Avtombil (Elektrik) – Avtomobil Akkumulyatorunun Təchizi

57

Avtombil (Elektrik) – Avtomobil Akkumulyatorunun Təchizi

İşin məqsədi: Bu modulu bitirdikdən sonra tələbə:

1. Avtomobil akkumulyatorunu doldurmaqla, avtomobil akkumulyatorunun quruluşunu və adını/ onun işləmə prinsiplərini izah edə biləcək;
2. Avtomobil akkumulyatorunun doldurulmasını təcrübədə yerinə yetirərək akkumulyatoru müvafiq qaydada doldurmağı biləcək.

Təcrübə materialları:

1. Akkumulyator
2. Akkumulyatorun əsas kabeli
3. Pambıq əlcəklər
4. Silmək üçün kağız

Avadanlıq və alətlər:

1. Akkumulyatoru doldurma və yoxlama cihazı
2. Daşına bilən rəqəmsal akkumulyatoru və alternatoru yoxlama cihazı
3. Daşına bilən alət qutusu dəsti

Mövzu ilə əlaqəli biliklər

Daxili müqavimət və ƏEKG (elektrokimyəvi reaksiya ilə yaranan əks-elektromotor qüvvəsi):

1. TEMPERATUR:Temperatur aşağı düşdükcə elektrolitlər doldurmaya qarşı müqavimət göstərir.
Soyuq akkumulyator daha uzun müddətdə dolacaq; ilıq akkumulyator isə daha qısa müddətdə dolacaq. Heç bir halda donmuş akkumulyatoru doldurmağa çalışmayın.

2. DOLDURULMA VƏZİYYƏTİ: Akkumulyatorun fəal maddələrinin vəziyyəti dolmaya təsir göstərəcək. Kəskin şəkildə boşalmış akkumulyatorun disklərində bərk sulfat kristalları əmələ gəlir. Nəqliyyat vasitəsinin doldurma sistemi doldurma sistemini ayırmaq üçün həddən artıq yüksək sürətlə və ya müstəqil doldurma cihazı ilə doldurulacaq, bu halda qaz meydana gələcək.
Hidrogen qazı partlayıcı qazdır. Kiçik bir alov və ya qığılcım onu alışdıra bilər. Yanğın hücrələr istiqamətində hərəkət etsə, akkumulyator bu sulfatları partlada bilər.

3. DİSK SAHƏSİ: Kiçik disklər böyük disklərlə müqayisədə daha sürətlə doldurulur. Sulfatlaşma disk sahəsinin böyük bir hissəsini əhatə edirsə, doldurma sistemi akkumulyatoru bərpa etməyə qadir olmaya bilər.

4. ÇİRKLƏNMƏ: Elektrolitlərdə kir və digər çirk əlamətləri doldurmanı çətinləşdirə bilər.

5. QAZ AYRILMASI: Enerji doldurması zamanı disklərdə hidrogen və oksigen köpükləri meydana gəlir. Bu köpüklər partladıqda onlar aktiv materialı yuyub aparır, qida sodası və su enerji doldurulmasını çətinləşdirir.

Diaqnoz və Sınaq

6. Dolma və boşalma sikli (Akkumulyator):

Akkumulyator dolmuş halda olduqda, turşunun sıxlığı 1,28 q/sm3 təşkil edir (Tropik ərazilər üçün turşunun sıxlığı 1,23 q/sm3 ola bilər). Akkumulyator soyuq temperatura məruz qaldıqda, soyuq akkumulyatorun işə düşmə fəaliyyəti və bacarığı zəifləyir, çünki bu şəraitdə kimyəvi prosesin sürəti yavaşlayır. Yüklənmə olmadan tam doldurulmuş akkumulyatorun hücrəsi təxminən 2,2 volt-a çata bilər, hücrənin təzyiqi 1,75 volt olduqda akkumulyator boşalmış hesab olunur. Boşalmış halda sıxlıq cəmi 1,16q/sm3 təşkil edir. Dolmuş vəziyyətdə müsbət disklər qurğuşun peroksiddən (PBO2), mənfi disklər isə saf qurğuşundan ibarət olur və elektrolit distillə edilmiş suda həll olmuş kükürd turşusundan (H2so4) ibarət olur. Akkumulyator elektrik yükü ilə yükləndikdə, kimyəvi reaksiya meydana gəlir.

Elektrolitdəki sulfat molekulları parçalanır və mənfi və müsbət disklərə birləşir. Eyni zamanda, müsbət disklərin qurğuşun peroksidindən ayrılmış oksigen atomları elektrolit məhluluna doğru hərəkət edərək, burada hidrogen atomları ilə birləşir və H2O (su) əmələ gətirir. Disklərə doğru hərəkət edən sulfat molekulları və məhlula doğru hərəkət edən oksigen atomları enerji meydana gətirir ki, bu enerji istifadəçiyə ötürülür. Bu reaksiya nəticəsində turşunun sıxlığı azalır və bu hal akkumulyatorun dolma vəziyyətinin göstəricisi kimi istifadə oluna bilər. Akkumulyator tamamilə boşaldıqda, hər iki disk qurğuşun sulfatla (BbSO4) örtülü olur və məhlul sudan ibarət olur (buna görə də boş akkumulyator dona bilər). Akkumulyator tam dolduqda, proses əks istiqamətdə baş verir və disklərdəki PbSO4 PBO2 və PB maddələrinə, su isə PbSO4 maddəsinə çevrilir.

Avtombil (Elektrik) – Avtomobil Akkumulyatorunun Təchizi

Tam dolma və tam boşalma vəziyyəti iki əks qütblər təşkil edir. Adətən, akkumulyator qismən dolmuş və ya qismən boşalmış halda olur. Məsələn, akkumulyator 25% dolu ola bilər, bu deməkdir ki, kimyəvi reaksiyanın 25%-i meydana gəlmişdir və akkumulyatorun 75%-i ilkin kimyəvi vəziyyətə malikdir. Akkumulyator tam dolmuşsa, lakin doldurulmağa davam edirsə, batareya hidrogen (partlayıcı qaz!) azad edir, çünki elektrolitdəki su kimyəvi yolla parçalanır. Bu hal həddən artıq doldurulma adlanır.

TƏHLÜKƏSİZLİK

Akkumulyatoru yoxlayarkən və ya texniki xidmət göstərərkən, təhlükəsizlik həmişə diqqət mərkəzində olmalıdır. Elektrolit kükürd turşusundan ibarətdir. O, sizin geyiminizi parçalaya bilər. Dərinizi yandıra bilər. Gözünüzə düşdükdə, görmə qabiliyyətinizi itirə bilərsiniz. O, həm də avtomobilin görünüşünü və örtüyünü məhv edə bilər. Elektrolit dərinizə və ya gözlərinizə atıldıqda, dərhal çoxlu miqdarda su ilə maddəni yuyub təmizləyin.

ELEKTRONİK CİHAZLARA TEXNİKİ QAYĞI

Akkumulyatoru cihazdan ayırdıqda elektron cihazların yaddaşı silinəcək. Akkumulyatoru cihazdan ayırmazdan əvvəl problemli kodları və proqramlaşdırılmış kökləmələri qeydə alın. Həmçinin elektron hissələrin zədələnməsinin qarşısını almaq üçün:

• Alışdırma YANILI olduqda, heç vaxt akkumulyatoru ayırmayın.
• Akkumulyator kabellərini ayırmadan heç bir halda elektrik qaynağı tətbiq etməyin
• Heç vaxt akkumulyatorun qütblərini dəyişməyin

Təhlükəsizlik tədbirlərinə aşağıdakılar aiddir:

• Əlcəklər və qoruyucu eynəklərdən istifadə edin.
• Üzük, saat və digər zinət əşyalarını çıxarın.
• Heç vaxt akkumulyatorun yaxınlığında qığılcım meydana gətirən alətlərdən istifadə etməyin.
• Heç vaxt alətləri akkumulyatorun üstünə qoymayın.
• Kabelləri ayırarkən, birinci növbədə torpaqlama kabelini ayırın.
• Kabelləri birləşdirərkən, həmişə birinci növbədə torpaqlama kabelini birləşdirin.
• Alışma qığılcımını yoxlayarkən, akkumulyatorun torpaqlama terminalından istifadə etməyin.
• Elektrolitin gözünüzə və ya dərinizə, avtomobilin üstünə və ya geyiminizə düşməməsi üçün ehtiyat olun.
• Akkumulyatorun elektrolitini qarışdırmalısınızsa, turşunu suya əlavə edin – suyu turşuya əlavə etməyin.
• Akkumulyatorun sınaqdan keçirilməsi və mühərrikin kənardan işə salınması üzrə tövsiyə olunan prosedurlara həmişə əməl edin.

Akkumulyatora Texniki Xidmət

Akkumulyatora texniki xidmət prosedurlarına doldurma, təmizləmə, kənardan işə salma və dəyişdirilmə aiddir. Tövsiyə olunan prosedurlara riayət edin.

DOLDURULMA ZAMANI TƏHLÜKƏSİZLİK

Yaxşı vəziyyətdə olan akkumulyator bəzi hallarda mühərriki işə düşmə üçün lazımi sürətdə işə sala bilmir. Bu cür hallarda akkumulyatorun doldurulmasına ehtiyac yarana bilər.

Bütün akkumulyator doldurucu cihazlar eyni prinsip üzrə fəaliyyət göstərir: hücrələrdəki kimyəvi reaksiyanı aradan tərsinə çevirmək üçün akkumulyatora elektrik axını verilir. Doldurucu cihaz İŞLƏK HALDA olarkən, heç bir halda naqilləri birləşdirməyin və ya ayırmayın. Heç bir halda donmuş elektrolitlə akkumulyatoru doldurmağa cəhd etməyin.

Akkumulyator doldurucu cihazdan istifadə edərkən, həmişə birinci növbədə torpaqlama kabelini ayırın. Bu alternatorun və ya elektrolitin hissələrinin zədələnmə ehtimalını azaldacaq. Digər hallarda, əks doldurmanın qarşısını alan qütb qoruyucusuna malik doldurucu cihazdan istifadə edin.

Bütün hücrələr müstəqil şəkildə qaz meydana gətirdikdə və bir saatdan uzun müddət ərzində xüsusi çəki göstəricilərində dəyişiklik olmadıqda, akkumulyator tam dolmuş hesab oluna bilər.

Avtombil (Elektrik) – Avtomobil Akkumulyatorunun Təchizi

SÜRƏTLİ DOLDURMA

Sürətli doldurma yüksək axın sürəti ilə qısa müddət ərzində akkumulyatorun doldurulması zamanı istifadə olunur. Sürətli doldurma akkumulyatorun xidməti ömrünü azalda bilər. Vaxt məhdudiyyəti yoxdursa, yavaş doldurulma yerinə yetirilməlidir. Bəzi aşağı sərfi yyatlı akkumulyator batareyaları sürətli doldurula bilməz.

1. Doldurulma üçün hazırlıq

• Batareyanın çirkini, tozunu və ya korroziyasını təmizləyin; zəruri olduqda, terminalları təmizləyin.
• Elektrolit səviyyəsini yoxlayın və ehtiyac varsa, distillə edilmiş su əlavə edin.
• Batareya nəqliyyat vasitəsində ikən doldurulacaqsa, hər iki (-) (+) terminalın ayırd edildiyindən əmin olun.
2. Sürətli doldurma üçün doldurma axınını və vaxtı müəyyən edin.
•Bəzi doldurucular doldurma axınını və müddətini müəyyən etmək üçün yoxlama cihazına malikdirlər.
•Əgər doldurucu yoxlama cihazına malik deyilsə, doldurma axınını və müddətini müəyyən etmək üçün aşağıdakı cədvələ istinad edin.

3. Doldurucudan istifadə edərkən:

• Əsas keçirici və ya vaxt keçiricisinin SÖNÜLÜ olduğundan və axın keçiricisinin minimum səviyyədə olduğundan əmin olun.
• Doldurucunun müsbət başlığını batareyanın müsbət terminalına (+) və mənfi başlığı batareyanın mənfi terminalına (-) birləşdirin.
• Doldurucunun güc kabelini elektrik girişə birləşdirin.
• Gərginlik keçiricisini uyğun batareya gərginliyinə kökləyin.
• Əsas keçiricini YANILI mövqeyinə gətirin.
• Taymeri istədiyiniz müddətə kökləyin və doldurma axınını əvvəlcədən müəyyən edilmiş amperaj səviyyəsinə uyğunlaşdırın.

4. Taymer “söndükdən” sonra, voltmetrdən istifadə edərək, dolma vəziyyətini yoxlayın.

• Düzgün Gərginlik: 12.6 volt və ya daha yüksək. Gərginlik artıq artmırsa və ya batareyanın nə qədər dolmasından asılı olmayaraq qaz əmələ gəlmirsə, batareyada daxili qısa qapanma kimi problem ola bilər.

5. Gərginlik müvafiq səviyyəyə çatdıqda:

• Cərəyanı tənzimləmə keçiricisini minimum səviyyəyə kökləyin.
• Əsas keçiricini doldurucudan ayırın.
• Doldurucunun kabellərini batareyanın terminalından ayırın.
• Meydana gəlmiş turşunu təmizləmək üçün batareyanın korpusunu təmizləyin.

YAVAŞ DOLDURMA

Yüksək doldurma sürəti batareyanın tam doldurulması üçün tövsiyə olunmur. Batareyanı tam doldurmaq üçün aşağı axınla yavaş doldurma tələb olunur. Yavaş doldurma prosedurları sürətli doldurmada olduğu kimidir, lakin aşağıdakı fərqlər mövcuddur:

1. Maksimal doldurma axını batareyanın həcminin 1/10-dan az olmalıdır. Məsələn, 40 AH həcmli batareya 4 amp və ya daha aşağı axınla yavaş doldurulmalıdır.
2. Doldurma keçiricisini aşağı mövqeyə (mövcud olduqda) kökləyin.
3. Doldurma zamanı vaxtaşırı cərəyana nəzarət keçiricisini kökləyin.
4. Batareya tam dolmağa yaxınlaşdıqda, hidrogen qazı meydana gəlir. Bir saatdan çox müddət ərzində batareyanın gərginliyində artım müşahidə olunmursa, batareya tam dolmuş hesab olunur.
• Batareyanın Gərginliyi: 12.6 volt və ya daha yüksək

TƏMİZLƏMƏ

Batareyanın təmizlənməsi vizual yoxlamanıza kömək edəcək və cərəyan sızıntısı ehtimalını azaldacaq. Batareyanın korpusu fırça vasitəsilə, həll olmuş ammonyak və ya soda məhlulu ilə təmizlənə bilər. Məhlulun hücrələrə daxil olmasına imkan verməyin. Batareyanın terminalları və kabel birləşmələri bu məqsəd üçün hazırlanmış təmizləmə aləti (fırça) ilə təmizlənə bilər. Korroziya və oksidləşməni təmizləyin, çünki hər ikisi yüksək müqavimətin səbəbidir.

Avtombil (Elektrik) – Avtomobil Akkumulyatorunun Təchizi

KƏNARDAN İŞƏ SALMA

Tamamilə boş batareyanı köməkçi batareya ilə işə salarkən, müvafiq birləşmələr qığılcım meydana gəlməsinin qarşısını alır. İlk növbədə iki müsbət terminalı birləşdirin. Sonra kənardan işə salma kabelinin bir ucunu köməkçi batareyanın mənfi terminalına birləşdirin. Digər ucunu isə boş batareyadan uzaqda yerləşən torpağa birləşdirin. Qığılcım meydana gəlsə akkumulyatordan uzaqda meydana gələcək.

AKKUMULYATORUN DƏYİŞDİRİLMƏSİ

Akkumulyatorun dəyişdirilməsinə ehtiyac yarandıqda: terminal sıxaclarını ayırmaq üçün kabel çıxarıcılarından istifadə edin; akkumulyatorun fiksatorunu açın; akkumulyatoru müvafiq alətlə daşıyıcıdan çıxarın; korroziyaya məruz qalmış hissələri təmizləyin və rəngləyin; fiksatorun, dəstəkləyici qabın və ya kabellərin zədələnmiş hissələrini dəyişdirin; və uyğun ölçüdə və həcmə malik akkumulyatoru seçin və quraşdırın.

Avtombil (Elektrik) – Avtomobil Akkumulyatorunun Təchizi

İngilis dilində avtomobil terminləri

Əvvəlki məqalə90-cı illərin Chrysler konseptləri
Növbəti məqaləZülmətin əlli çaları – Erika Leonard Ceyms

Fikirlərinizi bildirin.