəkətini çarxları döndərmək üçün tələb olunan xətti hərəkətə çevirir və ötürməni azaldaraq çarxların dönməsini daha da asanlaşdırır.

Resirkulyasiya-kürəvi sükan mexanizminə sonsuz vint ötürməsi daxildir. Siz dişli çarxı iki hissədə təsvir edə bilərsiniz. İlk hissə içində yivli dəliyi olan metal blokudur. Bu blok xaricdən kəsilən dişli çarx dişlərinə malikdir və bu dişlər sükan dayağını hərəkət etdirən dişli çarxı qoşur. Sükan çarxı blokda dəliyə taxılan bolta oxşar yivli milə birləşir. Sükan çarxı döndükdə boltu döndərir. Adi boltun etdiyi kimi blokun içərisinə daha sonra burulmaq əvəzinə bu bolt bərkidilmiş saxlanılır ki, fırlandıqda bloku hərəkət etdirsin və blok da öz növbəsində çarxları döndərən dişli çarxı hərəkət etdirsin.

Blokda yivləri birbaşa qoşan bolt əvəzinə bütün yivlər dönən zaman dişli çarx vasitəsilə resirkulyasiya edən kürəvi diyircəkli yastıqlar ilə doldurulur. Kürələr faktiki olaraq iki məqsədə xidmət edir: Birincisi, onlar dişli çarxda sürtünmə və yeyilməni azaldır, ikincisi isə dişli çarxda mailliyi azaldır. Maillik sükan çarxının istiqamətini dəyişən zaman hiss edilir – sükan mexanizmində kürələr olmadan dişlər bir an bir-biri ilə təmasdan çıxacaq və sükan çarxının boş hiss edilməsinə səbəb olacaq. Əksər avtomobillərdə çarxların kiliddən-kilidə (uzaq soldan uzaq sağa) dönməsi üçün sükan çarxı üç-dörd dəfə tam dövr edir.

Daha sürətli və ağır avtomobillərdə şinləri döndərmək üçün tələb olunan qüvvənin həcmi çox böyük ola bilər. Bu avtomobillərin çoxu hidravlik və ya elektrik gücləndiricili sükan idarəetməsi sistemindən istifadə edir. Bir çox müasir avtomobildə təhlükəsizlik parametri kimi üzərində sükan çarxının montaj edildiyi sütun sürücü toqquşmada çarxa qarşı itələndiyi təqdirdə dağılacaq.

2. Hidravlik gücləndiricili sükan idarəetməsi

Reykalı tipli enerji ilə işləyən sükan mexanizmi sistemi idarəetmə klapanı və servo silindrdən ibarətdir. Gücləndiricili sükan nasosu, enerji sükan mayesinin qabı, təzyiq və qayıdış şlanqları sistemin əsas komplektləşdirici hissələridir. Gücləndiricili sükan idarəetməsi idarəetmə səyinin azalması üçün hidravlik təzyiqdən istifadə edir və bu da sürücüyə sükanı asanlıqla işlətmək imkanı verir. İdarəetmə səyi ümumilikdə 20N-39 N-dir. Bundan əlavə, gücləndiricili sükan idarəetməsi sistemləri (Şəkil CH 10-2) sürülmə zamanı daha yüksək stabillik və əks təqdirdə, sükan çarxına ötürülə bilən yol səthinin qeyri-düzgünlüyünün yaratdığı təkanların qarşısının alınmasını təklif edir.

Gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesi gücləndiricili sükan nasosundan çoxgedişli klapana vurulur və burada sükan çarxının hansı yolla sükan çarxının döndərilməsindən asılı olaraq, servo silindrin sol və ya sağ tərəfinə istiqamətləndirilir. Bu dəyişdirmə klapanı hidravlik idarəetmə klapanı adlandırılır. Silindrin daxilində sükanın servo mayesi dişli reykanın porşeninə təsir edir (2.) və beləliklə reykalı sükan mexanizminə enerji ötürür.

Sükan mexanizminin mexaniki komplektləşdirici hissələri yüksək özlülüyü olan sürtgü yağı ilə yağlanır və kipkəclər və rezin çexollar ilə hidravlik dövrədən və sistemin digər hissələrindən qorunur. Bəzi sistemlər aşağı sürətli gediş zamanı idarəetmə səyini azaltmaq və yüksək sürətli gediş zamanı idarəetmə səyini artırmaq üçün xüsusi funksiyalara malikdir. Bu sistemlər elektron gücləndiricili sükan idarəetməsi sistemi (EPS) adlandırılır.

Sükan mexanizminin korpusuna birləşdirilən hidravlik idarəetmə klapanının korpusu gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesinin axını üçün dörd birləşməyə malikdir. Enerji sükan idarəetməsi nasosundan (A) servo çatdırılma, gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesinin qabına (B), sağa dönən zaman servo silindrə və ya sola dönən (C) zaman servo silindrə və ya sola dönən zaman (C) servo silindrdən və sola dönən zaman servo silindrə və ya sağa dönən (D) zaman servo silindrdən qayıdış.

Silindr sükan mexanizminin korpusunun bir detalıdır. Dişli reyka (1) kipkəclər ilə dəst halında porşen (2) ilə təchiz edilir. Gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesinin idarəetmə klapanına (klapanından) axını üçün servo silindrin üzərində iki birləşmə (porşenin hər tərəfinin üzərində bir ədəd) mövcuddur. Sağa dönən zaman gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesi nasosla servo silindrin sağ bölməsinə vurulur.

Porşen və dişli reyka sola döndərilir və gücləndirici sükan idarəetməsi mayesi servo silindrin sol hissəsindən boşaldılır. Biri sağ tərəfin üzərində sıxılan kimi sol tərəfin üzərindəki rezin çexol eyni zamanda dartılır. Dişli reykanın hərəkəti daxili kürəvi birləşmələr (3), eninə sükan dartqıları və xarici sükan dartqısının ucları vasitəsilə sükan şarnirinin sükan linglərinə ötürülür. Həm daxili kürəvi birləşmələr və həm xarici sükan dartqısının ucları uzunömürlük və avtomatik nizamlanma üçün yağlanır (heç bir əlavə yağlanma və ya nizamlanma zəruri və ya mümkün olmur).

Yağ nasosu, təzyiq və axına nəzarət klapanı

1) Yağ nasosu

Sükan qurğusu üçün hidravlik enerji mərkəzdənqaçma nasosu (Şəkil CH 10-3) ilə təmin olunur. Bu nasos kəmər və qasnaq vasitəsilə avtomobilin mühərriki ilə idarə olunur. Nasos elementi bir sıra yarığı olan rotor, hər bir yarıq üçün pər, nasos halqası və gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesi üçün giriş və çıxış portlarına malik iki uc plitədən ibarətdir. Nasos halqasının oval forması nəticəsində pərlər arasındakı həcm rotorun hər bir dövrü zamanı iki dəfə artıq və azalır. Giriş portları həcmin artdığı yerə istiqamətlənir, çıxış portları isə həcmin azaldığı yerdən istiqamətlənir və bununla da nasoslama effekti yaradır.

2) Təzyiq və axın idarəetmə klapanı:

İdarəetmə klapanının məqsədi nasosdan çıxan axını tənzimləməklə onu mühərrik/nasosun rpmdən asılı olmayaraq davamlı saxlayır. İdarəetmə klapanı birbaşa nasos axınına birləşdirilmiş bir tərəfin üzərində oturur (A). Nasosun çıxış keçidində (B) məhdudlaşdırıcı yerləşdirilir və bu məhdudlaşdırıcıdan birləşdirici keçid (1) yayın olduğu (2) klapanın digər tərəfinə istiqamətlənir. Ayrılma zamanı klapan çıxış tərəfə qarşı sıxılır. Təzyiq yüksək olduqda, idarəetmə klapanına yerləşdirilən buraxıcı klapan yaylı klapanın üzərində enerji sükan idarəetməsi mayesinin təzyiqi ilə hərəkətə gətirilir. İdarəetmə klapanının işləməsi üçün gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesinin müəyyən miqdarı klapan vasitəsilə davamlı olaraq (A) və (C)-də sirkulyasiya etməlidir (sükan çarxı tam kilidli olmasa da).

Aşağı mühərrik sürətində idarəetmə və dayanma Nasosun yaratdığı təzyiq nasosun çıxışında məhdudlaşdırıcı üzərində bir qədər azaldılır. Azaldılmış təzyiq idarəetmə klapanının yaylı tərəfinə istiqamətlənir (klapanın hər iki arasındakı cüzi təzyiq fərqi olduqda). Aşağı nasos sürəti nəticəsində bu təzyiq fərqi klapanı hərəkətə gətirmək üçün kifayət deyil.

Yüksək mühərrik sürətində idarəetmə (nasos axına nəzarət rejimində): Nasosun daxilində gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesinin axını artan mühərrik rpm-i ilə artır və nasosun çıxışında məhdudlaşdırıcı sayəsində axın sürəti də artır. Bu, birləşdirici keçiddə təzyiqi azaldır və nəticədə idarəetmə klapanının yaylı tərəfinin üzərində təzyiq klapanın çıxış tərəfinə təsir edən təzyiqdən aşağı olacaq.

3) Tam kilid vəziyyətinə döndərilmiş sükan çarxı:

Bu halda nasosun sürəti çox vaxt aşağı olacaq. Sükan çarxı tam kilid vəziyyətində döndərildikdə, sükan mexanizminin idarəetmə klapanı bağlanır. Nasosdan mayenin axını bundan sonra sıfır olacaq. Yaranan yüksək təzyiq birləşdirici keçid vasitəsilə idarəetmə klapanının yaylı tərəfinə istiqamətlənir. Təzyiq buraxıcı klapanı açır və mayenin nasosun giriş tərəfinə keçməsinə imkan verir. İdarəetmə klapanı daxilində təzyiq fərqi klapanı yaya tərəf hərəkət etməsinə və beləliklə, tam verim axınının nasosdan resirkulyasiyası üçün portu açmasına səbəb olur. Qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş maksimum təzyiq idarəetmə klapanı bağlı qaldığı müddətcə qorunub saxlanılır.

Təcrübə mərhələləri:
Çıxarılma

1. Gücləndiricili sükan idarəetməsi mayesini boşaldın.
2. Birləşmə blokunun birləşdirici boltunu çıxarın.

3. Xüsusi alətdən (09568-4A000) istifadə etməklə, sükan dartısının ucunun çarx topundan ayırın.

4. Ön çəngəli və çarx topunun kürəvi birləşməsini ön aşağı lingdən çıxarın.
5. Ön və arxa yırğalanma dayandırıcısının birləşdirici boltlarını çıxarın.

6. Eninə tirin detallar dəstinin montaj boltlarını (1-EA) çıxarın.

7. Təzyiq şlanqı və qayıdış borucuğunu ayırın.

8. Sükan mexanizmini montaj boltlarını, yığma qutusunu və montaj rezinini çıxarın.

Ehtiyat tədbiri:

Ötürmə qutusunun çıxarılması zamanı onu qoruyucu manjetlərin zədələnməsinə yol verməmək üçün ehtiyatla və yavaşca dartın.

Eninə dayanıqlıq stabilizatorunu çıxarın.

Sökülmə

1. Sükan dartısının ucunu sükan dartısından çıxarın.

2. Toz örtüyünü kürəvi birləşmədən çıxarın.

3. Falsların lentini çıxarın.

4. Falsların xamıtını çıxarın.

5. Falsları sükan dartısına tərəf dartın.

Xəbərdarlıq!

Falslar dəyişdirilən zaman dişli reykada pas olub-olmadığını yoxlayın.

6. Qidalandırıcı borucuğu ötürmə qutusunun karterindən çıxarın.
7. Dişli reykanı yavaşca çıxararkən mayeni ötürmə qutusunun karterindən boşaldın.
8. Sükan dartısını və dişli reykanı bərkidən dayandırıcı şaybanı iskənə ilə boşaldın.

Ehtiyat tədbiri

Sükan dartısını dişli reykadan çıxarın və bu zaman ehtiyatlı olun ki, dişli reyka burulmasın.

9. Sükan dartısını dişli reykadan çıxarın.

10. Çəngələ tıxacının kontrqaykasını çıxarın.

11. Xüsusi alətdən istifadə etməklə (09565- 31300), çəngəl tıxacını çıxarın.

12. Dişli reykanın dayaq yayını, çəngəl dayağını və sürüşmə yastığını ötürmə qutusundan çıxarın.

Təftiş

1. Dişli reyka
(1) Dişli reykanın dişinin səthində zədə və ya yeyilmə olub-olmadığını yoxlayın.
(2) Yağ kipkəcinin kontakt səthində zədə və ya yeyilmə olub-olmadığını yoxlayın.
(3) Dişli reykanın əyilməsini və ya burulmasını yoxlayın.
(4) Yağ kipkəcinin halqasında zədə və ya yeyilmə olub-olmadığını yoxlayın.
(5) Yağ kipkəcində zədə və ya yeyilmə olubolmadığını yoxlayın.

2. Dişli çarxlı klapan

(1) Dişli çarxın dişinin səthində zədə və ya yeyilmə olub-olmadığını yoxlayın.
(2) Yağ kipkəcinin səthinin zədələnib-zədələnmədiyini yoxlayın.
(3) Kipkəc halqasında zədə və ya yeyilmə olub-olmadığını yoxlayın.
(4) Yağ kipkəcində zədə və ya yeyilmə olubolmadığını yoxlayın.

3. Diyircəkli yastıq

(1) Diyircəkli yastığın fırlanması zamanı ilişmə və ya qeyri-normal səs-küyü yoxlayın.
(2) Həddən artıq araboşluğu yoxlayın.
(3) İynəli diyircəkli yastığın diyircəklərinin olub-olmadığını yoxlayın.

4. Digərləri

(1) Ötürmə qutusu karterinin silindr dəliyinin zədələnib-zədələnmədiyini yoxlayın.
(2) Qoruyucu manjetdə zədə, çat və ya köhnəlmə olub-olmadığını yoxlayın.

Təkrar yığılma sökülmənin əksinə yerinə yetirilir

Avtombil (Mühərrik) – Mühərrik blokunun diaqnostikası/təmiri

Fikirlərinizi bildirin.