Avtombil (Mühərrik) – Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

0
0

Avtombil (Mühərrik) – Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

İşin məqsədi: Bu modulu bitirdikdən sonra tələbə:

1.Mühərrik blokunun quruluşunu, adını və onun əməliyyat prinsiplərini mühərrik başlığının sökülməsi və yığılması vasitəsilə izah edəcək;

2.Avtomobilin mühərrikinin silindr bloku başlığını məharətlə sökməyi/yığmağı bacaracaq.

Təcrübə materialları:

1.Mühərrik döşəkçəsi

2.Yapışqan

3.Toz əsgisi

4.Yuyucu yağ

Avadanlıq və alətlər:

1.Dinamometrik açar

2.Klapan yayı üçün kompressor

3.Kompressor

4.Kombinasiyalı bucaq

5.Mühərrik yuma qurğusu

6.7 ədədlik klapan yayı üçün kompressor dəsti

7.Klapan ştokunun kipkəc kəlbətini

8.Gücləndirilmiş kipkəc çıxarıcısı

Mövzu ilə əlaqəli biliklər:

1.Silindr başlığı

Növləri və Quruluşu

Silindrin başlığı yanma kamerasının yuxarı hissəsini formalaşdıraraq, silindr blokunun yuxarı hissəsinə bərkidilir (Şəkil 02-1-1). Xətti mühərriklərdə bütün silindrlər üçün yalnız bircə silindr başlığı mövcud olur..

Əgər başlıq dəmirdən hazırlansaydı, alüminium ərintidən olan başlıq ondan daha yüngül olardı. Alüminium da dəmir kimi istiliyi tez keçirir. Silindrin başlığı yanma kamerasının klapanlar, alışdırma şamları və ya forsunkalar kimi böyük bir hissəsini tutur. Silindrin daxili başlığı yanacaq/hava qarışığının qəbul manifoldundan qəbul klapanlarına, həmçinin işlənmiş qazların xaricetmə klapanlarından xaricetmə manifoldlarına səyahət etməsi üçün və başlıqla mühərrikin soyudulmasından ötrü soyutma mayesi üçün dəliklərə malikdir.

Silindrlərin başlıqları hava yanacaq qarışığının fırlanmasının və turbulentliyinin yaxşılaşdırılmasından və yanacaq damcılarının yanma kamerasının və ya silindrin divarlarında çökməsinin qarşısını almaqdan ötrü nəzərdə tutulub. Hava yanacaq qarışığı porşen ilə silindr başlığının yastı səthi arasında sıxılaraq, “şappıldatma” yaradır. Bu o deməkdir ki, qazların sıxılması onların sürətlərinin və turbulentliklərinin yüksəlməsinə səbəb olur.

Benzin mühərriklərində üç ən məşhur yanma kamera dizaynları bunlardır:

Avtombil (Mühərrik) - Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

Şəkil 02-1: Silindr başlığı

Yarımsferik və ya biryanlı damlı yanma kamerasında kameranın bir tərəfində qəbul klapanı, digər tərəfində isə xaricetmə klapanı var. Bu, çarpaz axını təmin edir. Hava yanacaq qarışığı bir tərəfdən daxil olur, işlənmiş qazlar isə digər tərəfdən xaric olurlar. Klapanların bu cür yerləşməsi nisbətən böyük klapanlar və dəliklər üçün boşluq saxlayır. Yarımsferanın ortasında şamla alov cəbhəsi yerdəyişmə üçün digər konstruksiyalardakından daha az məsafəyə malikdir, bu da cəld və effektiv yanmanı təmin edir.

Bu konstruksiya bir çox sərnişin nəqliyyat vasitələrində yayılıb. Yanma kamerasının vannası çevrilmiş vanna kimi oval formasındadır. Klapanlar şaquli və yanbayan quraşdırılır, bu da onları istismar zamanı asan edir. Şam eyni bir tərəfdə yerləşir, bu da yanma üçün qısa yol yaradır. Paz şəkilli yanma kamerası pazın qalın sonluğunda yerləşən şamdan kənara doğru daralır. Klapanlar xətt üzrə yerləşiblər və şaquldən əyiliblər.

Bu dizayn adətən digərlərinə nisbətən yanacaq damcılarının toplana biləcəkləri kiçik sahəli daha az səth sahəsinə malik olur. Yanmadan sonra daha az alışmayan yanacaq qalır, bu da karbohidrogen tullantılarının azalmasına səbəb olur.

Dizel yanma kameraları əsasən 2 növdə hazırlanırlar. Birbaşa və dolayı yanacaq vurması. Onların hər ikisi turbulentliyin stimulyasiyası, sıxılmış havanın effektiv istifadə olunması və yanacaq qarışığının yaxşı vurulmasından ötrü nəzərdə tutulub. Birbaşa yanacaq vurulmasını istifadə edən mühərriklər yastı səthli silindr başlıqlarına malikdirlər.

2.Qəbul və xaricetmə klapanları

4 taktlı benzin və dizel mühərrikləri silindr blokunun başlığında yerləşən klapanları istifadə edirlər. Qəbul klapanları yalnız hava və ya hava yanacaq qarışığını buraxırlar, buna görə də onlar xaricetmə klapanlarından daha aşağı temperaturlarda işləyirlər. Onlar adətən xaricetmə klapanlarından daha böyük olurlar, çünki yüklənməni silindrin içinə itələyən təzyiq silindrdən işlənmiş qazları xaricə itələyən təzyiqdən yetərincə aşağıdır (Şəkil 02-1-2).

Müxtəlif mühərriklər müxtəlif klapan kombinasiyaları istifadə edirlər. 1 dənədən artıq qəbul klapanın olması daha yaxşı tənəffüsü təmin edir. Əlavə qəbul klapanı daha geniş giriş keçidlərinə və silindrin daxilinə daha sərbəst axına imkan verir, buna görə də mühərrik daha yaxşı yüklənmə qəbul edir. Analoji olaraq, iki xaricetmə klapanları silindrin böyük xaricetmə dəlikləri ilə layihələndirilməsinin mümkünlüyü mənasına gəlir, bu da silindrdən xaric olan işlənmiş qazların sərbəst axınını təmin edəcək. Klapanlar hətta normal şəraitdə böyük gərginlik keçirirlər.

Səthin emalının müxtəlif üsulları klapanı köhnəlmədən, alışmadan, korroziyadan qorumaqdan ötrü istifadə olunur. Qəbul klapanları korroziyaya daha da davamlı olmaları üçün xromla və ya silisiumla, möhkəmliyi artırmaqdan ötrü isə manqan və nikel ilə qarışdırılmış poladdan hazırlanır. Xaricetmə klapanları nikel əsaslı ərintilərdən hazırlanır. Nimçəvarı və ya göbələkşəkilli klapan 2 əsas hissədən ibarətdir: ştok və başlıq. O başlıqdakı dəliyə quraşdırılır. Onun üzü oturacağa qarşı qaz keçirməyən kipkəc yaradır. Əməliyyat zamanı klapan üzünün yanındakı başlıq istiliyi oturacağa ötürür.

Avtombil (Mühərrik) - Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

Şəkil 02-2: Qəbul və xaricetmə klapanları

Ötürücü klapanın yuxarı hissəsi klapan ştokunun kipkəci vasitəsilə hermetikləşdirilir. Klapanın yayı klapanın bağlanma istiqamətində təzyiq göstərir. O qaz sızmasının qarşısını almaqdan ötrü hermetikliyin saxlanılması üçün istifadə olunur. Dəyişən hündürlüklü yay və ya ikitərəfli yay adlanan müxtəlif növləri istifadə olunur.

3.Qazpaylayıcı mexanizm

Növləri və Quruluşu

Qazpaylayıcı mexanizm qəbul və xaricetmə qazın başlanması və bitməsinin idarə olunmasına cavabdehdir. Qazpaylayıcı mexanizmin əsas komponentləri paylayıcı val, ara boşluğunun tənzimləyicisi, mancanaq və klapanlardır. Paylayıcı valın sayından və yerləşdikləri yerdən asılı olaraq müxtəlif növlərdə qazpaylayıcı mexanizmlər var. Onlar bu cür adlanırlar: yuxarı klapan (YK), yuxarı paylayıcı klapan (YPK), ikili yuxarı paylayıcı val (İYPV), başlıqdakı paylayıcı val (BPV).

Şəkil 02-3: Qazpaylayıcı mexanizm

Yuxarı klapanda və ya itələyici sistemdə klapanlar silindr başlığında (Şəkil 02-1-3), lakin paylayıcı val isə blokda, dirsəkli valın yanında yerləşir. Klapanlar itələyicisi və ya itələyici yumruqcuq üstündə gedirlər.

SİLİNDR BAŞLIĞININ ÇIXARILMASI

Təhlükəsizlik və Gigiyena XƏBƏRDARLIĞI!

Zədələnmənin qarşısını almaqdan ötrü birləşdirici hissədən tutarkən, naqil birləşdiricilərini diqqətli ayırın.

Silindr başlığını zədələməməkdən ötrü saxlama boltlarını boşaltmamışdan əvvəl mühərrikin soyutma mayesinin temperatur dərəcəsinin aşağı düşməsini gözləyin.

BİLDİRİŞ: Yanlış birləşdirmədən yan qaçmaq üçün bütün naqilləri və şlanqları işarələyin. Bundan başqa əmin olun ki, onlar digər naqillər ilə əlaqələnməyiblər və ya digər hissələrə mane olmurlar.

Təcrübə mərhələləri:

1.Batareyadan mənfi qısqacı (A) ayırın (Şəkil 02-1-4 Batareyanın mənfi qısqacı).

Avtombil (Mühərrik) - Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

2.Drenaj tıxacını boşaldın və soyutma mayesini axıdın.

3.Gücləndiricili idarəetmənin nasos qayışını və nasosunu çıxarın.

4.Kompressor kəmərini çıxarın.

5.Generatorun qayışını çıxarın.

6.Radiator sərinkeşinin örtüyünü çıxarın.

7.Su nasosunun qasnağını çıxarın.

8.Gücləndiricili idarəetmə nasosunun dirsəyini (A) çıxarın (Şəkil 02-1-4 Gücləndiricili idarəetmə nasosunun dirsəyi).

9.Silindr başlığı çıxarılmazdan əvvəl, ilk öncə qazpaylama mexanizminin qayışı çıxarılmalıdır.

10.Qəbul manifoldunu çıxarın.

11.Xaricetmə manifoldunu çıxarın.

12.Radiatorun yuxarı şlanqını (A) çıxarın (Şəkil 02-1-5).

Avtombil (Mühərrik) - Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

13.Yanacaq alışdırma borusunu (A) çıxarın. (Şəkil 02-1-6)

  1. Ön yuxarı gövdənin dayaq dirsəyini (A) çıxarın.
  2. Közərmə şamını (A) çıxarın (Şəkil 02-1-7).

Avtombil (Mühərrik) - Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

16.Silindr başlığının qapağını çıxarın (A).

17.Silindr başlığının boltlarını, daha sonar isə silindr başlığını (A) çıxarın.

18.Silindr başlığını aşağıdakı əks istiqamətdə yığın.

Avtombil (Mühərrik) - Silindr başlıqlarının yoxlanması/təmiri

SİLİNDR BAŞLIĞINI QURAŞDIRIN

Silindr başlığını çıxarılmanın əks istiqamətində quraşdırın.

BİLDİRİŞ

1.Hər zaman yeni başlıq döşəkçəsi istifadə edin.

2.Silindr başlığı və silindr blok səthi təmiz olmalıdır.

3.Dirsəkli valı elə çevirin ki, №1-li porşen YÖN-də (yuxarı ölü nöqtə) olsun.

Avtomobilinizdə ideal təmizliyi təmin edəcək 14 hiylə

Fikirlərinizi bildirin.