Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

0
0

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

İşin məqsədi: Bu modulu bitirdikdən sonra tələbə:

1. Starterin çıxarılması və sökülməsi yolu ilə avtomobilin işə salma cihazlarının quruluşunu/ adını/işləmə prinsiplərini izah edə biləcək;
2. Starterin çıxarılması/sökülməsi yolu ilə avtomobilin starterini sökməyi bacaracaq.

Təcrübə materialları:

1. Pambıq əlcəklər
2. Silmək üçün kağız

Avadanlıq və alətlər:

1. Quraşdırma və sökmə üçün yanacaqla işləyən mühərrik
2. Daşına bilən alət qutusu dəsti
3. Yüksək performanslı kombinasiyalı qayka açarları dəsti
4. Daşına bilən alət qutusu dəsti
5. Reversiv xırxıra kombinasiyalı qayka açarları dəsti
6. Yastıq çıxaran

Mövzu ilə əlaqəli biliklər

Mühərriki işə salmaq nəqliyyat vasitəsinin elektrik sisteminin ən mühüm funksiyasıdır. İşəsalma sistemi bu funksiyanı batareyadakı elektrik enerjisini işəsalma motorundakı mexaniki enerjiyə çevirir. Sonra bu motor mexaniki enerjini ötürücülər vasitəsilə mühərrikin dirsəkli valının üstündəki şturvala ötürür. Mühərriki işə salarkən şturval fırlanmağa başlayır və hava-yanacaq qarışığı silindrlərə daxil olur, sıxılır və mühərriki işə salmaq üçün alışır. Mühərriklərin çoxu təxminən dəqiqədə 200 fırlanma sürəti tələb edir.

Bu sistem Toyota şirkətinin daha əvvəlki modellərinin bir çoxunda istifadə olunub.

Digər sistem mühərriki işə salarkən ötürməni aşağı salır. Bu sistem Toyota şirkətinin ən müasir modellərində istifadə olunur. Yüksək yüklənməyə malik maqnit keçirici və ya solenoid motoru işə salır və ya söndürür. Bu hissə həm motor dövrəsinin, həm də nəzarət dövrəsinin bir hissəsidir.

Hər iki sistem alışma keçiricisi tərəfindən idarə olunur və əriyən qoruyucu tərəfindən qorunur. Digər modellərdə starter relesi starterə nəzarət dövrəsində istifadə olunur. Avtomatik ötürməyə malik modellərdə neytral işə düşmə keçiricisi ötürücüdəki ötürmədən istifadə edərək, işə düşmənin qarşısını alır. Əllə ötürməyə malik modellərdə mufta keçiricisi keçirici tam dayanmadıqca işə düşmənin qarşısını alır. 4WD yük maşınlarında və 4 qasnaqlı modellərdə təhlükəsizliyi ləğvetmə keçiricisi təpəlik ərazilərdə muftanın dayandırmadan işə düşməyə imkan verir. Bu hal torpaqlama üçün alternativ yoldan istifadə etməklə meydana gəlir.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

MOTORUN KONSTRUKSİYASINI İŞƏ SALMA

Toyota avtomobillərində istifadə olunan işə salma motorları fırlanma çarxını (altılıq) mühərrik şturvalının üstündəki dairəvi ötürücü vasitəsilə dəliklərin içində və ya ətrafında fırladan maqnit keçiriciyə malikdirlər. İki növ motordan istifadə olunur: ənənəvi və ötürməni azaldan. Hər iki növün istehsal etdiyi qüvvət kilovatla ölçülür (kvt)… istehsal olunan qüvvət nə qədər yüksəkdirsə, işə düşmə gücü bir o qədər yüksəkdir.

Elektrik motoru birləşdirmə üsulu

Elektrik motoru cərəyana birləşdirmək üçün müxtəlif üsullar mövcuddur. Fərqli birləşdirmə üsulları fərqli göstəricilərə səbəb olacaq.

Xaricdən təchiz olunan SC Mühərrik.

Bu növ SC mühərrik elə qurulub ki, sahə armatura birləşdirilməyib. Bu növ SC motor nadir
hallarda istifadə olunur.

Şuntlu SC Mühərrik

Mühərrik “şuntlu” adlanır, çünki sahə paraleldir və ya lövbəri “şuntlayır”.

SC Şuntlu elektrik mühərrikinin tətbiqi: SC şuntlu mühərrikin xüsusiyyətləri əlverişlidir və sabit sürətli mühərrik kimi təsnif olunur, buna baxmayaraq yük artdıqca sürət tədricən yüksəlir. Şuntlu elektrik mühərrikləri sürətə və burucu momentə dəqiq nəzarət tələb olunan sənaye və avtomobil tətbiqlərində istifadə olunur. Şuntlu SC elektrik mühərriki sürət artdıqda aşağı düşən burucu momentə malikdirlər. Bu hal lövbər müqavimətinin gərginliyinin aşağı düşməsi və lövbərin reaksiyası nəticəsində meydana gəlir. Sürət hesabat sürətindən 2.5 dəfə yüksək olduqda, lövbərin reaksiyası həddən artıq olur və durma vəziyyətinə çatana qədər maqnitli induksiyada kəskin azalma meydana gələrək, burucu moment kəskin şəkildə aşağı düşür.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

Ardıcıl SC Mühərrik

Ardıcıl mühərrikdə mühərrikin sahə sarğıları lövbərin ardıcıllığına uyğundur. Ardıcıl Sarğılı Mühərrikin üstünlüyü odur ki, o, yüksək burucu momentinə çata bilər və aşağı sürətlə idarə oluna bilər. Bu mühərrik ağır yüklərlə işə düşmək üçün uyğundur; adətən ağır yüklərin yavaş, yüngül yüklərin sürətlə hərəkət etdirilməli olduğu sənaye qaldırıcı kranları və vinçləri üçün istifadə olunur. Ardıcıl sarğılı mühərriklərdə lövbər və sahə ardıcıl şəkildə birləşdirildiyi üçün lövbər və həyəcanlandırma cərəyanı eynidir. Sabit gərginlik mənbəyinə malik ardıcıl sarğılı mühərriklərinin burucu moment və sürət xarakteristikaları sol şəkildə təsvir olunub. Sürət aşağı düşdükcə, ardıcıl sarğılı mühərrikin burucu moment kəskin şəkildə yüksəlir. Ardıcıl mühərriklərdə yükün sürət şərti aradan qaldırıldığına görə, sürət kəskin şəkildə yüksələcək. Bu səbəblərə görə, ardıcıl sarğılı mühərriklər yüksək sürətin səbəb olduğu zədələrin qarşısını almaq üçün birləşmiş yükə malik olmalıdırlar.

Mürəkkəb SC Mühərrik

Mürəkkəb SC mühərrik elə bir quruluşa malikdir ki, həm şuntlu, həm də ardıcıl sahəyə malikdir. Bu sxem kumulyativ-mürəkkəb “SC mühərriki” təsvir edir, çünki şunt və ardıcıl sahələr bir-birinə kömək edir.

Ənənəvi Starterə malik Mühərrik

Ənənəvi starterli mühərrikin tərkibində aşağıda göstərilmiş komponentlər mövcuddur. Dişli çarx motorun lövbəri yerləşən valda yerləşir və eyni sürətlə fırlanır. Maqnit keçiricisindəki (solenoid) plunjer işəsalma linginə birləşdirilib. Plunjer tərəfindən işə salındıqda, işəsalma lingi dişli çarxı itələyir və nazim çarxın dişli tacına ilişməsinə səbəb olur. Mühərrik işə düşdükdə, sərbəst gedişli ilişmə muftası dişli çarxı ayıraraq, mühərrikin burucu momenti dayandırır və bu mexanizm bəzi Tercel modellərində istifadə olunur. Səciyyəvi istehsal 0.8, 0.9 və 1.0 kvt-dır. Bir çox hallarda bu növ köhnə mühərriklər üçün nəzərdə tutulmuş əvəzedici starterlər ötürmə reduktoruna malik mühərriklərdir.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

İŞƏSALMA SİSTEMİNİN BAŞLADILMASI

FƏALİYYƏTİ:

Alışma keçiricisi BAŞLA vəziyyətinə gətirildikdə, 50 terminalından solenoidin sarğısına və plunyerə ötürülən cərəyan axınları sarğının maqnit qüvvəsi tərəfindən cəzb olunur. Plunyer sol istiqamətdə dartıldıqda, plunyerin kontakt lövhəsi akkumulyatordan ötürülən cərəyanın 30 terminalından birbaşa mühərrikə axmasına imkan verir və starter fırlanmağa başlayır. Mühərrik işləyərkən və alışdırma keçiricisi YANILI vəziyyətdədirsə, sarğının maqnit qüvvəsi yox olur və plunjerin kontakt lövhəsi qaytaran yay vasitəsilə ilkin vəziyyətinə qayıdır. Akkumulyatorun gərginliyi artıq 30 terminalından axmır və mühərrik dayanır.

Alışma keçiricisi BAŞLA mövqeyinə kökləndikdə cərəyan 50 nömrəli terminaldan sarğıya axır.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

Starterin solenoidinə yaxından diqqət yetirsək görmək olar ki, solenoidin aktivasiyası üçün iki dövrədən istifadə olunur. Dövrələr dartan sarğı və dayandıran sarğı adlandırılır. Dişli çarxı
hərəkət etdirmək üçün hər iki sarğı enerji ilə təmin olunur ki, dişli çarxı nazim çarxla birlikdə deşiklərin içinə hərəkət etdirmək üçün kifayət qədər güc meydana gəlsin. Dişli çarx tam şəkildə hərəkətə gəlmədikcə, sarğılarda gərginlik səviyyəsi aşağı düşdüyü üçün starterin motoru yavaş fırlanır. Bu hal o vaxta qədər davam edəcək ki, dartan sarğı artıq enerji ilə təmin olunmayacaq və yalnız dayandıran sarğı dişli çarxın öz mövqeyində saxlayacaq. Eyni zamanda, enerji artıq sarğılar vasitəsilə deyil, birbaşa starter mühərrikinə ötürüləcək, beləliklə, starter mühərrikin işə düşməsi üçün kifayət qədər sürətlə fırlanacaq.

Bəzi starter motorları burucu momenti yüksəltmək üçün planetar ötürmə dəstinə malikdirlər. Mühərrikin sürəti dişli çarxın sürətindən daha yüksək olduğuna görə, starter motorunun zədələnməsinə yol verməmək üçün, starter hərəkətə başladıqda mühafizə sistemi işə düşür. Bu, adətən, dişli çarxın əks istiqamətdə hərəkət etməsinə imkan verməklə hərəkət edən mühərrikin starter mühərrikini hərəkətə gətirməyinə mane olan tək istiqamətli ilişmə muftasıdır. Bu, ən geniş yayılmış həll yoludur. Digər sistem çoxdiskli ilişmə muftasıdır: starter mühərriki işə saldıqda lövhələr bir-birinə sıxılır, beləliklə, burucu moment nazim çarxı hərəkət etdirmək üçün ötürülə bilər. Mühərrik işə düşdükdə, çoxdiskli ilişmə muftası işə düşür və beləliklə starter motorun zədələnməsinə yol verilmir.

Təcrübə mərhələləri:
STARTERİN SÖKÜLMƏSİ

1.MƏNFİ (-) TERMİNAL KABELİNİ AKKUMULYATORDAN AYIRIN.

DİQQƏT:
Alışdırma şamı “QIFIL” vəziyyətinə gətirildikdən və mənfi (-) terminal kabeli akkumulyatordan ayrıldıqdan 90 saniyə sonra işə başlamaq lazımdır.

2. ORTA SÜRƏTƏ NƏZARƏT SİSTEMİ İLƏ: AKKUMULYATORU SÖKÜN.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

3. ORTA SÜRƏTƏ NƏZARƏT SİSTEMİ İLƏ: ORTA SÜRƏTƏ NƏZARƏT ÜÇÜN İCRA MEXANİZMİ

(a) İcra mexanizminin korpusunu sökün.
(b) İcra mexanizminin konnektorunu ayırın.
(c) 3 boltu və orta sürətə nəzarət akuatorunu sökün.

4. STARTERİ SÖKÜN

(a) Starterin konnektorunu ayırın.
(b) Qaykanı sökün və starter naqilini ayırın.
(c) İki boltu və starter sökün

SÖKMƏ VƏ QURAŞDIRMA ÜÇÜN KOMPONENTLƏR
1. TOZ QORUYUCUSUNU SÖKÜN.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

2. İSTİSMAR ÇƏRÇİVƏSİNİ VƏ LÖVBƏRİ SÖKÜN.

(a) Yivli muftanı sökün və qurğuşun naqili maqnit keçirici terminalından ayırın.
(b) 2 iki-tərəfli açıq boltu sökün və istismar çərçivəsini lövbərlə birlikdə dartıb çıxarın.

(c) O-halqasını istismar çərçivəsindən çıxarın.

3. STARTERİN GÖVDƏSİNİ, İLİŞMƏ MUFTASI KONSTRUKSİYASINI VƏ ÖTÜRMƏ ÇARXINI SÖKÜN.

(a) 2 vinti sökün.
(b) Aşağıdakı hissələri maqnit keçiricidən sökün:
(1) Starterin gövdəsi və konstruksiyası
(2) Qaytaran yay
(3) Dişli çarxın oymağı
(4) Daşıyıcı

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

4. POLAD ŞARI SÖKÜN.

Maqnit şiftdən istifadə edərək, polad şarı ilişmə muftasının val boşluğundan çıxarın.

5. FIRÇA TUTUCUNU SÖKÜN.

(a) 2 vinti, 2 O-halqasını və karkası istismar çərçivəsindən sökün.
(b) O-halqasını istismar çərçivəsindən çıxarın.

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

(c) Vintaçandan istifadə edərək, yayı tutun və fırçanı fırça tutucudan ayırın. 4 fırçanı ayırın və fırça tutucun sökün.

6. LÖVBƏRİ İSTİSMAR ÇƏRÇİVƏSİNDƏN SÖKÜN

Avtombil (Elektrik) – İşəsalma sisteminin diaqnostikası/təmiri

Avtomobil haqqında 50 maraqlı fakt

Fikirlərinizi bildirin.